ब्राह्मस्फुटसिद्धान्त (ब्रह्मगुप्त - शून्य, कुट्टक, बीजगणित एवं सम्पूर्ण २१ अध्याय सान्वय सटीक)

( १०१ ) ज्येष्टा¹पक्रमभागैर्मध्यच्छायार्क⁵वच्छशांकस्य² । शशिव³मादातामृक्षाणां तु स्वकांत⁴ ध्रुवकात् ॥ ८ ॥ इह नोद्दिष्टं⁴ यत्तद्रविवद्गतशेषनाडिकाद्ये¹षु । आर्याभिर्नवा⁵भिरयं² चन्द्रच्छायाऽष्टमो³ध्यायः ॥ ९ ॥ इति श्री ब्रह्मगुप्ते अष्टमोऽध्यायः ॥ ८. (घ) १. स्वेष्टा (ग) for (ज्येष्टा) २. वच्छशाकस्य for (वच्छशांकस्य) ३. शशिवद्द्रौमादीनामृक्षाणां (ग) शशिवद्भौमादीनां नक्षत्राणां च for (शशि- वमादातामृक्षाणां) (ग) ४. स्वकाध्रुवकात् for (स्वकांतध्रुवकात्) (च) ५. छायार्कं for (छायार्क) ४. स्वकात् for (स्वकांत) (क) १. स्वेष्टा for (ज्येष्टा) ३. शशिवत्भौमादीनां नक्षत्राणां स्वकान् ध्रुवकान् for (शशिवमादाता मृक्षाणां तु स्वकांतध्रुवकात्) ९. (घ) २. नवभि for (र्नवाभि) ३. चन्द्रच्छायां ष्टमोध्यायः for (चन्द्रच्छायाऽष्टमोऽध्यायः) (ग) ४. हनोद्दिष्टं for (इहनोद्दिष्टं) १. यत्तद्रविवत्तच्छेष for (यत्तद्रविवद्गतशेष) ५. आर्यांनवभिरयं for (आर्याभिर्नवाभिरयं) समाप्तिसूचक छः ॥ छः ॥ छः रेखांकित के स्थान में (च) २. र्नवभिरयं for (र्नवाभिरयं) ३. अवग्रह चिन्हलुप्त ६. छाः श्री for (“इति……अध्यायः”) (क) १. यद्वद्रविवत् for (यत्तद्रविवद्गत) २. नवभिरियं for (र्नवाभिरयं) ३. चन्द्रच्छाया for (चन्द्रच्छाया)

( १०२ ) शून्येशा^७ यमतिथयः^६ षडगाः षट्भिन्दवः^१ स्वगुणा^८ चन्द्राः । क्रान्ति^२विक्षेपकालाः^३ कुजबुधगुरुशुक्र^४रविजानां^५ ॥ १ ॥ ११० । १५२ । ७६ । १३६ । १३० व्यासार्द्धं संयुक्तं^६ त्रिगुणान्त्य फलज्ययान्त्यकर्णेन^१ । त्रिधनगुणं^५ २७ स्वदशांशै गुणयांत्य^३ फलज्ययाभक्तं^४ ॥ २ ॥ स्फुटमानकलाभूमिजबुधसुरगुरुशुक्र^१सूर्यपुत्राणां । नाधःस्वयोर्द्र^२सितयोरासन्नतवाद्वेवरसितम्^३ ॥ ३ ॥

१. (घ) ६. मतिथियः (ग) यमातथियः १५२ for (यमतिथयः)
१. षट्त्रींदवः (ग) for (षट्भिन्दवः)
(ग) ७. शून्येशा ११० for (शून्येशा)
८. १३६ खगुणाचन्द्राः for (स्वगुणाचन्द्राः)
२. ३. क्रान्तिविक्षेपकला for (क्रान्तिविक्षेपकालाः)
(च) ६. तिथियः for (तिथयः) १. षट्त्रींदवः for (षट्भिन्दवः)
(क) १. षट्त्रींदवः for (षट्भिन्दवः) २. क्रान्ते for (क्रान्ति) ३. कला for
(कालाः)
४. शुक्रः for (शुक्र) ५. योनाम् for (जानां)
२. (घ) ५. त्रिद्यन (ग) त्रिधनगुणं for (त्रिधनगुणं)
२. स्वदृशांशै for (स्वदशांशै)
३. र्गुणायांत्य for (गुणयांत्य)
(ग) ६. स्वयांत्यकर्णेनम् for (ज्ययान्त्यकर्णेन)
७. त्यहगं दौर्गुणायांत्यफलभक्तम् ॥ २ ॥ for (स्वदशांशैगुणयान्त्यफलज्या-
भक्तम् ॥२॥)
(च) ५. त्रिद्यन for (त्रिधन) ७. स्वदृशंशै for (स्वदशांशै)
३. र्गुणायांत्य for (गुणयांत्य)
(क) १. कर्णात् for (कर्णेन) २. दृगंशैः for (दशांशै) ३. गुणितांत्य for (गुणयांत्य)
४. भक्ता for (भक्तं)
३. (घ) २. स्यो (ग) नाधस्थ्योर्ज्ञ for (नाधः स्वयोर्द्र)
(च) २. स्थयोर्द्र for (स्वयोर्द्र)
(क) १. गुरुदैत्येज्य for (सुरगुरुशुक्र) २. स्थयोर्ज्ञ for (स्वयोर्द्र) ३. रशितम् for
(रसितम्)

( १०३ ) भुक्त्यंतरेण १भुक्तं २ग्रहान्तरं फलदिनैरधिकं६ भुक्तौ जीवरविज्ञानां । प्रागूनगतौ ३पश्चाद्द्यु४तिरधिके वक्रिणोर्व्यस्ता५ ॥ ४ ॥ एको वक्रि३भुक्तयोरुत्योनः१ प्रागथाधिकः२ । पश्चात्४ ग्रहयोरन्तर लिप्तास्तथैवभक्ताः५ स्वभुक्तिः६ गुणाः ॥ ५ ॥ स्वफलमृणं प्राक् पश्चाद्युतौ धनं वक्रिणी३ ग्रहे१ व्यस्तम्४ । समलिप्तौ बुधसितशीघ्रचन्द्रपाते च२ स्वफलम् ॥ ६ ॥ ४. (घ) ६. दिनैरधिकभुक्तौ (ग) दिनैरधिकभुक्तौ for (दिनैरधिकं भुक्तौ) ४. पश्चाद्युति (ग) पश्चादृति for (पश्चाद्द्युति) ५. व्यस्ता भुक्तिगुणाः (ग) व्यस्ताः for (व्यस्ता) (ग) १. भक्तं for (भुक्तं) इस श्लोक की प्रथम पंक्ति का अन्तिम शब्द “जीवरविज्ञानां” इस प्रति में उपलब्ध नहीं। (च) ६. रधिकं for (रधिकं) ४ पश्चाद्युति for (पश्चाद्द्युति) ५. व्यस्ता for (व्यस्ता) (क) १. भक्तं for (भुक्तं) २. ग्रहंतरं for (ग्रहान्तरं) ३. गतौ for (गतौ) ४. पश्चात्युति for (पश्चाद्द्युति) ५. व्यस्तम् for (व्यस्ता) ५. (घ) ३. वक्री (ग) (च) for (वक्रि) ४. पश्चाच्च्यात् for (पश्चात्) (ग) १. युत्योनः for (र्युत्योनः) २. प्रागवाधिकः पश्चात् for (प्रागथाधिकः । पश्चात्) ५. भक्ता for (भक्ताः) ६. भुक्ति (च) for (भुक्तिः) इस श्लोक की प्रथमपंक्ति का अंतिम पद ‘पश्चात्’ है। अतः दूसरी पंक्ति ‘ग्रहयो’ से आरम्भ होती है। (च) २. प्रागथाऽधिकः for (प्रागथाधिकः) (क) १. युत्तचेन for (र्युत्योनः) २. प्रागथोधिकः for (प्रागथाधिकः) ६. (घ) ३. वक्रिणि (ग) for (वक्रिणी) २. पातेषु च (ग) for (पातेच) ४. व्यस्तः for (व्यस्तम्) (क) १. ग्रहो for (ग्रहे) २. पातेषु च फलम् for (पाते च स्वफलम्)

( १०४ ) बुधसितपाते¹ व्यस्तं मन्द²फलमुपान्त्यशीघ्रफलम् । शेषाणां स्फुटपाताद् विक्षेपो⁴ मध्यमात्³ योगात्⁵ ॥ ७ ॥ मदफलस्फुट शशिनो विक्षेपो भौमगुरुशशिनां¹ च । मदफलव्यस्तस्फुटशीघ्रात्² बुध³शीघ्रयोरथवा⁴ ॥ ८ ॥ समलिप्ता³ स्फुटमध्यात् स्वपातायुक्तात्⁵ ज्ञः शुक्रयोः⁴ शीघ्रात् । जीवविक्षेपगुणा¹ हृतात्कर्णेन² विक्षेपः⁶ ॥ ६ ॥

७. (घ) ४. विक्षेपोन्मध्यमात् (च) for (विक्षेपोमध्यमात्)
५. पाताद् (ग) for (योगात्)
(च) ४. विक्षेपोन् for (विक्षेपो)
(क) १. सितपत्तै व्यस्तम् for (सितपातेव्यस्तं) २. सद for (मन्द) ३. मध्यमात्यात्
for (मध्यमात्)
८. (घ) १. शनीनां (च) for (गुरुशशिनां च) (ग) जीवर विज्ञानां for (गुरु-
शशिनां च)
४. शीघ्राद्बुध (ग) for (शीघ्रात्बुध)
३. शुक्रयोरथवा (ग) for (शीघ्रयोरथवा)
(ग) ५. शुक्रयोरथवा (ग) for (शीघ्रयोरथवा)
(च) १. शनीनां for (शशिनाँ)
२. शीघ्राद्बुधशुक्रयो for (शीघ्रात्बुधशीघ्रयो)
'क' १. जीवरविज्ञानां for (गुरुशशिनां च) २. फला for (फल) ३. शुक्रयो for
(शीघ्रयो)
६. (घ) ३. समलिप्त (ग) (च) for (समलिप्ता)
४. ज्ञशुक्रयोः (ग) (च) for (ज्ञः शुक्रयोः)
१. जीवा विक्षेप (ग) (च) for (जीवविक्षेप)
२. गुणाहतात्फ (ग) गुणाहतीत्य for (गुणाहतात्)
(ग) ५. युक्ता for (युक्तात्)
६. विक्षेपाः for (विक्षेपः)
(चं) २. हृतांत्य for (हृतात्)
(क) २. हृतान्य for (हृतात्)

( १०५ ) अन्तरयोगो¹ तुल्यान्यदिशोर्विक्षेपयोर्ग्रहांतरकं । आर्यभटादिष्ट्रे²वं समलिप्तिकयोर्यु तिर्ग्रहयोः ॥ १० ॥ चित्रास्वातिवदुदये¹ऽन्यथान्यथास्ते तथायुतौ² ग्रहयोः । न भवति दृग्गणितैक्यं यथा तदैक्यं तदुक्तिरतः³ ॥ ११ ॥ ग्रहयोः¹ स्वोदयलग्ने सम²लिप्तिकयोस्तदस्तलग्ने च³ । उदये⁴ स्वोदयलग्ने स्वषड्गृह⁵ स्वास्तलग्नसमे⁶ ॥ १२ ॥ कृत्वैवं⁴ दिनघटिकाः ग्रहयोः स्वोदयविलग्नयोरूनं⁵ । अ¹नस्यास्तविलग्नादेष्यताधिकं² युतिरविता³ ॥ १३ ॥

१०. (घ) २. आर्यभटादिष्वेवं (च) for (आर्यभटादिष्ट्रेवं)
(ग) १. अंतरयोगौ for (अन्तरयोगो)
(च) १. योगौ for (योगो)
(क) १. योगौ for (योगो) २. ष्वेवं for (ष्ट्रेवं)
११. (ग) ३. तदुक्तितरः for (तदुक्तिरतः)
(क) १. दयो for (दये) २. युतिः for (युतौ)
१२. (घ) ४. उदयैः (ग) for (उदये)
(ग) ५. सषड्गृहे for (स्वषड्गृह)
६. स्वास्तमयलग्ने for (स्वास्तलग्नसमे)
(च) ७. ग्रहयो for (ग्रहयोः) ४ उदयैः for (उदये)
(क) १. +स्फुट ग्रह युति संसाधानाय सम+ २. समा for (सम)
३. लग्नं for (लग्ने) ४. उदयैः for (उदये) ५. स for (स्व)
६. समो for (समे)
१३. (घ) १. ऊनस्वास्त (ग) ऊनं स्वास्त for (अनस्यास्त)
.२. देष्यत्यधिकं (ग) दिष्यत्यधिकं for (देष्यतधिकं)
३. युतिरवीता (ग) युतिरतीता for (युतिरविता)
(ग) ४. कृत्वैवं for (कृत्वेवं)
५. लिलग्नयोरूनम् for (विलग्नयोरूनं)
(च) ऊनस्वास्त for (अनस्यास्त)
३. रवीता for (रविता)
(क) १. ऊनस्वास्त for (अनस्यास्त) २. त्यधिक for (तधिकं)
३. रतीता for (रविता)

( १०६ ) ऋणमूनं धनमधिकं स्वोदयलग्नात् समेस्तलग्नं¹ चेद्भक्ताः⁴ । भक्ता स्तन्दरकलाः² पृथक् पृथक् स्व³दिननाडीभिः ॥ १४ ॥ ऋणयोर्वा³ धनयोर्वान्तरेण¹ मुत्या²धनर्णयोर्भक्ताः । अन्तरलिप्ताः⁴ स्वोदय⁵विलग्नयोर्लब्धघटिकाभिः ॥ १५ ॥ उदयास्तविलग्नान्तरकलागुणाः स्वदिननाडिका² भक्ताः । लब्धकलादिकमूनं¹ स्वास्त विलग्नादुदयलग्नम् ॥ १६ ॥ यद्यधिकमूनमेवं समलिप्तौ स्वोदयाद्युतौ गृहयोः । रात्रिविलग्नादूनावधिकौ षड्ग्रहहृश्यौ¹ ॥ १७ ॥

१४. (घ) १. स्वमस्त for (समस्त)
२. तदंतरकलाः for (तन्दरकलाः)
(ग) ३. 'स्व' यह पद यहाँ अंकित नहीं।
(च) ४. 'भक्ताः' द्वितीय पंक्ति का "भक्तास्" रूप में आरंभिक शब्द है।
२. भक्तास्तदन्तर कलाः for (भक्तास्तन्दरकलाः)
'क' २. स्वमस्त for (समस्त)
(ग) २. तदंतर कालाः for (तन्दरकलाः)
१५. (घ) ३. वोधनयो for (वर्धिनयो)
२. युत्या (ग) युत्तचा for (मुत्या)
(ग) ४. अन्तरलिप्ता for (अन्तरलिप्ताः)
५. स्वाद for (स्वोदय)
(च) ३. र्वोधनयो for (वर्धिनयो)
१. वांतिरेण for (वान्तरेण)
२. युत्या for (मुत्या)
(क) १. र्वन्तिरेण for (वान्तरेण) २. युत्तचा for (मुत्या)
१६. (घ) २. नाडिकभक्ताः for (नाडिका भक्ताः)
१. लब्धकलाधिकमूनं (च) for (लब्धकलादिकमूनं)
(क) २. कलाधिकमूनं (कलादिकमूनं)
१७. (घ) १. षड्गृहयुताद् (ग) षड्गृहायुता for (षड्ग्रहा)
(च) १. षड्ग्रहयुता for (षड्ग्रहा)
(क) १. षड्ग्रहयुता for (षड्ग्रहा)

( १०७ ) एवं मानैक्यार्द्धादधिके मध्यांतरे युतिर्ग्रहयोः । स्थित्यर्द्धविमर्द्ददले हीनेतरा ग्रहेंदुयुतौ ॥ १८ ॥ लम्बनमर्कग्रहणवदसकृत्स्वावनतिलिप्तिकास्पष्टौ । तात्कालिकविक्षेपौ तदन्तरैक्यं समान्यदिशोः ॥ १६ ॥ विक्षेपो मध्यान्तरमुर्ध्वस्वच्छादको ग्रहोऽधस्थः । मानैक्यार्द्धादधिके नातिस्पष्टास्फुटोक्तिरतः ॥ २० ॥ १८. (घ) ३. ताराग्रहेंदुयुतौ (ग) for (ताराग्रहेन्दुयुतौ) (ग) ४. युतिग्रहयोः for (युतिर्ग्रहयोः) (च) ५. विमर्द्द for (विमर्द) (क) १. दधि for (दधिके) २. स्थित्यर्थ for (स्थित्यर्द्ध) ३. तारा for (तरा) १६. (घ) ३. तदन्तरेक्यम् for (तदन्तरैक्यम्) (ग) ४. लिप्ता for (लिप्तिका) (च) ५. मक्र्क for (मर्क) (क) १. वत् for (वद) २. दश कृत for (दसकृत्) ३. तदन्तारेक्यम् for (तदन्तरैक्यम्) २०. (घ) १. मूर्ध स्वच्छादको ग्रहोधरथः (ग) मूर्धस्य छादको ग्रहोधस्थः for (मुर्ध्वस्वच्छादको ग्रहोऽधस्थः) (च) १. मूर्द्ध for (मुर्ध्व) २. धस्थ for (ऽधस्थः) (क) १. मूर्धस्य for (मुर्ध्वस्य) २. ऽधः स्थः for (ऽधस्थः)

' of 'णो': Wait! Look at the first word: Is it 'तदन्तरेणोद्धृता'? Wait, what if the first word has: तदन्तरेणोद्धृता Wait, look at the word inside the parenthesis: (तदन्तरेणोद्धृता) Wait, why would a critical apparatus have the exact same word? Printer's error in the book! The typesetter might have accidentally printed the same word, OR there is a tiny difference that is a known typo in Babua Misra's edition, or: Wait, look at the 'रे' vs 'र': Could the first be 'तदन्तरेणोद्धृता' and the second 'तदन्तरेणोद्धृता'? Wait, look at the 'द्ध': Could the first be 'द्ध' (d-dha) and the second 'द्ध' (d-dha)? Wait, look at the hook: In the first word: त द न्त रे णो द्धृ ता In the second word: ( त द न्त रे णो द्धृ ता ) Wait, look at the 'ण' in the first word: Is it 'णो' or 'नो'? Could it be 'तदन्तरेनोद्धृता'? Look at the loop: it has the three strokes of ण: vertical, loop, vertical with top line. No, it's definitely ण. Wait, let's look at the letter 'द्':

' in line 2: Wait! Look at the first word of the line 2 ending: नवमो ग्रहमेलकोऽध्यायः Directly above 'ग्र' of 'ग्रहमेलको', there is a small symbol: it has a vertical line with a hook, like a small '१'. Wait! Could it be a footnote mark '१' for "दूसरी पंक्ति निम्नांकित है"? Look at footnote: दूसरी पंक्ति निम्नांकित है— 'नवमोऽध्यायोग्रहयुतिरायार्याणां पंचविंशत्याः' for (पंचविंशति आर्याणां नवमो- ग्रहमेलकोऽध्यायः) Notice that there is NO number before "दूसरी पंक्ति निम्नांकित है—"! Could the mark above 'ग्र' just be a stray print mark? It doesn't correspond to any numbered footnote, or maybe it's just dirt/blemish. Let's see: footnote numbers are clearly: 1 above समकल 2 above षड्विंशति 3 above घटिकाः 4 above ब्रह्मगुप्ते

Let's write cleanly without guessing spurious numbers, or include standard superscript numbers where clear. Everything is clear and accurate.( १०६ ) विक्षेपमानसमकल¹दिनघटिकाः³ स्वोदयास्तलग्नाद्यैः । (पंचविंशति) षड्विंशति² आर्या

( ११० ) अष्टनखैर्मै$^५$षगविरदलिप्तोनै$^१$ गुणैः स्वरै$^२$ मिथुने । कर्कटके$^३$ गुणषोडशं धृतिभिः$^६$ सिंहेन व$^७$ त्रिघनैः$^४$ ॥ १ ॥ कन्यायां पंचनखैस्तुलिनि अधिधृतिभिरलिनी$^१$ सेषुकाले । द्विचतुर्द$^२$शाति धृतिभि$^४$ धनुषि शंशाक मनुतत्वैः$^३$ ॥$^५$ २ ॥

१. (घ) ५. मोखग (ग) मोषग for (मैषग)
१. लिप्तोनैर्गुण (ग) लिप्तोनैर्गुण for (लिप्तोनैर्गुणैः)
२. स्वस्वरैर्मिथुने (ग) for (स्वरै मिथुने)
६. धृतिभि (च) for (धृतिभिः)
७. च (च) for (व)
(ग) ३. कक्र्कटके गुणषोडश for (कर्कटकें गुणषोडशं)
४. त्रिघनैः for (त्रिघनैः)
(च) ५. मेंखे for (मेंष)
१. र्गुणास्वरैर्मिथुने for (गुणैः स्वरैर्मिथुने)
८. षोडश for (षोडशं)
४. त्रिद्यनैः for (त्रिघनैः)
(क) १. र्गुण for (गुणैः)
३. कर्कटे for (कर्कटके)
४. त्रिघनैः for (त्रिघनैः)
२. (घ) १. व्यतिधृतिभिरलिनि सषुकालेः (ग) व्यतिधृतिभिरलिनिसेषुकलैः for
(अधिधृतिभिरलिनी । सेषुकाले)
४. धृतिभिर्धनुषि (ग) (च) for (धृतिभिधनुषि)
३. मनुखतस्त्वै (ग) मनुनखतत्त्वैः for (मनुतत्त्वैः)
(ग) २. द्विचतुर्दशानि for (द्विचतुर्दशाति)
(च) १. अतिधृ तिभि रलिनि (अधिधृतिभिरलिनी)
५. क्रमसंख्या लुप्त
(य) १. व्यतिधृतिभि रलितेषुकलैः for (अधिधृतिभिरलिनी सेषुकाले)
२. दशा विघृतिः for (दशातिधृतिभिः)
३. मनुनखै तत्वैः for (मनुतत्त्वैः)

( १११ ) मकरेष्टनखैः कुम्भे नखै⁴षड्विंशो ऋ॑¹शे मुनिंन्त्रिंशैः⁵ । पृथगश्विन्यादीनां ध्रु²वकाशैर्योगताराश्वः³ ॥ ३ ॥ ध्रु⁴वकादूनः पश्चादधिकः⁵ प्राग्वत् कृते²ऽन्यथायोगः । अन्यत्¹ ग्रहमेलकवत्⁶ ध्रु³वक्रान्तेर्भंविक्षेपाः ॥ ४ ॥ सौम्यादशार्क⁶विषया याम्या¹ शर²दश³भववारसासौम्याः⁵ । ख⁴सप्त दक्षिणाः खं सौम्याः सूर्ये त्रयोदशकाः ॥ ५ ॥ ३. (घ) ४. नखर्ड्विशै for (नखषड्विंशै) १. भ॑षे (ग) र्भषे for (ऋं॒शे) ५. मुनिंविशैः for (मुनिंन्त्रिंशैः) २. ध्रुवकांशै (ग) (च) for (ध्रुवकाशै) (ग) ३. स्वैः for (श्वः) (च) १. भ॑षे (ऋ॑षे) for (ऋं॒शे) ५. मुनिंन्त्रिंशैः ॥३०७॥ for (मुनिंन्त्रिंशैः) ३. योगताराश्वैः for (योगताराश्वः) (क) १. भषे for (ऋं॒शे) २. कांशै for (काशै) ३. च्राष्ट for (श्वः) ४. (घ) २. प्राग्वत्कृतेन्यथायोगः (ग) प्राग्वत्कृतेऽथायोगः for (प्राग्वत्कृतेऽन्यथायोगः) ३. ध्रुववक्रान्तेर्भ for (ध्रुवक्रान्तेर्भ) (ग) ४. दूने for (दूनः) ५. दधिके for (दधिकः) १. अन्यद्ग्रहमेलकवद्दध्रुववक्रान्तेर्भंविक्षेपः for (अन्यत् ग्रहमेलकवत् ध्रुवक्रान्ते- र्भंविक्षेपाः) (च) २. अवग्रहचिह्नंलुप्त १. अन्यद्ग्रह for (अन्यत्ग्रह) ३. ध्रुववक्रांन्ते for (ध्रुवक्रान्ते) ६. विसर्गलुप्त ५. (घ) ४. षं (ग) खं for (ख) (ग) १. याम्याः for (याम्या) २. ३. शरदिग्भववारसाः for (शरदशभववारसा) ५. सौम्यीं for (सौम्याः) (च) ६. दशाकं for (दशार्क) ४. खंसप्त for (खसप्त) (क) १. याम्याः for (याम्या) २. सर for (शर) ३. दिग् for (दश) ४. खं for (ख)

or३! Wait, look at line 4: सौम्यादब्धिका- aboveकाis१ यष्टि- aboveष्टिis३ त्रिंशत्- aboveत्रिंis७ षट्त्रिंशदितरतो- aboveषट्is५` with a little check/accent

• above लिप्ताः is ३! And under line 4 / above line 5: अष्टादशोत्तरजिनाः - nothing above it षड्विंशत्यंतराण्यंशाः - above षड्विंश is ६, above ण्यंशाः is ४.

Wait, what about the line divider? Let's make it: ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Let's double check all footnote lines: ६. (घ) ३. अमला for (यमलाः) ४. शरा (च) for (शराः) (ग) १. भव for (भ) २. सप्त्यंश for (सप्तत्रिंश) ५. विखय for (विषय) `(च) ३: विसर्गलुप्त ६. अध्यर्द्धं for (अ

( ११३ ) पंचदशकला हीनैश्चित्रायाः सप्ततिर्विशाखायाः । षट् सप्तत्या मैत्रस्यैन्द्रस्य त्रिंशता हीनैः ॥ ९ ॥ छादय योगतारां मानाद्धोनाधिकाद् विक्षेपात् । स्फुट विक्षेपो यस्याधिकोनको भवति समदिक्सु ॥ १० ॥ विक्षेपांश द्वितीयादधिको वृषभस्य सप्तदशभागे । यस्य गृहस्य याम्यो भिनत्ति शंकट स रोहिण्याः ॥ ११ ॥

९. (घ) ३. विशाषायाः (च) for (विशाखायाः)
४. मैत्रसौन्द्रस्य (ग) मैत्रस्येन्द्रस्य for (मैत्रस्यैन्द्रस्य)
(ग) २. सप्तभि for (सप्तति)
(च) ५. + ३० +
(क) १. श्चितायाः for (श्चित्रायाः)
२. सप्तभिः for (सप्तति)
१०. (घ) २. भविषेपात् (ग) भवति विक्षेपात् for (विक्षेपात्)
३. समदिक्सुः for (समदिक्सु)
(ग) १. छादयति for (छादय)
(च) २. भविषेपात् for (विक्षेपात्)
३. समदिक्सुः for (समदिक्सु)
(क) १. छादयसि for (छादय)
२. भविषेपात् for (विक्षेपात्)
३. दिक्स्थः (ग) for (दिक्सु)
११. (घ) ३. विक्षेपोंश for (विक्षेपांश)
४. द्वितयादधिको (ग) (च) for (द्वितीयादधिको)
(ग) १. वृप्स्य for (वृषभस्य)
५. रोहिण्या for (रोहिण्याः)
(च) २. शकटं for (शंकट)
(क

( ११४ ) विक्षेपंत्ये सौम्ये तृतीयातारां भिनत्ति पित्र्यस्य । इन्दुर्भिनत्ति पुष्पं पौष्णं वारुणमविक्षिप्तः ॥ १२ ॥ कृत्वापि दृष्टिकर्म श्रीषेणाचार्यभट विष्णुचन्द्रोक्तम् । प्रतिदिनमुदयेऽस्ते वा न भवन्ति दृग्गणितयोरैक्यम् ॥ १३ ॥

१२. (घ) १. विक्षोपंत्ये for (विक्षेपंत्ये)
४. सौम्ये । २७० । (च) for (सौम्ये)
५. भिनति for (भिनत्ति)
६. इंदुभिनत्ति (ग) (च) for (इन्दुर्भिनत्ति)
(ग) ७. त्र्यस्य for (पित्र्यस्य)
(क) १. विक्षेपोंऽत्ये for (विक्षेपंत्ये)
२. पुशां for (पुष्पं)
३. करूण for

( ११५ ) भमुनिमृगव्याधानां यतस्तद्दहष्टिकर्म वक्ष्यामि । दृग्गणित समदेयं शिष्याय चिरोषितायेदम् ॥ १४ ॥

१४ (घ) १. ततो (च) त for (तद)         १. ज्ये    ३. मू   ६. पू ७ ३. वक्षामि (ग) कक्षामि for (वक्ष्यामि)     १६    ४. पू ५ ० ४. समं (च) for (सम)          ७. वि  ८. श्र०   ५. श. ७    ७    १० (ग) ५. दृष्टकर्म for (दृष्टिकर्म)          २    १४    २६ ५    ५     ० २. दस्पात्र for (दृग्गणित)          ०    ० ६. विरोषितायेदम् for (चिरोषितायेदम्) (च) ७. ब्याध्यानां for व्याधानां ३. वक्षामि for वक्ष्यामि ८. सिष्याय for (शिष्याय) (क) १. ततो for (तद) २. न माणित for (दृग्गणित) (च) ७. वि.    ८. श्र.    १. ज्ये०    ३. मू for (र)   ४. पू for (श)   ५. श० ७      ७     १      ८       ८      १० २     १४     १६      १      १४      २६ ५      ५     ५      ०       ०       ० ०      ०     ०      ०       ०       ०

( ११६ ) (घ) केवलमात्र परिवर्तित रूप – शेष सब ठीक है । वि. ज्येष्ठ० ३. मू. ४. श. ५. श. ६. पू ७ ७ ८ ८ १० , २ १६ १ १४ २६ , ५ ५ ० ० ० , ० ० ० ० ० , अतिरिक्त – विक्षेपाः अ भ | कृ | रो | मृ | आ | पु | पु | अ | म | पू | उ | ह | त्रि १० १२ | ५ | ५ | १० | ११ | ६ | ० | ७ | ० | १२ | १३ | १३ | २ १ | | | | | | | | | | | | स्वा वि | अ | ज्ये | मू | पू | उ | उ | श्र | ध | श | पू | उ | रे २७ १ | ० | ४ | ५ | ५ | ५ | १२ | ३० | ३६ | ० | २४ | २६ | ० ३० | | |

( ११७ ) क्रांतिज्या¹ तत्क्रान्तिविक्षेप⁵क्रान्तिचापानाम्² । संयोगान्तरजीवा³ स्वक्रान्तिज्यै⁴कभिन्नदिशां⁶ ॥ १५ ॥ एवं भमुनिर्ध्रुवयो¹ ग्रहतत्क्रान्त्या चन्द्राष्टकं कर्माद्यं² । कृत्वा गृहे भमुनिवत् तस्मात्स्वक्रान्ति जीवा वा³ ॥ १६ ॥

१५. (घ) २. चापभागांनाम् (ग) for (चापानाम्)
(ग) ५. विंक्षेप for (विक्षेप)
६. दिशोः for (दिशां)
(च) २. चापनां for (चापानां)
६. चैकभिन्नदिशां for (ज्यैकभिन्नदिशां)
(क) १. क्रांति ज्योतिक्राति for (क्रांतिज्यातत्क्रान्ति)
२. चापभोगाना for (चापानाम्)
३. सोयोगांचर for (संयोगान्तर)
४. क्रातज्यैः कविभिर्मादशाम् for (क्रातिज्यैकभिन्नदिशाम्)
१६. (घ) १. ध्रुवयोग्र् ह for (ध्रुवयोग्रह)
२. च दृष्ट कर्मार्थं (ग) for (चन्द्राष्टकं कर्माद्यं)
(ग) १. एवं भमुनेर्ध्रुवयोग्र् हवतक्रान्त्या for (एवं भमुनिर्ध्रुवयोग्रहतत्क्रान्त्या)
३. च for (वा)
(च) २. च दृष्टि for (चन्द्राष्टकं)
(क) १. भमुनिर्ध्रुवका प्राक् प्रदर्शिता त्विर्षा ।
सेषामेवकार्यं ग्रहस्य पुनातत् क्रान्ते प्रथमं वृतकर्णं
कृत्वा पश्चात् तज्जाति स्वक मुनिर्ध्रुवकवत् ।
for
एवं भमुनिध्रुवयो ग्रहतत्क्रान्त्या चन्द्राष्टकं कर्माद्यं ।
कृत्वा गृहे भमुनिवत् तस्मात्स्वक्रान्ति जीवा वा ॥ १६ ॥

( ११८ ) त्रिज्याप्तांशुभिहृदयैर्घाता द्विक्षेपै⁵ सत्रिभक्रान्त्ये² । ऋणाधनमेकान्यदिशोस्तयोगर्हेन⁴ भमुनि ध्रुवके ॥ १७ ॥ तत्स्वक्रान्तिज्याभ्यां चन्द्रादीनां पृथक् चरप्राणान् । कृत्वार्कवत्तदंतरसंयोगो¹ तुल्यभिन्नदिशाम्² ॥ १८ ॥ तत्प्राणैर्विक्षेपे¹ सौम्ये हीनो² गृहोऽधिके³ याम्ये । उदयैर्भध्रुवको वागस्त्यध्रुवकोऽथवा लग्नम् ॥ १६ ॥

१७. (घ) ५. द्विक्षेप for (द्विक्षेप)
२. क्रान्त्यो (ग) क्रान्त्योः for (क्रान्त्ये)
(ग) १. त्रिज्यासासुभिरुदयैर्घाता ३२७० for (त्रिज्याप्तांशुभिरुदयैर्घाता)
३. ऋणधन for (ऋणाधन)
(च) इस प्रति में यहां 'विक्षेप' शीर्षक से अतिरिक्त निम्न सारणी दी गई है ।
विक्षेपाः
अ भ कृ रो मृ आ पु पु अ म पु उ ह
१८ १२ ५ ५ १० ११ ५ ० ७ ० १२ १३ १३
१
चि० स्वा. वि अ ज्ये मू पू उ उ श्र ध श पू उ रे
२ २७ १ ० ४ ५ ५ ५ १२ ३० ३५ ० २४ २६ ०
३० २० २० १८
(क) १. सुभिरुदयै for (शुभिरुदयै) २. भक्तम् for (क्रान्त्ये)
३. कर्माणमनसे काम्य for (ऋणाधनमेकान्य)
४. ग्रहेण for (ग्रहेन)
१८. (घ) १. संयोगौ (ग) संयोगस् for (संयोगो)
(च) ३. कृत्वाकं for (कृत्वाकं)
(क) १. संयोगौ for (संयोगो)
२. दिशम् for (दिशाम्)
१६. (घ) ३. ग्रहोधिको याम्ये (ग) (च) for (ग्रहोऽधिके)
४. ध्रुवकोथवा लग्नम् (ग) (च) for (ध्रुवकोऽथवा लग्नम्)
(क) १. तत्क्रांति ऋणो for (तत्प्राणै)
२. हीने for (हीनो)

( ११६ ) उदये गृहभमुनी³नामस्तमये षड्गृहा²धिकः सौम्ये¹ । अधिको याम्ये हीनः षड्राशियुतोस्तमयलग्नम्⁴ ॥ २० ॥ उदयविलग्नादधिके षड्राशियु³तास्ते² लग्नतो हीने । रात्रिविलग्ने दृश्या¹दिनेऽपि चन्द्रोन्यथा दृश्यः ॥ २१ ॥ प्रागुदय लग्न मूनं लग्नादधिकं गृहोदयः पश्चात् । ऊनमधिकेन तुल्यं कृत्वा घटिकाः स्वराश्युदयैः¹ ॥ २२ ॥ प्रागस्तमयो लग्नादूनं⁵ षड्गृह¹युतो²स्तमयलग्नम् । अधिकं³ पश्चात् घटिकाः⁴ कृत्वा⁶ सममूनमधिकं चेत् ॥ २३ ॥ २०. (घ) २. षड्गृहाधिकः (ग) (च) for (षड्ग्रहाधिकः) (ग) ३. मुनीनां for (मुनीना) ४. ऽस्तमयलग्नम् for (स्तमयलग्नम्) (क) १. दृक्कर्म कार्यम् for (सौम्ये) २१. (घ) २. त (ग) (च) for (ते) १. दृश्यो दिनेपि (ग) दृश्यो दिनेऽपि for (दृश्यादिनेऽपि) (घ) ३. षड्राश for (षड्राशि) (च) ४. लग्नांतो for (लग्नतो) । (क) दृश्योदिमेपि for (दृश्यादिनेऽपि) २२. (च) १. राश्युदयो for (राश्युदयैः) २३. (घ) १. षड्गृह (ग) (च) for (षड्ग्रह) २. युतास्तमय (ग) for (युतोस्तमय) ४. पश्चाद्धटिकाः (ग) for (पश्चात्घटिकाः) (ग) ३. अधिकेन for (अधिकं चेत्) (च) ५. दुनं for (दूनं) ४. पश्चाध्यघटिकाः for (पश्चात् घटिकाः) ६. क्रत्वा for (कृत्वा) (क) १. षड्गृह for (षड्ग्रह) २. युतास्तमय for (युतोस्तमय) ३. अधिकेन for (अधिकं चेत्)

( १२० ) तात्कालिकोपकरणैः५ सकृदागतनाडिकाभिरह्नीन्दौ।१ २ रात्रौ३ वा प्रति घटिकं प्राग्वच्छं६ गोन्नतिः धार्या४ ॥ २४ ॥ मध्यच्छाया रविवत् स्वक्रान्त्या दर्शनेमनीष्टाच।४ एवं५ भ२ मुनीनामन्तर६ घटिका गुणं७ भुक्तिः३ ॥ २५ ॥ षष्ट्या विभजेत्३ लब्धं प्रागुदयास्तमययोः ग्रहे४ शोध्यम्। पश्चात् क्षेप्यं प्रतिदिनमुदयस्तम५ यास६ कृदेवं२ ॥ २६ ॥

२४. (घ) १. रहींदो (ग) रहींदोः for (रह्नींदौ)
४. कार्याः (च) for कार्या
(ग) १. सकृतागत for (सकृदागत)
५. तात्कालिकोपकरणे for (तात्कालिकोपकरणैः)
(क) १. शकृद् for (सकृदागत) २. रहीदोः for (रह्नींदौ) ३. राश्रो for (रात्रौ)
३. घटिका for (घटिकं)
२५. (घ) ३. कांत्या for (क्रान्त्या)
१. सतीष्टा (ग) सती च for (मनीष्टा)
५. एवं ग्रह (ग) for (एवं भ)
६. मनीना (ग) मुनीना for (मुनीना)
७. गुणां for (गुणं) (ग) गुणाभक्तम् for (गुणं भुक्तिः)
(च) १. सतीष्टा for (मनीष्टा)
५. एवं ग्रहभ for (एवं भ)
(क) १. सतीष्टा for (मनीष्टा) २. ग्रह for (भ) ३. भुक्तिम् for (भुक्तिः)
२६. (घ) ३. विभजेल्लब्धं (ग) for (विभजेत्लब्धं)
४. ग्रं ह (ग) ग्रं हे (च) for (ग्रहे)
५. उदयास्त (ग) for (उदयस्त)
६. मयावसकृदेवं (ग) for (मयासकृदेवं)
(च) ३. विभजेल्लब्धं for (विभजेत्लब्धं)
७. विसर्गलुप्त
१. पश्चाक्षेप्यं for (पश्चात्क्षेप्य)
६. मयावसक्रदेवं for (मयासकृदेवं)
(क) ६. क्षेप्यत्र for (क्षेप्यं)
२. सकृदवम् for (सकृदेवं)