भारतकोश
संग्रह पर लौटें

किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

Kiratarjuniyam of Bharavi Hindi

महाकवि भारवि द्वारा

स्रोत: Kiratarjuniyam with Ghantapath & Sudha Hindi Commentary by Sheshraj Sharma (उद्गम)

DevanagariHindipublished707 पृष्ठ

४४० | किरातार्जुनोयम्

स०श्लो०स०श्लो०
प्रपित्सोः किं न ते१११६प्राप्यते यदिह दूर१८२५
प्रबभूव नालमवलोकयितुंप्रियेऽपरा यच्छति१५
प्रभवति न तथा परो१०३५प्रियेण संप्रथ्य विपक्ष३७
प्रभवः खलु कोष१२प्रियेण सिक्ता चरमं५४
प्रमाष्टुंमयशःपङ्क११६७प्रियेपु यैः पार्थ विनोप५२
प्रयच्छतोच्चैः कुसुमानि१४प्रियैर्मनीलं करवारि४९
प्रयुज्य समाचरितं१४प्रीते पिनाकिना मया११८१
प्रलीनभूपालमपि२३प्रेरितः शशधरेण करोधः२८
प्रवृत्तेऽथ महाहव१८प्लुतनालतीसितकपाल१२२४
प्रवालभङ्गारुणपाणि२१
प्रविकर्षनिनादभिन्न१३१६बदरीतपोवननिवास१२३३
प्रविततशरजालच्छन्न१४६५बद्धकोपकृतोरपि६४
प्रविवेश गामिव१२१०बभार शून्याकृति१७३१
प्रवृत्तनक्तंदिव१६४७बलवदपि बलं मिथो१०३७
प्रवृद्धसिन्धूमिचय१६६०बलवानपि कोपजन्मनः१७
प्रशान्तधर्माभिभवः२८बलशालितया यथा१३१२
प्रश्च्योतन्नदसुरभीणि३५बहुधा गतां जगति४२
प्रसक्तदावानल१६२६बहु बर्हिचन्द्रकनिभं११
प्रसह्य योऽस्मासु परैः४४बहुशः कृतसत्कृतंविधातुं१३१०
प्रमादरम्यमोजस्वि१४३८वाणच्छिदस्ते विशिखाः१७२०
प्रसादलक्ष्मीं दधतंविभ्रान्तनूपुररूत१२४९
प्रसेदिवांसं न समाप१७२३वृहदृहत्कलदावि१२४२
प्रस्थानश्रमजनितां३१
प्रस्थिताभिरधिनाथ३६भयङ्करः प्राणभृतां१११७
प्रहीयते कार्यवशा१६२२भयादिवाश्लिष्य झषाहते४६
प्राञ्जलावपि जने१०भर्तुभिः प्रणयमन्त्रम५४
प्राप्तोऽभिमानव्यसनाद७५भर्तृरूपसखि निशिप६६
प्राप्यते गुणवतापि५८भवतः स्मरतां सदा१८३८

श्लोकानुक्रमणिका

श्लोक-प्रतीकस०श्लो०श्लोक-प्रतीकस०श्लो०
भवद्भिरक्षुण्णाराति१५१०मया मृगान्धन्तुमनेन१४२५
भवन्तमेतर्हि मनस्वि३२मरुतः शिव्रा नवतृणा३३
भवन्ति ते सभ्यतमा१४महतां पतिः स्विद्१२१५
भवभीतये हतवृहत्सम४१महते फलाय तदवेक्ष्य२८
भवादृशेषु प्रमदा२८महत्त्वयोगाय महा२३
भव्यो भवन्नपि मुने४९मध्यैर्यभस्कन्धनतून१४४०
भिस्त्वेव भाभिः सवितु१६५१महानले भिन्नसिताम्र१६५७
भुजगराजसितेनमहारथानां प्रतिदन्त्य१६१४
भूभर्तुः समविकमादधे२७महास्त्रदुर्गे शिथिल१६२६
भूयः समापान१७महिषक्षतागुरुतमाल१२५०
भूरिप्रभावेण रणामि१७महीभृता पक्षवतेह१६१३
भूरेणुना रासनधूसरेण१६महीभृतां सच्चरितं२०
भृशकुसुमशरैषु१०६१महेपुजङ्घवी शत्रो१५३२
भ्रूविलाससुभगाननु५६महौजसो मानधना१९
मा जपन्मदविमूढ७०
मग्नां द्विषच्छद्मनि३९मा गश्चित्रांयकचरः५३
मणिमयूखजयांशुकमानिनीजनविलोचन२६
मतिभेदतमस्तिरो३३मा भूवन्नपथहृतस्तवे५०
मतिमान्निनयप्रमाथि५२माया स्विद्देशा मति१६१८
मथिताम्भसो रथविकीर्ण१२५१मार्गणैश्च तत्र१३५९
मदमानसमुद्धतं४९मा विहासिष्ट समरं१५
मदसिक्तमुखंर्मुगा१८माहेन्द्र नगमभितः२०
मदसुतिश्यामित१६मित्रमिष्टमुपकारि१३५१
मधुरैरवशानि५५मुकुलितमतिशय्य१०२७
मध्यमोपलनिश्रे लसदंशामुक्तमूललघुरज्जित
मनसा जप्यैः प्रणतिभिः२२मुखैरसौ विद्रुमभङ्ग३६
मनःशिलाभञ्जनिभेन१६४५मुञ्चतीशे शराञ्छिष्णो१५३४
मनोरमं प्रापितमन्तरंमुमितमधुलिहो वितानो१८२०
मन्दमस्यत्रिशुलतां१५१३

४४२ किरातार्जुनीयम्

पादस०श्लो०पादस०श्लो०
मुनयस्ततोऽभिमुख१२२५यशोऽधिगन्तुं सुख४०
मुनिदनुततयान्विलोम्य१०१६यष्टुमिच्छसि पितॄन्१३६५
मुनिमभिमुखतां१०४०यस्मिन्ननैश्वर्यकृत१९
मुनिरहिम निरागसः१३यः करोति वचोदर्का१२१९
मुनिरूपतोऽनुरूपेण११यः सर्वपामावरोधा१८४०
मुनिपुदहनातप्ता१५३०या गम्याः सत्सहायानां११२२
मुनेविचित्रैरिविभिः१७१९यातस्य ग्रन्थ्यततरंग१६
मुनेः शरोघेण तदुग्र१४५९युक्तः प्रमाद्यसि हिता११२९
मुहुरनुपतता विध्य१०३३युक्ताः स्वशक्त्या मुनयः२१
मुहुश्चलत्पल्लवलोहिनी१८५३युयुत्सुरिव कवचं१११५
मूलं दोषस्य हिंसादे११२०येनापविद्धसलिलः३०
मृगान्धिनिघ्नन्मृगयुः१४योगं च तं योग्यतमाय२६
मृणालिनीनामनुरञ्जितं७२योषितः पुलकरोधि४१
मृदितकिसलयः सुराङ्गना१०योषिदुद्धतमनोभव६६
यच्छति प्रतिमुखं१०रक्षोभिः सुरमनुजैः१८३६
यथा निजे वर्त्मनि१३५७रजनीषु राजतनयस्य१३१२
ययाप्रतिज्ञं द्विषतां११७४रञ्जिता नु विविधा१५
यथायथं ताः सहितारणाय जैत्रः प्रदिशन्निव१४२८
यथास्वमार्गंसित१४४३रथांगसंकीडितमश्व१६
यदवोचत वीक्ष्यरम्या नवद्युतिरुपैति३७
यदात्थ कामं भवता१४१८रयेण सा संनिदधे१७५०
यदा विगृह्णाति हतं१६२४रहितरत्नचयानशिलो१०
यदि प्रमाणीकृतमार्य१४१९रागकान्तनयनेषु६३
यदि मनसि शमः१०५५राजद्भिः पथि मरुता
यमनियमकृशीकृत१०१०रात्रिरागमलिनानि१६
यथा समासादित२२रामानामवजितमाल्य
यशसेव तिरोधधन्मुहु५८रिक्ते सविभ्रम्भमथा१७३६

श्लोकानुक्रमणिका

४४३

श्लोकस०श्लो०श्लोकस०श्लो०
रुचिकरमपि नार्थं१०६२वाससां शिथिलतामुर६५
रुचिरपल्लवपुष्पलता१९विकचवारिरुह दधतं१३
रुचिराकृतिः कनकसानुविकसितकुसुमाधारं१०३२
रुजन्महेतुम्बहुधा१५५१विकामुंकः कर्ममु शोच१३५३
रून्धतो नयनवायव६७विकाशमोदूजंगनांण१५५२
विकोशनिधौततनो१७४९
लघ्वसितया निशां५३विगणय्य कारकमनेक३७
लभ्यमेकप्रकृतेन१३५२विगाढमात्रे रमणीभि३१
लब्धा चरित्रे तव१७विचकर्ष च संहितेषु१३१८
लिलिखुस्तेऽथ शरकाल१६५४विचित्रया चित्रपतेव१६
लेखया विमलदृग्२२विच्छिन्नाभ्रविलायं११७९
लोकं विधात्रा विहितस्य४१विजहीहि रणोत्साहं११३१
लोचनाञ्चलकृता६०विजिगीषते यदि जगन्ति१२३०
लोलदृष्टि वदन५७विजित्य यः प्राज्य३५
विततशीकरराशिभिः१५
वदनेन पुष्पितलतान्तः१२४१वितन्वतांस्तस्य शरा१७२०
वनान्तशय्याऽठिनौ३६विदिताः प्रविश्य विहिता३०
वनाश्रयाः कस्य मृगाः१४१३विदूरपातेन निदामुपेयुः१०
वनेऽवने वनसदां१५१०विधाय रक्षाम्यरतः१२
वपुरिन्द्रगोपतपनेषु१२विधाय विध्वंसमनात्मन१६
वपुषा परमेण भूधरा१३विधिसमयनिगोगा४६
वयं क्व वर्णाश्रमरक्षणो१४२२विधुरं किमतः परं
वरं कृतघ्नस्तगुणा१५१५विधूतकेशाः परि३३
वरोधभिवारणहस्त२२विधूनयन्ती गहनानि१४४७
वसूनि वाञ्छन्न वशी१३विनम्रशालिप्रसवोव
वंशलक्ष्मीमनुद्घृत्य११६९विनयं गुणा इव विवेक१२१८
वंशोचितत्वादभिमान१७विनिर्यतीनां गुरुखेद२६
वाजिभूमिरिभराज१३५५विपक्षचित्तोन्मथना३४

४४४

किरातार्जुनीयम्

प्रतीकस०श्लो०प्रतीकस०श्लो०
विपत्रलेखा निरक्तका४०विहस्य पाणौ विधृते५०
विपदेति तावदवसाद१८२३विहाय वाञ्छामुदिते२५
विपदोऽभिभवन्त्य१४विहाय शान्तिं नृप४२
विपाण्डुभिर्म्लानतया२४विहारभूमेरभिघोष३०
विपाण्डु संध्यानमिव२८विहितां प्रियया
विफलीकृतयत्नस्य१३४६वीक्ष्य रत्नचयके५२
विद्रावितस्य ध्वनिना१७४६वीक्ष्य रन्तुमनसः
विमिश्रपर्यन्तगभीर३०वीतजन्मजरसं परं२२
विमिश्रपातिताश्वीय१५२४वीतप्रभावतनुरुप्य१६६४
विभेदमन्तः पदवी१७२७वीतौजसः सन्निधि४९
विमुक्तमाशंसित१४५१वीर्यप्रदानेषु कृता५३
विमुच्यमानैरपि तस्य१२वेत्रशाककुजे१५१८
वियद्वि वेगपरिप्लुत१८१२व्यक्तोदितस्मितमयूख५९
विरचय्य काननविभाग१२४४व्यथितमपि भृशं मनो१०२२
विरोधि सिद्धेरिति१४व्यथितसिन्धुमनीरशनैः११
विलङ्घ्य पत्रिणां१५४४व्यधत्त यस्मिन्पुरमुच्च३५
विलम्बमानाकुलकेश१८व्यपोहितुं लोचनतो१९
विवरेऽपि नैवमनिगूढ१२३७व्यानशे शशधरेण१७
विवस्वदंशुसंश्लेष१५व्याहृत्य महतां पत्या११६७
विविक्तवर्णभरणा१४व्रज जय रिपुलोक१८८८
विविक्तेऽस्मिन्मगे११३६व्रजति शुचि पदं त्वयि१८२६
विशङ्कमानो भवतःव्रजतोऽस्य बृहत्पतन१३२१
विशदभ्रूयुगच्छन्त११व्रजन्ति ते मूढधियः३०
विषमोऽपि विगाह्यतेव्रजाजिरेष्वम्बुदनाद१६
विस्तारिताश्ममणि२३व्रणमुखच्युतशोणित१८
विस्फारिताङ्गस्य ततो१७२४व्रीडानतैरासजनोप४२
विस्मयः क इव वा१३४०
विशिखतः सपदि तेन१८१३शक्तिरर्थपतिषु स्वयं१३१६

श्लोकानुक्रमणिका

४४५

श्लोकस०श्लो०श्लोकस०श्लो०
शक्तिवैकल्यनम्रस्य११५९श्रद्धेया विप्रलम्भारः११६५
शङ्किताय कृतबाष्प४६श्रियः कुरुणामधिपस्य
शतशो विशिखानवयते१५४८श्रियं विकल्पत्यपहस्त्य
शमयन्घृतेन्द्रियशमैक२०श्रिया हसद्भिः कमलानि४४
शरणं भवन्तमति१८२२श्रीमद्भिनियमितकन्धरा३७
शरदम्बुधरच्छाया१११२श्रीमद्भिः प्ररयगजैः
शरवृष्टि विषूयोर्वी१५४१श्रीमल्लताभवनमोषधयः२८
शरानवद्यन्ननवद्य१७५६श्रुतमप्यधिगम्य४१
शशधर इव लोचनाभि१०११श्रुतिसुखमुपवीणितं१०३८
शाम्भोर्धनुर्मण्डलतः१५४९श्रेयसों तव सम्प्राप्ता११११
शाखावसक्तकमनीय४०श्रेयसोऽप्यस्य ते तात११४४
शान्तता विनययोगि१३३७श्लिष्यतः प्रियवधूरूप६७
शारतां गमितया शशि२९श्वसनचलितपल्लवा१०३४
शिरसा हरिमणिप्रभः२३श्वस्त्वया मुखसंवित्तिः१०३४
शिलाघनेनीकसदा३२
शिवध्वजिन्यः प्रतियोध१४५८स किंसखा साधु न
शिवप्रणुन्नेन शिली१७५८सक्ति जवानपनयत्य४६
शिवभुजाहूतिभिन्न१८स क्षत्रियस्त्राणसहः४८
शिवमौपयिकं गरी३५स खण्डनं प्राप्य पराद१७६०
शीधुपानविधुरासु४२सखा स युक्ताः कथितः१४२१
शीधुपानविधुरेष७३सखि दयितमिहानयेति१०४७
शुष्वितेर्मूलनिचयै४२सखीजनं प्रेम गुरुकृता११
शुचि भूषयति श्रुतं३२सखीनिव प्रीतियुजो१०
शुचिरप्सु विद्रुमलता१३स गतः क्षितिमूष्ण१३३१
शुचिवल्कवीततनुरम्य६१सचकितमिव विस्मया१०
शुभाननाः साम्बुरुहेषु४२स जगाम विस्मयमुदीक्ष्य१५
शून्यामाकीर्णतामेति११२७सजलजलधरं नभो१०१९
श्योतन्मयूखेऽपि हिमसजनोऽसि विजहीहि१३६६

४४६ | किरातार्जुनीयम्

पद / पादस०श्लो०पद / पादस०श्लो०
सज्यं धनुर्वहति यो१३७१समुज्झिता यावदराति१४५६
स ततार संकटवतो१६समुन्नतः काशदुकूल
स तदोजसा विजित१२२९समुल्लसत्प्रासमहोभि१६
स तमालनिभे रिपो१३२४स यौवराज्ये नवयौवन२२
स तमाससाद घननील१२५३सरजसमपहाय१०२६
सदृशमतनुमाकृतेः१०१३सरभसमवलम्ब्य१०५४
सद्मनां विरचनाहित३४सरोजपत्रे नु विलीन३५
सद्भावितेवाभिनिविष्ट१७११सललितचलित१०५२
स धनुर्महेषुधि१२२७सलोलयासक्तलता१६
स ध्वानं निपतितनिर्झरासु२२सलेनमुल्लिङ्गितशात्रवे१४
सनादक्वनितं नितम्ब२७स वशस्यावदातस्य११७५
सपदि प्रियरूपमंवरखः१३२५सविनयमपरानिसृत्य१०५७
सपदि हरिसखैवधू१११८सवृषध्वजसायकावभिन्नं१३२८
स पिङ्गलः श्रीमान्१८४५सव्यलीकमवधोरित४५
स विशङ्कजटावलिः१५४७सव्यासव्यध्वनितो१७२५
स पुमानर्थवज्जन्मा११६२सब्रीडमन्दैरिव४६
स प्रच्छदनयाम्बुदनादि१७१०ससस्वरतिदे नित्यं१५२७
स प्रयुज्य तनये१३३६स समुद्धरता विचित्त्य१३३४
स बभार रणापेता१५३३स सम्प्रधायैवमहार्य१६२५
सविभति भीषण३२स सायकान्साध्वस१७२१
स भवस्य भवक्षयैक१३१९स सासिः सासुसूः१५
स भोगिसंघः शम१६४८ससुरचापमनेकमणि१२
समदशिखिरुतानि१०२५सहशरधि निजं तथा१८१६
स मन्थरावलित१७सहसा विदधीत३०
समवृत्तिरुपैति१८सहसोपगतः स५६
समस्य सम्पादयता१४संक्रान्तचन्दनरसा५७
समानकान्तीनि तुषार२५सन्ततं निशमयन्त१३४७
समुच्छ्वसत्पङ्कजकोश२४सन्निबद्धमपहर्तुं१८३०

श्लोकानुक्रमणिका

प्रथम पादस०श्लो०प्रथम पादस०श्लो०
सम्पश्यतमिति१९५३सुरकृत्यमेतदवगम्य१२३६
सम्प्रति लब्धजन्म४३सुरसरिति परं तपो१०१२
सम्प्रीयमाणोऽनुबभूव१७१३सुलभैः सदा नयवता२०
सम्भिन्नामविरलपातिभिः२३सृजन्तमाजविषु२०
सम्भिन्नैरिव तुरगावगाह११सुहृदः सहजा४५
सम्भोगजमगहनामयो२६सेतुत्वं दधति पयोमुचां१९
सम्मूर्च्छतां रजतभित्ति४१सोढवान्नो दशामन्त्यां११५३
संरम्भवेगोज्झित१७४९सोढावगीतप्रयमा१३२८
संवाता मुहुरनिलेन१४सोत्कण्ठेरमरगणैः
संविधातुमभिषेक३२स्तुवन्ति गुर्वीमभिधेय१४
संसिद्धावितिकरणोय१५स्थितमुन्नते तुहिन१२२१
संसेवन्ते दानशीला१८२४स्थितं विशुद्धे नभसीव१७४८
संस्कारवत्त्वादप्रयत्सु१७स्थित्यतिक्रान्तिभीरूणि११५४
साचि लोचनयुगं४४स्नपितनवलतातह४४
सादृश्यं गतमपनिद्र२६स्पृहणीयगुणेर्महा३४
सादृश्यं दधति गभीर३१स्फुटता न पदैरपा२७
साफल्यमश्नुते रिपु१६४९स्फुःपौरुषमापपात१३३२
सामोदं कुसुमतरो२८स्फुटबद्धस्तटोन्नति१३
साम्यं गतेनाशनिना१७५१स्फुरतिषङ्गमोर्वीकं१५०९
सावलेपमुपलिप्सिते१३५६स्मर्यते तनुभृतां सनातनं१३४२
सितच्छदानांमपदिश्य३०स्यन्दना नो चतुरगाः०५१६
सितवाजिने निजगाद्स्वकेतुभिः पाण्डुर१६५८
सिन्दूरैः कृतचयःस्वगोचरे सत्यपि चित्त१३
सिषिचुरवनिम्बुवाहाः१८१७स्वधर्ममनुरुन्धन्ते११७८
सुकुमारमेकमणु मर्म४०स्वयं संराध्यैवं शतमख१०६३
सुखेन लभ्या दधतः१७स्वदितः स्वयमथैधित५५
सुगेषु दुर्गेषु च तुल्य१४३२
सुता न यूयं किमु५३हताहतेत्युद्धतभीम१६

४४८ किराताजुंनीयम्

स०श्लो०स०श्लो०
हरपृथासुतयो१८हृतोत्तरीयां प्रसभं११४१
हरसैनिकाः प्रतिभये१२४८ह्रदाम्भसि व्यस्तवधू४३
हरिन्मणीयाममुदग्र१४४१ह्रीतया गलितनीवि४८
हंसा बुहन्तः सुरसद्म१८१९ह्रेपयन्नहिमतेजसं१३१५
हता गुणैरस्य भयेन१४६१
<div align="center">●</div>

This page is blank and contains no text to transcribe.