भारतकोश
संग्रह पर लौटें

अष्टाध्यायी सूत्रपाठ (महर्षि पाणिनि - पदच्छेद एवं यतिबोध सहित सम्पूर्ण ८ अध्याय)

Ashtadhyayi Sutrapatha of Maharshi Panini

महर्षि पाणिनि द्वारा

DevanagariSanskritpublished102 पृष्ठ

चतुर्थाध्याये तृतीयः पादः ३९

११२ तेनैकदिक्। ११३ तसिश्च। ११४ उरसो यच्च। ११५ उपज्ञाते। ११६ कृते ग्रन्थे। ११७ सञ्ज्ञायाम्। ११८ कुलालादिभ्यो वुञ्। ११९ क्षुद्राभ्रमरवटरपादपादञ्। १२० तस्येदम्। १२१ रथाद् यत्। १२२ पत्रपूर्वादञ्। १२३ पत्राध्वर्युपरिषदश्च। १२४ हलसीराट् ठक्। १२५ द्वन्द्वाद् वुन्वैरमैथुनिकयोः। १२६ गोत्रचरणाद् वुञ्। १२७ सङ्घाङ्कलक्षणेष्वञ्- यञिञामण्। १२८ शकलाद् वा। १२९ छन्दोगौक्थिकयाज्ञिकबह्वृच- नटाञ्ञ्यः। १३० न दण्डमाणवान्तेवासिषु। १३१ रैवतिकादिभ्यश्छः। १३२ तस्य विकारः। १३३ अवयवे च प्राण्योषधि- वृक्षेभ्यः। १३४ बिल्वादिभ्योऽण्। १३५ कोपधाच्च।

१३६ त्रपुजतुनोः षुक्। १३७ ओरञ्। १३८ अनुदात्तादेश्च। १३९ पलाशादिभ्यो वा। १४० शम्याष्ट्लञ्। १४१ मयड् वैतयोर्भाषायां- भक्ष्याच्छादनयोः। १४२ नित्यं वृद्धशरादिभ्यः। १४३ गोश्च पुरीषे। १४४ पिष्टाच्च। १४५ सञ्ज्ञायां कन्। १४६ व्रीहेः पुरोडाशे। १४७ असञ्ज्ञायां तिल- यवाभ्याम्। १४८ द्व्यचश्छन्दसि। १४९ नोत्वदूर्ध्वबिल्वात्। १५० तालादिभ्योऽण्। १५१ जातरूपेभ्यः परिमाणे। १५२ प्राणिरजतादिभ्योऽञ्। १५३ ञितश्च तत्प्रत्ययात्। १५४ क्रीतवत्परिमाणात्। १५५ उष्ट्राद् वुञ्। १५६ उमौर्णयोर्वा। १५७ एण्या ढञ्। १५८ गोपयसोर्यत्। १५९ द्रोश्च। १६० माने वयः।

४० अष्टाध्यायीसूत्रपाठः ( यतिबोधसहितः ) १६१ फले लुक्। १६२ प्लक्षादिभ्योऽण्। १६३ जम्ब्वा वा। १६४ लुप् च। १६५ हरीतक्यादिभ्यश्च। १६६ कंसीयपरश्वयोर्यञ्ञौ लुक्च। --०-- चतुर्थः पादः १ प्राग्वहतेष्ठक्। २ तेन दीव्यति खनति जयति जितम्। ३ संस्कृतम्। ४ कुलत्थकोपधादण्। ५ तरति। ६ गोपुच्छाट् ठञ्। ७ नौद्व्यचष्ठन्। ८ चरति। ९ आकर्षात्ष्वन्। १० पर्पादिभ्यः ष्ठन्। ११ श्वगणाट् ठञ्च। १२ वेतनादिभ्यो जीवति। १३ वस्नक्रयविक्रयाट् ठन्। १४ आयुधाच्छ च। १५ हरत्युत्सङ्गादिभ्यः। १६ भस्त्रादिभ्यः ष्ठन्। १७ विभाषा विवधात्। १८ अण् कुटिलिकायाः। १९ निर्वृत्तेऽक्षद्यूतादिभ्यः। २० त्रेर्मन्नित्यम्। २१ अपमित्ययाचिताभ्यां कक्कनौ। २२ संसृष्टे। २३ चूर्णादिनिः। २४ लवणाल्लुक्। २५ मुद्गादण्। २६ व्यञ्जनैरुपसिक्ते। २७ ओजःसहोऽम्भसा वर्तते। २८ तत्प्रत्यनुपूर्वमीपलोमकूलम्। २९ परिमुखं च। ३० प्रयच्छति गर्ह्यम्। ३१ कुसीद्दशैकादशात्ष्ठन्ष्ठचौ। ३२ उञ्छति। ३३ रक्षति। ३४ शब्ददर्दुरं करोति। ३५ पक्षिमत्स्यमृगान् हन्ति। ३६ परिपन्थं च तिष्ठति। ३७ माथोत्तरपदपदव्यनुपदं धावति। ३८ आक्रन्दात् ठञ्च। ३९ पदोत्तरपदं गृह्णाति। ४० प्रतिकण्ठार्थललामं च। ४१ धर्मं चरति। ४२ प्रतिपथमेति ठंश्च। ४३ समवायान्समवैति।

चतुर्थाध्याये चतुर्थः पादः ४१ ४४ परिषदो ण्यः। ४५ सेनाया वा। ४६ सञ्ज्ञायां ललाटकुकुट्यौ पश्यति। ४७ तस्य धर्म्यम्। ४८ अण्महिष्यादिभ्यः। ४९ ऋतोऽञ्। ५० अवक्रयः। ५१ तदस्य पण्यम्। ५२ लवणाट् ठञ्। ५३ किशरादिभ्यः ष्ठन्। ५४ शलालुनोऽन्यतरस्याम्। ५५ शिल्पम्। ५६ मड्डुकझर्झरादण्यतरस्याम्। ५७ प्रहरणम्। ५८ परश्वधाट् ठञ्च। ५९ शक्तियष्ट्योरीकक्। ६० अस्तिनास्तिदिष्टं मतिः। ६१ शीलम्। ६२ छत्रादिभ्यो णः। ६३ कर्माध्ययने वृत्तम्। ६४ बह्वच्पूर्वपदाट् ठञ्। ६५ हितं भक्षाः। ६६ तदस्मै दीयते नियुक्तम्। ६७ श्राणामांसौदनाट् टिठन्। ६८ भक्तादण्यतरस्याम्। ६९ तत्र नियुक्तः। ७० अगारान्ताट् ठन्। ७१ अध्यायिन्यदेशकालात्। ७२ कठिनान्तप्रस्तारसंस्थानेषु व्यवहरति। ७३ निकटे वसति। ७४ आवसथात्ष्ठल्। ७५ प्राग्घिताद् यत्। ७६ तद् वहति रथयुगप्रासङ्गम्। ७७ धुरो यड्ढकौ। ७८ खः सर्वधुरात्। ७९ एकधुराल्लुकच। ८० शकटादण्। ८१ हलसीराट् ठक्। ८२ सञ्ज्ञायां जन्याः। ८३ विध्यत्यधनुषा। ८४ धनगणं लब्धा। ८५ अन्नाण्णः। ८६ वशं गतः। ८७ पदमस्मिन्दृश्यम्। ८८ मूलमस्याबर्हि। ८९ सञ्ज्ञायां धेनुष्या। ९० गृहपतिना संयुक्ते ञ्यः। ९१ नौवयोधर्मविषमूलमूलसीता- तुलाभ्यस्तार्यतुल्यप्राप्यवध्या- नाम्यसमसमितसम्मितेषु। ९२ धर्मपथ्यर्थन्यायादनपेते। ९३ छन्दसो निर्मिते।

४२ अष्टाध्यायीसूत्रपाठः (यतिबोधसहितः) ९४ उरसोऽण्च। | १२० दूतस्य भागकर्मणी। ९५ हृदयस्य प्रियः। | १२१ रक्षोयातूनां हननी। ९६ बन्धने चर्षौ। | १२२ रेवतीजगतीहविष्याभ्यः ९७ मतजनहलात्करणजल्पकर्षेषु। | प्रशस्ये। ९८ तत्र साधुः। | १२३ असुरस्य स्वम्। ९९ प्रतिजनादिभ्यः खञ्। | १२४ मायायामण्। १०० भक्ताण्णः। | १२५ तद्भानासामुपधानो मन्त्र १०१ परिषदो ण्यः। | इतीष्टकासु लुक्च मतोः। १०२ कथादिभ्यष्ठक्। | १२६ अश्विमानण्। १०३ गुडादिभ्यष्ठञ्। | १२७ वयस्यासु मूर्ध्नो मतुप्। १०४ पथ्यतिथिवसतिस्वपतेर्डञ्। | १२८ मत्वर्थे मासतन्वोः। १०५ सभाया यः। | १२९ मधोर्ज च। १०६ ढश्छन्दसि। | १३० ओजसोऽहनि यत्खौ। १०७ समानतीर्थे वासी। | १३१ वेशोयशआदेर्भगाद् यल्। १०८ समानोदरे शयित ओ | १३२ ख च। चोदात्तः। | १३३ पूर्वैः कृतमिन्यौ च। १०९ सोदराद् यः। | १३४ अद्भिः संस्कृतम्। ११० भवे छन्दसि। | १३५ सहस्रेण सम्मितौ घः। १११ पाथोनदीभ्यां ड्यण्। | १३६ मतौ च। ११२ वेशन्तहिमवद्भ्यामण्। | १३७ सोममर्हति यः। ११३ स्रोतसो विभाषा ड्यड्ढ्यौ। | १३८ मये च। ११४ सगर्भसयूथसनुताद् यन्। | १३९ मधोः। ११५ तुग्राद् घन्। | १४० वसोः समूहे च। ११६ अग्राद् यत्। | १४१ नक्षत्राद् घः। ११७ घच्छौ च। | १४२ सर्वदेवात्तातिल्। ११८ समुद्राभ्राद् घः। | १४३ शिवशमरिष्टस्य करे। ११९ बर्हिषि दत्तम्। | १४४ भावे च।

पञ्चमाध्याये प्रथमः पादः ४३ पञ्चमोऽध्यायः

प्रथमः पादः १ प्राक्क्रीताच्छः। २ उगवादिभ्यो यत्। ३ कम्बलाच्च सञ्ज्ञायाम्। ४ विभाषा हविरपूपदिभ्यः। ५ तस्मै हितम्। ६ शरीरावयवाद् यत्। ७ खलयवमाषतिलवृषब्रह्मणश्च। ८ अजाविभ्यां थ्यन्। ९ आत्मन्विश्वजनभोगोत्तरपदात्खः। १० सर्वपुरुषाभ्यां णढञौ। ११ माणवचरकाभ्यां खञ्। १२ तदर्थं विकृतेः प्रकृतौ। १३ छदिरुपधिबलेर्ढञ्। १४ ऋषभोपानहोज्र्यः। १५ चर्मणोऽञ्। १६ तदस्य तदस्मिन्स्यादिति। १७ परिखाया ढञ्। १८ प्राग्वतेष्ठञ्। १९ आर्हाद्गोपुच्छसङ्ख्यापरिमाणाट् ठक्। २० असमासे निष्कादिभ्यः। २१ शताच्च ठन्यतावशते। २२ सङ्ख्याया अतिशदन्तायाः कन्। २३ वतोरिड् वा। २४ विंशतित्रिंशद्भ्यां ड्वुन्नसञ्ज्ञायाम्। २५ कंसाट् टिट्ठन्। २६ शूर्पादजन्यतरस्याम्। २७ शतमानविंशतिकसहस्रवसनादण्। २८ अध्यर्धपूर्वद्विगोर्लुगसञ्ज्ञायाम्। २९ विभाषा कार्षापणसहस्राभ्याम्। ३० द्वित्रिपूर्वान्निष्कात्। ३१ बिस्ताच्च। ३२ विंशतिकात्खः। ३३ खार्या ईकन्। ३४ पणपादमाषशताद् यत्। ३५ शाणाद् वा। ३६ तेन क्रीतम्। ३७ तस्य निमित्तं संयोगोत्पातौ। ३८ गोद्व्यचोऽसङ्ख्यापरिमाणाश्वादेर्यत्। ३९ पुत्राच्च च। ४० सर्वभूमिपृथिवीभ्यामणञौ।

४४ अष्टाध्यायीसूत्रपाठः ( यतिबोधसहितः ) [प्रथमः स्तम्भः / बायाँ स्तम्भ] ४१ तस्येश्वरः। ४२ तत्र विदित इति च। ४३ लोकसर्वलोकाट् ठञ्। ४४ तस्य वापः। ४५ पात्रात्ष्ठन्। ४६ तदस्मिन्वृद्ध्यायलाभ- शुल्कोपदा दीयते। ४७ पूरणार्धाट् ठन्। ४८ भागाद् यच्च। ४९ तद्धरति वहत्यावहति भाराद् वंशादिभ्यः। ५० वस्त्रद्रव्याभ्यां ठन्कनौ। ५१ सम्भवत्यवहरति पचति। ५२ आढकाचितपात्रात्खोऽन्य- तरस्याम्। ५३ द्विगोः ष्ठंश्च। ५४ कुलिजाल्लुक्खौ च। ५५ सोऽस्यांशवस्त्रभृतयः। ५६ तदस्य परिमाणम्। ५७ सङ्ख्यायाः सञ्ज्ञासङ्घ- सूत्राध्ययनेषु। ५८ पङ्क्तिविंशतित्रिंशच्चत्वारिंशत्- पञ्चाशत्षष्टिसप्तत्यशीति- नवतिशतम्। ५९ पञ्चद्दशतौ वर्गे वा। ६० सप्तनोऽच्छन्दसि। [द्वितीयः स्तम्भः / दायाँ स्तम्भ] ६१ त्रिंशच्चत्वारिंशतोर्ब्राह्मणे सञ्ज्ञायां डण्। ६२ तदर्हति। ६३ छेदादिभ्यो नित्यम्। ६४ शीर्षच्छेदाद् यच्च। ६५ दण्डादिभ्यो यत्। ६६ छन्दसि च। ६७ पात्राद् घंश्च। ६८ कडङ्करदक्षिणाच्च च। ६९ स्थालीबिलात्। ७० यज्ञर्त्विग्भ्यां घखञौ। ७१ पारायणतुरायणचान्द्रायणं वर्त्तयति। ७२ संशयमापन्नः। ७३ योजनं गच्छति। ७४ पथः ष्कन्। ७५ पन्थो ण नित्यम्। ७६ उत्तरपथेनाहृतं च। ७७ कालात्। ७८ तेन निर्वृत्तम्। ७९ तमधीष्टो भृतो भूतो भावी। ८० मासाद् वयसि यत्खञौ। ८१ द्विगोर्यप्। ८२ षण्मासाण्ण्यच्च। ८३ अवयसि ठंश्च। ८४ समायाः खः। ८५ द्विगोर्वा।

पञ्चमाध्याये प्रथमः पादः ४५

[वाम स्तम्भः] ८६ रात्र्यहःसंवत्सराच्च। ८७ वर्षाल्लुक्च। ८८ चित्तवति नित्यम्। ८९ षष्टिकाः षष्टिरात्रेण पच्यन्ते। ९० वत्सरान्ताच्छश्छन्दसि। ९१ सम्परिपूर्वात्ख च। ९२ तेन परिजय्यलभ्यकार्य- सुकरम्। ९३ तदस्य ब्रह्मचर्यम्। ९४ तस्य च दक्षिणा यज्ञाख्येभ्यः। ९५ तत्र च दीयते कार्यं भववत्। ९६ व्युष्टादिभ्योऽण्। ९७ तेन यथाकथाचहस्ताभ्यां णयतौ। ९८ सम्पादिनि। ९९ कर्मवेषाद् यत्। १०० तस्मै प्रभवति सन्तापादिभ्यः। १०१ योगाद् यच्च। १०२ कर्मण उकञ्। १०३ समयस्तदस्य प्राप्तम्। १०४ ऋतोरण्। १०५ छन्दसि घस्। १०६ कालाद् यत्। १०७ प्रकृष्टे ठञ्। १०८ प्रयोजनम्। १०९ विशाखाषाढादण्मन्थ- दण्डयोः।

[दक्षिण स्तम्भः] ११० अनुप्रवचनादिभ्यश्छः। १११ समापनात्पूर्वपदात्। ११२ ऐकागारिकट् चौरे। ११३ आकालिकडाद्यन्तवचने। ११४ तेन तुल्यं क्रिया चेद् वतिः। ११५ तत्र तस्येव। ११६ तदर्हम्। ११७ उपसर्गाच्छन्दसि धात्वर्थे। ११८ तस्य भावस्त्वतलौ। ११९ आ च त्वात्। १२० न नञ्पूर्वात्तत्पुरुषादचतुर- सङ्गतलवणवटयुधकत्त- रसत्सेभ्यः। १२१ पृथ्वादिभ्य इमनिज्वा। १२२ वर्णदृढादिभ्यः ष्यञ् च। १२३ गुणवचनब्राह्मणादिभ्यः कर्मणि च। १२४ स्तेनाद् यन्नलोपश्च। १२५ सख्युर्यः। १२६ कपिज्ञात्योर्ढक्। १२७ पत्यन्तपुरोहितादिभ्यो यक्। १२८ प्राणभृज्जातिवयोवचनोद्- गात्रादिभ्योऽञ्। १२९ हायनान्तयुवादिभ्योऽण्। १३० इगन्ताच्च लघुपूर्वात्। १३१ योपधाद् गुरूपोत्तमाद् वुञ्। १३२ द्वन्द्वमनोजादिभ्यश्च।

४६ अष्टाध्यायीसूत्रपाठः ( यतिबोधसहितः ) १३३ गोत्रचरणाच्छ्लाघात्या- कारतद्वेतेषु। १३४ होत्राभ्यश्छः। १३५ ब्रह्मणस्त्वः। --०-- द्वितीयः पादः १ धान्यानां भवने क्षेत्रे खञ्। २ व्रीहिशाल्योर्ढक्। ३ यवयवकषष्टिकाद् यत्। ४ विभाषा तिलमाषोमा- भङ्गाणुभ्यः। ५ सर्वचर्मणः कृतः खखञौ। ६ यथामुखसम्मुखस्य दर्शनः खः। ७ तत्सर्वादेः पथ्यङ्गकर्मपत्रपात्रं व्याप्नोति। ८ आप्रपदं प्राप्नोति। ९ अनुपदसर्वान्नायानयं बद्धाभक्षयतिनेयेषु। १० परोवरपरम्परपुत्रपौत्रमनु- भवति। ११ अवारपारात्यन्तानुकामं गामी। १२ समांसमां विजायते। १३ अद्यश्वीनावष्टब्धे। १४ आगवीनः। १५ अनुगवलङ्गामी। १६ अध्वनो यत्खौ। १७ अभ्यमित्राच्छ च। १८ गोष्ठात्खञ्भूतपूर्वे। १९ अश्वस्यैकाहगमः। २० शालीनकौपीने अधृष्टाकार्ययोः। २१ व्रातेन जीवति। २२ साप्तपदीनं सख्यम्। २३ हैयङ्गवीनं सञ्ज्ञायाम्। २४ तस्य पाकमूले पील्वादि- कर्णादिभ्यः कुणब्जाहचौ। २५ पक्षात्तिः। २६ तेन वित्तश्चुञ्चुप्चणपौ। २७ विनञ्भ्यां नानाञौ न सह। २८ वेः शालच्छङ्कटचौ। २९ सम्प्रोदश्च कटच्। ३० अवात्कुटारच्च। ३१ नते नासिकायाः सञ्ज्ञायां टीटञ्नाटञ्भ्रटचः। ३२ नेर्बिडञ्बीरीसचौ। ३३ इनचिटच्चिकचि च। ३४ उपाधिभ्यां त्यकन्नासन्ना- रूढयोः। ३५ कर्मणि घटोऽठच्। ३६ तदस्य सञ्जातं तारकादिभ्य इतच्। ३७ प्रमाणे द्वयसज्दघ्नञ्मात्रचः। ३८ पुरुषहस्तिभ्यामण्च। ३९ यत्तदेतेभ्यः परिमाणे वतुप्।

४. चतुर्थोऽध्यायः (स्त्रीप्रत्यय एवं तद्धित सामान्य पाद १-४)

पञ्चमाध्याये द्वितीयः पादः ४७ ४० किमिदम्भ्यां वो घः। | ६३ तत्र कुशलः पथः। ४१ किमः सङ्ख्यापरिमाणे डति च। | ६४ आकर्षादिभ्यः कन्। ४२ सङ्ख्याया अवयवे तयप्। | ६५ धनहिरण्यात्कामे। ४३ द्वित्रिभ्यां तयस्यायज्वा। | ६६ स्वाङ्गेभ्यः प्रसिते। ४४ उभादुदात्तो नित्यम्। | ६७ उदराट् ठगाद्यूने। ४५ तदस्मिन्नधिकमिति | ६८ सस्येन परिजातः। दशान्ताड् डः। | ६९ अंशं हारी। ४६ शदन्तविंशतेश्च। | ७० तन्त्रादचिरापहृते। ४७ सङ्ख्याया गुणस्य निमाने | ७१ ब्राह्मणकोष्णिके सञ्ज्ञायाम्। मयट्। | ७२ शीतोष्णाभ्यां कारिणि। ४८ तस्य पूरणे डट्। | ७३ अधिकम्। ४९ नान्तादसङ्ख्यादेर्मट्। | ७४ अनुकाभीकाभीकः कमिता। ५० थट् च छन्दसि। | ७५ पार्श्वेनान्विच्छति। ५१ षट्कतिकतिपयचतुरां थुक्। | ७६ अयःशूलदण्डाजिनाभ्यां ५२ बहुपूगगणसङ्घस्य तिथुक्। | ठक्ठञौ। ५३ वतोरिथुक्। | ७७ तावतिथं ग्रहणमिति लुग्वा। ५४ द्वेस्तीयः। | ७८ स एषां ग्रामणीः। ५५ त्रेः सम्प्रसारणं च। | ७९ शृङ्खलमस्य बन्धनं करभे। ५६ विंशत्यादिभ्यस्तमडन्य- | ८० उत्क उन्मनाः। तरस्याम्। | ८१ कालप्रयोजनाद् रोगे। ५७ नित्यं शतादिमासार्धमास- | ८२ तदस्मिन्नन्नं प्राये सञ्ज्ञायाम्। संवत्सराच्च। | ८३ कुल्माषादञ्। ५८ षष्ट्यादेश्चासङ्ख्यादेः। | ८४ श्रोत्रियश्छन्दोऽधीते। ५९ मतौ छः सूक्तसाम्नोः। | ८५ श्राद्धमनेन भुक्तमिनिठनौ। ६० अध्यायानुवाकयोर्लुक्। | ८६ पूर्वाद्दिनिः। ६१ विमुक्तादिभ्योऽण्। | ८७ सपूर्वाच्च। ६२ गोषदादिभ्यो वुन्। | ८८ इष्टादिभ्यश्च।

४८ अष्टाध्यायीसूत्रपाठः ( यतिबोधसहितः ) ८९ छन्दसि परिपन्थिपरिपरिणौ पर्यवस्थातरि। | १११ काण्डाण्डादीर्नीरचौ। ९० अनुपद्यन्वेष्टा। | ११२ रजःकृष्यासुतिपरिषदो वलच्। ९१ साक्षाद् द्रष्टरि सञ्ज्ञायाम्। | ११३ दन्तशिखात्सञ्ज्ञायाम्। ९२ क्षेत्रियच्परक्षेत्रे चिकित्स्यः। | ११४ ज्योत्स्नातमिस्राशृङ्गिणोर्जस्विनूर्जस्वलगोमिन्मलिममलीमसाः। ९३ इन्द्रियमिन्द्रलिङ्गमिन्द्रदृष्टमिन्द्रसृष्टमिन्द्रजुष्टमिन्द्रदत्तमिति वा। | ११५ अत इनिठनौ। ९४ तदस्यास्त्यस्मिन्निति मतुप्। | ११६ व्रीह्यादिभ्यश्च। ९५ रसादिभ्यश्च। | ११७ तुन्दादिभ्य इलच्च। ९६ प्राणिस्थादातो लजन्यतरस्याम्। | ११८ एकगोपूर्वाट् ठञ्नित्यम्। ९७ सिध्मादिभ्यश्च। | ११९ शतसहस्रान्ताच निष्कात्। ९८ वत्सांसाभ्यां कामबले। | १२० रूपादाहतप्रशंसयोर्यप्। ९९ फेनादिलच्च। | १२१ अस्मायामेधास्रजो विनिः। १०० लोमादिपामादिपिच्छादिभ्यः शनेलचः। | १२२ बहुलं छन्दसि। १०१ प्रज्ञाश्रद्धार्चाभ्यो णः। | १२३ ऊर्णाया युस्। १०२ तपःसहस्राभ्यां विनीनी। | १२४ वाचो ग्मिनिः। १०३ अण्च। | १२५ आलजाटचौ बहुभाषिणि। १०४ सिकताशर्कराभ्यां च। | १२६ स्वामिन्नैश्वर्ये। १०५ देशे लुबिलचौ च। | १२७ अर्शआदिभ्योऽच्। १०६ दन्त उन्नत उरच्। | १२८ द्वन्द्वोपतापगर्ह्यात्प्राणिस्थादिनिः। १०७ ऊषसुषिमुष्कमधो रः। | १२९ वातातीसाराभ्यां कुक्च। १०८ द्युद्रुभ्यां मः। | १३० वयसि पूरणात्। १०९ केशाद् वोऽन्यतरस्याम्। | १३१ सुखादिभ्यश्च। ११० गाण्ड्यजगात्सञ्ज्ञायाम्। | १३२ धर्मशीलवर्णान्ताच। | १३३ हस्ताज्जातौ। | १३४ वर्णाद् ब्रह्मचारिणि।

पञ्चमाध्याये तृतीयः पादः ४९ १३५ पुष्करादिभ्यो देशे। १३६ बलादिभ्यो मतुबन्यतरस्याम्। १३७ सञ्ज्ञायां मन्माभ्याम्। १३८ कंशम्भ्यां बभयुस्तितुतयः। १३९ तुन्दिबलिवटेर्भः। १४० अहंशुभमोर्युस्। --०-- तृतीयः पादः १ प्राग्दिशो विभक्तिः। २ किंसर्वनामबहुभ्योऽद्व्यादिभ्यः। ३ इदम इश्। ४ एतेतौ रथोः। ५ एतदोऽन्। ६ सर्वस्य सोऽन्यतरस्यां दि। ७ पञ्चम्यास्तसिल्। ८ तसेश्च। ९ पर्यभिभ्यां च। १० सप्तम्यास्त्रल्। ११ इदमो हः। १२ किमोऽत्। १३ वा ह चच्छन्दसि। १४ इतराभ्योऽपि दृश्यन्ते। १५ सर्वैकान्यकिंयत्तदः काले दा। १६ इदमो र्हिल्। १७ अधुना। १८ दानीं च। १९ तदो दा च। २० तयोर्दाहिलौ चच्छन्दसि। २१ अनद्यतने र्हिलन्यतरस्याम्। २२ सद्यःपरुत्परार्यैषमःपरेद्य्वद्य- पूर्वेद्युरन्येद्युरन्यतरेद्युरितरेद्युर- परेद्युरधरेद्युरुभयेद्युरुत्तरेद्युः। २३ प्रकारवचने थाल्। २४ इदमस्थमुः। २५ किमश्च। २६ था हेतौ चच्छन्दसि। २७ दिक्शब्देभ्यः सप्तमीपञ्चमी- प्रथमाभ्यो दिग्देश- कालेष्वस्तातिः। २८ दक्षिणोत्तराभ्यामतसुच्। २९ विभाषा परावराभ्याम्। ३० अञ्चेलुक्। ३१ उपर्युपरिष्टात्। ३२ पश्चात्। ३३ पश्च पश्चा चच्छन्दसि। ३४ उत्तराधरदक्षिणादातिः। ३५ एनबन्यतरस्यामदूरेऽपञ्चम्याः। ३६ दक्षिणादाच्। ३७ आहि च दूरे। ३८ उत्तराच्च। ३९ पूर्वाधरावराणामसि पुरधवश्चैषाम्।

५० अष्टाध्यायीसूत्रपाठः ( यतिबोधसहितः )

४० अस्ताति च। ४१ विभाषावरस्य। ४२ सङ्ख्याया विधार्थे धा। ४३ अधिकरणविचाले च। ४४ एकाद् धो ध्यमुञन्यतरस्याम्। ४५ द्वित्र्योश्च धमुञ्। ४६ एधाच्च। ४७ याप्ये पाशप्। ४८ पूरणाद् भागे तीयादन्। ४९ प्रागेकादशभ्योऽच्छन्दसि। ५० षष्ठाष्टमाभ्यां ञ च। ५१ मानपश्वङ्गयोः कन्लुका च। ५२ एकादाकिनिच्चासहाये। ५३ भूतपूर्वे चरट्। ५४ षष्ठ्या रूप्य च। ५५ अतिशायने तमबिष्ठनौ। ५६ तिङश्च। ५७ द्विवचनविभज्योपपदे तरबीयसुनौ। ५८ अजादौ गुणवचनादेव। ५९ तुश्छन्दसि। ६० प्रशस्यस्य श्रः। ६१ ज्य च। ६२ वृद्धस्य च। ६३ अन्तिकबाढयोर्नेदसाधौ। ६४ युवालपयोः कनन्यतरस्याम्। ६५ विन्मतोर्लुक्।


६६ प्रशंसायां रूपप्। ६७ ईषदसमाप्तौ कल्पब्देश्यदेशीयरः। ६८ विभाषा सुपो बहुच्पुरस्तात्। ६९ प्रकारवचने जातीयर्। ७० प्रागिवात्कः। ७१ अव्ययसर्वनाम्नाकच्प्राक्तेः। ७२ कस्य च दः। ७३ अज्ञाते। ७४ कुत्सिते। ७५ सञ्ज्ञायां कन्। ७६ अनुकम्पायाम्। ७७ नीतौ च तद्युक्तात्। ७८ बह्वचो मनुष्यनाम्नष्ठज्वा। ७९ घनिलचौ च। ८० प्राचामुपादेरड्वुचौ च। ८१ जातिनाम्नः कन्। ८२ अजिनान्तस्योत्तरपदलोपश्च। ८३ ठाजादावूर्ध्वं द्वितीयादचः। ८४ शेवलसुपरिविशाल- वरुणार्यमादीनां तृतीयात्। ८५ अल्पे। ८६ ह्रस्वे। ८७ सञ्ज्ञायां कन्। ८८ कुटीशमीशुण्डाभ्यो रः। ८९ कुत्वा डुपच्। ९० कासूगोणीभ्यां ष्ट्रच्।

पञ्चमाध्याये चतुर्थः पादः ५१ ९१ वत्सोक्षाश्वर्षभेभ्यश्च तनुत्वे। ९२ किंयत्तदो निर्धारणे द्वयोरेकस्य डतरच्। ९३ वा बहूनां जातिपरिप्रश्ने डतमच्। ९४ एकाच्च प्राचाम्। ९५ अवक्षेपणे कन्। ९६ इवे प्रतिकृतौ। ९७ सञ्ज्ञायां च। ९८ लुम्मनुष्ये। ९९ जीविकार्थे चापण्ये। १०० देवपथादिभ्यश्च। १०१ वस्तेर्ढञ्। १०२ शिलाया ढः। १०३ शाखादिभ्यो यत्। १०४ द्रव्यं च भव्ये। १०५ कुशाग्राच्छः। १०६ समासाच्च तद्विषयात्। १०७ शर्करादिभ्योऽण्। १०८ अङ्गुल्यादिभ्यष्ठक्। १०९ एकशालायाष्ठञन्यतरस्याम्। ११० कर्कलोहितादीकक्। १११ प्रत्नपूर्वविश्वेमात्थाल्छन्दसि। ११२ पूगाञ्ञ्योऽग्रामणीपूर्वात्। ११३ व्रातच्छञोरस्त्रियाम्। ११४ आयुधजीविसङ्घाञ्ञ्यङ् वाहीकेष्वब्राह्मणराजन्यात्। ११५ वृकाट् टेण्यण्। ११६ दामन्यादित्रिगर्तषष्ठाच्छः। ११७ पर्श्वादि- यौधेयादिभ्यामणञौ। ११८ अभिजिद्विद्भृच्छालावच्- छिखावच्छमीवदूर्णावच्- छूरूमदणो यञ्। ११९ ज्यादयस्तद्राजाः। --०-- चतुर्थः पादः १ पादशतस्य सङ्ख्यादेर्वीप्सायां वुन्लोपश्च। २ दण्डव्यवसर्गयोश्च। ३ स्थूलादिभ्यः प्रकारवचने कन्। ४ अनत्यन्तगतौ क्तात्। ५ न सामिवचने। ६ बृहत्या आच्छादने। ७ अषडक्षाशितङ्ग्वलङ्- कर्मालम्पुरुषाध्युत्तरपदात्खः। ८ विभाषाञ्चेरदिक्स्त्रियाम्। ९ जात्यन्ताच्छ बन्धुनि। १० स्थानान्ताद् विभाषा सस्थानेनेति चेत्। ११ किमेत्तिङ्व्ययघादाम्बद्रव्य- प्रकर्षे। १२ अमु चच्छन्दसि। १३ अनुगादिनष्ठक्।

५२ अष्टाध्यायीसूत्रपाठः ( यतिबोधसहितः )


[वाम-स्तम्भः]

१४ णचः स्त्रियामञ्। १५ अणिणुनः। १६ विसारिणो मत्स्ये। १७ सङ्ख्यायाः क्रियाभ्यावृत्ति- गणने कृत्वसुच्। १८ द्वित्रिचतुर्भ्यः सुच्। १९ एकस्य सकृच्च। २० विभाषा बह्वोर्धाविप्रकृष्टकाले। २१ तत्प्रकृतवचने मयट्। २२ समूहवच्च बहुषु। २३ अनन्तावसथेतिहभेषजाञ् ञ्यः। २४ देवतान्तात्तादर्थ्ये यत्। २५ पादार्घाभ्यां च। २६ अतिथेर्य्यः। २७ देवात्तल्। २८ अवेः कः। २९ यावादिभ्यः कन्। ३० लोहितान्मणौ। ३१ वर्णे चानित्ये। ३२ रक्ते। ३३ कालाच्च। ३४ विनयादिभ्यष्ठक्। ३५ वाचो व्याहृतार्थायाम्। ३६ तद्युक्तात्कर्मणोऽण्। ३७ ओषधेर्जातौ। ३८ प्रज्ञादिभ्यश्च। ३९ मृदस्तिकन्।


[दक्षिण-स्तम्भः]

४० सस्नौ प्रशंसायाम्। ४१ वृकज्येष्ठाभ्यां तिल्तातिलौ चच्छन्दसि। ४२ बह्वल्पार्थाच्छस्कारकादन्य- तरस्याम्। ४३ सङ्ख्यैकवचनाच्च वीप्सायाम्। ४४ प्रतियोगे पञ्चम्यास्तसिः। ४५ अपादाने चाहीयरुहोः। ४६ अतिग्रहव्यथनक्षेपेष्वकर्तरि तृतीयायाः। ४७ हीयमानपापयोगाच्च। ४८ षष्ठ्या व्याश्रये। ४९ रोगाच्चापनयने। ५० कृभ्वस्तियोगे सम्पद्यकर्तरि च्विः। ५१ अरुर्मनश्चक्षुश्चेतोरहोरजसां लोपश्च। ५२ विभाषा साति कार्त्स्न्ये। ५३ अभिविधौ सम्पदा च। ५४ तदधीनवचने। ५५ देये त्रा च। ५६ देवमनुष्यपुरुषपुरुमर्त्येभ्यो द्वितीयासप्तम्योर्बहुलम्। ५७ अव्यक्तानुकरणाद् द्व्यजवरार्धादनितौ डाच्। ५८ कृञो द्वितीयतृतीयशम्ब- बीजात्कृषौ।

पञ्चमाध्याये चतुर्थः पादः ५३ ५९ सङ्ख्यायाश्च गुणान्तायाः। ६० समयाच्च यापनायाम्। ६१ सपत्रनिष्पत्रादतिव्यथने। ६२ निष्कुलानिष्कोषणे। ६३ सुखप्रियादानुलोम्ये। ६४ दुःखात्प्रातिलोम्ये। ६५ शूलात्पाके। ६६ सत्यादशपथे। ६७ मद्रात्परिवापणे। ६८ समासान्ताः। ६९ न पूजनात्। ७० किमः क्षेपे। ७१ नजस्तत्पुरुषात्। ७२ पथो विभाषा। ७३ बहुव्रीहौ सङ्ख्येये डजबहुगणात्। ७४ ऋक्पूरब्धूःपथामानक्षे। ७५ अचप्रत्यन्ववपूर्वात्साम- लोम्नः। ७६ अक्ष्णोऽदर्शनात्। ७७ अचतुरविचतुरसुचतुरस्त्री- पुंसधेन्वनडुहर्कसामवाङ्- मनसाक्षिभ्रुवदारगवोर्वष्ठीव- पदष्ठीवनक्तन्दिवरात्रिन्- दिवाहर्दिवसरजसनिश्श्रेयस- पुरुषायुषद्व्यायुषत्र्यायुषर्ग्यजुष- जातोक्षमहोक्षवृद्धोक्षोपशुन- गोष्ठश्वाः। ७८ ब्रह्महस्तिभ्यां वर्चसः। ७९ अवसमन्धेभ्यस्तमसः। ८० श्वसो वसीयः श्रेयसः। ८१ अन्ववतप्ताद् रहसः। ८२ प्रतेरुरसः सप्तमीस्थात्। ८३ अनुगवमायामे। ८४ द्विस्तावा त्रिस्तावा वेदिः। ८५ उपसर्गादध्वनः। ८६ तत्पुरुषस्याङ्गुलेः सङ्ख्याव्ययादेः। ८७ अहःसर्वैकदेशसङ्ख्यात- पुण्याच्च रात्रेः। ८८ अह्रोऽह्न एतेभ्यः। ८९ न सङ्ख्यादेः समाहारे। ९० उत्तमैकाभ्यां च। ९१ राजाहःसखिभ्यष्टच्। ९२ गोरतद्धितलुकि। ९३ अग्राख्यायामुरसः। ९४ अनोश्मायःसरसां जातिसञ्ज्ञयोः। ९५ ग्रामकौटाभ्यां च तक्षणः। ९६ अतेः शुनः। ९७ उपमानादप्राणिषु। ९८ उत्तरमृगपूर्वाच्च सक्थ्नः। ९९ नावो द्विगोः। १०० अर्धाच्च। १०१ खार्याः प्राचाम्।

५४ अष्टाध्यायीसूत्रपाठः ( यतिबोधसहितः ) १०२ द्वित्रिभ्यामञ्जलेः। १२५ जम्भा सुहरिततृण- १०३ अनसन्तान्नपुंसकाच्छन्दसि। सोमेभ्यः। १०४ ब्रह्मणो जानपदाख्यायाम्। १२६ दक्षिणेर्मा लुब्धयोगे। १०५ कुमहद्भ्यामन्यतरस्याम्। १२७ इच्छकर्मव्यतिहारे। १०६ द्वन्द्वाच्चुदषहान्तात्समाहारे। १२८ द्विदण्ड्यादिभ्यश्च। १०७ अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः। १२९ प्रसम्भां जानुनोर्जुः। १०८ अनश्च। १३० ऊर्ध्वाद्विभाषा। १०९ नपुंसकादन्यतरस्याम्। १३१ ऊधसोऽनङ्। ११० नदीपौर्णमास्याग्रहायणीभ्यः। १३२ धनुषश्च। १११ झयः। १३३ वा संज्ञायाम्। ११२ गिरेश्च सेनकस्य। १३४ जायाया निङ्। ११३ बहुव्रीहौ सक्थ्यक्ष्णोः १३५ गन्धस्येदूत्पूतिसुसुरभिभ्यः। स्वाङ्गात्षच्। १३६ अल्पाख्यायाम्। ११४ अङ्गुलेर्दारुणि। १३७ उपमानाच्च। ११५ द्वित्रिभ्यां ष मूर्ध्नः। १३८ पादस्य लोपोऽहस्त्यादिभ्यः। ११६ अप्पूरणीप्रमाण्योः। १३९ कुम्भपदीषु च। ११७ अन्तर्बहिर्भ्यां च लोम्नः। १४० सङ्ख्यासुपूर्वस्य। ११८ अज्नासिकायाः संज्ञायां १४१ वयसि दन्तस्य दत्। नसं चास्थूलात्। १४२ छन्दसि च। ११९ उपसर्गाच्च। १४३ स्त्रियां संज्ञायाम्। १२० सुप्रातसुश्वसुदिवशारिकुक्ष- १४४ विभाषा श्यावारोकाभ्याम्। चतुरश्रेणीपदाजपदप्रोष्ठ- १४५ अग्रान्तशुद्धशुभ्रवृष- पदाः। वराहेभ्यश्च। १२१ नञ्दुःसुभ्यो हलिसक्थ्योरन्य- १४६ ककुदस्यावस्थायां लोपः। तरस्याम्। १४७ त्रिककुत्पर्वते। १२२ नित्यमसिच्प्रजामेधयोः। १४८ उद्विभ्यां काकुदस्य। १२३ बहुप्रजाश्छन्दसि। १४९ पूर्णाद्विभाषा। १२४ धर्मादनिच्केवलात्। १५० सुहृद्दुहृदौ मित्रामित्रयोः।

षष्ठाध्याये प्रथमः पादः ५५ १५१ उरःप्रभृतिभ्यः कप्। १५६ ईयसश्च। १५२ इनः स्त्रियाम्। १५७ वन्दिते भ्रातुः। १५३ नद्यृतश्च। १५८ ऋतश्छन्दसि। १५४ शेषाद् विभाषा। १५९ नाडीतन्त्र्योः स्वाङ्गे। १५५ न सञ्ज्ञायाम्। १६० निष्प्रवाणिश्च। षष्ठोऽध्यायः प्रथमः पादः विचतिवृश्चतिपृच्छति- १ एकाचो द्वे प्रथमस्य। भृज्जतीनां ङिति च। २ अजादेर्द्वितीयस्य। १७ लिट्यभ्यासस्योभयेषाम्। ३ न न्द्राः संयोगादयः। १८ स्वापेश्चङि। ४ पूर्वोऽभ्यासः। १९ स्वपिस्यमिव्येञां यङि। ५ उभे अभ्यस्तम्। २० न वशः। ६ जक्षित्यादयः षट्। २१ चायः की। ७ तुजादीनां दीर्घोऽभ्यासस्य। २२ स्फायः स्फी निष्ठायाम्। ८ लिटि धातोरनभ्यासस्य। २३ स्त्यः प्रपूर्वस्य। ९ सन्यङोः। २४ द्रवमूर्तिस्पर्शयोः श्यः। १० श्लौ। २५ प्रतेश्च। ११ चङि। २६ विभाषाभ्यवपूर्वस्य। १२ दाश्वान्साह्वांमीढ्वांश्च। २७ शृतं पाके। १३ ष्यङः सम्प्रसारणं २८ प्यायः पी। पुत्रपत्योस्तत्पुरुषे। २९ लिङ्यङोश्च। १४ बन्धुनि बहुव्रीहौ। ३० विभाषा श्वेः। १५ वचिस्वपियजादीनां किति। ३१ णौ च संश्चङोः। १६ ग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टि- ३२ ह्वः सम्प्रसारणमभ्यस्तस्य च।

५६ अष्टाध्यायीसूत्रपाठः ( यतिबोधसहितः )


[वामस्तम्भः / Left Column]

३३ बहुलं छन्दसि। ३४ चायः की। ३५ अपस्पृधेथामानृचुरानृहुश्- चिच्युषे तित्याज श्राताः श्रितमाशीराशीर्ताः। ३६ न सम्प्रसारणे सम्प्रसारणम्। ३७ लिटि वयो यः। ३८ वश्चास्यान्तरस्यां किति। ३९ वेञः। ४० ल्यपि च। ४१ ज्यश्च। ४२ व्यश्च। ४३ विभाषा परेः। ४४ आदेच उपदेशेऽशिति। ४५ न व्यो लिटि। ४६ स्फुरतिस्फुलत्योर्घञि। ४७ क्रीङ्जीनां णौ। ४८ सिध्यतेरपारलौकिके। ४९ मीनातिमिनोतिदीङां ल्यपि च। ५० विभाषा लीयतेः। ५१ खिदेश्छन्दसि। ५२ अपगुरो णमुलि। ५३ चिस्फुरोर्णौ। ५४ प्रजने वीयतेः। ५५ बिभेतेर्हेतुभये।


[दक्षिणस्तम्भः / Right Column]

५६ नित्यं स्मयतेः। ५७ सृजिदृशोर्झल्यमकि‍ति। ५८ अनुदात्तस्य चर्दुपधस्यान्य- तरस्याम्। ५९ शीर्षश्छन्दसि। ६० ये च तद्धिते। ६१ पद्‍दनोमास्हन्निशन्यूषन्- दोषन्यकञ्छकन्नुदन्नासञ्- छस्प्रभृतिषु। ६२ धात्वादेः षः सः। ६३ णो नः। ६४ लोपो व्योर्वलि। ६५ वेरपृक्तस्य। ६६ हल्ङ्याब्भ्यो दीर्घात्सुतिस्य- पृक्तं हल्। ६७ एङ्‌ह्रस्वात्सम्बुद्धेः। ६८ शेषेछन्दसि बहुलम्। ६९ ह्रस्वस्य पिति कृति तुक्। ७० संहितायाम्। ७१ छे च। ७२ आङ्‌माङोश्च। ७३ दीर्घात्पदान्ताद् वा। ७४ इको यणचि। ७५ एचोऽयवायावः। ७६ वान्तो यि प्रत्यये।

षष्ठाध्याये प्रथमः पादः ५७ ७७ धातोस्तन्निमित्तस्यैव। ७८ क्षय्यजय्यौ शक्यार्थे। ७९ क्रय्यस्तदर्थे। ८० भव्यप्रवच्ये चच्छन्दसि। ८१ एकः पूर्वपरयोः। ८२ अन्तादिवच्च। ८३ षत्वतुकोरसिद्धः। ८४ आद् गुणः। ८५ वृद्धिरेचि। ८६ एत्येधत्यूठ्सु। ८७ आटश्च। ८८ उपसर्गादृति धातौ। ८९ वा सुप्यापिशलेः। ९० औतोऽम्शसोः। ९१ एङि पररूपम्। ९२ ओमाङोश्च। ९३ उस्यपदान्तात्। ९४ अतो गुणे। ९५ अव्यक्तानुकरणस्यात इतौ। ९६ नाम्रेडितस्यान्त्यस्य तु वा। ९७ अकः सवर्णे दीर्घः। ९८ प्रथमयोः पूर्वसवर्णः। ९९ तस्माच्छसो नः पुंसि। १०० नादिचि। १०१ दीर्घाज्जसि च। १०२ वा छन्दसि। १०३ अमि पूर्वः। १०४ सम्प्रसारणाच्च। १०५ एङः पदान्तादति। १०६ ङसिङसोश्च। १०७ ऋत उत्। १०८ ख्यत्यात्परस्य। १०९ अतो रोरप्लुतादप्लुते। ११० हशि च। १११ प्रकृत्यान्तःपादम्। ११२ अव्यादवद्यादव- क्रमुरव्रतायमवन्ववस्युषु च। ११३ यजुष्युरः। ११४ आपोजुषाणोवृष्णोवर्षिष्ठे अम्बेअम्बालेअम्बिकेपूर्वे। ११५ अङ्ग इत्यादौ च। ११६ अनुदात्ते च कुधपरे। ११७ अवपथासि च। ११८ सर्वत्र विभाषा गोः। ११९ अवङ् स्फोटायनस्य। १२० इन्द्रे च। १२१ प्लुतप्रगृह्या अचि नित्यम्। १२२ आङोऽनुनासिकश्छन्दसि बहुलम्। १२३ इकोऽसवर्णे शाकल्यस्य ह्रस्वश्च। १२४ ऋत्यकः। १२५ अप्लुतवदुपस्थिते।

५८ अष्टाध्यायीसूत्रपाठः ( यतिबोधसहितः ) १२६ ई३ चाक्रवर्मणस्य। १२७ दिव उत्। १२८ एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्- समासे हलि। १२९ स्यश्छन्दसि बहुलम्। १३० सोऽचि लोपे चेत्पादपूरणम्। १३१ सुट् कात्पूर्वः। १३२ सम्परिभ्यां करोतौ भूषणे। १३३ समवाये च। १३४ उपात्प्रतियत्नवैकृत- वाक्याध्याहारेषु। १३५ किरतौ लवने। १३६ हिंसायां प्रतेश्च। १३७ अपाच्चतुष्पाच्छकुनिष्वा- लेखने। १३८ कुस्तुम्बुरूणि जातिः। १३९ अपरस्पराः क्रियासातत्ये। १४० गोष्पदं सेवितासेवित- प्रमाणेषु। १४१ आस्पदं प्रतिष्ठायाम्। १४२ आश्चर्यमनित्ये। १४३ वर्चस्केऽवस्करः। १४४ अपस्करो रथाङ्गम्। १४५ विष्किरः शकुनौ वा। १४६ ह्रस्वाच्चन्द्रोत्तरपदे मन्त्रे। १४७ प्रतिष्कशश्च कशेः। १४८ प्रस्कण्वहरिश्चन्द्रावृषी। १४९ मस्करमस्करिणौ वेणुपरिव्राजकयोः। १५० कास्तीराजस्तुन्दे नगरे। १५१ पारस्करप्रभृतीनि च संज्ञायाम्। १५२ अनुदात्तं पदमेकवर्जम्। १५३ कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः। १५४ उच्चादीनां च। १५५ अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः। १५६ धातोः। १५७ चितः। १५८ तद्धितस्य। १५९ कितः। १६० तिसृभ्यो जसः। १६१ चतुरः शसि। १६२ सावेकाचस्तृतीयादिर् विभक्तिः। १६३ अन्तोदात्तादुत्तरपदादन्य- तरस्यामनित्यसमासे। १६४ अञ्चेश्छन्दस्यसर्वनाम- स्थानम्। १६५ ऊडिदम्पदाद्यप्पुम्रैद्युभ्यः। १६६ अष्टनो दीर्घात्। १६७ शतुरनुमो नद्याजादी। १६८ उदात्तयणो हल्पूर्वात्। १६९ नोड्धात्वोः। १७० ह्रस्वनुड्भ्यां मतुप्।