बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

Digitized by Madhuban Trust १३२ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ ५ । ४ । ]

यित्वा वाजवतीभ्याग्ं स्रुचौ व्यूहति॑ शंयुना प्रस्तरपरिधि संप्रकीर्य संप्रक्षाव्य स्रुचौ विमुच्योथ कग्ंसं वा चमसं वानाज्य- लिप्तं याचति॑ तमन्तर्वेदि निधाय तस्मिन्बर्हिषि विषिञ्च- न्वाजिनमानयन्नाह वाजिभ्यो ऽनुब्रूहीत्याक्रम्याश्राव्याह वाजिनो यजेति॑ वषट्कृते जुहोति वाजिभ्यः स्वाहेत्य॑नुवषट्कृते ५ ऽहुत्वा हरति भक्षग्ं॑ स यावन्त ऋत्विजस्तेषूपहवमिष्ट्वा यजमान एव प्रत्यचं भक्षयति यन्मे रेतः प्रसिच्यते यन्म आप्यायते यद्वा जायते पुनः । यद्वा मे प्रतितिष्ठति तेन मा वाजिनं कुरु तेन मा रेतस्विनं कुरु तेन मा मघवन्माविश तस्य ते वाजिपीतस्य वाजिभिः पीतस्येति वा मधुमत उपहूतस्योप- १० हूतो भक्षयामीति॑ निर्णिज्य पात्रं प्रयच्छ॑त्यथाध्वर्युः प्रद- क्षिणमावृत्य प्रत्यङ्ङाद्रुत्य पत्नीः संयाज्य प्राङेत्य ध्रुवामाप्याय्य त्रीणि पाशुकबन्ध्विकानि¹ समिष्टयजूंषि जुहोति यज्ञ यज्ञं गच्छैष ते यज्ञो यज्ञपते देवा गातुविद इत्य॑थ पूर्णपात्र- विष्णुकमैश्चरित्वा विसृजते व्रतम॑थ पौर्णमासवैमृधाभ्यामिष्ट्वा १५ यजमानायतन उपविश्य त्त्रेण्या शलल्या लोहितायसस्य च क्षुरेण शीर्षण्णि च वर्तयते परि च वपत ऋतमेव परमेष्ठ्यृतं नात्येति किं चन। ऋते समुद्र आहित ऋते भूमिरियग्ं श्रिता॥ अग्निस्तिग्मेन शोचिषा तप आक्रान्तमुष्णिहा। शिरस्तपस्याहितं वैश्वानरस्य तेजसा॥ ऋतेनास्य निवर्तये २०

¹ Thus H B Be T J; पाशुकानि F.

? There is an avagraha? No, ऽथोपरिष्टाद्यत्तिष्ठन्ते. * Line 5: * ५ रीणाꣳ स्वस्तिमागान्न इत्याशास्ते॑ ॥ ४ ॥ प्रथमः ॥ * Wait,मागान्नorमागास्त? * Look at मागान्न: मा, गा, स्त! It's मागास्त! * Mantra is: "संवत्सरीणां स्वस्तिमागास्त इत्याशास्ते"! * Yes, मागास्त इत्याशास्ते॑ ॥ ४ ॥ प्रथमः ॥ * Line 6: * अथातश्चतुर्षु मासेषु वरुणप्रघासैर्हविर्भैर्यक्ष्यमाणो भवति॑ * Line 7: * स उपकल्पयते वेणीꣳ शललीं लोहितायसस्य च क्षुरं चतु- * Line 8: * ष्ट्यानि पुरोडाशकपालानि पञ्च चरुस्थालीस्तावन्ति मेक्षणानि * Wait, is itचतुष्ट्यानि? Look at ष्ट्यानि: yes, ष्ट्यानि. * चरुस्थालीस्तावन्ति(short u). * Line 9: * द्वयं पय

१३४ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [५। ५।] मिति पञ्च संचराण्यैन्द्राग्नमेकादशकपालं१ मारुतीमामिक्षां वारुणीमामिक्षां कायमेककपालमिति' हविष्कृता वाचं विसृजते' समानं कर्मा पर्यग्निकरणाच्चैतानि करम्भपात्राण्य- भिपर्यग्निकुर्वन्ति मेषीं च मेषं च शमीपर्णकरीरसक्तूनैषीकङ् शूर्पमिति' त्वचं पुरोडाशानां ग्राहयित्वा श्रपयित्वाभिवास्य ५ प्राडेत्याग्नेध्रे निनीय स्तम्बयजुषी हरतो' ऽध्वर्युरेवोत्तरस्यां वेद्याङ् हरति प्रतिप्रस्थाता दक्षिणस्यां' तयोर्हरतोरध्वर्युः पूर्व एति पुनरायतोः प्रतिप्रस्थाता पूर्व एतौदमेव प्रसिद्धं पौरो- डाशिकं' तिर्यङ्जुषा तूष्णीं चतुर्थ' पूर्वौ परिग्राहौ परि- गृह्णीतो' ऽध्वर्युरेव करणं जपत्युद्भूत' उद्धताभ्यामाग्नीध्रस्ति- १० [L

[ ५ । ५, ६ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । १३५

प्रदक्षिणमावृत्य प्रत्यङ्ङाद्रुत्य स्रुवौ च स्रुचश्च संमृष्टस्तूष्णीं १ पृषदाज्यग्रहणौ' पत्नीꣳ संनह्याज्याभ्यां च दध्ना चोदेत' आज्ये च प्रोक्षणीश्चोत्पूय प्रसिद्धं पृषदाज्यवन्त्येवाज्यान्यध्वर्युरुत्त- रस्यां वेद्यां गृह्णीते' दार्शपौर्णमासिकानि प्रतिप्रस्थाता ५ दक्षिणस्याम्' ॥ ५ ॥ अथ प्रोक्षणीभिरुपोत्तिष्ठत' २ दृम्भौ प्रोक्षतो' वेदी प्रोक्षतो' बर्हिषी प्रोक्षतो' बर्हिषी आसन्ने प्रोक्ष्योपनिनीय पुरस्तात्प्रस्तरौ गृह्णीतः' पञ्चविधमेवाध्वर्युरुत्तरस्यां वेद्यां बर्हि स्तृणाति' त्रिविधं प्रतिप्रस्थाता दक्षिणस्यामथ प्रस्तरपाणी १० प्राञ्चावभिसृप्य कार्ष्मर्यमयान्परिधीन्परिधत्त' ऊर्ध्वाः समिध आदधत्तो' विधृतीस्तिरश्चीः ३ सादयतो' विधृतीषु प्रस्तरौ' प्रस्तरयोजुह्वौ' बर्हिषोरितरा' ४ एता असदन्निति समभिमृश्य प्रदक्षिणमावृत्य प्रत्यञ्चावाद्ववतो ५दक्षिणत एवाध्वर्युरुत्तरतः प्रतिप्रस्थातानुपूर्वं ६ हवीꣳष्युद्वासयत' आग्नेयप्रभृत्येवाध्वर्यु- रुद्वासयति प्रसिद्धमैन्द्राग्नान्मारुतौ प्रतिप्रस्थाता कꣳसे वा चमसे

१ Thus J only; the other MSS. mostly ॰स्रुवं । २ उपोत्तिष्ठान F. ३ Corrected. विधृतीस्तिरश्चः T; विधृत्यस्तिरश्चाः B; विधृत्यतिरश्च्यः Be; विधृत्यस्तिरश्चः H; विधृत्यास्तिरश्चाः F; विधृत्य

वामिक्षां व्युद्धृत्य तस्यां मेषीमवदधात्येतास्यै शमीपर्णकरी- रसक्तूनामिक्षामित्युपवपति ' वाजिनमानीयोथाभिघारयति ' वारुणीमध्वर्युस्तथैव कꣳसे वा चमसे वामिक्षां व्युद्धृत्य तस्यां मेषमवदधात्येतास्मै^१ शमीपर्णकरीरसक्तूनामिक्षामित्युपवपति ' वाजिनमानीयोथाभिघारयति ' तयैककपालमुद्वास्य वङ्गानौ- ५ याविःपृष्ठं करोत्यथैतानि संपरिगृह्यान्तर्वेद्यासादयत ' आग्नेय- प्रभृतीन्येवाध्वर्युरुत्तरस्यां वेद्यामासादयति प्रसिद्धमैन्द्राग्नान्मारुतौ प्रतिप्रस्थाता दक्षिणस्यां ' वारुणीमध्वर्युरुत्तरस्यां कायं चैक- कपालं ' तथैवोत्करे वा विश्रये वा वाजिने ' अध्वर्युरेव^२ निर्मन्थ्यस्यावृता निर्मन्थ्येन चरति ' प्रहृतायामभिहुत्य ॥ ६ ॥ १० अथेध्मात्समिधमाददान आ

प्रयच्छति॑ तानि पत्नी शीर्षन्नधिनिधत्ते॑ ऽथैनां दक्षिणया द्वारोपनिष्क्रमय्य॑¹ दक्षिणेनान्वाहार्यपचनं दक्षिणेनोभे वेदी परीत्य प्राचीमुदानयन्वाचयति प्रघास्यान्हवामहे मरुतो यज्ञ- वाहसः करम्भेण सजोषस इत्य॑थ दक्षिणमग्निमग्रेण पुरस्तात्प्र- ५ त्यङ्मुखास्तिष्ठन्त्युत्तर एवाध्वर्युर्दक्षिणो यजमानो दक्षिणा पत्न्यैतानि करम्भपात्राणि पत्नी यजमानाय प्रयच्छति॑ तानि यजमानः शीर्षन्नधिनिधत्ते॑ ऽथ पुरोऽनुवाक्यामन्वाह ॥ ७ ॥ मो षू ण इन्द्र पृत्सु देवास्तु स ते शुष्मिन्नवयाः । मही ह्यस्य मीढुषो यव्या । हविष्मतो मरुतो वन्दते गीरित्युभौ १० याज्यां पत्नी च यद्ग्रामे यदर॑ण्ये यत्स॒भायां यदिन्द्रि॒ये । यच्छू॒द्रे यद॒र्ये एन॑श्चकृ॒मा व॒यम् । यदेकस्याधि॒ धर्म॑णि॒ तस्याव- यजनमसि स्वाहेत्य॑थैतद्वैषीकग्ं शूर्पमग्नावनुप्रहरत्य॑पि वाद्भि- रभ्युक्ष्य मुञ्चते॑ व्यवयतो ऽध्वर्युरनुमन्त्रयते ऽक्रन्कर्म कर्मकृतः सह वाचा मयोभुवा । देवेभ्यः कर्म कृत्वास्तं प्रेत सुदानव १५ इत्य॑थ प्रतिप्रस्थाता दक्षिणमग्निग्ं संमार्ट्युभौ स्रुचावाघारा- वाघारयतो॑ ऽध्वर्युरेव प्रवरं प्रवृणीते॑ प्रसिद्धग्ं होतारं वृणीते॑ सीदति होता॑ प्रसवमाकाङ्क्षतः² प्रसूतौ स्रुचौ³ आदायात्याक्रम्याश्राव्याह समिधो यजेति॑ वषट्कृते जुहुतो यज यजेति चतुर्थाष्टमयोः समानयमानावष्टमे⁴ ऽध्वर्युः सर्वग्ं

१ Thus Be H. T. Keś. ; ॰क्रामय्य F ; ॰क्रम्य T ; ॰क्रमैय्य B. २ Thus Be BHJT ; ॰कांक्षति F. ३ स्रुचाव् Be. ४ Thus B Be HF ( the last समानयद्यमानाव० ) ; समानयमानोष्टमे TJ. 18

वद्यन्नाह: हाhas a right stem. Look atवरुणायानुब्रूहीति॑: व-रु-णा-या-नु-ब्रू-ही-ति॑! Wait, is there an avagraha ऽ? Look between याandनु: there is no avagraha! It is वरुणायानुब्रूहीति॑(varuṇāyānubrūhīti, sandhi of varuṇāya + anubrūhi + iti)! Wait, why does L7-8 have:मरुद्भ्यो / ऽनुब्रूहीति॑? Because मरुद्भ्यः->मरुद्भ्यो ऽनुब्रूहीति॑! And वरुणाय(dative singular) +अनुब्रूहि->वरुणायानुब्रूहीति॑! Of course! Dative of मरुत् is मरुद्भ्यः (plural), sandhi gives मरुद्भ्यो ऽनुब्रूहि. Dative of वरुण is वरुणाय (singular), sandhi gives वरुणाय + अनुब्रूहि = वरुणायानुब्रूहि! Grammatically perfect: वरुणायानुब्रूहीति॑`!

L12 end: शमीपर्णकरी- L13: `रसक्तूनामिचाया३ इत्यवद्यति॑ द्वितीयेनावदानेन

वारुण्या अध्वर्युराशयादेककपालस्य च ऽ द्विरभिघारयतो ऽ न प्रत्यङ्क्ते १ ऽत्याक्रम्याश्राव्याहाग्निग्ं स्विष्टकृतं यजेति ऽ वषट्कृत उत्तरार्धपूर्वार्धयोरतिहाय पूर्वा आहुतीर्जुहुतो ऽ ऽथैतानि मेक्षणान्याहवनीययोरनुप्रहरतो २ ऽथैनानि स्रुक्स्रुवाभ्यामभि- ५ जुहुतो ऽ ऽथोदञ्चावत्याक्रम्य यथायतनग्ं स्रुचः ३ सादयित्वा प्राशित्रमवदायेडामवद्यत ऽ आग्नेयप्रभृतीनामेवाध्वर्युरवद्यति प्रसिद्धमैन्द्राग्नान्त्वरुत्यै प्रतिप्रस्थाता ऽ वारुण्या अध्वर्युराशया- दैककपालस्य ४ चाभिघारयत्यथ प्रतिप्रस्थातोत्तरां वेदिमुप- सर्पति ५ ॥ ८ ॥ १० उपहूतायामिडायामग्नौध आदधाति षडवत्तं ऽ प्राश्नन्ति ऽ मार्जयन्ते ऽ ऽथास्मै ब्रह्मणे प्राशित्रं परिहरति ऽ परि प्राशित्रग्ं हरन्त्यन्वपो ऽनु वेदेन ब्रह्मभागमथान्वाहार्यं याचति ऽ तस्मि- न्यथाश्रद्धं ददात्युद्वासयन्त्येतद्बर्हिरुच्छिष्टमासादयन्ति वाजिने ऽ अध्वर्युरेव संप्रेषमाह ब्रह्मन्प्रस्थास्यामः समिधमाधायाग्नी- १५ दग्नीन्त्सकृत्सकृत्संमृड्ढ्यीत्यथाध्वर्युः पृषदाज्यं विहृत्य जुह्वाग्ं समा- १ Thus B only; प्रत्यनक्तो Be FH; प्रत्यनक्ते T. (grantha); J प्रत्यनक्ति If the dual प्रत्यनक्तः should be the correct reading, we would have a grammatical form of the same kind as स्निन्युः (supra page 136, 12) instead of स्निह्युः । २ Thus T and Bh.; the other MSS. आहवनीये (Be आहवनौयो) । ३ Thus F; the other MSS. स्रुचौ । ४ Thus HJ; ०कपालस्याचाभि० the other MSS. except Be, which has ०कपालस्याशयाचाभि० । ५ Thus BTHF; उपसॄसर्पति Be J. and Bh.

तौ यात्वाक्रम्याश्राव्याह देवान्यजेति ' वषट्कृते जुहुतो यज यजेति नवानूयाजानिष्ट्वोदङ्ङावृत्याक्रम्य यथायतनग्ँ स्रुचः१ सादयित्वा वाजवतीभ्याग्ँ स्रुचौ१ व्यूहतः ' प्राञ्चा प्रस्तरपरिधी संप्रकीर्य संप्रस्राव्य स्रुचौ२ विमुच्य ' तथैव कसौ वा चमसौ वानाज्यलिप्तौ याचतः ' समानौ वाजिनयोर्य्याध्वर्युरेव ५ प्रदक्षिणमावृत्य प्रत्यङ्ङाद्रुत्य पत्नीः संयाज्य प्राङेत्य ध्रुवा- माप्याय्य त्रीणि पाशुकम्बिकानि समिष्टयजूंषि जुहोत्येकं प्रतिप्रस्थाता दार्शपौर्णमासिकं दक्षिणे ' ऽथ पूर्णपात्रविष्णुक्रमै- श्चरित्वा न विसृजते व्रतमेव याचत्याज्यस्थालीग्ँ सस्रुवाग्ँ स्रुचं बर्हिः प्रतिवसनीये वाससी वारुणे निष्कासं तुषानित्येतत्स- १० मादायाहैहि यजमानेत्यन्वग्यजमान

विसृजते व्रतमथ पौर्णमासवैमृधाभ्यामिष्ट्वा यजमानायतन उपविश्य चेष्णा शलल्या लोहितायसस्य च क्षुरेण शीर्षण्णि व- वर्तयते परि च वपते यद्धर्मः पर्यवर्तयदन्तान्पृथिव्या दिवः । अग्निरौशान ओजसा वरुणो धीतिभिः सह । इन्द्रो मरुद्भिः ५ सखिभिः सह ॥ अग्निस्तिग्मेन शोचिषा तप आक्रान्तमुष्णाहा । शिरस्तपस्याहितं वैश्वानरस्य तेजसा । ऋतेनास्य निवर्तये सत्येन परिवर्तये । तपसास्यानुवर्तये शिवेनास्योपवर्तये शग्मेनास्याभि- वर्तये ॥ शीर्षांस्तदृतं तत्सत्यं तद्धृतं तच्छकेयं तेन शकेयं तेन राध्यासमिति पुरस्तादेवाग्रे ऽथ दक्षिणतो ऽथ पश्चादथोत्तरतो १० ऽथोपरिष्टात्संतिष्ठन्ते वरुणप्रघासमहवींषि॑ परिवत्सरीणाꣳ स्वस्तिमाशास्त इत्युपास्ते॑ ॥ ६ ॥ द्वितीयः ॥ अथा

स्तीर्य = निर्णिज्योपस्तीर्य! Absolute Vedic sandhi: a + u -> o!) YES! निर्णिज्य + उपस्तीर्य = निर्णिज्योपस्तीर्य! That explains the ो (o-matra) completely! Now look at the letters: नि - र् - णि - ज्यो - प - स्ती - र् - य Let's look at the image: नि then र्णि: it has the repha and i-matra! then ज्यो: ज् + य with ो! So it is: "निर्णिज्योपस्तीर्य"! That is brilliant.

Now let's check line 9: तस्यामेतꣳ सर्वश एव चामकाषमवदधाति ' द्विरभिघारयत्य॑थ

Line 10: पुरोऽनुवाक्यामन्वाह पूर्णा दर्वि परापत सुपूर्णा पुनरापत । १०

Line 11: वस्नेव विक्रॆीणावहा इषमूर्जꣳ शतक्रतो इति ' यजति देहि मे Wait, look at "विक्रॆीणावहा": Is there an accent under/over क्र? Under क्र there is a small horizontal stroke (anudatta): विक्रीणावहा or विक्रॆीणावहा? Wait, look at क्र: there is a small horizontal line below, or is it an anudatta? Yes, an

An exact, line-by-line Devanagari transcription of the page:

निर्वपत्याग्नेयमष्टाकपालमिति पञ्च संचराण्यैन्द्राग्नमेकादशकपाल- मैन्द्रं चरुं वैश्वकर्मणमेककपालमिति ।' त्वचं पुरोडाशानां ग्राह- यित्वा श्रपयित्वाभिवास्य प्राङेत्याग्नीध्रो निनयनꣳ स्तम्बयजुर्हर- तीदमेव प्रसिद्धं पौरोडाशिकं ।' त्रिर्यजुषा तूष्णीं चतुर्थं ।' पूर्वं परिग्राहं परिगृह्णाति ।' करणं जपत्युद्धूयतादाग्नीध्रस्तिरंरति ।' यदाग्नीध्रस्तिरंरत्यथ चालालस्यावृता चालालं परिलिखत्युत्तर- वेदेरावृतोत्तरवेदिं निवपत्युत्तरनाभिमुत्साद्याग्नेरावृताग्निं प्रणय- त्यभित्यृत्तरं परिग्राहं परिगृह्य योयुपित्वा तिर्यञ्चꣳ स्फ्यꣳ स्तब्ध्वा संप्रैषमाह प्रोक्षणीरासादयेध्माबर्हिरुपसादय सुवं च स्रुच

• उत्तरतो -> ब्राह्मणमेषोत्त'रतो!) Yes!! It is Caland's elision/sandhi apostrophe! Caland uses ' to mark sandhi where a vowel or word boundary occurs! So it is simply the apostrophe character ' (or avagraha ऽ when it's avagraha, but here it's an apostrophe ').

Let's check every occurrence: Line 1: गार्हपत्यं परिस्तृणाति ' तमुत्तरेणैकैकꣳ सम्पादयति कशि- Line 2: पूपबर्हणे आञ्जनाभ्यञ्जने दशाꣳ स्फ्यमुदकुम्भौ यज्ञायुधानीत्य'थ Line 3: यज्ञोपवीतं कृत्वोत्तरेण¹ गार्हपत्यमुपविश्य पवित्रवत्याग्निहोत्र- Line 4: हवण्या निर्वपति ' देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर्बाहुभ्यां Line 5: पूष्णो हस्ताभ्याꣳ सोमाय पितृमते जुष्टं निर्वपामीति चतुरो Line 6: मुष्टीन्व्रीहीणां निर्वपत्येतामेव प्रतिपदं कृत्वा पितृभ्यो बर्हिषद्भ्यो Line 7: जुष्टं निर्वपामीति चतुरो यवानामेतामेव

' (avagraha) + 'दस्य'? No, it's 'दस्य' (dasya) or 'तस्य' or 'अदस्य'? Wait! Look at line 9-10-11: Line 9: "...प्रोक्षणीरासादयेध्माबर्हिरुप-" Line 10: "सादय स्रुवं च स्रुचश्च संमृड्ढ्याज्येनोदेहीत्याहृ॑तासु प्रोक्षणीषु-" Line 11: "... स्फ्यं मार्जयित्वेध्माबर्हिरुपसाद्य..." Wait, if line 10 ends with "प्रोक्षणीषु", what can line 11 start with? Wait! Look at line 10 again: "प्रोक्षणीषु-" -> wait, is there a hyphen after "प्रोक्षणीषु"? Yes, there is a hyphen: "प्रोक्षणीषु-"! Wait, what word starts with something and ends with "दस्य"? "प्रोक्षणीषु" ... wait, is it "प्रोक्षणीषु ससाद्य"? No! Wait, could it be "प्रोक्षणीषूत्तरदस्य"? No, where is "उत्तर"? Wait! Is that word "सादयित्वा"? No, it's: "...दस्य स्फ्यं मार्जयित्वा..." Wait, could it be "आसाद्य"? No, look at the letters: Letter 1: 'द' (

१४६ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ ५ । १२, १३ । ] प्रस्तरे जुहूं' बर्हिषीतरे' एता असदन्निति समभिमृश्य प्रदक्षिणमावृत्य प्रत्यङ्ङाद्रुत्यानुपूर्वं१ हवीं२ष्युद्वासयत्युपस्तीर्णा- भिघारितं पुरोडाशमभिघार्य धानाः करम्भमिति' तेषामे- कैकमनूचीनान्युदाहरन्ति' दक्षिणतः पुरोडाशमासादयत्युत्तरतो धाना' उत्तरतः करम्भं' दक्षिणत एतत्परिश्रयणं कशिपुप- बर्हणे आञ्जनाभ्यञ्जने दृशाञ् स्फ्यमिति निदधात्युत्तरत उद- कुम्भो' दक्षिणत उपविशतो ब्रह्मा च यजमानश्चोत्तरतो ऽध्वर्युराग्नीध्रश्च' ॥ १२ ॥ अथेध्मात्समिधमाददान आहाग्नये देवेभ्यः पितृभ्यः समिध्य- मानायानुब्रूहीत्य॑भ्यादधातीध्माञ् सकृद्वा त्रिर्वा' परि समिधञ् शिनष्टि' वेदेनोपवाजयेत्यनूक्तासु सामिधेनीषु स्रुवेणाघारमा- घारयति' संमृष्टे स्रुग्भ्यामुत्तरम॑थासंस्पर्शयन्त्स्रुचावुदङ्ङत्याक्रम्य३ जुह्वा ध्रुवाञ् समज्य सादयित्वा स्रुचौ प्रवरं प्रवृणीते॑४ ऽथा- श्रावयत्यो श्रावयास्तु श्रौषडग्निर्देवो होता देवान्पितॄन्यक्षत्सीदे- त्येतावान्प्रवरः' मोदति होता' प्रसवमाकाङ्क्षति' प्रसूतः स्रुचावादायात्याक्रम्याश्राव्याह समिधो यजेति' वषट्कृते जुहोति' यज यजेत्यपबर्हिषश्चतुरः प्रयाजानिष्ट्वोदङ्ङत्याक्रम्य सꣳस्रावे- १ ॰पूर्व्यं all. २ After पुरोडाशं B Be HF ins. उद्वासयति । ३ Thus Be HF ; स्रुच उद॰ J ; स्रुचादुद॰ T ; स्रुचा उद॰ B. ४ BH ins. प्रसिद्धञ् होतारं वृणीते but comp. TB. I. 6. 9. 1.

->नोदकुम्भेन! So it is माहानेनोदकुम्भेन! Wait, is माहानa vessel? Yes!माहानorमहाहन? Wait! In Vedic: माहान(mahāna) = a large vessel or cart? Orमहाहवेन? Wait, let's look at ह: is it हorनorद? Wait, मा+हा+ने+न: माहानेन! Wait, could it be अहानेन? बलवांत्स माहानेनोदकुम्भेन`!

Now look at line 9-10: संततया धारया त्रिर्- पसव्यैः परिषिञ्चन्यरीव्यैति ' स तथा करोति ' निधाय कुम्भं Wait! त्रिर्- पसव्यैः? No, अपसव्यं! Look at line 10: पसव्यं? Wait, line 9 ends with त्रिर्-. Line 10 starts with ऽपसव्यं or पसव्यम्? Look at line 10: पसव्यं? No, it has ऽ or not? Wait, त्रिर् + अपसव्यम् = `त्र

/ L4: क्रामत्यो॑ Wait, in L3: द (da) ङ्ङ (ṅṅa) ति (ti) - with anudatta? Wait, in L3: उदङ्ङुति- or उदङ्ङति-? Look at L3: ऽव॑दायोदङ्ङति- L4: क्रामत्यो॑ In L9: दक्षिण॒तो ऽव॑दायोदङ्ङति॒क्रामत्यो॑ (ति has anudatta: ति॒) In L15-16: L15 ends with: दक्षिण॒तो ऽव॑दायो- १५ L16: दङ्ङति॑क्रामत्यो॑ (ति has udatta: ति॑)

Wait, let's verify line 20: "मित्य॒ग्नाव॑नुप्रहरत्य॑थैने सꣳस्रावेणा॑भि॒जुहोत्य॑थ दक्षिण॒तो ऽत्या- २०" L21: "क्रम्य यथा॒यतनꣳ स्रुचौ साद॑यित्वा यज्ञोपवीतानि कुर्वते॑ '" Here: "दक्षिणतो ऽत्याक्रम्य" (dakṣiṇato 'tyākramya)! Exactly the same root अति + क्रम्!

Let's check L17: "कव्यवाहनꣳ स्विष्टकृतꣳ स्व॒धा कु॑र्विति

जीवा जीवन्तो ऽनुसंचरेम भूयास्मेत्यथ पितरो" Wait, let's look between ऽनुसंचरे and भूयास्मेत्यथ: Is there "न्तो"? No! Let's look at: "ऽनुसंचरेम" - it ends with 'म'! Wait, is there anything between 'ऽनुसंचरेम' and 'भूयास्मेत्यथ'? No! Look at line 11: "मिमां वयं जीवा जीवन्तो ऽनुसंचरेम भूयास्मेत्यथ पितरो" Wait, let me look really closely at line 11: Word 1: मिमां Word 2: वयं Word 3: जीवा Word 4: जीवन्तो Word 5: ऽनुसंचरेम Word 6: भूयास्मेत्यथ Word 7: पितरो Wait! Let me re-examine line 11 in the image! Ah! "मिमां" (at the beginning) "वयं" "जीवा" "जीवन्तो" "ऽनुसंचरेम" -> wait, does it say ऽनुसंचरेम? Yes, ऽ-नु-सं-च-रे-म! Then "भूयास्मेत्यथ": भू-या-स्मे-त्य-थ! Then "पितरो": पि-त-रो! Wait, why did I

ऽमीमदन्त ह्यव प्रिया अधूषत । अस्तोषत स्वभानवो विप्रा न- विष्ठया मती । योजा न्विन्द्र ते हरीमित्या तमितोरुपतिष्ठन्ते ' ऽथ प्राचीनावीतानि कृत्वान्वाहार्यपचनमभिप्रपद्यन्ते ऽथान्यतरो ऽमीमदन्त पितरो ऽतीतृपन्त पितरो ऽमीमृजन्त पितरः । परेत पितरः सोम्या इत्या तमितोरुपतिष्ठन्ते ' स यो बलवान्त्- ५ स्तमाहानेनोदकुम्भेन संततया धारया त्रिःप्रसव्यं परिशिञ्चन् परीहीति ' स तथा करोति ' निधाय कुम्भं यथेतं त्रिः पुनः प्रतिपर्यत्योपहरत्येवेतिव' कशिषूपबर्हणे आञ्जनाभ्यञ्जने ददात्यथ वासांसि ददात्यथ षड्भिर्नमस्कारैर्विपर्यासमुपतिष्ठते ' ऽथ वीरं याचते ' ऽथैनानुत्थाप्य प्रवाह्य तिसृभिर्मन आह्वायते मनो १० न्वाह

त्यथैतेषाꣳ शस्त्राणां देदे उदाहरन्त्य॑थ यज्ञोपवीतानि कृत्वा प्राजापत्यर्चा गार्हपत्यमुपतिष्ठन्ते प्रजापते न त्वदेतान्य न्य॒त्ये॒तां द्वितीयां जपति यदन्तरिक्षं पृथिवीमुत द्यामिति॑ संतिष्ठते महापितृयज्ञः ' ॥ १५ ॥ चतुर्थः ॥ यावदेवाचाध्वर्युश्चेष्टति तावदेष प्रतिप्रस्थाता प्रतिपूरुषं त्रैयम्बकानेककपाळानेकातिरिक्तान्गार्हपत्ये श्रपयित्वानभिघारि- तानुद्वास्य शते वा शरावे वा जरत्कोशविले वा समुष्योपास्ते ' ऽथ याचति नीललोहिते सूत्रे अन्तमं१ पर्णमन्तमागारादे- कोल्मुकमुदपात्रमित्येतत्समादाय गार्हपत्यमुपतिष्ठन्ते यावन्तो गृह्या स्स्मस्तेभ्यः कमकरं पशूनाꣳ शर्मा॑सि शर्म यजमानस्य शर्म मे यच्छेत्य॑थोदञ्चो निष्क्रम्य तां दिशं यन्ति यत्रास्य नित्यसंपन्नश्चतुष्पथ स्सृष्टो भवति ' यद्यु वै न भवत्यनसा वा रथेन वा वियान्ति ' तदेतदेकोल्मुकमुपसमाधाय२ संपरि- स्तीर्यान्तमे पर्णे सर्वेषां त्रैयम्बकाणाꣳ सकृत्सकृत्समवदाय जुहो- त्येक एव रुद्रो न द्वितीयाय तस्थ आखुस्ते रुद्र पशुस्तं जुष- स्वैष ते रुद्र भागः सह स्वस्राम्बिकया तं जुषस्व भेषजं गवे ऽश्वाय पुरुषाय भेषजमथो अस्मभ्यं भेषजꣳ सुभेषजं यथासति सुगं मेषाय मेष्या अवाम्ब रुद्रमदिमह्यव देवं त्र्यम्बकम् । यथा नः श्रेयसः करद्यथा नो वस्यसः करद्यथा नः पशुमतः करद्यथा नो व्यवसाययात्स्वाहेत्य॑थैतदन्तमं पर्णं यं द्वेष्टि तस्य १ Here and infra the MSS. have sometimes संतिम० । २ एतद् only FJ ; the other MSS. om.