बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

धत्त शुक्रꣳ शुक्रपेभ्यो येषां भाग स्थ स्वाहेति । Wait, in : is it देवत्रा? Yes: "देवेभ्यो देवत्रा धत्त शुक्रꣳ शुक्रपेभ्यो येषां भाग स्थ स्वाहेति ।" Let's check line 6: "देवेभ्यो देवत्रा धत्त शुक्रꣳ शुक्रपेभ्यो येषां भाग स्थ स्वाहेति ।'" Wait, is there an apostrophe / single quote after स्वाहेति । ? In line 6: "स्वाहेति ।'" - yes, there is an avagraha-like or single quote mark: ।' (Caland uses this to mark the end of mantras/quotes!). Let's check where else it appears: Line 7: "मृध्रमिति ।'" - yes! Caland puts a quote mark: ।' Line 10: "पन्नेजनीर्गृह्णामीति ।'" - yes! ।' Line 13: "वसतीवरीर्यानयति ।'" - yes! ।' Line 19: "सादयति तूष्णीम् ।' ॥ ३ ॥" - yes, ।' before ॥ ३ ॥ Line 20: "अथाध्वर्युर्होतुश्चमसमेति ।'" - yes, ।' after चमसमेति ।

Let's check line 7: मैत्रावरुणचमसेनाङ्हुतिमप

२०४ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ ७ । ४ । ] स यन्ता मयन्तीरिषः स्वाहेत्य॑थ यद्युक्थ्य एतेनैव यजुषा मध्यमे परिधौ निमार्ष्ट्यथ यद्यतिरात्र एतदेव यजुर्वदन्प्रपद्यते' यज्ञक्रतूनां व्यावृत्या इति ब्राह्मणम॑थैता होतृचमसीया दक्षिणस्य हविर्धानस्यान्तरेणेषे उपातिहृत्य नीड उत्सादयंत्त्य॑थो- दगाग्रं धवनीयꣳ सर्वꣳ एव मैत्रावरुणचमसीयाः पर्यस्यति' ५ तृतीयं वसतीवरीणामवनयति' तृतीयमेकधनानां' पुरो ऽक्षं वसतीवरीः सादयति' पश्चादक्षमेकधनान्यन्तरेण हविर्धाने उपविश्यौदुम्बरं पात्रं चतुःस्रक्ति याचति' तस्मिन्बर्हिषी अन्तर्धाय प्राजापत्यं दधिग्रहं गृह्णात्युपयामगृहीतो ऽसि प्रजा- पतये त्वा ज्योतिष्मते ज्योतिष्मन्तं गृह्णामि दध्नश्च

तस्मै त्वा प्रजापतये विभूदाने ज्योतिष्मते ज्योतिष्मन्तं जुहोमि स्वाहेत्यास्य संक्षालनमन्तःपरिधि निनयति॑ धेनुवरं¹ वानडुहरं वा दद्यादिति ह स्माह बौधायनो॑ द्वादश पष्ठौहीरित्यौपगविर्ऋषभमिति कात्यो॑ मणिकुण्डलमिति ५ राथीतरः॑ ॥ ४ ॥ प्रथमः ॥ अथैता होतृचमसीया दक्षिणस्य हविर्धानस्यान्तरेणेषे उपावहृत्य चर्मणि निदधाति॑ तासु निग्राभ्यासु यजमानं वाचयति निग्राभ्या स्थ देवश्रुत आयुर्मे तर्पयतेति प्रतिपद्य गणा मे मा वितृषन्नित्यात्त॑स्ता यजमानाय संप्रदायाथैतेषां १० ग्राव्णां यः सुजन्तुरिव तमादत्ते देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यामादद इत्यादायाभिमन्त्रयते ग्रावास्यध्वरकृद्देवेभ्यो गम्भीरमिममध्वर

An exact line-by-line transcription of the page into Unicode Devanagari:

राधोगूर्ता अमृतस्य पत्नीस्ता देवीर्देवेचेमं यज्ञं धत्तोपहताः सोमस्य पिबतोपहतो युष्माकꣲ सोमः पिबत्वित्यैनꣲ संप्रयौति यत्ते सोम दिवि ज्योतिर्यत्पृथिव्यां यदुरावान्तरिक्षे तेनास्मै यजमानायोरु राया कृध्यधि दात्रे वोच इति ' तिरश्चर्मन्फलके अभिमृशति धिषणे वीडू सती वीडयेथामूर्जं दधाथामूर्जं मे ५ धत्तं मा वाꣲ हिꣲसिषं मा मा हिꣲसिष्टमित्यथ वृद्धौर्वाच- यत्यवौवृधं वो मनसा सुजाता ऋतप्रजाता भग इद्वः स्याम् । इन्द्रेण देवीर्वीरुधः संविदाना अनु मन्यन्ताꣲ सवनाय सोम- मिति ' संहृप्रस्य राज्ञः प्रतिप्रस्थाता सव्ये पाणौ षडंश्शून्संचते १ ऽथैतेनैव पाणिनापाꣲशुपात्रमादत्ते

[ ७ । ५, ६ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २०७ देवानां पवित्रमसि येषां भागो ऽसि तेभ्यस्त्वेति ' सचत एतावꣳश् ' अथैनमुपाꣳशुसवनं१ दशापवित्रेण परिमृज्य पूर्वार्धं खरस्य दक्षिणाशिरसं निदधात्य॑ प्रतिप्रस्थातुर्ग्रहमादत्ते स्वांकृतो ऽसीति ' ग्रहमपयच्छत्य॑२थैनमवेक्षते ' मधुमतीर्न ५ इषस्कृधीत्य॑थैनमूर्ध्वमुन्मार्टि विश्वेभ्यस्त्वेन्द्रियेभ्यो दिव्येभ्यः पार्थि- वेभ्य इत्य॑थैनमादायोपोत्तिष्ठति मनस्त्वा॑दित्यै॑तुर्वन्तरिक्षमन्वि- हीत्य॑त्याहवनीये जुहोत्यन्वारब्धे यजमाने स्वाहा त्वा सुभवः सूर्याय स्वाहेति ' ऽथानुप्राणिति ' वाचयति भूरसि श्रेष्ठो रश्मीनां प्राणपाः प्राणं मे पाहीत्य॑थैनमवाचीनमवमृज्य प्रतीचा १० नीचा पाणिना मध्यमे परिधौ निमार्टि देवेभ्यस्त्वा मरीचि- पेभ्य इत्य॑ प्रदक्षिणमावृत्याग्रयणस्थाल्यां ग्रहस्य सꣳस्रावमव- [

मुपनयन्त्याप्याययन्ति व्यपोहन्ते ऽभिषुण्वन्ति Then: न चतुर्थं निग्राभमुपनयन्ति! In BTJ, by haplography, one of the two repetitions was skipped! So in Caland's text: The first repetition is in quotes: ' निग्राभमुपनयन्त्याप्याययन्ति व्यपोहन्ते ऽभिषुण्वन्ति ' १ Wait, what is the second repetition? Line 6-7: निग्राभमुपनयन्त्याप्याययन्ति’ व्यपोहन्ते’ ऽभिषुण्वन्ति’ Wait, is the second one ALSO in quotes? Or is that closing quote in line 7 something else? Wait, look at line 7 after ऽभिषुण्वन्ति’: Is that a closing quote, or is that ’ २? WAIT! Look at line 7: व्यपोहन्ते’ ऽभिषुण्वन्ति’ २ न चतुर्थं निग्राभमुपनयन्त्यैनँग् Wait, look at footnote 2: २ Thus JP; नमुन्नेता० TFB. Wait, does footnote 2 say: २ Thus JP; न चतुर्थं...? NO! Footnote 2 says: २ Thus JP ; नमुन्नेता० TFB. Wait, why does it say `२ Thus JP ; नमुन्नेता० TFB

[अग्निष्टोमः प्रातःसवनम्] Digitized by Madhuban Trust

[ ७ । ६ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २०६

मघवन्मादयस्वेति ' स्वांकृतो ऽसीति ग्रहमुपयच्छत्य॑थैनमवेक्षते' मधुमतीर्न इषस्कृधीत्यथैनमूर्ध्वमुन्मार्टि विश्वेभ्यस्त्वेन्द्रियेभ्यो दिव्येभ्यः पार्थिवेभ्य इत्यथैनमादायोपोत्तिष्ठति मनस्त्वाष्ट्वित्ये- त्युर्वन्तरिक्षमन्विहीत्यैत्याहवनीये जुहोत्यन्वारब्धे यजमाने स्वा- ५ हा सुभवः सूर्याय स्वाहेति ' ऽलान्वपानिति ' वाचयति धूरसि श्रेष्ठो रश्मीनामपानपा अपानं मे पाहीत्यथैनमूर्ध्व- सुन्मृज्य प्राचोत्तानेन² पाणिना मध्यमे परिधावुन्मार्टि देवेभ्यस्त्वा मरीचिपेभ्य इत्य॑थ प्रदक्षिणमावृत्याग्रयणस्थाल्यां ग्रहस्य सꣳस्रावमवनयत्येष ते योनिरित्यथैनमुत्तरत³ उपाꣳशुसवनेन १० सꣳस्पृष्टꣳ सादयत्यपानाय त्वेति ' व्यानाय त्वेत्युपाꣳशुसवनं प्रत्यभिमृशते ' ऽथोन्नेतारमाहाप्रमत्तः संततमानयोपाꣳशु ग्रहा- न्ग्रहीष्यामीत्य॑थादत्त ऐन्द्रवायवपात्रं ' तदेतद्राक्षावत्परियोगिवि भवति ' तेन गृह्णात्यतिपवमानस्य राज्ञ आ वायो भूष शुचिपा इत्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽसि वायवे त्वा जुष्टं १५ गृह्णामीत्य॑थैनमपयत्य⁴ पुनरेवोपयच्छतीन्द्रवायू इमे सुता इत्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽसीन्द्रवायुभ्यां त्वा जुष्टं गृह्णामीति ' परिमृज्य सादयत्येष ते योनिः सजोषोभ्यां त्वेत्य॑थादत्ते मैत्रा- वरुणपात्रं ' तदेतत्पिल्लकावद्भवति⁵ ' तेन गृह्णात्यतिपवमानस्य

१ उपयच्छत्य० BTF Keś.; अपय० HJ. २ एव ins. FJ. ३ अथैनमु० TF Keś.; अथैनदु० BHJP. ४ अपयत्य H Bh., Keś.; अपनयत्य B; अपननयत्य F; उपयत्य JT. ५ Thus HJ Bh., Keś.; पिल्लिकावत् T; फलकावद् (i.e., पुञ्ज०) B; फलका... F. 27

२१० बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ ७। ६, ७ । ] राज्ञो ऽयं वां मित्रावरुणेत्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽसि मित्रा- वरुणाभ्यां त्वा जुष्टं गृह्णामीति॑ बर्हिषो ऽन्तर्धाय पयसा श्रीणात्यपोद्धृत्य बर्हिषो दशापवित्रेण परिमृज्य सादयत्येष ते योनिर्ऋतायुभ्यां त्वेत्यथोपातीत्याश्विनपात्रग्ं शुक्रपात्रमादत्ते॑ तदेतद्वैल्कं वा पालाशं वा श्लक्ष्णं भवति॑ तेन गृह्णात्यतिपव- ५ मानस्य राज्ञो ऽयं वेनश्चोदयदित्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽसि षण्डाय त्वा जुष्टं गृह्णामीति॑ परिमृज्य सादयत्येष ते योनि- र्वीरतां पाहीत्यथादत्ते मन्थिपात्रं॑ तदेतद्वैकङ्कतग्ं श्लक्ष्णं भवति॑ तेन गृह्णात्यतिपवमानस्य राज्ञस्तं प्रत्नथेत्यनुद्रुत्योप- [L1

इत्युच्चैरथैनमभिवदत आग्रयणो ऽसि स्वाग्रयणो जिन्व यज्ञं जिन्व यज्ञपतिमभि सवना पाहि विष्णुस्त्वां पातु विश्वं त्वं पाहीन्द्रियेणेति' परिमृज्य सादयत्येष ते योनिर्विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्य इत्युपब्दिमतो ऽत ऊर्ध्वं ग्रहान्गृह्णाति' चिद्गव्यस्य ५ रशिनो रुजन्त इति रुग्वत्यार्चा भ्रातृव्यतो गृह्णीयादिति ब्राह्मणमथादत्त उक्थ्यस्थालीं' तया गृह्णात्यतिपवमानस्य राज्ञ उपयामगृहीतो ऽसीन्द्राय त्वा बृहद्वते वयस्कृत उक्थ्यायुवे यत्त इन्द्र बृहद्वयस्तस्मै त्वा विष्णवे त्वा जुष्टं गृह्णामीति' परिमृज्य सादयत्येष ते योनिरिन्द्राय त्वोक्थायुष इत्यादत्ते ध्रुव- १० स्थालीम्' स आह ये पूर्व्या द्वारा प्राप्सन्त' प्राञ्चस्ते निष्क्रामन्तु ये ऽपरया प्रत्यञ्चस्ते मा वो ऽभिपरिहारिषमिति' जघनेनाभिषोतृन्सोनेतृकानभिपरिहृत्योत्तरत उपयच्छति२ मूर्धानं दिवो अरतिं पृथिव्या इत्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽस्यग्नये त्वा वैश्वानराय जुष्टं गृह्णामीत्यथैनमभिवदते ध्रुवो ऽसि १५ ध्रुवचितिर्ध्रुवाणां ध्रुवतमो ऽच्युतानामच्युतचित्तम इत्यथैनमथा- वृत्तं३ प्रतिपर्याहृत्योत्तरस्य हविर्धानस्याक्षेणोपस्तम्भनमनुपोत्रे सादयत्येष ते योनिरग्नये त्वा वैश्वानरायेति' ध्रुवेण राजानं परिदधात्यथोपदर्भं द्रोणकलशे परिमृज्य पात्रं प्राञ्च द्रुपाननु-

१ Thus emended. All MSS. also P Bh., Mantramālā, Prayoga IO, Padārthanirv. have प्राप्यंन्ता, only T, Keś. प्राप्स्यन्तः । २ Thus PBTH Bh.; उपयच्य० F Keś. ३ अथैनं instead of अथैनम् T; अथैनमथावृत्तं P (pr. m.), अथैनमथा- P (sec. m).

सर्पति ' Line 12: जुहोति ' Line 15: जुहोति ' (or जुहोतो ') Line 15: जुह्वत्य'थोदञ्चो Line 16: सर्पन्ति ' Line 19: मुपविशन्त्य'थोद्गात्रे Notice the pattern: after EVERY finite verb or clause ending, Caland puts an apostrophe '! In line 12: "स्रुवाहुतिं जुहोति '" In line 15: "त्येतयाध्वर्युर् जुहोति '" So the verb is definitely "जुहोति"! Wait, why does it look like o-matra? Because the i-matra's top curve and the apostrophe might look like that, OR it's a misprint "जुहोतो" in the Devanagari typesetting! Wait, let me look at the image again: Look at the word: ज - ु = जु ह - ो = हो त - ो = तो ? Wait, look at 'ो' in 'हो': it has a vertical bar on the right and an inclined stroke on top. Now look at the letter after 'हो': It has त. Does it have a vertical bar on the right? Yes! It has a vertical bar on the right, AND an inclined stroke on top! AND after that vertical bar, there is an apostrophe '! Wait, look at the distance:

रूपस्तरणमसि मिथुनस्य प्रजात्या इति वा तूष्णीं वाथोपाकरणं जपति वायुर्हिङ्कर्ताग्निः प्रस्तोता प्रजापतिः साम बृहस्पति- रुद्गाता विश्वे देवा उपगातारो मरुतः प्रतिहर्तार इन्द्रो निधनं ते देवाः प्राणभृतः प्राणं मयि दधतो ऽसुक्ष्मिति । ५ स एष त्रिवृद्बहिष्पवमानो भवति । तस्य पञ्चम्यां प्रस्तुतायां वाचयति श्येनो ऽसि गायत्रच्छन्दा अनु त्वारभे स्वस्ति मा संपारयेत्यथ दशहोतारं व्याचष्टे । उद्गुते साम्नि संप्रेषमाहाग्नी- दग्नीन्विहर बर्हि स्तृणीहि पुरोडाशाञ् अलंकुरु प्रतिप्रस्थातः पशुरन्तिके ऽस्विति । यथासंप्रेषं तौ कुरुतो१ । ऽथाप उप- १० स्पृश्याहैहि यजमानेति । पूर्वया द्वारा हविर्धानं प्रपाद्य समक्तं राजानमुपतिष्ठते विष्णो त्वं नो अन्तम इत्येत्यादत्त आश्विन- पात्रं । तदेतद्द्व्यश्रि भवति । तस्मिन्गृह्णाति द्रोणकलशात्परि- प्लुना पात्रेण या वां कशेत्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽस्याश्विभ्यां त्वा जुष्टं गृह्णामीति । परिमृज्य सादयत्येष ते योनिर्माध्वीभ्यां १५ त्वेत्यथाप उपस्पृश्याहैहि यजमानेत्याहवनीयं द्रुत्वा सुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वा सप्तहोतारं मनसानुद्रुत्याहवनीये जुहो- त्यन्वारब्धे यजमाने स्वाहेत्यथावकाशैरुपत्सरति परिभूरग्निं परि- भूरिन्द्रमित्येतेनानुवाकेनाथ प्रचरण्यां नवकृत्वो गृह्णीते । ऽथैष आग्नीध्र आग्नीध्रीयाद्धिष्ण्यादनुपूर्वं २ धिष्णियेष्वङ्गारान्विहर- २० त्येत्य पुरस्तात्प्रत्यङ्ङासीनो विहृतान्धिष्ण्यान्व्याघारयति यथा- १ कुर्वंतो JF Keś. २ Thus JBHP ; ( Keś. अथानपूर्व ) ; आनुपूर्व्य the other MSS.

द्धँ? Wait, look at द्ध and then after it: Is there an ँ? Yes, candrabindu is clearly visible above! And what is under the candrabindu? It is द्धँ or द्धम्? Wait, in manuscripts/editions, when anusvara becomes candrabindu: Does it write द्धँ or द्धंँ? Just द्धँ! Wait, look at line 3: उदक्सँस्थताया -> सँ (sa with candrabindu). Look at line 4: पृष्ट्याँ स्तृणाति -> पृष्ट्याँ (yaa with candrabindu). Look at line 19: स्तोमाँ समर्धय -> स्तोमाँ (maa with candrabindu). So here: प्रसिद्धँ होतारं -> प्रसिद्धँ (dha with candrabindu)! Wait, why does it look like there is a character after द्ध? Wait, let's look REALLY closely at line 8: समानं कर्मा प्रवरात्प्रसिद्धँ -> Wait, after सि: There is द्ध... wait, is that द्ध? Look at द्ध in line 13: श्रौषडिन्द्रो ब्रह्मा ब्राह्मणादित्यसौ - wait, line 1

यथावेदमितरे जुह्वत्य॑थाश्रावयतो श्रावयास्तु श्रौषदिति॑ दैवीनां विशां पुरएतारौऽ सुन्वन्यजमानो मनुष्याणां तयोर- स्फूरि गार्हपत्यं दीदयच्छतं॒ हिमा दा यू राधाꣳसी॒ऽसंपृञ्चा- नावसंपृञ्चानौ तन्व इति॑ समानं कर्मा वपायै॑ वपया प्रचर्य ५ वपाश्रपणी अनुप्रहृत्य समुत्क्रम्य चात्वाले मार्जयन्ते॑ ऽथ यज- मानमुत्करे स्फ्यविघनानुपस्थापयति ॥ ६॥ स्फ्यः स्वस्तिर्विघनः स्वस्तिः पशु॑र्वेदिः परशु॑र्नः स्वस्तिः । यज्ञिया यज्ञकृत स्थ ते मास्मिन्यज्ञ उपह्वयध्वमुप मा द्यावा- पृथिवी ह्वयेतामुपास्तावः कलशः सोमो अग्निरुप देवा उप १० यज्ञ उप मा होत्रा उपहवे ह्वयन्तामित्य॑थ नमो ऽग्नये मखघ्ने मखस्य मा यशो ऽर्यादित्याहवनीयमुपतिष्ठते॑ नमो रुद्राय मखघ्ने नमस्कृत्या मा पाह्यीत्याग्नीध्रं॑ नम इन्द्राय मखघ्न इन्द्रियं मे वीर्यं मा निर्वधीरिति होत्रीयम॑थ प्राङावृत्य जपति दृढे स्थः शिथिरे समीची माऽऽह्मस्यात्ऽ सूर्यो मा १५ देवो दिव्यादंहसस्पातु वायुरन्तरिक्षादग्निः पृथिव्या यमः पितृभ्यः सरस्वती मनुष्येभ्य इत्य॑थ प्रदक्षिणमावृत्य पूर्वे दारौ सदसः संमृशति देवौ दारौ मा मा संताप्तमित्य॑थ सदः प्रपद्यते नमः सदसे नमः सदसस्पतये नमः सखीनां पुरोगाणां चक्षुषे नमो दिवे नमः पृथिव्या इत्य

इत्युपविशत्युद्गातॄनुद्बुध्यध्वꣳ सखाय इत्यथैते (or इत्यथैमे) Wait, look at उद्बुध्यध्वꣳ:

• उ (u)
• द्बु (dbu)
• ध्य (dhya)
• ध्वꣳ (dhvaṁ) -> look at the anusvara-like sign, it's ध्वꣳ (dhva with avagraha/candrabindu or anusvara)!
• Then सखाय (sakhāya) -> look at स (sa), खा (khā - it has the loop of kha!), य (ya)!
• Then इत्यथैमे -> इ त्य थै मे!
• Then समी-! And line 2:
• चेते पातं मा द्यावापृथिवी अद्याह्न इत्यथ दक्षिणार्धं परेत्य! GENIUS! It makes 100% perfect Vedic and grammatical sense! Mantra: "उद्बुध्यध्वꣳ सखायः" (Rigveda 10.101.1 / TS 4.6.4.2)! He addresses the Udgātṛs: "इत्युपविशत्युद्गातॄनुद्बुध्यध्वꣳ

(ङ्) + स्व + मे + व! Look at the glyphs:

1. स्व
2. ङ् (the ङ with virama)
3. स्व (स with व below!)
4. मे
5. व It is स्वङ्स्वमेव! That makes 100% complete sense! Caland writes स्वङ्स्वमेव for स्वं स्वमेव! And in line 19: स्विष्टकृते सर्वेषाङ् सकृत्सकृदुत्तरार्धादवद्यति ' सर्वेषाङ् सकृत्... = सर्वेषां सकृत्...! Caland's edition consistently prints ङ् for anusvara before स! Let's check line 2 again: संस्पृशन्त्येवङ् सदः! एवम् before सदः becomes एवङ् सदः! And in line 6: उदक्संस्थताया इत्य॑थैतेषां२ Wait, does line 6 have उदक्संस्थताया? Here it's सं because it's inside a compound or part of संस्था.

This is a brilliant realization! Everything falls into place with absolute perfection!

Let's do a complete line-by-line verification:

[Header

द्विरभिघारयति' न प्रत्यनक्त्येत्याक्रम्याश्राव्याह प्रातः प्रातः- सावस्येन्द्राय पुरोडाशान्प्रस्थितान्प्रेष्येति' वषट्कृते जुहोत्यथ समावपमान आहाग्नये ऽनुब्रूहीत्योश्राव्याहाग्नये प्रेष्येति' वषट्कृत उत्तरार्धपूर्वार्ध ऽतिहाय पूर्वा आहुतीर्जुहोत्यथोदङ्ङत्याक्रम्य यथायतनग्ँ स्रुचौ सादयित्वा पात्र्यामिडाग्ँ समवधाय प्रतीचः ५ पुरोडाशान्प्रहिणोत्य॑नु हैके संयन्ति पशव इडेति वदन्तो' ऽथ प्राङायन्नाह वायव इन्द्रवायुभ्यामनुब्रूहीति' तच्छ्रुत्वा प्रतिप्रस्थातैन्द्रवायवस्य प्रतिनिर्ग्राह्यं' गृह्णाति द्रोणकलशात्परि- प्लुना पात्रेणादित्यस्थाल्या औपशय्ये पात्र उपयामगृहीतो ऽसि वाचसदसि वाक्पाभ्यां त्वा क्रतुपाभ्यामस्य यज्ञस्य ध्रुवस्याध्यक्ष्याभ्यां १० गृह्णामीति' ग्रहावादायोपनिष्क्रामत्युपनिष्क्रान्तस्यैवाध्वर्युर्ग्रहा- वादत्त' उत्तरतस्तिष्ठते प्रतिप्रस्थात्रे प्रतिनिर्ग्राह्यं१ प्रयच्छत्यथ वै भवत्यैन्द्रवायवमादायाघारमाघारयेदिति' स आज्यस्थाल्याः२ स्रुवेणोपहत्यैन्द्रवायवमादायाघारमाघारयत्यध्वरो यज्ञो ऽय- मस्तु देवा ओषधीभ्यः पशवे नो जनाय विश्वस्मै भूतायाध्वरो १५ ऽसि स पिन्वस्व घृतवद्देव सोम स्वाहेत्य॑थाश्रावयत्यो श्रावयास्तु श्रौषड्वायव इन्द्रवायुभ्यां प्रेष्येति' वषट्कृते ऽध्वर्युः पूर्वो जुहोति' द्वितीयं वषट्कृते सहोभौ जुहुतो' ऽन्वा वाचयति यो न

१ Here and infra, without y, BJT Bh. ( Grantha MS. and Dev. MS. ); प्रतिनिर्ग्राह्यं FHP Dvaidha, Keś., Padārthanirv. ( F once without y). २ ॰स्या FH ; ॰स्याः BT ; ॰स्यां J.

इन्द्रवायू अभिदासति भ्रातृव्य उत्पिपीते शुभस्पती इदमहं तमधरं पादयामि यथेन्द्राहमुत्तमस्यानीत्य'थ प्रतिप्रस्थाता- र्ध्वर्योः पात्रे ग्रहस्य संस्रावमवनयत्युभयोरर्धमध्वर्युः प्रति- प्रस्थातुः पात्रे ऽवनयति' - तं प्रतिप्रस्थातादित्यस्थाल्यामवनयति ५ देवेभ्यस्त्वेत्ये'त्याध्वर्युः प्रदक्षिणमावृत्य प्रत्यङ्ङाद्रुत्य होत्रे पात्रं प्रदाय प्राङायन्नाह मित्रावरुणाभ्यामनुब्रूहीति' तच्छ्रुत्वा प्रतिप्रस्थाता मैत्रावरुणस्य प्रतिनिर्ग्राह्यं गृह्णाति द्रोणकलशा- त्परिप्लुना पात्रेणादित्यस्थाल्या औपशय्ये पात्र उपयामगृहीतो ऽस्यृतसदसि चक्षुष्पाभ्यां त्वा क्रतुपाभ्यामस्य यज्ञस्य ध्रुवस्याध्यक्ष्या- १० भ्यां गृह्णामीति' ग्रहावादायोपनिष्क्रामत्युपनिष्क्रान्तस्यैवा- ध्वर्युर्ग्रहावादत्त' उत्तरतस्तिष्ठते प्रतिप्रस्थात्रे प्रतिनिर्ग्राह्यं प्रयच्छत्ये'त्याश्रावयत्यो श्रावयास्तु श्रौषन्मित्रावरुणाभ्यां प्रेष्येति' वषट्कृते सहोभौ जुहुतो' ऽन्वा वाचयति यो नो मित्रावरुणा- वभिदासति भ्रातृव्य उत्पिपीते शुभस्पती इदमहं तमधरं १५ पादयामि यथेन्द्राहमुत्तमस्यानीत्य'थ प्रतिप्रस्थाताध्वर्योः पात्रे ग्रहस्य संस्रावमवनयत्युभयोरर्धमध्वर्युः प्रतिप्रस्थातुः पात्रे ऽव- नयति' तं प्रतिप्रस्थातादित्यस्थाल्यामवनयति विश्वेदेवेभ्यस्त्वे- त्ये'त्याध्वर्युः प्रदक्षिणमावृत्य प्रत्यङ्ङाद्रुत्य होत्रे पात्रं प्रदाय प्राङायन्नाहाश्विभ्यामनुब्रूहीति' तच्छ्रुत्वा प्रतिप्रस्थाताश्विनस्य २० प्रतिनिर्ग्राह्यं गृह्णाति द्रोणकलशात्परिप्लुना पात्रेणादित्यस्थाल्या औपशय्ये पात्र उपयामगृहीतो ऽसि श्रुतसदसि श्रोत्रपाभ्यां त्वा क्रतुपाभ्यामस्य यज्ञस्य ध्रुवस्याध्यक्ष्याभ्यां गृह्णामीति' ग्रहावादा-

हावादत्त"? It's "गृहावादत्त"! (ग्रहौ + आदत्त = गृहावादत्त / ग्रहावादत्त? Wait, it's "ग्रहावादत्त"!) Look at the first letter: Is it 'गृ' or 'ग्र'? Look at 'ग्रहस्य' in line 6: "पात्रे ग्रहस्य" -> ग with a subscript slant (ग्र). In line 1: "ग्" with subscript slant "र" -> "ग्रहावादत्त"! Yes, ग + र = ग्र, not गृ! "ग्रहावादत्त" (ग्रहौ + आदत्त -> ग्रहावादत्त in Vedic dual sandhi!).

Let's check line 1: "योपनिष्क्रामत्युपनिष्क्रामन्तञ्चैवाध्वर्युर्ग्रहावादत्त ' उत्तरतस्तिष्ठते" Wait, "न्तञ्चैव" or "न्तं चैव"? There is a ञ्च: "न्तञ्चैवाध्वर्युर्ग्रहावादत्त".

Let's check line 2: "प्रतिप्रस्थात्रे प्रतिनिर्ग्राह्यं प्रयच्छत्याश्रावयत्यो श्रावयास्तु"

Line 3: "श्रौषडश्विभ्यां प्रेष्येति ' वषट्कृते सहोभौ जुहुतो ' हुत्वा वाचयति"

Line 4: "यो नो ऽश्विनावभिदासति भ्रातृव्य उत्पिपीते शुभस्पती" Wait, is it "उत्पिपीते"

प्रोक्षति' द्वावप्रोक्षितौ भवतः' प्रोक्षिताभ्यामपिधायाप्रोक्षि- ताभ्यामुपयच्छतः' शुक्रमैवाध्वर्युरादत्ते' मन्थिनं प्रतिप्रस्थाता' ग्रहावादायोपनिष्क्रामतो' दक्षिणेनेदाध्वर्युर्दार्वाक्षं निन्र्यमाण उपनिष्क्रामत्युत्तरं प्रतिप्रस्थाता' तौ जघनेनोत्तरवेदिं ग्रहौ ५ संधत्त आयुः संधत्तं तन्मे जिन्वतं प्राणँ संधत्तं तं मे जिन्वत- मपानँ संधत्तं तं मे जिन्वतं व्यानँ संधत्तं तं मे जिन्वतं चक्षुः संधत्तं तन्मे जिन्वतँ श्रोत्रँ संधत्तं तन्मे जिन्वतमिति' षड्भिः संधाभिः संधाय व्युत्क्रामत' स्तुतो ऽसि जनधा देवास्त्वा शुक्रपाः प्रणयन्तु सुवीराः प्रजाः प्रजनयन्नरोहि शुक्रः १० शुक्रशोचिषेत्यध्वर्युर्दक्षिणेनोत्तरवेदिं परिक्रामति' स्तुतो ऽसि जनधा देवास्त्वा मन्थिपाः प्रणयन्तु सुप्रजाः प्रजाः प्रजनयन्नरीहि मन्थी मन्थिशोचिषेति प्रतिप्रस्थातोत्तरेणोत्तरवेदिं परिक्रा- मति' तौ पुरस्तात्प्रत्यञ्चावुत्तरवेदिमभिद्रुवत इन्द्रेण सयुजो वयँ सासह्वाम पृतन्यतः । घ्नन्तो वृत्राण्यप्रति ॥ यत्ते अग्ने तेजस्तेनाहं १५ तेजस्वी भूयासं यत्ते अग्ने वर्चस्तेनाहं वर्चस्वी भूयासं यत्ते अग्ने हरस्तेनाहँ हरस्वी भूयासमित्य'थान्तरेण यूपं चाहवनीयं च ग्रहौ संधत्त आयु स्थ आयुर्मे धत्तमायुर्यज्ञाय धत्तमायुर्यज्ञप- तये धत्तं प्राण स्थः प्राणं मे धत्तं प्राणं यज्ञाय धत्तं प्राणं यज्ञपतये धत्तमपान स्थो ऽपानं मे धत्तमपानं यज्ञाय धत्त- २० मपानं यज्ञपतये धत्तं व्यान स्थो व्यानं मे धत्तं व्यानं यज्ञाय धत्तं व्यानं यज्ञपतये धत्तं चक्षु स्थश्चक्षुर्मे धत्तं चक्षुर्यज्ञाय धत्तं चक्षुर्यज्ञपतये धत्तँ श्रोत्रँ स्थः श्रोत्रं मे धत्तँ श्रोत्रं यज्ञाय

" Then: "सकृत्सकृद्धोत्रकालग्रादभ्यु-"??? Wait, in Sanskrit ritual, what is "होत्रकालग्रात्" or "होत्रकाशात्"? Wait! "होत्रकाशात्" vs "होत्रकालग्रात्"? No, in ritual, there are "होत्रकाः" (the Hotrakas: Maitravaruna, etc.). Where do they draw from? "होत्रकाणां चमसाध्वर्यवः सकृत्सकृद्धोत्रकाशादभ्युन्नीयोपावर्तध्वम्"? Wait, "होत्रात्" (from the Hotra chamas)? Or "होत्रकाशात्" (from the place of the Hotrakas)? Wait, in Devanagari, 'श' in old fonts: Could 'ल' actually be 'श'? Wait! Look at 'श' in Devanagari: In some fonts, 'श' has a loop at top left, then goes down, and a vertical line on the right with a slant connecting: like 'श'. Look at 'ग्रा': could it be 'शा'?? Wait, look at glyph 4: It has a loop on the left, and a vertical line on the right! Wait, THAT IS 'श' (śā) with aa-kar: 'शा'! Wait, look at glyph 4 again: Left part: round top, going down to a foot. Right