भारतकोश
संग्रह पर लौटें

रसरत्नसमुच्चय (सुरत्नोज्ज्वला हिन्दी व्याख्या सहित)

Rasaratna Samuchchaya Hindi

रस-वाग्भटाचार्य (टीकाकार: पं. अम्बिकादत्त शास्त्री) द्वारा

स्रोत: Rasaratna Samuchchaya with Suratnojjvala Hindi Commentary by Pt. Ambika Datta Shastri (1939) (उद्गम)

DevanagariHindipublished362 पृष्ठ
पृष्ठ 20स्थायी लिंक

[ २ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्कः
वैक्रान्तस्य गुणाः६९विमलस्य मारणम्७८
वैक्रान्तोत्पत्तिः,,विमलस्य सत्त्वपातनविधिः,,
वैक्रान्तस्य स्थानं निरुक्तिश्च७०मतान्तरेण सत्त्वपातनम्७९
मतान्तरेण वर्णभेदकथनम्,,विमलस्य प्रयोगविधिर्गुणाश्च,,
वर्णभेदेन कार्यभेदकथनम्,,अथ शिलाजंतु८०
आहरणविधिः७१शिलाजतुभेदाः,,
गुणान्तरम्,,शिलाजतुन उत्पत्तिः,,
शोधनम्,,शुद्धशिलाजतुलक्षणम्८१
मतान्तरे शोधनमारणे७०गुणाः८२
मतान्तरम्७१शोधनम्८३
सत्त्वपातनम्७२शिलाजतुमारणम्,,
मतान्तरम्,,प्रयोगविधिः,,
मृतवैक्रान्तस्य प्रयोगविधिर्गुणाश्च,,सत्त्वपातनम्,,
प्रयोगान्तरम्७३कर्पूरशिलाजतुनो लक्षणादिकम्८४
अथ माक्षिकम्,,सस्यकः,,
माक्षिकोत्पत्तिवर्णनम्,,सस्यकोत्पत्तिवर्णनम्,,
माक्षिकस्य गुणाः,,प्रशस्तसस्यकलक्षणम्,,
माक्षिकभेदाः७४गुणाः८५
माक्षिकगुणाः७५शोधनम्,,
सुवर्णमाक्षिकशोधनमारणे,,मतान्तरम्,,
सत्त्वपातनम्,,तुत्थखर्परमारणम्,,
विशुद्धताम्यसत्त्वलक्षणम्७६तुत्थसत्त्वपातनम्,,
सुवर्णमाक्षिकरसायनम्,,मतान्तरम्८६
सुवर्णमाक्षिकरसायनम्७७प्रयोगविधिः,,
विमलभेदाः,,भालुकितन्त्रोक्तप्रयोग विधिः,,
विमलस्य लक्षणगुणाः७८अथ चपलः,,
विमलभेदानां प्रयोगनिर्देशः,,गुणाः८८
विमलशोधनम्,,शोधनम्८९
पृष्ठ 21स्थायी लिंक

[ ३ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
सत्त्वपातनम्८९कुष्ठे गन्धकप्रयोगः१००
रसकः”कण्डूहर प्रयोगः”
सस्यकस्य प्रयोगविषयो गुणाश्च९०गन्धकतैलम्१०१
शोधनम्”गन्धकगुणाः”
मतान्तरम्”गैरिकम्११०
रसकस्य ताम्रादिरञ्जनविधिः९१गैरिकभेदाः”
खर्परस्य भस्म तथा सत्त्वपातनविधिश्च”पाषाणस्वर्णगैरिकयोर्लक्षणम्”
मतान्तरम्९२गैरिकशोधनम्१११
मतान्तरम्”कासीसरसायनम्”
मतान्तरम्”कासीसभेदाः”
सत्त्वमारणम्९३बालुकासीसगुणाः११२
प्रयोगविधिः”पुष्पकासीसगुणाः”
तृतीयोऽध्यायः ।कासीस शोधनम्”
उपरसानां नामानि”सत्त्वग्रहणनिर्देशः”
गन्धकोत्पत्तिः”शोधनान्तरम्११३
गन्धकभेदाः९५कासीसप्रयोगः”
गन्धकगुणाः९६तुवरीनिरूपणम्”
बलिवसाख्यगन्धकोत्पत्तिः”तुवरीपरिचयः”
गन्धकशुद्धिः९७तुवरीभेदाः११४
मतान्तरम्”तुवरीलक्षणगुणाः”
मतान्तरम्९८तुवरीशोधनम्”
प्रयोगः”तुवरीसत्त्वपातनविधिः”
गन्धकद्रुतिः”तालकसन्निरूपणम्११५
प्रयोगविधिः९९तालकभेदाः”
अन्यविधप्रयोगविधिः”पत्रतालकलक्षणम्”
गन्धकसेवने वर्ज्यानि”पिण्डतालकलक्षणम्”
गुणाः”
पृष्ठ 22स्थायी लिंक

[ ४ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
हरतालशुद्धिः११६स्रोतोऽञ्जनसत्त्वपातनविधिः१२४
अशुद्धतालसेवनदोषाः,,कङ्कुष्ठनिरूपणम्,,
मतान्तरेण तालशोधनम्,,कङ्कुष्ठोत्पत्तिवर्णनम्,,
मतान्तरेण शोधनमारणनिरूपणम्,,द्विविधकङ्कुष्ठलक्षणम्,,
सत्त्वपातनम्११७कङ्कुष्ठोत्पत्तौ मतान्तराणि,,
मतान्तरम्,,गुणाः१२५
मनःशिलानिरूपणम्११९रसोपरसानां सामान्यशोधनं सत्त्वपातनविधिश्च,,
मनःशिलाया भेदाः,,कङ्कुष्ठशोधनम्,,
त्रिविधमनःशिलालक्षणानि,,रेचकयोगः,,
गुणाः,,ताम्बूलानुपानवर्जनम्१२६
अशुद्धशुद्धदोषगुणाः,,विषनाशार्थं कङ्कुष्ठप्रयोगविधिः,,
शोधनम्१२०साधारणरसपरिगणनम्,,
मतान्तरम्,,कम्पिल्लः,,
सत्त्वपातनम्,,गुणाः१२७
मतान्तरम्,,गौरीपाषाणः,,
अञ्जनानां संनिरूपणम्,,शोधनम्१२८
अञ्जनभेदाः,,सत्त्वग्रहणम्१२९
सौवीराञ्जनगुणाः१२२गुणाः,,
रसाञ्जनगुणाः,,नवसारनिरूपणम्,,
स्रोतोऽञ्जनगुणाः,,नवसारोत्पत्तिः,,
लेखनस्वरूपम्,,मतान्तरेणोत्पत्तिः१३०
पुष्पाञ्जनगुणाः१२३गुणाः,,
नीलाञ्जनगुणाः,,वराटिकावर्णनम्,,
शोधनम्,,वराटिकालक्षणम्,,
अञ्जनसत्त्वाहरणम्,,उत्तमादि वराटिका,,
स्रोतोऽञ्जनलक्षणम्,,गुणाः,,
अञ्जनरसबन्धनम्,,
रसाञ्जनस्य विशेषशोधनम्,,
पृष्ठ 23स्थायी लिंक

[ ५ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
शोधनम्१३१माणिक्यम्१३६
अग्निजारनिरूपणम्,,द्विविधमाणिक्यनिर्देशः,,
अग्निजारपरिचयः,,श्रेष्ठमाणिक्यलक्षणम्,,
गुणाः,,श्रेष्ठनीलमाणिक्यलक्षणम्,,
तस्य स्वभावतः शुद्धत्वनिर्देशः,,निकृष्टमाणिक्यलक्षणम्१३७
गिरिसिन्दूरनिरूपणम्१३२माणिक्यगुणाः,,
गिरिसिन्दूरगुणाः,,मौक्तिकनिरूपणम्,,
हिङ्गुलनिरूपणम्,,प्रशस्तमौक्तिकलक्षणम्,,
हिङ्गुलभेदाः,,मौक्तिकशुक्त्योर्गुणाः,,
शुकतुण्डकस्य परिचयः,,हेममौक्तिकम्१३८
हंसपादलक्षणम्,,मौक्तिकगुणान्तरम्,,
हिङ्गुलगुणाः,,प्रवालनिरूपणम्,,
शोधनम्१३३ग्राह्यप्रवालस्वरूपः,,
हिङ्गुलसत्त्वाकर्षणविधिः,,हेयप्रवालस्वरूपम्,,
मृद्दारशृङ्गम्,,प्रवालगुणाः१३९
परिचयः,,तार्क्ष्यम्,,
गुणाः,,प्रशस्ततार्क्ष्यलक्षणम्,,
साधारणशोधननिर्देशः१३४अप्रशस्ततार्क्ष्यलक्षणम्,,
सत्त्वानां सामान्यशोधनम्,,तार्क्ष्यगुणाः,,
चतुर्थोऽध्यायः ।पुष्परागः,,
रत्ननिरूपणम्१३५श्रेष्ठपुष्परागलक्षणम्,,
मणयः,,हेयपुष्परागलक्षणम्१४०
मणीनां नामानि,,पुष्परागगुणाः,,
श्रेष्ठमणीनां नामानि,,वज्रम्,,
ग्रहप्रसादकरत्नानि,,वज्रभेदाः,,
ग्रहानुसारेण रत्नपरिगणनम्१३६पुंवज्रलक्षणम्,,
रत्नप्रयोगविषयः,,स्त्रीनपुंसकवज्रयोर्लक्षणानि,,
पृष्ठ 24स्थायी लिंक

[ ६ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
जातिभेदेनाधिकारीभेदकथनम्१४१रत्नभस्मक्रमः१४८
वर्णभेदेनाधिकारीभेदकथनम्,,रत्नानां द्रावणम्,,
वज्रगुणाः,,मुक्ताद्रावणे विशेषक्रमः,,
रत्नदोषाः१४२वज्रद्रावणविशेषविधिः१५०
वज्रशोधनम्,,वैक्रान्तद्रावणे विशेषक्रमः,,
वज्रमारणम्,,अन्यविधिः,,
मतान्तरेण मारणम्,,अन्यविधिः,,
मतान्तरेण मारणम्१४३राजावर्त्तः१५१
मतान्तरेण मारणम्१४४उत्तममध्यमराजावर्त्तलक्षणम्,,
प्रयोगविशेषेण गुणविशेषकथनम्,,गुणाः,,
वज्ररसायनम्,,राजावर्त्तादिसामान्यशोधनम्,,
नीलनिरूपणम्१४५राजावर्त्तशोधनम्,,
नीलभेदाः,,राजावर्त्तमारणम्,,
जलशक्रनीलयोः स्वरूपम्,,सत्त्वपातनम्१५२
गुणाः,,द्रुतीनां दीर्घकालरक्षणोपायः,,
गोमेदः१४६रत्नधारणगुणाः,,
गोमेदर्निरुक्तिः,,गैरिकम्,,
प्रशस्तगोमेद लक्षणम्,,गैरिकस्य शोधनं सत्त्वपातनञ्च,,
हेयगोमेदलक्षणम्,,पञ्चमोऽध्यायः ।
गुणाः,,लोहानि१५३
रत्नमारणनिषेधः,,लोहजातिपरिगणनम्,,
रत्नप्रयोगः१४७स्वर्णम्१५४
रत्नानां साधारणशोधनम्,,स्वर्णभेदाः,,
वैदूर्यम्,,प्राकृतस्वर्णस्योत्पत्तिः,,
श्रेष्ठवैदूर्यलक्षणम्,,सहजस्वर्णोत्पत्तिः,,
हेयवैदूर्यलक्षणम्,,वह्निजस्वर्णोत्पत्तिः,,
गुणाः,,स्वर्णत्रयगुणाः१५५
रत्नशुद्धिः,,
पृष्ठ 25स्थायी लिंक

[ ७ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
खनिजस्वर्णोत्पत्तिस्तल्लक्षणगुणाश्च१५५अन्यविधिः१६२
वेधजस्वर्णोत्पत्तिर्गुणाश्च,,रौप्यस्य निरुत्थीभस्मकरणम्,,
स्वर्णरौप्ययोः सामान्यगुणाः,,अन्यविधिः,,
स्वर्णगुणाः१५६स्वर्णरौप्ययोर्द्रावणम्,,
अशोधितामारितस्वर्णदोषाः,,रौप्यप्रयोगः१६३
स्वर्णशोधनम्,,ताम्रम्,,
लौहमारणार्थमुत्तमद्रव्यकथनम्,,ताम्रभेदाः,,
स्वर्णमारणम्१५७म्लेच्छताम्रस्य लक्षणम्,,
अन्यविधिः,,नेपालताम्रलक्षणम्,,
अन्यविधिः,,रसकर्मानर्हताम्रलक्षणम्१६४
स्वर्णद्रावणम्,,गुणाः,,
अन्यविधिः१५८ताम्रस्य दोषाः,,
स्वर्णभस्मप्रयोगविधिः,,ताम्रशुद्धिः१६५
अशुद्धामारितस्वर्णदोषाः,,मतान्तरम्,,
रजतम्१५९मतान्तरम्,,
रजतभेदाः,,मतान्तरम्,,
सहजरौप्योत्पत्तिर्गुणाश्च,,ताम्रभस्म,,
खनिजरौप्योत्पत्तिर्गुणाश्च,,अन्यविधिः१६६
कृत्रिमरौप्योत्पत्तिर्गुणाश्च,,मारणान्तरम्,,
उत्तमरौप्यलक्षणम्,,सोमनाथीताम्रभस्म,,
निकृष्टरौप्यलक्षणम्१६०ताम्रभस्मगुणाः१६७
रौप्यगुणाः,,ग्रन्थान्तरोक्त ताम्रप्रयोगः,,
गुणान्तरम्,,अथलौहम्१६८
स्वर्णादिशोधनम्,,लौहभेदाः,,
अशोधितमारितलोहस्य दोषाः१६१मुण्डलौहभेदाः,,
रौप्यस्य विशेषशोधनम्,,मृदुमुण्डलक्षणम्,,
अन्यविधिः,,कुण्ठमुण्डलक्षणम्,,
रौप्यमारणम्,,
पृष्ठ 26स्थायी लिंक

[ ८ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
कडारमुण्डलक्षणम्१६९मारणार्थं लौहस्य परिमाणनिर्देशः१७४
मुण्डगुणाः,,लौहमारणे मन्त्रः,,
अशुद्धलौहस्य दोषाः,,लौहत्रयाणामुत्तरोत्तरगुणाधिक्यम्,,
तीक्ष्णलौहम्,,सर्वलौहशुद्धिः१७५
तीक्ष्णलौहभेदाः,,लौहस्थगिरिजदोषनाशनविधिः,,
खरलौहलक्षणम्,,मतान्तरम्,,
सारलौहलक्षणम्१७०मतान्तरेण शोधनं मारणञ्च१७६
हृन्नाललौहलक्षणम्,,मतान्तरेण मारणञ्च,,
सपर्यायपोगरलक्षणम्,,तीक्ष्णलौहस्य मारणम्,,
वाजीरलौहलक्षणम्,,कान्तलौहस्य गुणाः१७७
काललौहलक्षणम्,,लौहस्य मारणान्तरम्,,
खरलौहगुणाः१७१तीक्ष्णलौहस्य विशेषमारणम्१७८
अन्यसारादितीक्ष्णलौहगुणाः,,मतान्तरम्,,
कान्तलोहभेदाः,,मतान्तरे सर्वलौहानां मारणम्,,
वर्णानुसारकार्यभेदाः,,अन्यविधिः१७९
अधमादिकथनम्१७२अन्यविधिः,,
भ्रामककान्तलक्षणम्,,अन्यविधिः,,
चुम्बककर्षकलक्षणम्,,कान्तलोहस्य रामराजीप्रोक्तशोधनम्१८०
द्रावककान्तलक्षणम्,,अन्यविधिः१८१
रोमकान्तलक्षणम्,,लौहप्रयोगः,,
मुखभेदेन श्रेष्ठाश्रेष्ठकथनम्,,लौहानां रामराजीप्रोक्तगुणाः१८२
भ्रामकादिलौहकार्यनिर्देशः१७३श्रेष्ठकान्तलौहस्य लक्षणम्,,
रसक्रमेण कान्तस्य विशेषता,,लौहद्रुतिः,,
कान्तलौहस्य ग्राह्याग्राह्यनिर्देशः,,कान्तलौहस्य विशेषमारणम्१८३
कान्तलौहलक्षणम्१७४अथाष्टलौहानां द्रावणम्,,
कान्तलौहगुणाः,,मतान्तरम्,,
लौहकल्पश्रेष्ठता,,अशुद्धपक्वलौहदोषः,,
पृष्ठ 27स्थायी लिंक

[ ९ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
उत्तरोत्तरमधिकगुणकरं लौहम्१८४नागरसायनम्१९२
मण्डूरम्,,पित्तलम्,,
मण्डूरशोधनम्,,पित्तलभेदः,,
मतान्तरम्,,रीतिकालक्षणम्,,
लौहमण्डूरयोर्गुणसाम्यता१८५काकतुण्डी लक्षणम्,,
वङ्गनिरूपणम्,,रीतिकाया गुणाः,,
वङ्गस्य द्वैविध्यनिर्देशः,,काकतुण्ड्या गुणाः१९३
खुरकवङ्गस्य मिश्रकवङ्गस्य च लक्षणम्,,शुभरीतिकालक्षणम्,,
वङ्गगुणाः,,अशुभरीतिलक्षणम्,,
खुरकवङ्गशोधनम्,,रीतिकाशोधनम्,,
मिश्रकवङ्गशोधनम्,,रीतिका मारणम्,,
नागवङ्गकांस्यताम्राणां सामान्यशोधनम्,,मतान्तरम्१९४
वङ्गभस्म,,पित्तलरसायनम्,,
मतान्तरम्,,पित्तलद्रुतिः,,
मतान्तरम्१८६कांस्यम्१९५
मतान्तरम्,,कांस्योत्पत्तिवर्णनम्,,
वङ्गरसायनम्,,प्रशस्तकांस्यलक्षणम्,,
नागः१८८त्याज्यकांस्यलक्षणम्,,
शुद्धसीसकलक्षणम्,,कांस्यगुणाः,,
सीसकगुणाः१८९कांस्यशोधनम्१९६
नागशुद्धिः,,कांस्यमारणम्,,
नागभस्म,,मतान्तरम्,,
मतान्तरम्१९०वर्तलौहम्,,
नागस्य निरुत्थभस्मीकरणम्,,वर्तलौहस्वरूपः,,
मतान्तरम्१९१वर्तलौहगुणाः,,
वर्तलौहशोधनम्१९७
वर्तलौहमारणम्,,
पृष्ठ 28स्थायी लिंक

[ १० ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
रसोपरसलोहानां सूतसाधकत्वनिर्देशः१९७ध्यानम्२०७
रत्नादीनां सूतयोग्यत्वनिर्देशः”देवीपूजनमन्त्रम्”
भूनागसत्त्वपातनम्१९८कुम्भस्थापनादिशिष्यदीक्षादानविधिः२०८
मतान्तरम्१९९कालिनीलक्षणम्२०९
भूनागमुद्रिका२००कालिन्यभावे तदनुकल्पविधिः”
तैलपातनविधिः”होमविधिः२१०
मतान्तरम्”रससिद्ध्यर्थं सङ्ग्रहणीयपदार्थास्तत्पूजनादिकञ्च२११
मतान्तरम्२०१रसशक्तयः”
मतान्तरम्”उपरसाः”
तैलपातनम्२०२महारसाः२१२
विष्णुसृष्टितैलपातनम्”अष्टलौहपूजाक्रमः”
जैपालतैलपातनम्”उपकरणानां पूजाविधिः”
वाकुचीतैलाहरणविधिः”रससिद्धीश्वरब्राह्मणादीनां पूजनम्२१३
कृष्णमिश्रश्वेतगुञ्जाबीजतैलपातनविधिः”अदीक्षितस्य रसविद्यासाधनवैफल्यनिर्देशः२१४
षष्ठोऽध्यायः ।रससाधने सिद्धिलाभहेतुनिर्देशः”
शिष्योपनयननिरुपणम्२०३कस्मै किमर्थं रसविद्यादातव्या तन्निर्देशः२१५
क्रमयुक्तशास्त्रम्”गुरुसन्तोषस्य सर्वसिद्धिहेतुत्वनिर्देशः,”
शास्त्रक्रमयोः परस्परापेक्षा”रसविद्याया अवश्यगोप्यत्वनिर्देशः”
रसविद्यागुरुः”सप्तमोऽध्यायः ।
शिष्यगुणाः२०४रसशाला२१६
अनुचरगुणाः”रससाधनीयपदार्थाः२१७
अयोग्यशिष्याः”चालनीभेदलक्षणादिकम्२१८
रससाधनरसशालारस मण्डपाः२०५रससिद्ध्युपकरणानि”
रसलिङ्गस्थापनादि२०६
रसलिङ्गपूजनफलम्”
पृष्ठ 29स्थायी लिंक

[ ११ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
उपलनामानि२१९कजली२२५
कूपीनिर्माणद्रव्याणि,,रसपङ्कः,,
कूपीपर्यायाः,,पिष्टी,,
चषकस्य पर्यायाः,,मतान्तरम्,,
शूर्पादीनां समर्चनम्,,पातनपिष्टी,,
रसविद्यायां कीदृशा वैद्या अन्ये वा नियोज्यास्तत्कथनम्२२०स्वर्णरौप्ययोः कृष्टिः२२६
रसपाककाले मन्त्रजपस्य कर्तव्यतानिर्देशः,,कृष्ट्या उपयोगः,,
परिचारकलक्षणम्,,स्वर्णकृष्ट्याः कार्यम्,,
पद्महस्तवैद्यलक्षणम्२२१वरलोहकम्,,
अमृतहस्तवैद्यलक्षणम्,,हेमरक्ती,,
दग्धहस्तवैद्यलक्षणम्,,हेमरक्तीप्रयोगः,,
निधिरक्षायोग्यपुरुषाः,,ताररक्ती२२७
बलिसाधने नियोज्यपुरुषलक्षणम्,,दलम्,,
रसायने नियोज्यपुरुषलक्षणम्२२२अन्यविधदलम्,,
स्वर्णादिधातुसिद्धिनियुक्तियोग्यपुरुषाः,,शुल्बनागम्,,
भेषजाहरणे नियोज्यपुरुषलक्षणम्,,शुल्बनागगुणाः२२८
केषां रससिद्धिर्भवतीत्याह,,पिञ्जरी,,
रससिद्धसाधकस्य कर्तव्यनिर्देशः,,चन्द्रार्कम्,,
रससिद्धमर्त्यफलम्२२३निर्वापणम्२२९
अष्टमोऽध्यायः ।निर्वापणद्रव्यमात्रा,,
परिभाषा२२४वारितरलौहलक्षणम्,,
धन्वन्तरिभागः,,मृतलौहलक्षणम्,,
रुद्रभागः,,अपुनर्भवलक्षणम्,,
विश्वासघातकवैद्यलक्षणम्,,उत्तमभस्मलक्षणम्२३०
निरुत्थलौहलक्षणम्,,
बीजलक्षणम्,,
ताडनस्वरूपम्,,
धान्याभ्रलक्षणम्,,
पृष्ठ 30स्थायी लिंक

[ १२ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
सत्त्वलक्षणम्२३१उत्थापनादिलक्षणम्२३७
एककोलिसकलक्षणम्”बन्धनलक्षणम्”
द्रावणादिकर्मसाधनेकाष्ठनिर्देशः”पातनलक्षणम्”
हिङ्गुलाकृष्टो रसः”रोधनलक्षणम्२३८
घोषाकृष्टताम्रलक्षणम्”नियमनलक्षणम्”
वरनागलक्षणम्२३२दीपनलक्षणम्२३९
उत्थापनलक्षणम्”ग्रासमानम्”
ढालनलक्षणम्”जारणाभेदनिर्देशः”
नागसम्भूतचपलः”निर्मुखजारणालक्षणम्२४०
वङ्गसम्भूतचपलः२३३बीजादिनिर्देशः”
चपलकार्यम्”मुखलक्षणम्”
बद्धरसोपयोगः”सम्मुखजारणालक्षणम्”
धौतम्”राक्षसवरसलक्षणम्”
द्वन्द्दानम्२३४चारणालक्षणम्२४१
भञ्जनी”गर्भद्रुतिलक्षणम्”
चुल्लका”बाह्यद्रुतिलक्षणम्”
पतङ्गीरागः”द्रुतेर्भेदाः”
आवापः”द्रुतेः स्वरूपम्”
अभिषेकः२३५जारणाभेदः”
निर्वापलक्षणम्”जारणालक्षणम्”
प्रतिवापसमयनिर्देशः”बिडादिलक्षणम्२४२
शुद्धावर्तः”रञ्जनलक्षणम्”
बीजावर्तः”सारणालक्षणम्”
स्वाङ्गशीतलम्”वेधलक्षणं भेदाश्च”
बहिःशीतलम्२३६लेपवेधलक्षणम्२४३
स्वेदनलक्षणम्”क्षेपवेधलक्षणम्”
मर्दनलक्षणम्”कुन्तवेधलक्षणम्”
मूर्च्छनलक्षणम्”धूमवेधलक्षणम्”
पृष्ठ 31स्थायी लिंक

[ १३ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
शब्दवेधलक्षणम्२४४प्रकारान्तरम्२५४
उद्घाटनलक्षणम्,,नालिकायन्त्रम्,,
स्वेदनलक्षणम्,,भूधरयन्त्रम्,,
सन्न्यास लक्षणम्,,पुटयन्त्रम्,,
रसस्वेदसन्यासगुणाः२४५कोष्ठीयन्त्रम्२५५
परिभाषाऽऽवश्यकता,,वलभीयन्त्रम्,,
अध्यायपठनफलम्,,तिर्यक्पातनयन्त्रम्२५६
नवमोऽध्यायः ।पालिकायन्त्रम्,,
यन्त्राणि२४६घटयन्त्रम्,,
यन्त्रशब्द निरुक्तिः,,इष्टिकायन्त्रम्२५७
दोलायन्त्रम्,,हिङ्गुलाकृष्टिविद्याधरयन्त्रम्,,
स्वेदनीयन्त्रम्२४७डमरुयन्त्रम्२५८
पातनायन्त्रम्,,नालियन्त्रम्,,
अधःपातनयन्त्रम्२४८तोयमृल्लक्षणम्,,
कच्छपयन्त्रम्,,वह्निमृत्सा२५९
दीपिकायन्त्रम्,,शेषनाभियन्त्रवर्णनम्,,
ढेकीयन्त्रम्२४९ग्रस्तयन्त्रम्,,
जारणायन्त्रम्,,स्थालीयन्त्रम्२६०
जारणायन्त्रस्य–,,धूपयन्त्रम्,,
प्रकारान्तरम्२५०कन्दुकयन्त्रम्२६१
विद्याधरयन्त्रम्२५१प्रकारान्तरम्,,
सोमानलयन्त्रम्,,खल्लयन्त्रम्२६२
गर्भयन्त्रम्,,खल्लयन्त्रस्य त्रैविध्यनिर्देशः,,
हंसपाकयन्त्रम्२५२द्विविधखल्लयोः सामान्यलक्षणम्,,
बालुकायन्त्रम्२५३अर्धचन्द्राकृतिकखल्लनिर्देशः,,
बालुकायन्त्रस्य प्रकारान्तरम्,,वर्तुलखल्लनिर्देशः२६३
लवणयन्त्रम्,,तप्तखल्लप्रमाणनिर्देशः,,
तप्तखल्लविधिः,,
पृष्ठ 32स्थायी लिंक

[ १४ ]

दशमोऽध्यायः ।

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
मूषादिकथनम्२६४मूसलाख्यमूषा२७१
मूषायाः पर्यायाः,,कोष्ठिकानिर्देशः,,
मूषाया निरुक्तिः,,अङ्गारकोष्ठी२७२
मूषाया उपादानम्२६५पातालकोष्ठी२७३
मूषा शंसा,,गारकोष्ठी,,
सन्धिलेपस्य पर्यायाः,,वङ्कनालम्२७४
मूषोपयुक्तमृत्तिका,,मूषाकोष्ठी,,
मतान्तरम्२६६पुटस्य लक्षणम्२७५
मूषामृत्तिकायां संयोज्यद्रव्याणि,,पुटस्य फलम्,,
वज्रमूषा,,महापुटम्२७७
योगमूषा,,गजपुटम्,,
वज्रद्रावणीमूषा२६७वाराहपुटम्२७८
गारमूषा,,कुक्कुटपुटम्,,
वरमूषा,,कपोतपुटम्,,
वर्णमूषा२६८गोर्वरस्वरूपम्,,
रौप्यमूषा,,गोर्वरपुटलक्षणम्२७९
विडमूषा,,भाण्डपुटम्,,
वज्रद्रावणमूषा,,बालुकापुटम्,,
मूषाऽऽप्यायनम्२६९भूधरपुटम्२८०
वृन्ताकमूषा,,लावकपुटम्,,
गोस्तनीमूषा२७०अनुक्तपुटमानेकर्त्तव्यनिर्देशः२८१
मल्लमूषा,,उपलपर्यायाः,,
पक्कमूषा,,कृत्रिमाकृत्रिमलौहनिर्देशः,,
गोलमूषा,,षल्लवणानि२८२
महामूषा२७१क्षारत्रयम्,,
मण्डूकमूषा,,क्षारपञ्चकम्,,
मधुरत्रयम्२८३
पृष्ठ 33स्थायी लिंक

[ १५ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
रसकर्मणितैलाहरणोपयोगिद्रव्याणि२८३व्याधिविशेषेरसप्रयोगनिषेधः२९३
वसावर्गः,,शुद्धमूर्च्छितरसगुणाः,,
मूत्रवर्गः,,मृतपारदगुणाः,,
माहिषपञ्चकच्छागलपञ्चकयोर्निर्देशः२८४रसदोषास्तेषां कार्याणि च,,
अम्लवर्गः,,संस्कारार्थं पारदस्य परिमाणनिर्देशः२९४
अम्लपञ्चकम्,,स्वेदनसंस्कारः२९५
पञ्चमृत्तिका२८५मर्दन संस्कारः२९६
विषवर्गः,,मूर्च्छनसंस्कारः२९७
उपविषवर्गः२८६उत्थापनसंस्कारः२९८
दुग्धवर्गः,,पातनसंस्कारः२९९
विड्वर्गः२८७उर्द्ध्वाधः पातनयोः सङ्ख्यानिर्देशः३००
रक्तवर्गः,,अधःपातनविधिः,,
पीतवर्गः२८८पातने प्रकारान्तराणि,,
श्वेतवर्गः,,तिर्यक्पातनम्३०१
कृष्णवर्गः,,मर्दनादीनां गुणाः३०३
रक्तवर्गादीनां प्रयोजननिर्देशः,,निरोधसंस्कारः,,
शोधनीयगणः,,नियमनसंस्कारः३०४
लौहमलनाशनगणः२८९प्रकारान्तरम्३०५
लौहकाठिन्यनाशकयोगः,,दीपनसंस्कारः,,
द्रावकवर्गः,,प्रकारान्तरेण दीपनम्३०६
क्षारादिकानां कार्यम्,,रसभावनादौ मूलिन्यः३०७
एकादशोऽध्यायः।सूतसंस्कारकार्यत्वनिर्देशः३०९
रसशोधनादिकथनम्२९०रसबन्धनप्रतिज्ञा तस्य व्युत्पत्तिश्च,,
मानपरिभाषा,,रसबन्धाः,,
मानपरिभाषायां मतान्तरम्२९१हठबन्धः३१०
अष्टादशसंस्काराः२९२आरोटबन्धः,,
पृष्ठ 34स्थायी लिंक

[ १६ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
आभासबन्धः३११प्रकारान्तरेण जलूकानिर्माणम्३२३
क्रियाहीनबन्धः३१२प्रकारान्तरम्३२४
पिष्टिकाबन्धः,,प्रकारान्तरम्,,
क्षारबन्धः,,प्रकारान्तरम्३२५
खोटबन्धः३१३प्रकारान्तरम्३२६
पोटबन्धलक्षणम्,,योनिद्रावणम्,,
कल्कबन्धलक्षणम्,,मदनवलयम्३२७
कजलीबन्धलक्षणम्३१४प्रकारान्तरम्,,
सजीवबन्धलक्षणम्,,पारदभस्म३२८
निर्जीवबन्धलक्षणम्३१५प्रकारान्तरम्,,
निर्बीजबन्धलक्षणम्,,प्रकारान्तरम्,,
सबीजबन्धलक्षणम्,,प्रकारान्तरम्,,
शृङ्खलाबन्धलक्षणम्३१६प्रकारान्तरम्३२९
द्रुतिबन्धलक्षणम्,,प्रकारान्तरम्,,
बालकबन्धलक्षणम्३१७प्रकारान्तरम्३३०
कुमारबन्धलक्षणम्,,प्रकारान्तरम्,,
तरुणबन्धलक्षणम्३१८रसभस्मविधिः३३१
वृद्धबन्धलक्षणम्,,पारदभस्मनि पथ्यम्३३२
मूर्तिबन्धलक्षणम्,,पारदभस्मनि कुपथ्यम्,,
जलबन्धलक्षणम्३१९देवीशास्त्रोक्तककरादिगणः३३३
अग्निबन्धलक्षणम्,,श्रीकृष्णदेवोक्तककरादिगणः३३४
सूतानां मूर्च्छाकल्पः,,ककारादिनिषेधस्यापवादः३३५
महाबन्धलक्षणम्३२१पारदविकार उपायाः,,
जलूकाबन्धः,,रससेवने उपचारविधिः,,
क्रियाविशेषेण जलूकाया गुणविशेषः३२२द्वादशोऽध्यायः ।
जलूकायाः त्रिविधप्रमाणनिर्देशः,,ज्वरचिकित्सा३३६
जलूकायाः संस्कारविशेषः३२३रोगगणना,,
पृष्ठ 35स्थायी लिंक

[ १७ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
वातज्वरलक्षणम्३३७चातुर्थिकगजाङ्कुशरसः३६८
पित्तज्वरलक्षणम्३३८मृत्युञ्जयरसः३६९
कफज्वरलक्षणम्,,पञ्चवक्त्ररसः,,
द्विदोषजत्रिदोषजज्वरकथनम्३३९उन्मत्तरसः३७०
त्रैलोक्यसुन्दररसः३४०सन्निपाताञ्जनरसः,,
त्रैलोक्यडम्बररसः३४१नस्यम्३७१
मेघनादरसः३४३प्रतापलङ्केश्वररसः,,
ज्वरगजहरिरसः,,प्राणेश्वररसः३७३
दीपिकारसः३४४मृतसञ्जीवनरसः३७४
शीतभञ्जीरसः३४५द्वितीयमृतसञ्जीवनरसः३७५
प्रकारान्तरेण शीतभञ्जीरसः३४६सन्निपातकुठाररसः३७६
मृतजीवनरसः३४७नवज्वरारिरसः३७७
वृद्धज्वराङ्कुशरसः३४९जलमञ्जरीरसः३७८
महाज्वराङ्कुशरसः,,कान्तरसः३७९
मृत्युञ्जयरसः३५१चन्द्रोदयरसः,,
सर्व्वज्वरादिरसः,,जीर्णज्वरारिरसः३८०
चन्द्रसूर्यरसः३५२नवज्वरमुरारिरसः३८१
विषप्रयोगायोग्यनिर्देशः३५३त्रयोदशोऽध्यायः।
उमाप्रसादनोरसः३५४रक्तपित्तम्३८४
ज्वराङ्कुशरसः३५५रक्तपित्ताङ्कुशरसः३८५
सर्वाङ्गसुन्दरचिन्तामणिरसः३५६चन्द्रकलारसः३८६
लोकनाथगुटिका३५७पटोलादियोगः३८८
सूचिकाभरणरसः३५९रसेन्द्रयोगः३८९
शार्ङ्गष्टादिवर्गः३६४अन्यश्च,,
सूचीमुखरसः३६५नवनीतादियोगः,,
सन्निपातगजाङ्कुशरसः३६६शिरोलेपः,,
चातुर्थिकहरो रसः३६७द्राक्षादिक्वाथः३९०

३ र० स०

पृष्ठ 36स्थायी लिंक

[ १८ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
योगद्वयम्३९०कज्जलयोगः४०७
सितामृता,,शिलापूतरसः,,
कासः,,मन्थानभैरवरसः४०९
कासनाशनरसः३९१विश्वादिवटिका४१०
कासहररसः,,सामान्योपचाराः४११
रक्तकाण्डरसः३९२तत्र रास्नादिक्षीरम्,,
भूताङ्कुशरसः३९३हिक्काघ्नधूमः,,
बोलबद्धरसः३९४गन्धपाषाणयोगः कफेभेषजविशेषनिर्देशश्च४१२
अग्निरसः३९५स्वरभङ्गः,,
स्वयमग्निरसः,,पर्पटीरसः४१३
सामान्योपायाः३९६कफरोगे क्रियासूत्रम्४१७
भृङ्गराजयोगः,,चतुर्दशोऽध्यायः ।
अर्कादियोगः,,राजयक्ष्मा,,
कासघ्नधूमद्वयम्,,कनकसुन्दररसः४१८
क्षयकासान्तकयोगः३९८राजमृगाङ्करसः४२१
श्वासः,,शङ्खेश्वररसः,,
ऊर्ध्वश्वासादिः३९९मृगाङ्कपोट्टलीरसः४२२
सूर्यावर्तरसः,,मृगाङ्कपोट्टलीरसः४२३
श्वासान्तकरसः४००यक्ष्मणि औषधविशेषसेवनोपदेशः,,
श्वासारिवटकः४०१पञ्चामृतरसः४२४
सप्तामृतावटी,,जयन्तीप्रयोगः,,
नीलकण्ठरसः४०२क्षयशामकरसः,,
श्वासकासकरिकेसरी रसः४०३लोकनाथरसः४२५
सूर्यरसः४०४वैद्यनाथरसः४२८
सामान्योपचाराः,,लोकनाथरसः४२९
हिक्का४०५
हिक्कानाशनरसः४०७
पृष्ठ 37स्थायी लिंक

[ १९ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
प्राणनाथरसः४३०वातार्शोलक्षणम्४५२
वज्ररसः४३१अर्शःकुठाररसः४५३
महावीररसः४३३पित्तार्शोहररसः४५४
अरुचिस्तस्या निदानम्४३५सर्व्वलोकाश्रयरसः४५५
अरुचेः सलक्षणभेदाः,,अर्शोघ्नवटकम्४५६
अरुचि-चिकित्सा,,अर्शोघ्नी वटिका४५७
यवानीखाण्डवचूर्णम्,,मूलकुठाररसः४५८
छर्द्दिरोगः४३६महोदयप्रत्ययसाररसः४६१
वान्तिचिकित्सायां मातुलुङ्गादि योगः-४३७कनकसुन्दररसः४६२
रजन्यादियोगः,,भर्कैशः४६४
सुगन्धालककयोगौ४३८तीक्ष्णमुखरसः४६६
हृदयरोगः४३८अर्शःकुठाररसः४६७
हृदयरोग-चिकित्सा,,त्रैलोक्यतिलकरसः४६८
दशमूलादिक्वाथः,,सामान्योपचाराः४७२
ककुभाद्यं चूर्णम्,,वचादिमोदकः,,
हृदयार्णवोरसः४४०लौहादिचूर्णम्,,
नागार्जुनाभ्रम्,,श्लेष्मार्शसि औषधविशेषनिर्देशः४७३
पञ्चाननरसः४४१अर्शोहरयोगः,,
तृष्णारोगः,,देवदाल्दादिलेपः,,
तृष्णाहररसः४४२अर्शःकुठारलेपः४७४
मदात्ययरोगः,,अर्शोघ्नशौचः,,
राजावर्त्तरसः४४४दुर्नामहरलेपः,,
द्वितीयराजावर्त्तरसः,,अर्शोघ्नीवर्तिः,,
भैरवनाथी पञ्चामृतपर्पटी४४५अर्कक्षीरादिलेपः४७५
पञ्चदशोऽध्यायः।४५०शिग्रुमूलादिलेपः,,
अर्शः,,षोडशोऽध्यायः।४७६
पित्तार्शोलक्षणम्४५१उदावर्त्तः,,
पृष्ठ 38स्थायी लिंक

[ २० ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
उदावर्त्तहरघृतम्४७७सामान्योपायाः५०४
अतिसारः४७९वह्यादिचूर्णम्,,
दर्दुररसः४८०दग्धशम्बूकादियोगः,,
द्वितीयदर्दुररसः४८१अन्योपायः५०५
आनन्दभैरवरसः,,अजीर्णम्,,
सुधासाररसः४८२अजीर्णकण्टकरसः५०६
रसोत्तमः४८४विध्वंसरसः,,
स्वेदनीयन्त्रलक्षणम्४८५विसूचीविजयरसः५०७
लोकेश्वररसः,,अग्निकुमाररसः,,
लोकनाथरसः४८६वडवाग्निरसः५०८
नागसुन्दररसः,,वैश्वानरपोटलीरसः५०९
षणिष्कतैलम्४८८चराचरवटी लक्षणम्५१०
सङ्ग्रहणी४८६श्रेष्ठमध्यमाधमवराटिकायालक्षणम्५११
वज्रकपाटरसः,,पुंवराटलक्षणं तस्य दोषाश्च,,
अग्निकुमाररसः४९०वडवामुखी गुटी,,
कनकसुन्दररसः४९१क्रव्यादरसः५१२
ग्रहणीहररसः४९२राजशेखरवटी५१४
चण्डसङ्ग्रहगदैककपाटरसः,,अग्निकुमाररसः५१५
लघुसिद्धाभ्रकरसः४९३अमृतवटी५१६
सर्वरोगरसः४९४राक्षसनामारसः५१७
ग्रहणीगजकेसरीरसः४९७जीवननामारसः५१८
शीघ्रप्रभावरसः४९९वडवानलरसः५१९
पोट्टलीरसः५००अग्निजननीवटी५२०
वह्निज्वालावटोरसः५०१सर्वरोगान्तका वटी,,
वज्रधररसः५०२सामान्योपायः५२१
ग्रहणीकपाटरसः,,सप्तदशोऽध्यायः ।
सौवर्चलादिचूर्णम्५०३मूत्रकृच्छ्राश्मर्यादिचिकित्सनम्५२३
मुस्तादिचूर्णम्५०४
पृष्ठ 39स्थायी लिंक

[ २१ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
पाषाणभेदीरसः५२६सञ्जीवन रसः५५१
द्वितीयपाषाणभेदीरसः५२७मेहमर्दनरसः५५२
गोक्षुरादिचूर्णम्५२८रामबाणरसः५५३
त्रिविक्रमरसः,,राजमृगाङ्करसः५५५
आनन्दभैरवी वटी५२९मेहहररसः५५७
अश्मरीहरयोगः,उदयभास्कररसः५५८
यवक्षारप्रयोगः५३०हिमांशुरसः५६०
हरिद्राप्रयोगः,,वसन्तकुसुमाकररसः५६१
शिवोक्तयोगः,,सर्वमेहान्तकरसः५६३
लघुलोकेश्वररसः,मेहारिरसः,,
सामान्योपायः५३१मेहबद्धरसः५६६
गोक्षुरप्रयोगः,,हरिशङ्कररसः,,
पाण्डूरादियोगः,,वङ्गेश्वरो रसः५६७
शुक्लपिण्याकादियोगः५३२गुडमार्कण्डी,,
मूत्रकृच्छ्रान्तको रसः,,ताम्रयोगः५६८
विदार्यादिकषायः,,रक्तमेहे वङ्गप्रयोगः,,
क्षारप्रयोगः५३३शुक्रमेहे वङ्गप्रयोगः,,
प्रमेहः,,मधुमेहे वङ्गप्रयोगः,,
चन्द्रप्रभावटी५३९शाल्मलिप्रयोगः५६९
प्रमेहगजसिंहरसः५४०रक्तमेहे बोलबद्धरसोपदेशः,,
महाविद्यागुटी५४१श्लेष्मातकक्वाथः,,
मेहध्वान्तविवस्वान् रसः५४२कुष्माण्डस्वरसप्रयोगः,,
उमाशम्भुरसः५४४स्त्रीणांरक्तस्रावे तौवरयोगः५७०
रसेन्द्रनागरसः५४६मेहकुठारो रसः,,
अष्टादशोऽध्यायः ।
मेहशत्रुरसः५४७विद्रधिः५७१
कासीसबद्धरसः५४८सर्वेश्वरपोटलीरसः५७२
भोमपराक्रमरसः५५०