भारतकोश
संग्रह पर लौटें

रसरत्नसमुच्चय (सुरत्नोज्ज्वला हिन्दी व्याख्या सहित)

Rasaratna Samuchchaya Hindi

रस-वाग्भटाचार्य (टीकाकार: पं. अम्बिकादत्त शास्त्री) द्वारा

स्रोत: Rasaratna Samuchchaya with Suratnojjvala Hindi Commentary by Pt. Ambika Datta Shastri (1939) (उद्गम)

DevanagariHindipublished362 पृष्ठ

[ ३२ ]

विषयाःपृष्ठाङ्कःविषयाःपृष्ठाङ्कः
चलदन्ते मूलकबीजप्रयोगः८६१इन्द्रलुप्ते भल्लातादिलेपः८६७
मुखवैरस्ये आरनालगण्डूषःइन्द्रलुप्ते गुञ्जाप्रयोगः८६८
सुखदो गण्डूषःसूर्यावर्तादौ अभ्रादिवटिका
कण्ठशालूकादौ पारदादिप्रलेपःपलितादौ कटुतैलनस्यम्८६९
गलकीले सैन्धवप्रयोगः८६२खालित्ये स्नुह्यादितैलं विषतैलञ्च
गलरोगे मण्डूरलेपःव्रणस्यभेदनिर्देशः८७०
अपचीगण्डमालाचिकित्साजात्यादिघृतम्
गण्डमालायां ब्रह्मदण्डीमूलप्रयोगः८६३सामान्योपायाः८७१
गण्डमालायां गन्धकादिप्रयोगःव्रणशोधनरोपणार्थंशुल्बादिप्रयोगः
गण्डमालायां जैपालप्रयोगःव्रणरोपणार्थं पटोलादिलेप
चलदन्ते हेमतारादिगुटिका८६४व्रणरोपणार्थं निम्बपत्रादिप्रयोगः
चलदन्ते धातुवद्धरसगुटिकोपदेशःव्रणरोपणे अपामार्गप्रयोगः
शिरोरोगाणां नामानिव्रणरोपणे गुडटङ्कणवर्तिः८७२
शिरोरोगचिकित्सा८६५दुषितव्रणलेखनार्थं पारदादिप्रयोगः
शिरोरोगारिरसःभग्नस्य भेदनिर्देशः
मस्तकरोगाणां सामान्योपायाःभग्नेपर्पटीरसप्रयोगविधिः८७३
अर्द्धावभेदके गिरिकर्णीप्रयोगःभग्ने वज्रीलेपः कान्तपाषाणलेपश्च
गुडादिनस्यम्भगन्दरलक्षणम्
मरिचप्रयोगःभगन्दरस्य निरुक्तिः
शिरः शूले कुङ्कुमादिनस्यम्८६६रविताण्डवरसः८७४
अर्धशूले मरिचप्रयोगःसामान्योपायाः८७५
यूकालिक्षायां पारदप्रयोगःकर्तव्यनिर्देशः
दारुणतैलम्लाङ्गल्यादिप्रलेपः
केशपाते हरिद्रादिलेपः८६७कालाग्निरसः
दृढकेशकरो जातिपुष्पादिप्रलेपःचक्रिकाबद्धरसप्रयोगोपदेशः
केशपाते भृङ्गचादितैलम्स्फोटने चतुरङ्गलेपः८७६
स्फोटने हरिद्रादिप्रलेपः

[ ३३ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
शोषणे नरास्थितैलप्रयोगः८७६पञ्चविंशोऽध्यायः ।
शोधनरोपणे ताम्रभस्मप्रयोगः८७७क्षुद्ररोगाणां नामानि८८५
रोपणे मार्जारस्थिप्रलेपः,,क्षुद्ररोगे पर्पटोप्रयोगविधिः८९५
भगन्दरव्रणक्षालने त्रिफलाकषायः८७७व्यङ्गे शशरुधिरप्रयोगः-जातिफलप्रयोगश्च,,
भूतलोत्थचूर्णप्रयोगः,,व्यङ्गे इङ्गुदीमज्जप्रयोगः,,
कुक्कुरास्थिलेपः,,कुनखे स्नुहीक्षीरादिप्रलेपः,,
ग्रन्थिलक्षणं व्युत्पत्तिश्च८७८कुनखे अभयाप्रयोगः८९६
मेदोग्रन्थौ अरिमेदादिभस्मलेपः,,कुनखे कुष्ठादिप्रलेपप्रयोगः,,
मेदोवृद्धौ गुडूच्यादिः,,कुनखे पुत्रजीवप्रयोगः,,
गण्डमालायामुदयभास्करः,,कक्षाग्रन्थौ शिग्रुप्रयोगः,,
कालस्फोटादौ पुत्रजीवप्रलेपः८७९कक्षाग्रन्थौ विषादिलेपः,,
सन्धिग्रन्थौ रक्तस्रावविधिः,,स्तनविद्रधौ क्रियाक्रमः,,
कक्षग्रन्थ्यादौ पुत्रजीवप्रयोगः८८०स्तनविद्रधिस्फोटने एकवीरप्रयोगः८९७
कालस्फोटै गुञ्जापत्रादिचूर्णम्,,स्तनविद्रधिरोपणे यष्ट्यादिचूर्णम्,,
कालस्फोटे विष्णुक्रान्तादिप्रलेपः,,स्तनविद्रधिरोपणे दारुवर्त्तिः,,
ग्रन्थ्यादौ पुनर्नवादिप्रलेपः,,लिङ्गरोग-चिकित्सा८९८
अर्बुदभेदः८८१बोलप्रयोगः,,
अर्बुदहररसः,,लिङ्गपाके उडुम्बरादिक्षालनम्,,
सामान्योपायाः,,लिङ्गपाके जीरकप्रयोगः,,
गण्डमालापचीलक्षणम्८८२लिङ्गपाके महाशङ्खप्रयोगः,,
गण्डमालायां सुरवारुण्यादियोगः८८३लिङ्गपाके घोण्टादिलेपः,,
गण्डमालायामर्कक्षीरादिलेपः,,लिङ्गपाके गन्धप्रयोगः८९९
अपच्यां गिरिकर्णिकाप्रयोगः८८४लिङ्गपाके निम्बादिचूर्णम्,,
गण्डमालायां छुछून्दरी तैलम्,,लिङ्गव्रणरोपणे सैन्धवप्रयोगः,,
गण्डमालायां सहदेवीप्रयोगः,,लिङ्गवगादौ शिग्रुप्रयोगः,,
अपच्यादौ गुञ्जादिलेपः,,

[ ३४ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
लिङ्गादिग्रन्थौ कुष्ठादिलेपः८९९भस्मकलक्षणम्९०७
गुह्यादिगतपीटिकायामश्वत्थादिप्रलेपः९००श्लीपदस्य सम्प्राप्तिलक्षणे,,
लिङ्गादिपिटिकायां वाकुचीचित्रकप्रयोगः,,श्लीपदहररसः,,
लिङ्गादिपिटिकायां सर्पाक्षीप्रयोगः,,श्लीपदहरलेपः९०८
उपदंशहरो धूपः,,वल्मीकेपित्तलभस्मप्रयोगः,,
कण्ड्वादौ काञ्चनीप्रयोगः९०१स्थौल्ये विडङ्गादिचूर्णम्९१०
पामायां शाखोटकक्वाथः९०२स्थौल्ये त्रिफलादिपत्रादिकषायौ,,
पादकण्डूहरो योगः,,विपरीतरतिजन्यव्याधिलक्षणम्,,
पाददाहे तिलादिचूर्णम्,,विपरीतरतिजन्याधिप्रतीकारः९११
पादकण्डूहरं प्रयोगान्तरम्,,उपदंशादिप्रतीकारः,,
पादस्फुटने पथ्यामर्दनम्,,सर्वरक्तविकारे उपायः९१२
कदरे यवचिञ्चादिकषायः९०३अस्थिभग्ने लाक्षादिप्रलेपः,,
विपादिकायां गुड़ादिप्रलेपः,,स्नायुके अस्पर्शारिप्रयोगोपदेशः,,
विपादिकायां मदनादिप्रलेपः,,योनिव्यापन्निदानम्,,
विपादिकायां मदनादिप्रलेपः,,योनिव्यापत्सु पिष्टीयोगः,,
कण्ड्वादौ रसादिप्रलेपः,,योनिशूले निम्बादिगोलकम्९१३
स्वरभङ्गे धात्रीफलस्वरसप्रयोगः९०४योनिरोगे सोमराज्यादिप्रलेपः,,
स्वरभङ्गे देवदार्वादिचूर्णम्,,योनिकृमिशूले रसोनादिप्रलेपः,,
गलदाहे सैन्धवादि चूर्णम्९०५मञ्जिष्ठादिघृतम्,,
गलदाहे करञ्जमज्जापथ्याप्रयोगः,,रजोनाशे त्रियोनिरसप्रयोगविधिः९१४
स्तनवर्द्धने स्नेहनस्यम्,,पुष्परोधहरयोगत्रयम्,,
स्तनव्रणे कुरूबकतैलम्९०६पुष्परोधरक्तगुल्महरयोगद्वयम्९१५
स्तनविद्रधौ शुल्वप्रयोग,,पुष्परोधे चणकप्रयोगः,,
स्नायुके कुम्भीप्रयोगः९०७पुष्परोधे गुढव्योषादिचूर्णम,,
गर्भाजनने धुस्तूरप्रयोगः९१६
गर्भाजनने सैन्धवप्रयोगः,,
गर्भस्रावणे चूर्णप्रयोगः,,

[ ३५ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
गर्भस्रावे एरण्डप्रयोगः९१६तार्क्ष्यसूतः९२४
गर्भस्रावे चित्रकप्रयोगः,,विषहररसः,,
अतिरक्तस्रावेशरपुङ्खाप्रयोगः,,षड्विंशोऽध्यायः ।
अतिरक्तस्रावे अर्कमूर्त्तिरसप्रयोगविधिः,,जरारोग-चिकित्सा९२५
योनिशूलहरयोगद्वयम्९१८रसायनगुणाः,,
रजोदोषे व्योषादितैलम्,,जरायानिदानम्,,
पुष्यानुगं चूर्णम्,,वार्धक्यहररसायनम्,,
विविधविषनिर्देशः९१९उदयादित्यरसः९२६
विष-चिकित्सा,,सर्वरोगहररसायनम्९२७
मेघनादप्रयोगः,,मासिकरसायनम्,,
सूतशतावरीयोगः,,षाण्मासिकरसायनम्९२८
सूतसोमराजीयोगः९२०पाक्षिकरसायनम्९२९
अभ्रकादिप्रलेपः,,हेमादिरसायनम्,,
लूताविषेसूतभस्मप्रयोगः,,पिप्पल्यादिरसायनम्,,
महासर्पविषे नागदमनप्रयोगः९२१अष्टमासिकरसायनम्९३०
पञ्चाङ्गशिरीषप्रयोगः,,त्रिवार्षिकरसायनम्९३१
अश्वगन्धावन्ध्याप्रयोगौ,,षष्ठ्यधिकत्रिशतवर्षायुष्कर-रसायनम्९३२
वृश्चिकविषेव्योषादितैलम्,,सहस्रवर्षायुष्कररसायनम्,,
मृतसञ्जीवनम्,,त्रिफलारसायनम्९३३
आखुविषेशिरीषप्रयोगः९२२द्वितीयत्रिफलारसायनम्,,
सर्पविषे देवदार्यादियोगः,,तृतीयत्रिफलारसायनम्९३४
सर्पविषे टङ्कणप्रयोगः,,षडङ्गरसायनम्,,
वृश्चिकविषे मनोहादिगुलिका९२३वार्षिकरसायनम्,,
वृश्चिकविषे पलाशबीजगुलिका,,कुष्ठादिहररसायनम्९३५
गरविषे कनकादिवटी,,ज्योतिष्मतीतैलरसायनम्,,
सविषान्ने वृक्षामादियोगः,,सर्वरोगान्तकरसायनम्९३६

[ ३६ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
कान्तरसायनम्९३६उमापतिरसः९५९
अन्यत् त्रिफलारसायनम्९३७महाकनकसुन्दररसः९६०
द्वितीयकान्तरसायनम्९३८अमृतार्णवरसः९६१
तृतीयकान्तरसायनम्मदनसञ्जीवनरसः९६४
कान्ताभ्रकरसायनम्९३९पुष्पधन्वारसः९६५
पाठादिघृतम्९४०रसेन्द्रचूडामणिः९६६
ताप्यादिवटकःपूर्णचन्द्ररसः९६८
कमलाविलासरसः९४१महाकल्कः
लक्ष्मीविलासरसः९४२मदनमोदकः९७२
सौश्रुतनारिकेलप्रयोगः९४३कामेश्वरमोदकः९७३
सप्तविंशोऽध्यायः ।वाजीकरणे सामान्योपायाः९७४
वाजीकरणम्९४५मधुकप्रयोगः
वाजीकरणगुणाःशृङ्गीप्रयोगः९७५
वाजीकरणस्य निरुक्तिःस्वयङ्गुप्तादिचूर्णंम्
शुक्रक्षयस्य निदानम्तिलप्रयोगः
वाजीकरणयोगादेशे प्रतिज्ञासिन्दूररसः
वाजीकरणप्रयोगे पूर्वकृत्यम्९४६कार्य्यहरयोगः९७६
कामकलाख्यरसःकार्य्यहरयोगत्रयम्
कामदेवरसः९४७लिङ्गलेपाः, द्रावणश्च९७७
मदनसुन्दररसः९४८द्रावणे सूतप्रयोगः
पूर्णचन्द्ररसः९४९सिन्दूरमधुलेपः
मदनसुन्दररसःस्तम्भने कुकवाकुप्रयोगः
कुसुमायुधः९५१कर्पूरादिप्रलेपः९७८
सूतेन्द्ररसः९५३पुण्डरीकप्रयोगः
मदनकामदेवरसः९५४मदनजीवनः
कामधेनुरसः९५६अष्टविंशोऽध्यायः ।
महाभ्रसत्त्वम्९५८लोहकल्पः

[ ३७ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
रसस्य प्राधान्यकीर्तनम्९७९प्रथमद्वितीयलोहकल्पौ९९६
रसभेदाः,,तृतीयलौहकल्पः,,
पानीयकषायविधिः,,चतुर्थोलौहकल्पः९९७
स्वर्णरौप्यशोधनम्,,पञ्चमो लौहकल्पः,,
ताम्रशोधनम्,,षष्ठलौहकल्पः,,
वङ्गनागयोः शोधनम्९८०शूले सप्तमलौहकल्पः९९८
कान्तलौहस्य लक्षणम्,,जीर्णज्वरादौ अष्टमोलौहकल्पः,,
कान्तलौहस्य शोधनम्,,क्षयादौनवमो लौहकल्पः९९९
धातूनां सामान्यमारणम्९८१विविधरोगे दशमोलौहकल्पः,,
स्वर्णमारणम्,,यक्ष्मादौ एकादशोलौहकल्पः,,
रौप्यताम्रमारणम्,,गरादौ द्वादशत्रयोदशलौहकल्पौ१०००
वङ्गसीसकमारणम्८२९अम्लपित्तादौ चतुर्दशोलौहकल्पः,,
सीसकस्यमारणान्तरम्,,ग्रहण्यादौ पञ्चदशो लौहकल्पः,,
लौहमारणम्९८३सर्वरोगेषु षोडशो लौहकल्पः१००१
असम्यङ्मारितलौहस्यलक्षणम्,,कुष्ठे सप्तदशो लौहकल्पः१००२
निरुत्थलौहस्य लक्षणम्,,मेदः प्रभृतिरोगेषु अष्टादशोलौहकल्पः,,
निरुत्थलौहस्य परीक्षा९८४कुष्ठे एकोनविंशो लौहकल्पः,,
अनिरुत्थलौहस्य मारणम्,,सर्वरोगेषु विशतितमो लौहकल्पः,,
मृत्युहारी रसः,,नेत्ररोगे कान्तनागाख्येकविंशलोहकल्पः,,
लोहकल्पः९८६रसायने द्वाविंश लौहकल्पः१००४
लोहमारणप्रकारः९८७अरिष्टलक्षणे त्रयोविंश लौहकल्पः,,
लोहकल्पः९८८जरादौ चतुर्विंश लौहकल्पः,,
लोहकल्पे दन्त्यादिगणः९९४पञ्चविंशादिलौहकल्पचतुष्टयम्,,
ताम्रद्रुतिसंज्ञको लोहकल्पः,,रसायने षड्‌विंश लौहकल्पः१००५
क्षयादौ खण्डखाद्याख्यो लोहकल्पः९९५मृतलौहानां रसस्वकथनम्,,
धातुभस्मनां पृथक्पृथक् तत्तद्रोगेषु प्रयोगः९९६

[ ३८ ]

एकोनत्रिंशोऽध्यायः ।

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
विषकल्पः१००६जीर्णज्वरे विषकल्पः१०१६
विषोत्पत्तिस्तद्भेदाश्च,,जीर्णज्वरादौ विषकल्पः,,
स्थावरविषाणां जातिभेदाः,,विषमज्वरे विषकल्पः,,
कन्दविषाणां नामानि१००८रक्तपित्ते विषकल्पः,,
कर्कटादिकन्दविषाणां लक्षणम्,,श्वासकासे विषकल्पः,,
श्वेतादिवर्णभेदेन विषाणां जातिभेदः,,श्वासहिक्कयोर्विषकल्पः१०१७
वर्णभेदेन विषाणां क्रियाभेदः१००९छर्द्यां विषकल्पः,,
विषामृतयोः तुल्ययोनित्वनिर्देशः,,क्षये विषकल्पः,,
रसायनार्थं विषप्रयोगे विधिः,,ग्रहण्यां विषकल्पः,,
विषप्रयोगार्हपुरुषकालयोर्निर्देशः१०१०मूत्रकृच्छ्रे विषकल्पः१०१८
विषे निषिद्धद्रव्याणि,,उदावर्त्ताश्मर्योः विषकल्पः,,
अवस्थाविशेषे विषस्यापकारत्वनिर्देशः,,अश्मर्यां विषकल्पः,,
विषविद्रावणघृतम्१०११गुल्मे विषकल्पः,,
चित्रारितैलम्,,शूले विषकल्पः,,
सूर्यप्रभावर्त्तिः१०१२गुल्मप्लीह्नोः विषकल्पः,,
विषादिगुटिका१०१३प्लीह्नि विषकल्पः१०१९
जयागुटी,,कुष्ठे विषकल्पः,,
द्वितीया जयागुटी,,अन्यो विषकल्पः,,
तृतीया जयागुटी१०१४कुष्ठघ्नो लेपः,,
विषस्य मात्रानिर्देशः,,विचर्चिकादौ विषकल्पः,,
प्रयोगकालभेदेन विषस्यक्रियाविशेषः,,विचर्चिकादौ विषकल्पः१०२०
विषशोधनप्रयोगः१०१५कुष्ठे विषकल्पः,,
नवज्वरे विषकल्पः,,विषतैलम्,,
कुष्ठहरतैलम्१०२१
कुष्ठादौ चन्दनादितैलम्,,
श्वित्रादौ विषकल्पः१०२२
अन्योयोगः,,
वाते विषकल्पः१०२३

[ ३६ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
अग्निदाहे विषकल्पः१०२३अपचीघ्नतैलाख्य विषकल्पः१०२९
वन्ध्यायां विषकल्पः,,अपच्यादौ विषकल्पः,,
मूढगर्भे विषकल्पः१०२४दुःसाध्यरोगे विषकल्पः१०३०
बुद्धिवर्द्धने विषकल्पः,,रसायने विषकल्पः,,
तिमिरे विषकल्पः,,जयागुटिकाख्यो विषकल्पः१०३१
तिमिरे द्वितीयो विषकल्पः,,तत्तद्रोगेषु विषकल्पः,,
तिमिरे तृतीयो विषकल्पः,,रसायने विषकल्पः१०३३
काचे विषकल्पः१०२५वाजीकरणे विषकल्पः,,
द्वितीयो विषकल्पः,,विषहरो योगः१०३४
तृतीयो विषकल्पः,,आखुविषे विषकल्पः,,
शुक्रार्मजिद्विषकल्पः,,सर्वविषे विषकल्पः,,
शुक्लादौ विषकल्पः,,संज्ञासञ्जनने विषकल्पः,,
पिल्ले विषकल्पः१०२६विषदाहे विषकल्पः१०३५
नक्तान्ध्ये विषकल्पः,,मात्राऽमात्राभेदेन विषामृतयोर्गुणागुणौ,,
नक्तान्ध्ये अन्यविषकल्पः,,सहसाविषसेवने अष्टौवेगाः,,
कर्णशूले विषकल्पः१०२७विषसेवने संशोधनविधिः,,
शिरःशूले विषकल्पः,,विषघ्नगणः१०३६
शिरःशूले द्वितीयो विषकल्पः,,गव्यघृतस्य विषघ्नत्वोक्तिः,,
पूतिनस्ये विषकल्पः,,विषस्य प्रयोगविधिः,,
मुखरोगे विषकल्पः,,विषसेविनः पथ्यापथ्यविधिः१०३७
मुखरोगेऽन्यो विषकल्पः,,प्रयोज्यविषाणि,,
पलितादौ विषकल्पः१०२८तीक्ष्णविषातियुक्तविषयोश्चिकित्सा१०३८
खलतौ विषकल्पः,,विषेमन्त्रादिक्रियावैफल्ये प्रतीकारः,,
दिग्धाहते विषकल्पः,,सर्पदष्टे विषकल्पः,,
दुष्टव्रणे विषकल्पः,,
अपच्यां कृतमालादिघृताख्यो विषकल्पः१०२९

[ ४० ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
सर्पविषेमूलविषस्य मात्रा१०३९अतिसारे विसूच्याञ्च१०५०
कीटविषे वृश्चिकविषे च मूलविषस्य मात्राः,,अजीर्णे१०५१
लूताविषे विषकल्पः,,प्रवाहिकायाम्,,
जयावटिकाख्यो विषकल्पः,,मूत्रकृच्छ्रे,,
विषसेवनस्य फलम्१०४०मेहेषु,,
त्रिंशोऽध्यायः।प्लीहादौ१०५२
रसकल्पः,,पक्तिशूले,,
वडवानलोविडः,,आमशूले,,
रसमारणम्१०४१उदरे,,
रसमारणे प्रकारान्तरम्,,कामलायाम्,,
सप्तप्रकारेण प्रकारान्तरम्१०४२-१०४३पाण्ड्वादौ१०५३
पारदजारणम्१०४३शोथे,,
रसजारणे निषिद्धद्रव्याणि१०४५कुष्ठे,,
क्षयादौ रसकल्पः,,कुष्ठे रसकल्पः१०५४
वज्रपञ्जररसः१०४६किलासे रसकल्पः,,
पञ्चामृतरसः१०४७श्वित्रे रसकल्पः,,
मृतसञ्जीवनी वटी,,कृमौ रसकल्पः१०५५
महानीलतैलम्१०४८वातरोगे रसकल्पः,,
ज्वरे रसकल्पः१०४९गृध्रस्यां रसकल्पः,,
त्रिदोषज्वरे,,वातरक्ते रसकल्पः,,
रक्तपित्ते,,स्थौल्ये रसकल्पः,,
कासे,,कार्श्ये रसकल्पः,,
क्षये१०५०अपस्मारादौ रसकल्पः१०५६
हिक्कायाम्,,अपस्मारादौ अन्ययोगः,,
छर्दिदाहयोः,,पक्ष्मशाते रसकल्पः,,
अर्शसि,,नेत्ररोगे रसकल्पः,,
तिमिरे१०५७

[ ४१ ]

विषया:पृष्ठाङ्का:विषया:पृष्ठाङ्का:
जाड्येनिषिद्धद्रव्यव्यवहारजदोषे प्रतीकार:१०६४
व्रणेनागवज्रयुक्तरससेवनेप्रतीकार:
ग्रन्थौ मसूरिकायाञ्चग्रन्थस्योपसंहार:१०६५
सिध्मादौऔषधीनां गुणदोषकरणे कारणम्
अस्थिस्रावे१०५८औषधसेवनविधि:१०६६
विषेआचाररसायनम्
विषे प्रयोगान्तरम्१०५९आयुर्वेदोपदेशस्यावश्यपालनीयोक्ति:१०६७
सर्पविषेकुवैद्यवर्जनोपदेश:
सर्पविषे पिशाचाद्यञ्जनम्शास्त्रज्ञवैद्यस्य साफल्योक्ति:१०६८
उन्दुरुविषेचिकित्साया: सर्वत्रसाफल्यतोक्ति:
वृश्चिकविषे१०६०चिकित्साकर्मणि प्रमादेदोषा:
विषदिग्धव्रणेचिकित्साकर्तव्यावधि:१०६९
रसायने रसकल्प:वैद्यातुरयोरन्योन्यकर्तव्य:
अन्योरसकल्प:वैद्यस्य सर्वत्रावश्यकता
पञ्चप्रकारेणकल्पान्तरम्१०६०-१०६२पुरावृत्तद्वारा वैद्यस्य सर्वत्र सर्वपूज्यत्वप्रतिपादनम्
बाजीकरणे मदनवर्धनाख्यो रसकल्प:ग्रन्थकर्तुर्विज्ञप्ति:१०७१
वाजीकरणे
रसप्रयोगे उपचारविधि:१०६३
रससेवनेऽपथ्यानि
निषिद्धव्यवहारे दोष:१०६४

॥ श्रीः ॥

विमर्शानुक्रमणिका-

विषया:पृष्ठाङ्का:विषया:पृष्ठाङ्का:
जारणलक्षणम्रसकर्पूरकीप्राचीननिर्माणविधि२९
ग्रसनप्रकार:रसकर्पूरकीनव्यनिर्माणविधि३०
मूर्च्छनाप्रकार:प्राकृतिकपारद३१
बन्धनप्रकार:पारदरजतमिश्रक
भस्मकरणप्रकार:टेट्राहाईड्राइट
रसायनलक्षणम्परीक्षा
गौतमोक्तअष्टगुण११पारदप्राप्ति के कुछ गौण खनिज
ब्रह्मज्ञानोपाय१२लिविङ्ग्स्टोनाईट
सदाचारनिर्देशबासैनाईट३२
दोषगणना१६ग्वाडलकाजाराईट
रसायनलक्षणम्टर्लिंग्ग्वाईट३३
अष्टादशसंस्कारा:इग्लेस्टोनाईट
नागादिअष्टदोष१८क्लेनाइट
पर्पटादि सप्तकञ्चुकदोषमोजेसाइट
रसरक्षामन्त्र:मोन्ट्रोयडाईट
ध्यानप्रकार:रिमेनाइट
पारदीयविमर्श:२०ओनोफ्राइट
पारदकी उपस्थिति२१कोलोरेडोआईट
पारदकोसर्वप्रथमप्राप्ति२३लेहरबेकाइट३४
पारदनिकालनेयोग्य खनिज२७आयौडीराइट
हिङ्गुल:पारदीयखनिजप्राप्तिकेस्थान३५
चर्मार:२८वृटिशबोर्नियों
हीरकद्युति:भारतवर्ष

[ ४३ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
अफ्रीका३५ट्युनिस४१
उत्तरीय अमेरिका,,नार्थअमेरिका,,
आस्ट्रेलिया,,होण्डुरास,,
पापुआ३६मेक्सको,,
न्यूजीलेण्ड,,यूनाईटेडस्टेट्स,,
अल्वेनिया,,अलस्का४२
जेकोस्लोविया,,एटिजाना,,
फ्रान्स और कार्सिका,,केलिफोर्निया४३
जर्मनी,,कार्नकोष्टी,,
हङ्गरी३७सेण्टाक्लेरा कौण्टि४५
इटली,,सोलेनो४६
स्टील,,सोनोमा४७
लीवर ओर,,सोक्रेट की खान,,
कोरेलाइन,,ट्रिनिटी,,
पोर्तुगाल३८वेली,,
रस्सीया,,इडाहो,,
स्केण्डिनेविया,,निवाडा,,
स्पेन,,ओरेगन,,
युगोस्लेविया३९लेन४८
एशिया माइनर,,टेक्सास,,
चीन,,उटाह४९
जापान४०वाशिङ्गटन,,
न्यूकेलिडोनिया,,दक्षिण अमेरिका५०
पर्सिया,,चिली,,
अफ्रीका,,कोलम्बिया,,
एलजीरिया,,डवगायना,,
इटालियन सोमेलिलेण्ड,,यूकोडर,,

[ ४४ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
पेरू५०यौगिकगन्धक१०२
जुनिन५१गन्धकनिम्नरूप में मिलता है१०५
हुवानुकोगन्धक और गन्धकीय खनिज
वीनेजुएप्राप्ति के स्थान
पारद के दोष५२अफगानिस्तान
पारद के सप्तकञ्चुक५३आसाम
पारद के भेद५५बलुचिस्तान
शुद्ध पारद के लक्षण५६कच्छी
अशुद्ध पारद के लक्षण५७लास बेला१०६
अभ्रकीयविमर्शः५९मेकरन तट
उत्पत्तिसिबि
वैक्रान्तीयविमर्शः६९बिहार और उड़ीसा
उपलब्धिः७०बम्बई१०७
मामाक्षिकीयविमर्शः७४बर्मा
स्वर्णमाक्षिकदक्षिण हैदराबाद
रौप्यमाक्षिककाश्मीर
कांस्यमाक्षिकगोदावरी१०८
विमलः७७ट्रावनकोर
उपलब्धिःशिरानी
शिलाजतुविमर्शः८०पञ्जाब
चपलविमर्शः८७संयुक्तप्रान्त१०९
उपस्थितिकुमायूँ
गुण८८गैरिकविमर्शः११०
विस्मथ का उपयोगकासीसविमर्शः
रसकविमर्शः८९हरतालविमर्शः११५
गन्धकीयविमर्शः१०१अञ्जनविमर्शः१२१
उपलब्धि१०२सौवीराञ्जन

[ ४५ ]

विषया:पृष्ठाङ्का:विषया:पृष्ठाङ्का:
रसाञ्जन१२१कृत्रिमकांस्यनिर्माणविधि:२८२
स्रोतोऽञ्जन१२२शृङ्गिकविषलक्षणम्२८५
पुष्पाञ्जन,,कालकूटविषपरिचय:,,
नीलाञ्जन,,वत्सनाभलक्षणम्,,
कङ्कुष्ठविमर्श:१२४विषवर्गीकरणम्२८६
गौरीपाषाणविमर्श:१२७उपविषाणि,,
आर्सेनिक की उपलब्धि१२८रक्तवर्गविमर्श:२८७
आर्सेनिक की पहचान,,पारदग्रहणपरिमाण२९५
आर्सेनिक के आक्साइड,,स्वेदनप्रकार:२९६
आर्सेनिक के सल्फाइड,,मर्दनलक्षणम्२९७
नवसारविमर्श:१२९मूर्च्छन लक्षणम्,,
नियामकगण२३८मतान्तरेण पारदस्य मूर्च्छनम्२९८
नियमनसंस्कार:,,उत्थापनस्वरूपम्२९९
कपोतलक्षणम्२५०बोधनस्य प्रथमप्रकार:३०४
पञ्चक्षार२५१द्वितीयप्रकार:,,
अष्टमूत्र,,तृतीय: प्रकार:,,
मूषोपयोगिमृत्तिकास्वरूपम्२७४नियामनलक्षणम्,,
वङ्कनाललक्षणम्,,क्षारद्वयं क्षारत्रयञ्च३०५
अपुनर्भवलक्षणम्२७५दीपनसंस्कार:,,
वारितरस्यलक्षणम्२७६रसतरङ्गिण्युक्तप्रकार:३०६
रेखापूर्णतायाः स्वरूपम्,,नियामकगण:,,
गोष्ठस्वरूपम्२७९दीपनसंस्कारकरणविधि:,,
गर्वरपुटलक्षणम्,,दीपनस्वरूपम्३०७
भाण्डपुटलक्षणम्,,दीपनस्य प्रथमप्रकार:,,
लावकपुटविमर्श:२८०द्वितीय: प्रकार:,,
लावकपुटलक्षणम्२८१तृतीय: प्रकार:,,
कृत्रिमपित्तलनिर्माणविधि:२८२चतुर्थ: प्रकार:,,

[ ४६ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
क्षेत्रीकरणस्वरूपम्३११विषतिन्दुकबीजशोधनविधिः३४३
क्षेत्रीकरणप्रक्रिया,,प्रकारान्तरम्,,
खोटबन्धस्य लक्षणम्३१३प्रकारान्तरम्,,
कज्जलीस्वरूपम्३१४विषमज्वरलक्षणम्३४६
बाह्यद्रुतिलक्षणम्३१७चूर्णकूष्माण्डस्वरसयोर्हरताल शोधनविधिः३४९
उपद्रवलक्षणम्,,चूर्णोदकनिर्माणविधिः,,
अरिष्टलक्षणम्,,तिलक्षारोदके तालशोधनविधिः,,
रसायनलक्षणम्,,धुस्तूरबीजशोधनविधिः३५०
भूधरयन्त्रस्वरूपम्३३०प्रकारान्तरम्३५१
रसायनोचितरसः३३१व्योषपरिभाषा,,
रसभक्षणकालः,,विषनिषेधविमर्शः३५४
मात्राभेदः:,,लवणपञ्चकम्,,
पञ्चकर्मयोग्यव्यक्तिः,,कवचीयन्त्रनिर्माणविधिः३५५
हंसोदकः३३२अग्निजारपरिचयः३६१
सुरा३३३शृङ्गीविषलक्षणम्३६३
आसवः,,शृङ्गीविषशोधनम्,,
पित्तज्वरलक्षणम्३३८सूचिकाभरणरसनिर्माणविधिः,,
श्लेष्मज्वरलक्षणम्,,कृष्णसर्पविषस्याहरणविधिः३६४
द्वन्द्वजसन्निपातजज्वराणां लक्षणम्३३९कृष्णसर्पविषशोधनविधिः,,
वातपित्तज्वरलक्षणम्,,अशुद्धलाङ्गलीसेवनेदोषाः३६७
वातश्लेष्मज्वरलक्षणम्,,लाङ्गलीशोधनविधिः,,
पित्तश्लेष्मज्वरलक्षणम्,,अभिन्यासज्वरलक्षणम्,,
सन्निपातज्वरलक्षणम्,,ससारादिश्लोकव्याख्या३६८
जयपालशोधनविधिः३४२कुक्कुटपुटलक्षणम्३६९
प्रकारान्तरम्,,पञ्चपित्तम्३७३
प्रकारान्तरम्,,ज्वरेपथ्यापथ्यव्यवस्था३८३
स्नुहीदुग्धशोधनविधिः३४३

[ ४७ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
पथ्यस्य प्रयोजनम्३८२त्रिकत्रयस्वरूपम्४०३
सर्वविधज्वरेषु पथ्यानिश्वासेपथ्यापथ्यम्४०५
मध्यमज्वरेहितानि३८३अपथ्यम्
पुराणज्वरे हितानिअतिव्यायामनिषेधः४०६
आगन्तुकज्वरे हितानिव्यायामानर्हाः
विषमज्वरे हितानि३८४व्यायामार्हा
अतिलङ्घनं वर्ज्यम्व्यायामसमयः
सम्यग्लङ्घितलक्षणानिबलाबललक्षणम्
उष्णजललक्षणम्अधारणीया वेगाः
रक्तपित्तविमर्शः३८५हिक्कास्वरूपं निरुक्तिश्च४०७
रक्तपित्तव्याख्यातासां पूर्वरूपम्
रक्तपित्तनिदान और गतितासां नामानि
द्राक्षादिगणौषधियांधान्याम्लस्वरूपम्४०८
लौहारिवर्गः३८९विश्वादिश्लोकव्याख्या४१०
रक्तरोधकौषधयःक्षीरपाकविधिः४११
रक्तपित्ते साधारणपथ्यः३९०हिक्कायां पथ्यापथ्यम्४१२
कासनिदानम्३९१त्रिकटुस्वरूपम्४१६
पैत्तिककासनिदानम्३९४त्रिफलास्वरूपम्
क्षयकासनिदानलक्षणादिकम्आरनालस्वरूपम्
कफजकासलक्षणम्३९५दशमूलस्वरूपम्
कासघ्नधूमविमर्शः३९७उभयपञ्चमूलम्
धूमसेवनविधिःस्वरभेदे पथ्यापथ्यव्यवस्था४१७
धूमकालाःअथापथ्यम्
धूमपानवर्ज्यावस्थाराजयक्ष्मनिदानम्४१८
वातकासे पथ्यानि३९८राजयक्ष्मलक्षणम्
कासेसाधारणपथ्यनिर्देशःराजयक्ष्मणि साधारणपथ्यम्४३४
ऊर्ध्वश्वासलक्षणादिकम्३९९यक्ष्मीशोधनव्यवस्था

[ ४८ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
वमनविधिः४३५वैद्यनाथवटीनिर्माणम्४७९
विरेचनम्लौहप्रयोगः
अरोचके पथ्यापथ्यव्यवस्था४३६उदावर्त्तेऽपथ्यानि
अपथ्यानिअतीसारनिदानम्४८०
छर्द्याम्पथ्यानि४३८नवीन तथा पुराने धान्यों के ग्रहण करने का निर्देश
अपथ्यानिअध्यशनलक्षणम्
हृदयरोगलक्षणसम्प्राप्ती४३९अतीसारे पथ्यानि४८८
अध्यशनलक्षणम्अतीसारेऽपथ्यानि
हृद्रोगे पथ्यापथ्यम्४४१अतीसारे पानीयम्४८९
तृष्णारोगेऽपथ्यम्४४२ग्रहणीरोगसम्प्राप्त्यादिवर्णनम्
पालिकायन्त्रस्वरूपः४४८पञ्चकोलस्वरूपः४९९
मदात्ययपथ्यापथ्यव्यवस्था४५०रुदन्तीपरिचयः५०२
अम्लवर्गःक्षारत्रयस्वरूपम्
पित्तार्शसां लक्षणम्४५१ग्रहण्यां पथ्यापथ्यविमर्शः५०५
वातार्शसां लक्षणम्४५२ग्रहण्यामपथ्यानि
श्लेष्मसन्निपातार्शसां लक्षणम्अग्निमान्द्यादिषु पथ्यापथ्यव्यवस्था५२२
श्लेष्मार्शसन्निदोषजस्य च लक्षणम्अपथ्यानि
सहजार्शसांलक्षणम्मूत्रकृच्छ्रविमर्शः५२३
अन्धमूषापरिभाषा४६७मूत्रदोषाङ्कुरोरसः
अर्शोरोगे पथ्यापथ्यविवेकः४७५अश्मरीनाशकोपायाः५२४
अन्नेषु४७६अश्मरी की उत्पत्ति५२५
मांसेषुअश्मरी के भेद
शाकेषुअश्मरी का पूर्वरूप तथा लक्षण५२६
अर्शोरोगेऽपथ्यानिमूत्रकृच्छ्रकारणानि५३१
स्नेहपाकविधिः४७८अश्मरीरोगे पथ्यापथ्यव्यवस्था५३४
स्नेहपाकपरीक्षा

[ ४६ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
अपथ्यानि५३४द्वितीयः६१६
प्रमेहविमर्शःस्थौल्ये पथ्यापथ्यम्६२३
स्वास्थ्यलक्षणम्अम्लपित्तरोगे पथ्यापथ्यविवेकः६२९
प्रमेह की उत्पत्ति में कारणउदरवृद्धि के कारण६३२
प्रमेह की सम्प्राप्तिअष्टपुष्पाणि६४१
प्रमेहों का पूर्वरूपउदररोगे पथ्यापथ्यव्यवस्था६४३
प्रमेहों के सामान्य लक्षण तथा भेद५३५पाण्डुरोगे पथ्यापथ्यनिर्देशः६६०
तन्द्रालक्षणम्लङ्केश्वररसः६६९
कफप्रमेहाः५३६लूतारोगेतिहासः६८९
पित्तप्रमेहाःमधुरत्रयम्६९४
वातप्रमेहाःमूर्च्छितपारद का स्वरूप६९५
प्रमेहों का समन्वयत्रैलोक्यविजयरसः६९६
वरनागलक्षणम्५५२शुद्धगन्धकप्रयोगविमर्शः७०७
मल्लमूषास्वरूपः५५६गन्धकसेवने वर्जनीयानि
कवचीयन्त्रलक्षणम्५६५वलिवसापरिचयः७०८
प्रमेहे पथ्यापथ्यव्यवस्था५७१सिद्धस्नेह के लक्षण७१२
अपथ्यानिविपादिका७१८
विद्रधिरोगे पथ्यापथ्यव्यवस्था५७८कुष्ठे पथ्यापथ्यविवेकः७२०
अपथ्यानिकृमिरोगे पथ्यापथ्यविवेकः७२४
वर्ध्मवृद्धिरोगे पथ्यापथ्यव्यवस्था५८१तालकेश्वरः७२९
पञ्चकोलस्वरूपम्५८३पद्मार्कंतैलम्७३१
गुल्मे पथ्यानि५९३आमवाते पथ्यापथ्यव्यवस्था७३७
क्षारनिर्माणविधिः५९४अपस्मारे पथ्यापथ्यव्यवस्था७३९
प्लीहविमर्शः५९६उन्मादरोगे पथ्यापथ्यव्यवस्था७४१
प्लीहरोगे पथ्यापथ्यनिर्देशःवरुणादिगणः७४९
नागवल्लभदसः६१६वातरक्ते पथ्यापथ्यव्यवस्था७७२
लक्ष्मणास्वरूपः७७५

[ ५० ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
नागोदरलक्षणम्७७९पनसिकायाश्चिकित्सा८८८
उपविष्टकलक्षणम्७८०पाषाणगर्दभलक्षणम्
जलकूर्मकलक्षणम्चिकित्सा
अभ्रकद्रुतिप्रकारवर्णनम्जालगर्दभलक्षणम्
गर्भिण्याः पथ्यापथ्यविवेकः७९९चिकित्सा
बालरोगे पथ्यापथ्यविवेकः८१८इरिवेलिकालक्षणम्
त्रिलौहस्वरूपम्८२२कक्षालक्षणम्
नेत्ररोगविमर्शः८२७चिकित्सा
नेत्ररोगे पथ्यापथ्यानि८४४विस्फोटकलक्षणम्
अन्ययोगाः८४९अग्निरोहिणीलक्षणम्
कर्णरोगे पथ्यापथ्यविवेकः८५०चिकित्सा
नासारोगे पथ्यापथ्यम्८५२चिप्यकुनखयोर्लक्षणं चिकित्सा च८८९
मुखरोगे पथ्यापथ्यविवेकः८६०अनुशयीलक्षणम्
तन्तुरोगे वर्जनीयम्८६४चिकित्सा
शिरोरोगे पथ्यापथ्यविवेकः८६९विदारिकाया लक्षणं चिकित्सा च
भगन्दरे पथ्यापथ्यविवेकः८७७शर्कराऽर्बुदलक्षणम्
अर्बुदरोगे पथ्यापथ्यविवेकः८८२चिकित्सा
अपथ्यानिपाददारिकाया लक्षणं चिकित्सा च
अजगल्लिकाया लक्षणं चिकित्सा च८८६उपोदिकाद्यं तैलम्८९०
यवप्रख्यायालक्षणं चिकित्सा चकदरस्य लक्षणं
अन्धालज्या लक्षणं चिकित्सा चकदरचिकित्सा
विवृताया लक्षणं चिकित्सा च८८७अलसस्यलक्षणं चिकित्सा च
कच्छप्या लक्षणं चिकित्सा चइन्द्रलुप्तस्यलक्षणम्
वल्मीकस्य लक्षणं चिकित्सा चचिकित्सा८९१
इन्द्रवृद्धालक्षणम्दारुणकस्यलक्षणम्
इन्द्रवृद्धायाश्चिकित्सा८८८चिकित्सा
पनसिकालक्षणम्अरुंषिकाया लक्षणम्

[ ५१ ]

विषयाःपृष्ठाङ्काःविषयाःपृष्ठाङ्काः
हरिद्राद्यं तैलम्८९२चिकित्सा८९४
पलितस्य लक्षणम्:’वृषणकच्छूलक्षणम्
चिकित्साचिकित्सा
मसूरिकायालक्षणं चिकित्सा चगुदभ्रंशस्य लक्षणम्
यौवनपिडकाया लक्षणम्चिकित्सा
पद्मिनीकण्टकलक्षणम्’’मूषकतैलम्
चिकित्सा’’क्षुद्ररोगेषु पथ्यापथ्यविधिः
जतुमणिलक्षणम्स्वरभेदे पथ्यापथ्यव्यवस्था९०५
चिकित्सा’’श्लोपदरोगे पथ्यापथ्यविवेकः९०८
मशकलक्षणम्स्थौल्ये पथ्यापथ्यम्९१०
चिकित्सा’’त्रिफलारसायनस्य विमर्शः९३३
तिलकालकलक्षणम्कामकलाख्यरसनिर्माणप्रकारान्तरम्९४७
चिकित्सा’’पूर्णेन्दुरसः९५०
न्यच्छस्य लक्षणम्मण्डकपरिभाषा९६३
व्यङ्गस्यलक्षणम्कान्तलौलक्षणम्९८०
तयोश्चिकित्सा’’लौहशोधनार्थे काथविधिः९८१
परिवर्त्तितकालक्षणम्’’वङ्गभस्मविधिः९८२
चिकित्सा’’अथवा
अथवा’’नागभस्मविधिः
अवपाटिकालक्षणम्८९३अथवा
चिकित्सालौहमारणविधिः९८३
निरुद्धप्रकषस्यलक्षणम्निरुत्थभस्मपरीक्षाप्रकारः९८४
चिकित्सा’’कुटीनिर्माणप्रकारः९८६
सन्निरुद्धगुदलक्षणम्’’चरकोक्ताचाररसायनम्१०६६
चिकित्सा
अहिपूतनलक्षणम्८९४