गान्धर्व तन्त्र (शैव-शाक्त आगम - मन्त्र-रहस्य, यन्त्र एवं देवतोपासना सटीक)

२७० गन्धर्वतन्त्रे । सैव सर्वेश्वरी देवी स च सर्वो महेश्वरः । व्याप्या पञ्चदशार्णैः सा पञ्चभूत[स्तु?गु]णात्मिका¹ ॥ ४५ ॥ पञ्चभिश्च तथा षड्भिश्चतुर्भिरपि चाक्षरैः । स्वरव्यञ्जनभेदेन सप्तत्रिंशत्प्रभेदिनी ॐ ॥ ४६ ॥ सप्तत्रिंशत्प्रभेदेन षट्त्रिंशत्तत्त्वरूपिणी । तत्त्वातीतस्वभावा च विज्ञेयं भाव्यते सदा ॥ ४७ ॥ पृथिव्यादिषु भूतेषु व्यापकं चोत्तरोत्तरम् । भूतं[लं सस्तलं?त्वधस्तनं] व्याप्यं तद्गुणा व्यापकाश्रयाः ४८ व्याप्येष्ववस्थिता देवि स्थूलसूक्ष्मविभेदतः । तस्माद्व्योमगुणः शब्दो वाय्वादीन् व्याप्य संस्थितः ॥४६॥ व्योमबीजैस्तु विद्या[चै?स्थै]र्लक्ष्ये[तु च?च्छब्द] पञ्चकम् । तेषा कारणरूपेण स्थितं व्योममये परम् ॥ ५० ॥ भवे(ज्जवलु?द्गुण)वतां बीजं गुणानामपि वाचकम् । कार्यकारणभावेन तयोरैक्यविवक्षया ॥ ५१ ॥ १ 'काम्' क पाठ । २ 'ध्वनिमय' ख पाठ । ॐ प्रथमबीजेऽकारचतुष्टयमकारश्चेति पञ्च स्वरा व्यञ्जनषटक चेति एवमेकादश । द्वितीयबीजेऽकारपञ्चकमीकारश्चेति षट् स्वरा सप्त व्यञ्जनानि एव त्रयोदश । तृतीयबी- जेऽकारत्रयमीकारश्चेति चत्वार स्वरा पञ्च व्यञ्जनानि एव नव । एवं विभजने त्रय- स्त्रिशत् । बीजत्रयान्ते बिन्दुद्वयम् इति षट्त्रिंशत् । एतत्समष्टिरेका । एव सप्तत्रिंश- त्प्रभेदिनी विज्ञेति ।

एकोनत्रिंशः पटलः । २७१ महामायात्रयेणापि कारणेन च बिन्दुना । वाय्वग्निजलभूमीनां स्पर्शानां च चतुष्टयम् ॥ ५२ ॥ उत्पन्नं भावयेद् देवि स्थूलसूक्ष्मविभेदतः । रूपाणां त्रितयं त[त्त्वं?द्वत्]त्रिभी रेफैर्विभावितम् ॥ ५३ ॥ प्रधानं तेजसो रूपं तद्बीजेन हि जन्यते । विद्यास्थैश्चन्द्रबीजैस्तु स्थूलः सूक्ष्मो रसः स्मृतः ॥ ५४ ॥ सम्बन्धो विदितो लोके रसस्याप्यमृतस्य च । वसुन्धरागुणो गन्धस्त[द्विद्धि?ल्लिपिः]गन्धवाचिका ॥ ५५॥ भुवनत्रयसं [बुद्ध्या?बन्धात्] त्रिधात्वं तु महेश्वरि । अशुद्ध [स्तत्त्व?शुद्ध] मिश्राणां प्रमातॄणां परं वपुः ॥ ५६ ॥ क्रोधीशत्रितयेनाथ विद्यास्थेन प्रकाश्यते । श्रीक[श्व?ण्ठ] दशकं तद्वद्व्यक्तस्य हि' वाचकम् ॥ ५७॥ प्राणारूपस्थितो देवि त (त्त्वमे?द्वाद)कादशः (पुनः?परः) । एकः सन्नेव पुरुषो बहुधा जायते हि सः ॥ ५८ ॥ रुद्रेश्वरसदेशाख्या देवता मितैविग्रहाः । बिन्दु(क्रमे?त्रये)ण कथिता, अमितामितैर्विग्रहाः ॥ ५९ ॥ शान्तिः शक्तिश्च शंभुश्च नादत्रितयबोधनैः । वा[ग्भवो?गुरा] मूलवलये सूत्राद्याः कवलीकृताः ॥ ६० ॥

२७२ गन्धर्वतन्त्रे । तथा ऽमन्त्राः समस्ताश्च विद्याया(य?म)त्र संस्थिताः । गुरुक्रमेण संप्राप्तः संप्रदायार्थ ईरितः ॥ ६१ ॥ निग[र्वो?र्भो]ऽपि च देवेशि शिवगुर्वा[थ?त्म] गोचरैः । तत्प्रकारं च देवेशि दिङ्मात्रेण वदामि ते ॥ ६२ ॥ शिवगुर्वात्मनामैक्यानुसंधानात् तदात्मकम् । निष्कलत्वं शिवे बुद्ध्वा तद्रूपत्वं गुरोरपि । तन्निरीक्षणसामर्थ्यादात्मनश्च शिवात्मताम् ॥ ६३ ॥ भावयेद्भक्तिनम्रस्तु शङ्कोन्मेषाकलङ्कितः । कौलिकं कथयिष्यामि चक्र[मे?दे]वतयोरपि ॥ ४६ ॥ विद्यागुर्वात्मनामैक्यं तत्प्रकारः प्रदर्श्यते² । तथा मन्त्रात्मकं चक्रं देवतायाः परं वपुः ॥ ६५ ॥ एकादशाधिकशतै³र्देवतात्मतया स्थितम् । लकारैश्चतुरस्राणि, वृत्तत्रितयसंयुक्तम् ॥ ६६ ॥ सरोरुहद्वयं (शक्तो?शाक्तै)रग्नी(सो?षो) मात्मकं प्रिये । हृल्लेखात्रयसम्भु[ल्यै?तै]रक्षरैर्नवसंख्यकैः ॥ ६७ ॥ बिन्दुत्रययुतैर्जातं नवयोन्यात्मकं प्रिये । मण्डलत्रयसंयुक्तं चक्रं शक्त्यनलात्मकम् ॥ ६८ ॥ व्योमबीजत्रयेणापि, प्रमातृत्रितयात्मकम् । इच्छा[दिना?ज्ञान]क्रियारूपमादनत्रयसंयुक्तम् ॥ ६६ ॥ १ 'गौरव' क पाठ । २ 'दृश्यते' क पाठ । ३ 'त' क पाठ ।

एकोनत्रिंशः पटलः । २७३ सर्ववर्णात्मकं बिन्दुचक्रं सद्यः शिवात्मकम् । गणेशत्वं महादेव्याः ससोमरविपावकैः ॥ ७० ॥ इच्छाज्ञानक्रियाभिश्च गुणत्रययुतैः पुनः । ग्रहरूपा परा देवी, ज्ञानकर्मेन्द्रियैरपि ॥ ७१ ॥ त(दुत्थै?दर्थै)रेव देवेशि करणैरान्तरैः पुनः । प्रकृत्या च गुणेनापि पुंस्त्वबन्धेन चात्मना ॥ ७२ ॥ नक्षत्रविग्रहा जाता, योगिनीनामथोच्यते । त्वगादिधातुनाथाभिर्डाकिन्यादिभिरप्यसौ ॥ ७३ ॥ वर्गाष्टकनिविष्टाभिर्योगिनी(भ्य?भि)स्तु संयुता । योगिनीरूपमास्थाय क्रीडते विश्वरूपिणी ॥ ७४ ॥ प्राणोऽपानः समानश्च व्यानोदानौ तथा पुनः । । नागः कूर्मोऽथ कृकरो देवदत्तो धनञ्जयः ॥ ७५ ॥ जीवात्मा परमात्मा च तैरेव [बलि?राशि]रूपिणी । अकथादित्रिपंक्त्यात्मतार्तीयादिक्रमेण सा ॥ ७६ ॥ (जनना?गणेशोऽ)भून्महाविद्या परावागादिवाङ्मयी । बीजबिन्दुध्वनीनां च त्रिकूटेषु ग्रहात्मिका ॥ ७७ ॥ हृल्लेखात्रयसम्भूतैस्तिथिसंख्यैरथाक्षरैः । अन्यैर्द्वादशभि[र्व्यक्तै?र्वर्णै]रेषा नक्षत्ररूपिणी ॥ ७८ ॥

२७४ गन्धर्वतन्त्रे । विद्यान्तर्भूतशक्त्याद्यैः शाक्तैः¹ षद्भिरथाक्षरैः । योगिनी[वर्गा?त्वं च]विद्याया, राशित्वं चान्त्यवर्जितैः ॥७६॥ एवं विश्वप्रथाकारचक्ररूपा महेश्व(रि?री) । देवीदेहो यथा देवि गुरुदेहस्तथैव च ॥ ८० ॥ तत्प्रसादाच्च शिष्योऽपि तद्रूपः सम्प्रकाशते । सहस्रदलमध्ये तु त्रिकोणं परिचिन्तयेत् ॥ ८१ ॥ तत्रैव मादनं बीजं बिन्दुमाश्रित्य दीपयेत् । कोटिचन्द्रप्रतीकाशं चिदानन्दमयं परम् ॥ ८२ ॥ अनुत्तरपदं गुह्यं ललाटोर्ध्वे व्यवस्थितम् । भगमाधारसंस्थानं त्रिकोणपुरमाश्रितम् ॥ ८३ ॥ मृणालतन्तुरूपौ हि विश्वोत्पत्तेश्च कारणम् । इच्छाज्ञानक्रियारूपा चतुर्थी हृदये स्थिता ॥ ८४ ॥ शक्रं ललाटमध्ये तु दीपाभं परिचिन्तयेत् । विद्युत्कोटिप्रतीकाशं पञ्चमं नेत्रनासिके ॥ ८५ ॥ शिवो नादाख्यसंयुक्तस्त्रिषु शून्येषु संस्थितः । सूर्यकोटिप्रतीकाशो महापद्मोपरिस्थितः ॥ ८६ ॥ सकारं मुखमध्ये तु बालार्कसदृशं परम् । मादनं जठरे देवि वराभं परिचिन्तयेत् ॥ ८७ ॥ १ 'कै' ख पाठ.। २ 'ष' ख पाठः।

एकोनत्रिंशः पटलः । २७५ हकारं प्राणवायौ च हंसा [भि?भं] परिचिन्तयेत् । कलाषोडशपत्रे च इन्द्रमोंकाररूपकम् ॥ ८८ ॥ ह्रींकारं हृदये पद्मे कोटिसूर्यसमप्रभम् । बिन्दुद्वये कुचयुग्मे यवाभे चार्थचन्द्रकम् ॥ ८९ ॥ नादबिन्दुस्तदग्रे तु शिवशक्तिसमन्विते । कामराजं महेशानि आकर्षणकरं परम् ॥ ९० ॥ नाभिपद्मे त्रिकोणे च दाडिमाभं सकारकम् । पादद्वये महेशानि मादनं दीपसंनिभम् ॥ ९१ ॥ पृष्ठोपरिस्थितं देवि इन्द्रं तेजःस्वरूपिणम् । चतुर्थं योनिमध्ये तु दीपाभं परिचिन्तयेत् ॥ ९२ ॥ शिवेन लिङ्गरूपेण तद्विन्दुयुगलेन च । विद्याबीजत्रयं देवि योनित्वे परिचिन्तयेत् ॥ ९३ ॥ लिङ्गं योनिं च सत्त्वं च चतुर्थं कथितं मया । (५)अथ सर्वरहस्यार्थं कथयामि तवानघे ॥ ९४ ॥ मूलाधारे ज्वलद्रूपं वाग्भवाकार[तद्धि?तां] गते । अष्टात्रिंशत्कलायुक्तपञ्चाशद्वर्णविग्रहा ॥ ९५ ॥ विद्यां कुण्डलिनीरूपा मण्डलत्रयभेदिनी । तडित्कोटिप्रभाप्रख्या विषतन्तुनिभाकृतिः ॥ ९६ ॥ व्योमेन्दुमण्डलासक्ता [स्व?सु]धास्रोतःस्वरूपिणी । सदाव्याप्तजगत्कृत्स्ना सदानन्दस्वरूपिणी ॥ ९७ ॥ एषा स्वात्मेति बुद्धिस्तु रहस्यार्थो महेश्वरि ।

२७६ गन्धर्वतन्त्रे । (६)महातत्त्वार्थ इति यत्तच्च देवि ब्रवीमि ते ॥ ९८॥ निष्कले परमे सूक्ष्मे १निर्लिप्ते भाववर्जिते । व्योमातीते परे तत्त्वे प्रकाशानन्दविग्रहे ॥ ९९॥ विश्वोत्तीर्णे विश्वमये तत्त्वे स्वात्मनियोज(येत्?नम्) । तदा प्रकाशमानत्वात् तेजसां तमसामपि ॥ १००॥ अविनाभावरूपत्वं तस्माद्विश्वस्य सर्वतः । प्रकाशते महातत्त्वं दिव्यक्रीडारसो२ज्ज्वले ॥ १०१ ॥ निरस्तसर्वसंकल्पविकल्पस्थितिपूर्वकः । रहस्यार्थो मया प्रोक्तः सद्यः प्रत्ययकारकः ॥ १०२ ॥ इति श्रीगन्धर्वतन्त्रे पार्वतीश्वरसंवादे विद्यासाधननिर्णयो एकोनत्रिंशः पटलः ॥ २९ ॥ १ 'निर्लप्त्ये' ख पाठः । २ 'सोद्वले' ख. पाठ ।

ित्रंशः पटलः । —=:!0:-=— ईश्वर उवाच , अकथ्यमपि देवेशि तव स्नेहाद्वदाम्यहम् । त्रिकूटान्ते हंसबीजं बिन्दुनादविभूषितम् ॥ १ ॥ विपरीतेन वा देवि दुर्लभं पापचेतसाम् । हकारः प्राणरूपस्तु सकारो जीव उच्यते ॥ २ ॥ उभौ जीवेति विख्यातौ त्रैलोक्ये सचराचरे । हकारं शुक्लवर्णाढ्यं चन्द्रकोटिसमप्रभम् ॥ ३ ॥ सकारं रक्तवर्णाढ्यं कोटिसूर्यसमप्रभम् । भावनं त्वस्य मन्त्रस्य जपमात्रं न विद्यते ॥ ४ ॥ अजपा तेन विख्याता शिवशक्तिसमन्विता । न्यासमन्त्रस्य विद्याया हकारः प्राण उच्यते ॥ ५ ॥ सकारो जीव आख्यातो जीवः कामेन मण्डितः मादनं प्राणरूपं तु वि(मर्श?कासः) शिव उच्यते ॥६॥ सकारस्थः परो ज्ञेयः संकोचः शक्तिरूपवान् । संकोचः परमा शक्तिर्वि(मर्शः?कास.) परमः शिवः ॥७॥ संकोचश्च विकासश्च हस इत्यक्षरद्वयम् । तयोरखररूपेण [क?ह]वर्णौ बिल्व(न्दु)मालिनी ॥ ८ ॥

१ 'सकार जीवमाख्यात जीव कामेन मण्डितम्' क पाठ ।

२७८ गन्धर्व्वतन्त्रे । प्राणो 'बिन्दुरिति प्रोक्तः साहचर्याद्वरानने । सपूर्व्वमुदितं मन्त्रं शंभुशक्त्यैक्यवाचकम् ॥ ६ ॥ जीवशक्त्यैक्यसिद्धयर्थं गदितं सुरपूजिते । अस्मिन्मन्त्रे वरारोहे कालकर्म्मान्तवर्त्मना ॥ १० ॥ वर्तते यस्तु युक्तात्मा असाध्यमपि साधयेत् । त्वं च जीवैक्यसिद्धयर्थमुदितं मन्त्रनायकम् ॥ ११ ॥ तथ्यं मद्वाक्यतो(देवि?विद्धि) फलाफलस्पृहां त्यज । अस्मिन्मन्त्रे महाभागे समे जप्ते वदाम्यहम् ॥ १२ ॥ सर्वे मन्त्राः प्रसिध्यन्ति जीवन्ति च पुनन्ति च । प्राणन्ति च महाभागे सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ॥ १३ ॥ सोऽहंभावेन भावेन भावनं भावनं मतम् । सोऽहंभावेन भावं तु उक्तलक्षणल(क्ष्यते?ञ्चितम्) ॥१४॥ कृत्वाहंभावमुत्सृज्य सोऽहंभावे स्थिरीभवेत् । शंभुभावे स्थिरीभूते बिन्दुं शंभौ विभावयेत् ॥ १५ ॥ सञ्चित्सुखमयंः शंभुस्त्रिरूपः सर्वकर्मणि । सर्वदा भा(ष?व्य)ते यस्मात्तन्मयं त्वखिलं ततः ॥१६॥ सत्संनिधिसमज्ञेषु शंभुश्चैव प्रकाशते । कामः कामर्यते भेदमिति तद्रूपतां मतिः ॥ १७ ॥ १ ‘यतो भेदमिति तद्रूपतामति’ क्र पाठ ।

त्रिंशः पटलः । २७६ यैत्र चित्सत्तयोर्व्याप्तिस्तत्रानन्दोऽभिजायते । यत्रानन्दो भवेद्भावे तत्र चित्सत्तयोः स्थितिः ॥ १८ ॥ या चित्सत्तैव सा प्रोक्ता यौ सत्ता सा चिदुच्यते । एवं चित्सत्तयोरैक्ये स्थिरीभूते वरानने ॥ १९ ॥ आनन्देन समावेशोऽसुचिरादेव जायते । तदानन्दमयं विश्वं स्वात्माभेदं प्रकाशते ॥ २० ॥ एवं शंभुमये भावे सर्वतः प्रभवे शिवे । सर्वशक्त्युपभोगे तु जीवन्मुक्तो महीं वसेत् ॥ २१ ॥ भावद्या ? वस्तुभूताया हसौ ⸱ ⸱ ⸱ । प्राणाः स्वराः समाख्याता बिन्दुस(ङ्कौ?र्गौ) च चेतना ॥२२॥ अन्यान्यावयवानि स्युरन्यानि परमेश्वरि । तेन तद्युक्तितो मन्त्राः प्रसीदन्ति नचान्यथा ॥ २३ ॥ बिन्दुसर्गौ हसौ तुर्यस्वरश्चेति च पञ्चमम् । भवत्या मातृकादेहे विद्धि चैतन्यजृम्भणम् ॥ २४ ॥ तेन तैर्हीनरूपास्तु मन्त्रा विद्यास्तथा परे । निष्प्राणदेहवत्कार्यकरणेष्वक्षमाः स्मृताः ॥ २५ ॥ रमां मायां हंसबीजं वाग्भ[वत्वे?वाद्ये]नियोजयेत् । शक्त्यन्ते परमेशानि सोऽहं मायां रमां तथा ॥ २६ ॥ १ 'अत्र चित्सत्त्वये व्याप्तिर्य' क पाठ । २ 'त्त्व' क पाठ. । ३ 'अ' क. पाठः । ३ 'त्त्व' क पाठ । ४ 'सर्गौ' क. पाठ ।

२८० गन्धर्वतन्त्रे । कामराजाह्वये देवि क्रोधीशं शक्रसंयुतम् । मायाबिन्दुसमायुक्तं कोटिसूर्यसमप्रभम् ॥ २७ ॥ स्फुरत् त्रिकोणमध्यस्थं किरणानेकसंवृतम् । एतत्प्राणं महाभागे गुप्तं ग्रन्थे प्रकाशितम् ॥ २८ ॥ बोधिन्या बोधयेद्विद्यां संदीपन्या च दीपयेत् । तारमायारमायोगो म(नो?नु)दीपनमुच्यते ॥ २६ ॥ जीवन्या जीवयेद्विद्याममृतैरमृतं चरेत् । पृथग्विधं तु तस्यापि साधनं शृणु पार्वति ॥ ३० ॥ वाग्भवबीजरूपां तु दीपाभां तन्तुरूपिणीं । गच्छन्तीं ब्रह्ममार्गेण लिङ्गभेदक्रमेण तु ॥ ३१ ॥ विशेदकुलामृतं दिव्यं क्षीरधारोपमं द्रवत् । पीत्वाकुलामृतं देवि पुनरेव विशेत् कुलम् ॥ ३२ ॥ पुनरेवाकुलं गच्छेद् द्वादशान्ते वरानने । सहस्रारे महापद्मे वाग्भवं पूर्णचन्द्रकम् ॥ ३३ ॥ ब्रह्मग्रन्थि ततो भित्त्वा ❁सप्तषष्ट्याख्यधारया '?, । नासिकारन्ध्रमार्गेण त्वात्ममूलं प्रवेशयेत् ॥ ३४ ॥ जिह्वामापूर्य भो देवि मातृकावर्णरूपिणीम् । बहिर्गतां तु वाग्रूपां जिह्वाग्रे दीपरूपिणीम् ॥ ३५ ॥ १ 'पं' क. पाठ । २ 'विशदस्था' क पाठ । ३ 'सद्भवम्' क पाठ' । ❁ 'वह्निविषाधारद्वयमध्यवर्तिन शाक्ताख्यमाधार भित्त्वेत्यर्थः ।

त्रिंशः पटलः । २८१ आमूलाद्ब्रह्मरन्ध्रान्तं तस्माजिह्वावधि प्रिये । वाग्भवबीजरूपां तां दीपशिखां विभावयेत् ॥ ३५ ॥ लक्षमेकमिदं जप्त्वा सर्वपापहरो भवेत् । अव्याहतमतिः शास्त्रे विजयी वाक्पतेरपि ॥ ३६ ॥ वादे सदसि वाक्यस्य स्तम्भकः प्रतिवादिनः । सत्पण्डितघटाटोप[जात?जेता]ऽप्रतिहतप्र[भुः?भः] ।३७। पदगुम्फैर्महाकाव्यकर्ता स(त्रा?जा)यते शिवे । इति ते कथितं देवि वाग्भवस्यापि साधनम् ॥ ३८ ॥ अथ कामकलाबीजस्वरूपां चिन्तयेत् पराम् । उद्यदादित्यसंकाशां स्फुरद्दीपशिखानिभाम् ॥ ३६ ॥ गच्छन्तीं ब्रह्ममार्गेण ब्रह्मरन्ध्रावधि प्रिये । प्रैपतद्बिन्दुधाराभिः शुद्धलाक्षारसोपमम् ॥ ४० ॥ समस्तभुवनाभोगकवलीकृतजीवनम् । महा[त्म?स्व]महिमाक्रान्तिध्वस्ताहंकृतिभूमिकाम् ॥४१॥ चिन्तयित्वा महेशानि वशयेज्जगतीमिमाम् । चिन्तयेद्योषितां योनौ चल[ज्वा?ज्ज]लेन्दुसंनिभाम् ॥४२॥ तद्दृष्टिपथगा नारी दैवी वाप्यथवासुरी । निवेदितात्मसर्वस्वा वशगा देवि जायते ॥ ४३ ॥ १ 'पतद्भिर्वि' क. पाठः । २ 'मै.' क पाठः । ३ 'वशगा' क, पाठ. ।

२८२ गन्धर्वतन्त्रे । अथ वक्ष्ये महेशानि शक्तिकूटस्य साधनम् । आधाराद्ब्रह्मरन्ध्रान्तं विद्युदग्निसमप्रभम् ॥ ४५ ॥ स्रवत्सुधामयं देवि शक्तिकूटं विचिन्तयेत् । देहिनाममृतानन्दवर्षधारारसोपमम् ॥ ४६ ॥ सर्पाणां दर्शनादेव (उडी?जडी)करणकारकः । स्थिरजङ्गमेशंकारुयविषघातविनाशकैः ॥ ४७ ॥ महारोगैर्पीडितानां शरच्चन्द्रकरोपमः । देव्युवाच । कथं कामकला देव सूचिता न प्रकाशिता ॥ ४८ ॥ यस्याः स्मरणमात्रेण सायुज्यं लभते नरः । ईश्वर उवाच । तत्तैविध्यं शृणु प्राज्ञे सर्वतन्त्रेषु गोपितम् ॥ ४६ ॥ स्थूलं समं तथा नाम सूक्ष्मं मन्त्रतनुं तथा । नभोमहाबिन्दुमुखी चन्द्रसूर्यस्तनद्वया ॥ ५० ॥ सुमेरुहार्धकलया शोभमाना मही यदा । पातालतलविन्यस्ता त्रिलोकीयं कलात्मिका ॥ ५१ ॥ ललितायास्त्रिभिर्बीजैः प्रकाशार्थो य ईर्यते । तस्यविम(र्ष?र्श)ईकारो बिन्दुना तत्त्रिधा गतम् ॥ ५२ ॥ १ 'सकालाख्य' क पाठ । २ 'विषोपविषनाशनः' ख, पाठ. । ३ 'रौद्र' क. पाठः । ४ 'न्यासात्' ख पाठः ।

त्रिंशः पटलः । २८३ तन्तुरीयस्वरूपार्णं बिन्दुत्रितयवदीरितम् । ईकारोर्ध्वगतो बिन्दुर्मुखं भानुरधोगतौ ॥ ५३ ॥ स्तनौ दहनशीतांशू योनिर्हार्धकला भवेत् । तदात्मक(स्तु?त्व)न्व्यास्तु¹ साधकस्य च तद्भवेत् ॥ ५४ ॥ तदुद्भवं शृणु प्राज्ञे महोदयकरं परम् । ऊर्ध्वबिन्दात्मकं वक्त्रमधोबिन्दुद्वयात्मकम् ॥ ५५ ॥ कुचद्वयं तु तच्छेषैः शेषाङ्गानि विभावयेत् । इति ते कथिता कामकलाया बाह्यभावना ॥ ५६ ॥ तामेव त्वां पुनर्वक्ष्ये भावनामान्तरात्मिकाम् । मूलादिब्रह्मरन्ध्रान्तं स्फुरद्विद्युल्लताकृतिम् ॥ ५७ ॥ ध्यायेत् कुण्डलिनीं देवि तद्विद्यास्वरूपिणीम् । षट्चक्रभेदिनीं देवीं बिन्दुत्रयात्मिकां पराम् ॥ ५८ ॥ तां च हार्धकलारूपां चिन्तयेत्पद्ममध्यगाम् । एवं कामकलारूपा जागर्ति सचराचरे ॥ ५९ ॥ सा च त्रयीमयी प्रोक्ता नास्ति किंचित्तया विना । साम्ना मुखं समाख्यातम्ऋग्यजुर्भ्यां स्तनद्वयम् ॥ ६० ॥ अथर्वणा समाख्याता हार्धरूपा परा कला । तुरीयं परमेशानि साक्षाद्ब्रह्मैव केवलम् ॥ ६१ ॥

१ 'स्ते' ख. पाठः । २ 'ल्किीन्' ख पाठः ।

२८४ गन्धर्वतन्त्रे । एतत्कामकलारूपं ध्यानं गुह्यतमं परम् । नाशिष्याय प्रदातव्यं नाभक्ताय कदाचन ॥ ६२ ॥ एतत्प्रकाशनं यच्च आयुःक्षयकरं स्मृतम् । साधकस्य विनाशस्तु तस्मान्नैतत् प्रकाशयेत् ॥ ६३ ॥ लोभान्मोहाच्च गर्वाच्च विद्वेषाद्वा प्रकाशयेत् । सोऽचिरान्मृत्युमाप्नोति शस्त्रघातविषादिभिः ॥ ६४ ॥ ──: ❁ :── इति श्रीगन्धर्वतन्त्रे पार्वतीश्वरसंवादे विद्याकूटत्रयसाधन- निरूपणं त्रिंशः पटलः ॥ ३० ॥

एकत्रिंशः पटलः। —————— देव्युवाच होमस्य कथयेशान विधानं पूर्वसूचितम् । ईश्वर उवाच किंशुकैर्हवनं देव्याः कुसुम्भकुसुमैरपि ॥ १ ॥ नागकेसरपुष्पैर्वा मधूकै रक्तपद्मकैः । करवीरै (र्यवा ? र्जपा ) पुष्पैर्मधुरत्रयमिश्रितैः ॥ २ ॥ सर्वसिद्धिप्रदं कुण्डं चतुरस्रं वरानने । कुण्डं सुलक्षणं कृत्वा होमयेत् संस्कृतेऽनले ॥ ३ ॥ अथवा परमेशानि स्थण्डिलं रचयेद्बुधः । नित्यं नैमित्तिकं कुर्यान्न काम्यं स्थण्डिले चरेत् ॥ ४ ॥ हस्तमात्रं चतुरस्रं गोमयेनोपलेपितम् । अङ्गुष्ठपर्वमात्रोच्चं वालुकामण्डलं तथा ॥ ५ ॥ तत्रापि ले(ख?प)नं कृत्वा तत्र होमः फलप्रदः । यवानां तण्डुलैरेवमङ्गुलं चाष्टभिर्भवेत् ॥ ६ ॥ अदीर्घयोजितैर्हस्तश्चतुर्विंशतिकोऽङ्गुलैः । एतत्प्रमाणहस्तैस्तु कुण्डादिकं समाचरेत् ॥ ७ ॥ १ 'र' क पाठ ।

२८६ गन्धर्वतन्त्रे । त्रिपुराप्रीतिदो होमः कुण्डे त्रिकोणसंज्ञके । पश्चिमात् पूर्वाग्रास्तिस्रो रेखाः प्रादेशमात्रकाः ॥ ८ ॥ विलिख्य च मुकुन्देन्दुपुरन्दरस्वरूपकाः । दक्षिणास्तिस्रो रेखा वै विलिख्य तदनन्तरम् ॥ ६ ॥ रेखाश्च स्युर्वैवस्वतब्रह्मानन्तस्वरूपकाः । त्रिकोणं मध्यतो देवि कृत्वा बाह्ये ततः परम् ॥ १० ॥ षट्कोणं विधिना चैव कारयेदतिसुन्दरम् । अष्टपत्रं च तद्बाह्ये वृत्तेन कर्णिका शुभा ॥ ११ ॥ चतुरस्रं चतुर्द्वारं मण्डलं विरच्य मध्ये पुष्पाञ्जलिं निक्षिप्य स्रुवादिकमासादयेत् । स्रुव आज्यं दधि दूर्वा स- मिधः। आज्यस्थालीं प्रणीताप्रोक्षणीं च वामतोऽस्मै परि- कल्प्याम्भसा प्रोक्षणीमापूर्य वारत्रयमुत्पूय, तानि प्रोक्ष- णयभिमुख्यानि कृत्वा बालयाभिमन्त्र्य तयैव दूर्वाभिर्मूला- दग्रं पुनरग्रान्मूलं त्रिः परिमृज्य दूर्वाभिः पूर्वाग्रमुत्तराग्रं च विस्तरेत्(?)मूलविद्यां समुच्चरन् 'स्थण्डिलाय नमः' इति संपूज्य, त्रिकोणमध्ये कामेश्वरीकामेश्वरौ यष्ट्वा तयोर्मिथु- नीभावं ध्यात्वा तावभ्यर्च्य तस्या गर्भे, वैश्वानर जातवेद इहावह लोहिताक्ष सर्वकर्माणि साधय स्वाहेति मूलोद्धतं संविदग्निं ललाटनेत्रद्वारा निर्गतं बाह्याग्नियुक्तं पातयेत् । ओं उत्तिष्ठ पुरुष हरिपिङ्गल लोहिताक्ष सर्वकर्माणि देहि मे दापय स्वाहेति वह्निमुत्थाप्य, ओं चित्पिङ्गल हनहन दहदह पचपच सर्वज्ञाज्ञापय स्वाहेति कामेश्वरीगर्भे धृतं १ 'शप्रमाणा' क पाठ ।

एकत्रिंशः पटलः । १८७ ध्यात्वा, मूलमुच्चरन् वौषडिति वह्निं विलोक्यास्त्रेण संर- क्ष्य ज्वलदग्निमादाय स्थण्डिलं दक्षिणावर्तेन त्रिः परि- भ्राम्य ज्वलदिन्धनमेकं हूंफडित्यनेन क्रव्यादामिं नैर्ऋत्यां त्यजेत् । जानुभ्यामवनीं स्पृष्ट्वा वह्निं मध्ये संस्थाप्य क्लीं महात्रिपुरसुन्दरीवह्निमूर्तये नमें इति देवीं संपूज्य नाभि- मण्डलाद्वह्वन्नासापुटेन तदग्निना बाह्याग्निमेकीकृत्य यजेत् । मूलं ऐंक्लींसौःआंसोऽहं वह्निचैतन्यायै नमः इति का- मेश्वरीगर्भे वह्निं संचिन्त्य तद्देहे षडङ्गानि-सहस्रार्चिषे हृदयाय नमः, स्वस्तिपूर्णाय शिरसे स्वाहा, उत्तिष्ठपुरुषाय शिखायै वषट् , धूमव्यापिने कवचाय हुं, सप्तजिह्वाय नेत्रे- भ्यो वौषट् , धनुर्धरायास्त्राय फट् इति यष्ट्वा तप्तजाम्बून- दप्रभं शक्तिस्वस्तिकधरं वरदाभयशोभितकरपङ्कजं दि- व्यालंकारभूषितकरविग्रहमम्भोजसंस्थं शुक्लाम्बरधरं त्रि- नयनं बद्धमौलिं ध्यात्वा , चक्रे सप्तजिह्वाश्च ईशाने यूँ लो- हितां, पूर्वे रूँ रक्तां , आग्नेये नूँ नीलां, नैर्ऋते वूँ कृष्णां, प- श्चिमे शूँ शुभ्रां, दक्षे करालीं, उत्तरे बहुरूपां जप्त्वा का- मेशीगर्भोद्भववह्नेः सर्वभावेभ्यो नम इति मन्त्रैर्गर्भाधान- पुंसवनसीमन्तोन्नयनजातकर्मनामकरणान्नप्राशनचूड़ोपन- यनकर्म निर्वर्त्य, अमुकाग्नेरमुककर्म कल्पयामि इति वि- धाय परिषिच्य परिस्तीर्य परिधाय पुनर्ध्यात्वा अग्निम- न्त्रेणाग्निं त्रिकोणे पूजयित्वा सप्तजिह्वासु सप्ताहुतीर्हुत्वा वैश्वानर-उत्तिष्ठ-चित्पिङ्गलैस्त्रिधाहुतिं विधाय षडङ्गानि ष- १ 'री' क पाठ । २ 'नमोदे' क पाठ । ३ 'यै' के पाठ । ४ 'त्ति' क. पाठ ।

२८८ गन्धर्वतन्त्रे । दृकोणेषु, अष्टदलेषु अग्नये जातवेदसे सप्तजिह्वाय हव्यवाह- नाय अश्रोदरजाय वैश्वानराय कौमारतेजसे विश्वमुखाय देवमुखाय नम इति, लोकपालांश्च भूगृहे, वह्नेर्दक्षिणतो ब्र- ह्माणमाराध्य आज्यस्थालीं पुरतो निधाय बहुरूपायां जिह्वा- यां श्रीचक्रराजं तदन्तःस्थां चित्कलामशेषरश्मिमण्डितामा- लोच्य यद्वा नित्यं हुत्वा कुण्डं मण्डपधूपैरापूर्य दीपैरूज्ज्वल्य समिधं हुत्वा जुहुयादिष्टमेव च बलीन्प्रदाय ओंभूरग्नये च पृथिव्यै च महते च स्वाहा, ओंभुवो वायवे चान्तरिक्षाय च महते च स्वाहा, ओंस्वरादित्याय दिवे च महते च स्वाहा, ओंभूर्भुवःस्वश्चन्द्रमसे च नक्षत्रेभ्यश्च स्वाहा, इति चतुर्भि- र्मन्त्रैर्व्याहृतिहोमं कृत्वा ब्रह्मार्पणमतः परं समिधं हुत्वा देवीमभ्यर्च्य विसृजेदिति ॥ नित्यहोमो मया प्रोक्तः काम्यहोममतः शृणु । मल्लिका-मालतीजातीकुसुमैर्मधुमिश्रितैः ॥ १२ ॥ घृतपूर्णैः (कु ? फ) लैर्वापि वागीशत्वं प्रजायते । (यवा ? जपा) पुष्पैराज्ययुतैः करवीरैस्तथाविधैः ॥ १३ ॥ हवनान्मोहयेन्मन्त्री लोकत्रयनिवासिनः । चम्पकैः पाटलैर्हुत्वा श्रियमाप्नोत्यनुत्तमाम् ॥ १४ ॥ कमलै (र्व ? र) रुणैर्होमः सम्यक् संपत्तिदायकः । रक्तोत्पलैर्जगद्वश्यं नीलैलैर्दुष्टान्वशं नयेत् ॥ १५ ॥ (स्त्रो ? श्वे) तोत्पलैः श्रियं राज्यं लभते हवनात्प्रिये । कह्लारहवनैर्लक्ष्मीं सर्वसौभाग्यमेव च ॥ १६ ॥

एकत्रिंशः पटलः । २८६ बन्धूककुसुमैर्होमै सर्वसत्त्वान् वशं नयेत् । क्षीरं दधि मधु त्वाज्यं पृथग्हुत्वा वरानने ॥ १७ ॥ आयुर्बलमथारोग्यं समृद्धिर्जायते नृणाम् । रुधिराक्तेन च्छागस्य मांसेन निशि होमतः ॥ १८ ॥ मधुरत्रययोगेन गुरुणोक्तविधानतः । परराष्ट्रं वशं नीत्वा कामभोगी भवेन्नरः ॥ १९ ॥ द्राक्षाभिर्लञ्चहोमेन सिद्धयोऽष्टौ भवन्ति हि । कदलीफलहोमेन नारिकेलफलैस्तथा ॥ २० ॥ राजानो वशमायान्ति समृद्धिरतुला तथा । जम्बूफलैः स्त्रियः सर्वा वश्या भवन्ति निश्चितम् ॥ २१ ॥ श्रीफलैरतुला लक्ष्मीः पत्रैश्चापि तथा भवेत् । इक्षुखण्डैः सुखावाप्तिस्तद्रसैर्वशगा नृपाः ॥ २२ ॥ तिलाज्यहोमतो देवि सर्वकार्याणि साधयेत् । घृतपायसहोमेन सिताज्यमधुना सह ॥ २३ ॥ त्रैलोक्यं वशमायाति धनधान्यमवाप्नुयात् । सोपस्कारैश्च वटकैरुपसर्गान्विनाशयेत् ॥ २४ ॥ कर्पूरस्य च होमेन वाग्वशे जायते नृणाम् । कुङ्कुमैर्होमतो देवि सर्वदुःखानि नाशयेत् ॥ २५ ॥ कस्तूरीहोमतो देवा वशगा नात्र संशयः । चन्दनागुरुहोमेन सर्वांल्लोकान् वशं नयेत् ॥ २६ ॥ शृणु देवि प्रवक्ष्यामि मानं हवनसिद्धये । पुष्पं समग्रं जुहुयाच्छतसंख्यांस्तिलांस्तथा ॥ २७ ॥ १ 'हुनेद्वापि' क पाठ 'मान्' ख पाठ । २ 'श्य' क पाठ । ३ 'ख्यांस्तिलास्तथा' क पाठ ।