काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

धात्वेकदेशो धातुस्तस्य लोपो यस्मिन्चार्धधातुके तदार्धधातुकं धातु- लोपं तत्र ये गुणवृद्धी प्राप्नुतस्ते न भवतः । लोलुवः । पोपुवः । मरीमृजः । लोलूयादिभ्यो यङन्तेभ्यः पचाद्यचि विहिते यङोऽचि चेति यङो लुकि कृते तमे- वाचमाश्रित्य ये गुणवृद्धी प्राप्ते तयोः प्रतिषेधः । धातुग्रहणं किम् । लूनं । लवित्रा । रेडसि । पर्णे नयेः । अनुबन्धप्रत्ययलोपे मा भूत् । रिषेर्हिंसार्थस्य विच्प्रत्ययलोपउदाहरणं रेडिति । आर्धधातुक इति किम् । त्रिधा बद्धो वृषभो रोरवीति । सार्वधातुके मा भूत् । इक इत्येव । अभञ्जि । रागः ॥ क्ङिति च ॥ ५ ॥ निमित्तसप्तम्येषा । क्ङिन्निमित्ते ये गुणवृद्धी प्राप्नुतस्ते न भवतः । चितः । चितवान् । स्तुतः । स्तुतवान् । भिन्नः । भिन्नवान् । मृष्टः । मृष्टवान् । ङिति खल्वपि । चिनुतः । चिन्वन्ति । मृष्टः । मृजन्ति । गकारोप्यत्र चर्त्वभूतो निर्दि- श्यते । ग्लाजिस्थश्च क्स्नुः । जिष्णुः । भूष्णुः । इक इत्येव । कामयते । लैग- वायनः । मृजेरजादौ संक्रमे विभाषा वृद्धिष्यते । संक्रमो नाम गुणवृद्धिप्रतिषे- धविषयः । परिमृजन्ति । परिमार्जन्ति । परिमृजन्तु । परिमार्जन्तु । लघूप- धगुणस्याप्यत्र प्रतिषेधः । अचिनवमसुनवमित्यादौ लकारस्य सत्यपि ङित्त्वे यासुटो ङिद्वचनं ज्ञापकं ङित्कार्ये यत्तल्लकारे ङिति न भवतीति ॥ दीधीवेवीटाम् ॥ ६ ॥ दीधीवेव्योरिटश्च ये गुणवृद्धी प्राप्नुतस्ते न भवतः । आदीध्यनम् । आदी- ध्यकः । आवेव्यनम् । आवेव्यकः । इटः खल्वपि । श्वः कषिता । श्वो रक्षिता वृद्धिरिटो न संभवतीति लघूपधगुणस्यात्र प्रतिषेधः ॥ हलो ऽनन्तराः संयोगः ॥ ७ ॥ भिन्नजातीयैरग्भिरव्यवहिताः श्लिष्टोच्चारिता हलः संयोगसंज्ञा भवन्ति समुदायः संज्ञी । जातौ चेदं बहुवचनं तेन द्वयोर्बहूनां च संयोगसंज्ञा सिद्धा भवति । अग्निरिति ग्नौ । अश्म इति श्मौ । कर्ण इति र्णौ । इन्द्रश्चन्द्रो मन्द्र इति न्द्राः । उष्ट्रो राष्ट्रं भ्राष्ट्रमिति ष्ट्राः । तिलांस्त्वावपतीति न्स्त्वा- तर्याः । नसतरया वा । हल इति किम् । तितउच्छत्त्रम् । संयोगान्तस्य लोप इति लोपः स्यात् । अनन्तरा इति किम् । पचति पनसम् । स्कोः संयोगाद्यो- रिति लोपः स्यात् । संयोगप्रदेशाः संयोगान्तस्य लोप इत्येवमादयः ॥ मुखनासिकावचनो ऽनुनासिकः ॥ ८ ॥ मुखसहिता नासिका मुखनासिका तया य उच्चार्यते वर्णः सो ऽनुनासिक- संज्ञो भवति । आङोऽनुनासिकश्छन्दसि । अध्वाँ अपः । गभीराँ उदपुचे ।

याँ इन्द्रः*। मुखग्रहणं किम्। अनुस्वारस्यैव हि स्यात्। नासिकाग्रहणं किम्। कचटतपानां माभूत्। अनुनासिकप्रदेशाः। आङोऽनुनासिकश्छन्दसीत्येवमादयः ॥ तुल्यास्यप्रयत्नं सवर्णम् ॥ ९ ॥ तुल्य शब्दः सदृशपर्याय, आस्ये भवमास्यं ताल्वादिस्थानं, प्रयतनं प्रयत्नः स्पृष्टतादिर्वर्णगुणः। तुल्य आस्ये प्रयत्नो यस्य वर्णस्य येन वर्णेन सह स समान- जातीयं प्रति सवर्णसंज्ञो भवति। चत्वार आभ्यन्तराः प्रयत्नाः सवर्णसंज्ञायामा- श्रीयन्ते। स्पृष्टता ईषत्स्पृष्टता संवृतता विवृतता चेति। अत्रासदिति त्रयो ऽकारा उदात्तानुदात्तस्वरिताः प्रत्येकं सानुनासिकानिरनुनासिकाश्च ह्रस्वदीर्घप्लुतभेदा- दष्टादशधा भिद्यन्ते। तथेवर्णः। तथोवर्णः। तथा ऋवर्णः। ऌवर्णस्य दीर्घा न सन्ति। तं द्वाद

॥ काशिका ॥ १ ॥ १ ॥ मणीवोष्ट्रस्य लम्बेते प्रियो वत्सतरौ मम । दम्पतीव जम्पतीव रोदसीव ॥ अदसो मात् ॥ १२ ॥ अदसः संबन्धी यो मकारस्तस्मात्परौदूदेतः प्रगृह्यसंज्ञा भवन्ति । अमी अत्र । अमी आसते । अमू अत्र । अमू आसते । एकारस्य नास्त्युदाहरणम् । अदस इति किम् । शम्यत्र । दाडिम्यत्र । मादिति किम् । अमुके ऽत्र ॥ शे ॥ १३ ॥ शे इत्येतत्प्रगृह्यसंज्ञं भवति । किमिदं शे इति । सुपामादेशश्छन्दसि । न युष्मे वाजबन्धवः । अस्मे इन्द्राबृहस्पती । युष्मे इति । अस्मे इति । त्वे रायः । मे रायः । त्वे इति । मे इति । छान्दसमेतदेवैकमुदाहरणम् अस्मे इन्द्राबृहस्पती इति । तत्र तथा पाठात् । इतरत्तु लौकिकमनुकरणम् । युष्मे इति । अस्मे इति त्वे इति । मे इति ॥ निपात एकाजनाङ् ॥ १४ ॥ एकश्चासावच्च एकाच् निपातो य एकाच् चाङ्‌वर्जितः स प्रगृह्यसंज्ञो भवति । आ अपेहि । इ इन्द्रं पश्य । उ उत्तिष्ठ । आ एवं नु मन्यसे । आ एवं किल तत् । निपात इति किम् । चक्रात्र । एकाजिति किम् । प्राग्नये वाच- मीरय । अनाङिति किम् । आ उदकान्तात् श्रोदकान्तात् । ईषदर्थे क्रियायोगे मर्यादाभिविधौ च यः । एतमातं ङितं विद्याद्वाक्यस्मरणयोरङित् ॥ ओत् ॥ १५ ॥ निपात इति वर्तते । तस्यौकारेण तदन्तविधिः । ओदन्तो यो निपातः स प्रगृह्यसंज्ञो भवति । आहो इति । उताहो इति ॥ संबुद्धौ शाकल्यस्येतावनार्षे ॥ १६ ॥ ओदिति वर्तते । संबुद्धिनिमित्तो य ओकारः स शाकल्यस्याचार्यस्य मतेन प्रगृह्यसंज्ञो भवति । इतिशब्दे ऽनार्षे अवैदिके परतः । वायो इति । वायवि- ति । भानो इति । भानविति । संबुद्धाविति किम् । गवित्ययमाह । अत्राऽनु- कार्यानुकरणयोर्भेदस्याविवक्षितत्वात् । असत्यर्थवत्त्वे विभक्तिर्न भवति । शाक- ल्यग्रहणं विभाषार्थम् । इताविति किम् । वायोत्र । अनार्षेदिति किम् । एताँ मा ब्रह्मबन्धवित्यब्रवीत् ॥ उञः ॥ १७ ॥

: "उञ इतावनाबर्षे उँ इत्ययमादेशो भवति दीर्घा ऽनुना-" Wait, is it "उँ" or "ॐ"? In L5: it is "उँ" with a chandrabindu, or "ॐँ"? It looks like "उँ". Let's look at L7: "उ इति । विति । उँ इति ॥"

Let's check line 10: "वर्तमानं प्रगृह्यसंज्ञं भवति । अध्यस्यां मामकी तनू । मामक्यां तन्वामिति प्राप्ते ।" Wait, does line 10 have "तनू" or "तनूः"? It has "तनू ।" with a danda, no visarga.

Let's check line 11: "मामक्यां, मामकी इति । तन्वां, तनू इति । सोमो गौरी अधिश्रितः । ईदूता-" Yes.

Let's check line 12: "विति किम् । प्रियः सूर्ये प्रियो अग्रा भवति । अग्निशब्दात्परस्याः सप्तम्या" Wait, is it "अग्रा" or "अग्ना"? Look at the image: it has 'अ' + 'ग्रा' (it has a slanting foot stroke like र, so "अग्रा" - clearly a typo for "अग्ना"). I will transcribe it as "अग्रा" or "अग्ना"? Let's look at the letter

१० ॥ काशिका ॥ १ ॥ १ ॥ तरप्तमपौ घः ॥ २२ ॥ तरप् तमप् इत्येतौ प्रत्ययौ घसंज्ञौ भवतः । कुमारितरा । कुमारितमा । ब्राह्मणितरा । ब्राह्मणितमा । घप्रदेशा घद्रूपकल्पचेलड्ब्रुवगोत्रमतहतेषु ह्यो ऽनेकाचो ह्रस्व इत्येवमादयः ॥ बहुगणवतुडति संख्या ॥ २३ ॥ बहुगणवतुडति इत्येते संख्यासंज्ञा भवन्ति । बहुकृत्वः । बहुधा । बहुकः । बहुशः । गणकृत्वः । गणधा । गणकः । गणशः । तावत्कृत्वः । तावद्धा । ताव- च्छः । कतिकृत्वः । कतिधा । कतिकः । कतिशः । बहुगणशब्दयोर्वेपुल्ये सङ्घे च वर्तमानयोरिह ग्रहणं नास्ति । संख्यावाचिनोरेव । भूयादीनां निवृत्त्यर्थं संख्या संज्ञा विधीयते ॥ अर्धपूर्वपदश्च पूरणप्रत्ययान्तः संख्यासंज्ञो भवतीति वक्तव्यं समा- सकन्विध्यर्थम् ॥ * ॥ अर्धपञ्चमशूर्पः । अर्धः पञ्चमो येषामिति बहुव्रीहौ कृते ऽर्द्धपञ्चमैः शूर्पैः क्रीतः । तद्धितार्थेति समासः । तत्र दिक्‌संख्ये संज्ञायामित्यनुवृ- त्तेस्ततः संख्यापूर्वस्य द्विगुसंज्ञायां शूर्पादण्यतरस्यामित्यत्र ठञ् । अद्ध्यर्द्धपूर्व- द्विगोरिति लुक् । अर्धपञ्चमकः । संख्याप्रदेशाः । संख्यावंशेनेत्येवमादयः * ॥ ष्णान्ता षट् ॥ २४ ॥ स्त्रीलिङ्गनिर्देशात्संख्येति संबध्यते । षकारान्ता नकारान्ता च या संख्या सा षट्संज्ञा भवति । षकारान्तास्तावत् । षट् तिष्ठन्ति । षट् पश्य । नका- रान्ताः । पञ्च । सप्त । नव । दश । अन्तग्रहणमौपदेशिकार्थम् । तेनेह न भवति । शतानि । सहस्राणि । अष्टानामित्यत्र नुड् भवति । षट्प्रदेशाः षड्भ्यो लुगित्येवमादयः ॥ डति च ॥ २५ ॥ डत्यन्ता या संख्या सा षट्संज्ञा भवति । कति तिष्ठन्ति । कति पश्य ॥ क्तक्तवतू निष्ठा ॥ २६ ॥ क्तश्च क्तवतुश्च क्तक्तवतू प्रत्ययौ निष्ठासंज्ञौ भवतः । कृतः । कृतवान् । भुक्तः । भुक्तवान् । ककारः कित्कार्यार्थः । उकार उगत्कार्यार्थः । निष्ठाप्रदेशाः श्वीदितो निष्ठायामित्येवमादयः ॥ सर्वादीनि सर्वनामानि ॥ २७ ॥ सर्वशब्द आदिर्येषां तानीमानि सर्वादीनि सर्वनामसंज्ञानि भवन्ति । सर्वः । सर्वौ । सर्वे । सर्वस्मै । सर्वस्मात् । सर्वेषाम् । सर्वस्मिन् । सर्वकः ।

• संख्यायाः क्रियाभ्यावृत्तिगणने कृत्वसुजित्येवमादयः । पा० ।

समानानं समे देशे-> wait, in L8: "कथं यथासंख्यमनुद्देशः समानां समे देशे" Let's check line 8: "यथासंख्यमनुद्देशः समानां समे देशे" - yes, यथासंख्यमनुद्देशः समानां समे देशे.यजेतेति । समस्य सर्वशब्दपर्यायस्य सर्वनामसंज्ञेष्यते न सर्वत्र । सिम । सि- मस्मै । पूर्वपरावरदक्षिणोत्तरापराधराणि व्यवस्थायामसंज्ञायाम् । स्वमज्ञातिध- नाख्यायाम् । अन्तरं बहिर्योगोपसंव्यानयोः । त्यद् । तद् । यद् । एतद् । इदम् । अदस् । एक द्वि । युष्मद् । अस्मद् । भवतु । किम् । सर्वादिः ॥ सर्व नामप्रदेशाः सर्वनाम्नः स्मै इत्येवमादयः ॥ विभाषा दिक्समासे बहुव्रीहौ ॥ २८ ॥ न बहुव्रीहाविति प्रतिषेधं वक्ष्यति तस्मिन्नित्ये प्रतिषेधे प्राप्ते विभाषेय- मारभ्यते । दिशां समासो द

: Line 30: अयःकारः । उपपयःकामः । विसर्जनीयस्थानिकस्य सकारस्य उपचार इति संज्ञा ।Wait, does it sayअयस्कारः? Let's look closely at अयःकारः: it has a visarga: अयःकारःorपयःकारः? Wait, why would it be visarga? Ah! "उपचार" is defined as: "विसर्जनीयस्थानिकस्य सकारस्य उपचार इति संज्ञा।" (The substitute 's' in place of visarga is called 'upacāra'). Wait, if upacāra is the s-substitution, then the example of अव्ययीभाव avoiding it would have visarga (उपपयःकामः), while the example having it would have s (उपपयस्कारः? No, non-avyaya has s: पयस्कारः). Wait, why does it look like पयःकारः? Wait, look at the glyph: is it पयःकारःorपयस्कारः? It is पयःकारः! The printer might have printed visarga by mistake, or it is पयःकारः? Wait, no, look at the two dots: yes, there are two dots like visarga: पयःकारःorअयःकारः! Wait, let's look at line 1 again: द्वित एधा

॥ काशिका ॥ १ ॥ १ ॥ १५ दासः सिद्धो भवति। सर्वमिदं काण्डं स्वरादावपि पठ्यते। पुनर्वचनमनित्य- त्वज्ञापनार्थं तेनायं कार्यनियमः सिद्धो भवति। इह च पुरा सूर्यस्योदेतोराधेयः, पुरा क्रूरस्य विसृप, इति न लोकाव्ययनिष्ठेति षष्ठीप्रतिषेधो न भवति ॥ शि सर्वनामस्थानम् ॥ ४२ ॥ शि इत्येतत्सर्वनामस्थानसंज्ञं भवति। किमिदं शि इति। जश्शसोः शिरादेशः। कुण्डानि तिष्ठन्ति। कुण्डानि पश्य। दधीनि। मधूनि। त्रपूंषि। जतूनि। सर्वनामस्थानप्रदेशाः। सर्वनामस्थाने चासम्बुद्धावित्येवमादयः ॥ सुडनपुंसकस्य ॥ ४३ ॥ सुडिति पञ्च वचनानि सर्वनामस्थानसंज्ञानि भवन्ति नपुंसकादन्यत्र। नपुंसके न विधिर्न प्रतिषेधस्तेन जस्रङ्गे सर्वनामस्थानसंज्ञा पूर्वैव भवत्येव। राजा। राजानौ। राजानः। राज

१६ ॥ काशिका ॥ १ ॥ १ ॥ मिदचो ऽन्त्यात्परः ॥ ४७ ॥ अच इति निर्धारणे षष्ठी । जातौ चेदमेकवचनम् । अचां संनिविष्टा- नामन्त्यादचः परो मिद्भवति । स्थानेयोगप्रत्ययपरत्वस्यायमपवादः । विरुणद्धि । मुञ्चति । पयांसि । मित्प्रदेशाः । रुधादिभ्यः श्नमित्येवमादयः । मज्जेरन्या- त्पूर्वं नुमिच्छन्त्यनुषङ्गसंयोगादिलोपार्थम् । मग्नः । मग्नवान् । मङ्क्ता । मङ्क्तुम् । एच इग्घ्रस्वादेशे ॥ ४८ ॥ एचो ह्रस्वादेशे कर्तव्येऽगेव ह्रस्वो भवति नान्यः । रै । अतिरि । नौ । अतिनु । गो । उपगु । एच इति किम् । अतिखट्वः । अतिमालः । ह्रस्वा- देशइति किम् । दे३वदत्त । देवद३त्त ॥ षष्ठी स्थानेयोगा ॥ ४९ ॥ परिभाषेयं योगनियमार्था । इह शास्त्रे या षष्ठी अनियतयोगा श्रूयते सा स्थानेयोगैव भवति नान्ययोगा स्थानेयोगनिमित्तभूते सति सा प्रतिपत्तव्या । स्थानशब्दश्च प्रसङ्गवाची । यथा दर्भाणां स्थाने शरैः प्रस्तरितव्यमिति दर्भाणां प्रसङ्गइति गम्यते । एवमिहापि अस्तेः स्थाने प्रसङ्गे भूर्भवति । भविता । भवि- तुम् । भवितव्यम् । ब्रुवः प्रसङ्गे वचिर्भवति । वक्ता । वक्तुम् । वक्तव्यम् । प्रसङ्गे संबन्धस्य निमित्तभूते ब्रुव इति षष्ठी । बह्वो हि षष्ठ्यर्थाः स्वस्वाम्यनन्तरस- मीपसमूहविकारावयवादयस्तत्र यावन्तः शब्दे संभवन्ति तेषु सर्वेषु प्राप्तेषु नियमः क्रियते षष्ठी स्थानेयोगेति । स्थाने योगो ऽस्या इति अधिकरणो बहु- व्रीहिः । अत एव निपातनाच्च सप्तम्या अलुक् ॥ स्थानेन्तरतमः ॥ ५० ॥ स्थाने प्राप्यमाणानामन्तरतम आदेशो भवति सदृशतमः । कुतश्च पुन- स्यान्तर्यम् । स्थानार्थगुणप्रमाणतः । स्थानतः । अकः सवर्णे दीर्घः । दण्डाग्रम् यूपाग्रम् । द्वयोरकारयोः कण्ठ्य एव दीर्घे आकारो भवति । अर्थतः । वतण्डा चासौ युवतिश्च वातण्ड्यायुवतिः । पुंवद्भावेनान्तरतमः पुंशब्दो ऽतिदिश्यते गुणतः । पाकः । त्यागः । रागः । चजोः कुघिण्यतोारिति चकारस्याल्पप्राणस्या- घोषस्य तादृश एव ककारो भवति जकारस्य घोषवतो ऽल्पप्राणस्य तादृक् गकारः । प्रमाणतः । अमुष्मै । अमूभ्याम् । अदसोसेर्दादु दो म इति ह्रस्वस्य ह्रस्वः दीर्घस्य दीर्घः । स्थानइति वर्तमाने पुनः स्थानेग्रहणं किम् । यत्रानेक- मान्तर्यं संभवति तत्र स्थानत एवान्तर्यं बलीयो यथा स्यात् । चेता । स्तोता । प्रमाणतो ऽकारो गुणः प्राप्तस्तच्च स्थानत आन्तर्यादेकारौकारौ भवतः । तमब्- ग्रहणं किम् । वाग्घसति । त्रिष्टुब्भसति । झयो होन्यतरस्यामिति हकारस्य

। धातुबहुकृतद्विताव्ययसुप्तिङप-` Wait, let's read the exact letters!

Let's return to line 9: What is the first word on line 9? अ [?] याः Wait, look at: अद्भीयाः? Could it be अद्रीयाः? Wait, is it from a Vartika? Wait, what if it is: अलो ऽन्त्यस्य ॥ ५२ ॥ षष्ठीनिर्दिष्टस्य य उच्यते आदेशः सोन्त्यस्यालः स्थाने वेदितव्यः । Could it be: अद्भीयाः? Wait, let's search: "पञ्चगोभिः" "दशगोभिः" in Kashika: Wait! Could it be from a totally different sutra? Wait, look at: "अलोऽन्त्यस्य" - what are the examples of अलोऽन्त्यस्य? Usually:

1. "इद् दरिद्रस्य" -> दरिद्रिता.
2. "गोरतद्धितलुकि"? No.
3. What about "पञ्चगोभिः"? Wait! Is it "अलोऽन्त्यस्य"? Wait! Look at the text: Line 7: अलो ऽन्त्यस्य ॥ ५२ ॥ Line 8: `षष्ठीनिर्दिष्टस्य य उच्यते

९८ ॥ काशिका ॥ १ ॥ १ ॥ ङ्कद्भवति । प्रकृत्य । प्रहृत्य । ल्यबादेशे कृते ह्रस्वस्य पिति कृति तुगिति तुग्भ- वति । तद्धितादेशस्तद्धितवद्भवति । दाधिकम् । अद्यतनम् । कृत्तद्धितसमासा- श्चेति प्रातिपदिकसंज्ञा भवति । अव्ययादेशो ऽव्ययवद्भवति । प्रस्तुत्य । प्रहृत्य उपस्तुत्य । अव्ययादिति सुब्लुग् भवति । सुबादेशः सुब्बद्भवति । वृक्षात् । प्ल- क्षाय । सुपि चेति दीर्घत्वं भवति । तिङादेशस्तिङ्वद्भवति । अकुरुतम् । अकु- रुत । सुप्तिङन्तं पदमिति पदसंज्ञा भवति । पदादेशः पदवद्भवति । ग्रामो वः स्वम् । जनपदो नः स्वम् । पदस्येति रुत्वं भवति । वत्करणं किम् । स्थानि- आदेशस्य संज्ञा मा विज्ञायीति स्वाश्रयमपि यथा स्यात् । आङो यमहन्ः आहत । आङिद्विषेत्यात्मनेपदमुभयत्रापि भवति । आदेशग्रहणं किम् । आनु- मानिकस्याप्यादेशस्य स्थानिवद्भावो यथा स्यात् । पचतु । एहः । अनल्विधा- विति किम् । द्युपथिदादेशा न स्थानिवद्भवन्ति । द्यौः । पन्थाः । स इति दश्शब्दादिति सुलोपो न भवति ॥ अचः परस्मिन्पूर्वविधौ ॥ ५७ ॥ पूर्वेणानल्विधौ स्थानिवद्भाव उक्तः । अल्विध्यर्थमिदमारभ्यते । आदेशः स्थानिवदिति वर्तते । अच इति स्थानिनिर्देशः । परस्मिन्निति निमित्तसप्तमी । पूर्वविधाविति विषयसप्तमी । अजादेशः परनिमित्तकः पूर्वविधौ कर्तव्ये स्था- निवद्भवति । पटयति । अवधीत् । बहुखट्वकः । पटुमाचष्ट इति णिचि टिलोपे कृते तस्य स्थानिवद्भावादत उपधाया इति वृद्धिर्न भवति । अवधीत् । अतो लोपस्य स्थानिवद्भावादतो हलादेर्लघोेरिति हलन्तलक्षणा वृद्धिर्न भवति । बहु- खट्वक इति आपोऽन्यतरस्यामिति ह्रस्वस्य स्थानिवद्भावाद् ह्रस्वान्ते ऽन्त्यात्पूर्व- मिति स्वरो न भवति । अच इति किम् । प्रश्नः । अक्राष्टाम् । आगत्य । प्रश्न इति प्रच्छेर्नङ्प्रत्यये छोः शूडनुनासिके चेति छकारस्य शकारः परनिमि- त्तकस्तुकि कर्तव्ये न स्थानिवद्भवति । अक्राष्टामिति झलो झलीति सिचो लोपः परनिमित्तकः कृषेः षकारस्य षढोः कः सीति ककारे कर्तव्ये न स्थानिवद्भवति । आगत्येति वा ल्यपीति अनुनासिकलोपः परनिमित्तकस्तुकि कर्तव्ये न स्थानि- वद्भवति । परस्मिन्निति किम् । युवजानिः । वधूटेजानिः । वैयाघ्रपद्यः । आदी- ध्ये । युवजानीरिति जायाया निङ् न परनिमित्तकस्तेन यलोपे न स्थानिव- द्भवति । वैयाघ्रपद्य इति न परनिमित्तकः पादस्यान्तलोपः पद्भावं न प्रतिषे- धाति । आदीध्ये इति दीधीङ उत्तमपुरुषैकवचने टैरित्वस्यापरनिमित्तकत्वा- च्छीङोर्दीधीवेव्योरिति लोपो न भवति । पूर्वविधाविति किम् । हे गौः । वाभ्रवीयाः । नैषेयः । हे गौरिति सुब्लुगादेशः संबुद्धिलोपे कर्तव्ये न स्थानिव- द्भवति । वाभ्रवीया इति वाभ्रव्यस्यामीच्छात्रा इति वृद्धाच्छ इति छः इयन्तात्

? It has ह, ल्, then प, then रwith a stroke:हल्पर). Then इति:इ+ति. Then अस्माद्वचनाद्भवति ।`

Now let's check line 27-32: Line 27: "जश् । जश्विधिं प्रत्यजादेशो न स्या-" Line 28: "निवद्भवति । सग्घिश्च मे सपीतिश्च मे । अद्यात्ने हरी धानाः । अदेः क्तिनि" Line 29: "बहुलं छन्दसीति घस्लादेशः, घसिभसोर्हलि चेति उपधालोपः, झलो झलीति" Line 30: "सकारलोपः, झषस्तथोर्धो ऽध इति धत्वम्, उपधालोपस्य स्थानिवत्त्वात् झलां" Line 31: "जश् झशीति धकारस्य जश्त्वं न स्यादस्माद्वचनाद्भवति । समाना ग्धिः," Wait! In line 31: "समाना ग्धिः," or "समाना ग्धिः"? Look at line 31: "समाना ग्धिः," - wait, it says "समाना ग्धिः," or "समाना ग्धिः,"? Wait, in line 31: "समाना ग्धिः,"

Here is the line-by-line transcription of the page into clean Devanagari Markdown:

२० ॥ काशिका ॥ १ ॥ १ ॥ चन,भ्यासकार्ये, घसिभसोर्हलि चेति उपधा लोपः, झलो झलीति सकार- लोपः, झषस्तथोर्धोऽध इति धत्वम्, उपधालोपस्य स्थानिवत्त्वात् झषां झष् झशीति जश्त्वं न स्यादस्माद्वचनाद्भवति । चर् । चर्विधिं प्रत्यजादेशो न स्थानिवद्भवति । जक्षतुः । जक्षुः । अक्षन्नमीमदन्त पितरः । लिड्द्विवचनबहुव- चनयोरदेर्घस्लादेशः, गमहनजनखनघसामित्युपधालोपः, द्विर्वचन,मभ्यासकार्ये तत्रोपधालोपस्य स्थानिवत्त्वात् खरि चेति घकारस्य चत्त्वं न स्यादस्माद्वचना- द्भवति । शासिवसिघसीनां चेति षत्वम् । अक्षन्नित्यदेलुङिबहुवचनेघस्लादेशः श्लेरागतस्य मन्त्रे घसहूरेति लुक्, गमहनजनखनघसामित्युपधालोपः

स्येति" Wait, in "स लोपोऽनन्त्यस्येति": Wait, the sutra 7.2.79 is "लिङः सलोपोऽनन्त्यस्य"! Here it has a space: "स लोपोऽनन्त्यस्येति".

Now look at L17: "सीयुटसकारलोपः प्रत्ययैकदेशलोपस्तत्र प्रत्ययलक्षणेन झलोत्यनुनासिकलोपो" Wait, look at "सीयुटसकारलोपः": Is it "सीयुटः सकारलोपः" or "सीयुटसकारलोपः"? It is "सीयुटसकारलोपः" (no visarga after ट, joined). "प्रत्ययैकदेशलोपस्तत्र" - all one word. "प्रत्ययलक्षणेन" "झलोत्यनुनासिकलोपो" - wait, let's look at that word again: झ + ल + ो + त्य + नु + ना + सि + क + लो + पो Wait, could it be "झलोत्यनुनासिकलोपो"? Let's look at the letter between झ and त्य: It has vertical line, top matra. It's either 'लो' or 'ली'. As we noted, it is printed as 'लो' (or 'ली'). If printed as 'लो', it's झलोत्यनुनासिकलोपो. Let's transcribe what is visible: "झलो

२२ ॥ काशिका ॥ १ ॥ १ ॥ अलोऽन्त्यात्पूर्व उपधा ॥ ६५ ॥ धात्वादौ वर्णसमुदाये ऽन्त्यादलः पूर्वो यो वर्णः सोऽलेवोपधासंज्ञो भवति । पच् । पठ् । अकारः । भिद् । छिद् । इकारः । बुध् । युध् । उकारः । वृत् । वृध् । ऋकारः । अल् इति किम् । शिष्टः । शिष्टवान् । समुदायात्पू- र्वस्य मा भूत् । उपधाप्रदेशाः । अत उपधाया इत्येवमादयः ॥ तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य ॥ ६६ ॥ तस्मिन्निति सप्तम्यर्थनिर्देशे पूर्वस्यैव कार्यं भवति नोत्तरस्य । इको यणचि । दध्युदकम् । मध्विदम् । पचत्योदनम् । निर्दिष्टग्रहणमानन्तर्यार्थम् । अग्निचिदत्रेति व्यवहितस्य मा भूत् ॥ तस्मादित्युत्तरस्य ॥ ६७ ॥ निर्दिष्टग्रहणमनुवर्त्तते । तस्मादिति पञ्चम्यर्थनिर्देश उत्तरस्यैव कार्यं भवति न पूर्वस्य । तिङ्ङतिङः । ओदनं पचति । इह न भवति । पचत्योदन- मिति ॥ स्वं रूपं शब्दस्याशब्दसंज्ञा ॥ ६८ ॥ शास्त्रे स्वमेव रूपं शब्दस्य ग्राह्यं बोध्यं प्रत्याय्यं भवति न बाह्यो ऽर्थः, शब्दसंज्ञां वर्जयित्वा । शब्देनार्थावगतेरर्थे कार्यस्यासंभवात्तद्वाचिनां शब्दानां संप्रत्ययो मा भूदिति सूत्रमिदमारभ्यते । अग्नेर्ढक् । आग्नेयमष्टाकपालं निर्वपेत् । अग्निशब्दो ऽग्निशब्दस्यैव ग्राहको भवति न ज्वलनः पावको धूमकेतुरिति नातः प्रत्ययो भवति । उदश्वितो ऽन्यतरस्याम् । औदश्वित्कम् । औदश्वि- तम् । तक्रमरिष्टं कालशेयं दण्डाहतं मथितमिति नातः प्रत्ययो भवति । अश- ब्दसंज्ञेति किम् । दाधा घ्वदाप् । तरप्तमपौ घः । घुग्रहणेषु घग्रहणेषु च संज्ञिनां ग्रहणं न संज्ञायाः ॥ सित्तद्विशेषाणां वृक्षार्थम् ॥ * ॥ सिन्निर्देशः कर्तव्यः । ततो वक्तव्यं तद्विशेषाणां ग्रहणं भवतीति । किं प्रयोजनम् । वृक्षार्थम् । विभाषा वृक्षमृगतृणेति । प्लक्षन्यग्रोधम् । प्लक्षन्यग्रोधाः । पित्पर्यायवचनस्य च स्वाद्यर्थम् ॥ * ॥ पिन्निर्देशः कर्तव्यः । ततो वक्तव्यं पर्यायवचनस्य ग्रहणं भव- ति, चकारात् स्वस्य रूपस्य तद्विशेषाणां चेति । किं प्रयोजनम् । स्वाद्यर्थम् । स्वे पुषः । स्वपोषं पुष्टः । रैपोषम् । धनपोषम् । अश्वपोषम् । गोपोषम् । जित् पर्यायवचनस्यैव राजार्थम् ॥ * ॥ जिन्निर्देशः कर्तव्यः । ततो वक्तव्यं पर्याय- वचनस्यैव ग्रहणं भवतीति, न स्वरूपस्य नापि तद्विशेषाणाम् । किं प्रयोजनम् । राजार्थम् । सभा राजामनुष्यपूर्वा । इनसभम् । ईश्वरसभम् । तस्यैव न भवति राजसभा । तद्विशेषाणां च न भवति । पुष्यमित्रसभा । चन्द्रगुप्तसभा । झित्-

An exact, line-by-line transcription of the Sanskrit text from the image:

॥ काशिका ॥ १ ॥ १ ॥ २३ द्विशेषाणां च मत्स्याद्यर्थम् ॥ * ॥ णिन्निर्देशः कर्त्तव्यः । ततो वक्तव्यं तस्य च ग्रहणं भवति तद्विशेषाणां चेति । किं प्रयोजनम् । मत्स्याद्यर्थम् । पक्षिमत्स्य- मृगान् हन्तीति ठक् । पाक्षिकः । मात्स्यिकः । तद्विशेषाणाम् । शाकुनिकः । पर्यायाणां न भवति । अजिह्मगान् हन्ति । अनिमिषान् हन्तीति । यस्येष्यते । मीनान् हन्तीति मैनिकः ॥ अणुदित्सवर्णस्य चाप्रत्ययः ॥ ६९ ॥ परेण णकारेण प्रत्याहारग्रहणम् । अण् गृह्यमाण उदिच्च सवर्णानां ग्राहको भवति स्वस्य च रूपस्य प्रत्ययं वर्जयित्वा । आदुगुणः । यस्य चोः । यस्येति च । स्वरानुनासिक्यकालभिन्नस्य ग्रहणं भवति । उदित्स्वपि । चुटू । लशकतद्धिते । चवर्गटवर्गयोः कवर्ग

ह न संबध्यते । त्यदादीनि शब्दरूपाणि वृद्धसंज्ञानि भवन्ति । त्यदीयम् । तदीयम् । एतदीयम् । इदमी- यम् । अदसीयम् । त्वदीयम् । मदीयम् । त्वायायनिः । मादायनिः । भव- दीयम् । किमीयम् ॥

Let's check Sutra 75: एङ् प्राचां देशे ॥ ७५ ॥ यस्याचामादिग्रहणमनुवर्त्तते । एङ् यस्याचामादिस्तत्प्राग्देशाभिधाने वृद्धसंज्ञं भवति । एणीपचनीयम् । भोजकटीयः । गोनर्दीयः । एङिति किम् । काहिकच्छः कान्यकुब्जः । प्राचामिति किम् । देवदत्तो ग्राम बाहीकेषु ग्रामः । Wait, let's look at L22: "काहिकच्छः कान्यकुब्जः ।" or "माहिकच्छः"? Look at the first letter of "काहिकच्छः": Is it 'म' or 'क'? Compare with 'म' in "मालीयः": 'म' has a loop. Here: it is 'म' with aa-matra: "मा

॥ काशिका ॥ १ ॥ २ ॥ २५ तेभ्यो गाङ्कुटादिभ्यः परे ऽञ्णितः प्रत्यया ङितो भवन्ति ङिद्वद्भवन्तीत्यर्थः । गाङः । अध्यगीष्ट । अध्यगीषाताम् । अध्यगीषत । कुटादिभ्यः । कुटिता । कुटि- तुम् । कुटितव्यम् । उत्पुटिता । उत्पुटितुम् । उत्पुटितव्यम् । अञ्णिदिति किम् । उत्कोटयति । उच्चुकोट । उत्कोटकः । उत्कोटो वर्त्तते ॥ व्यचेः कुटादित्व- मनसीति वक्तव्यम् ॥ * ॥ विचिता । विचितुम् । विचितव्यम् । अनसीति किम् । उव्व्यचाः ॥ विज इट् ॥ २ ॥ ओविजी भयचलनयोः, अस्मात्पर इडादिः प्रत्ययो ङिद्वद्भवति । उद्वि- जिता । उद्विजितुम् । उद्विजितव्यम् । इडिति किम् । उद्वेजनम् । उद्वेजनीयम् ॥ विभाषोर्णोः ॥ ३ ॥ इडिति वर्तते

२६ ॥ काशिका ॥ १ ॥ २ ॥ शीनां तु रलो व्युपधादिति विकल्पे प्राप्ते नित्यार्थं वचनम् । मृडित्वा । मृदित्वा । गुधित्वा । कुषित्वा । क्लिषित्वा । उदित्वा । उषित्वा ॥ रुदविदमुषग्रहिस्वपिप्रच्छः संश्च ॥ ८ ॥ रुद विद मुष ग्रहि स्वपि प्रच्छ इत्येतेभ्यः संश्च क्त्वा च कितौ भवतः । रुदविदमुषीणां रलो व्युपधादिति विकल्पे प्राप्ते नित्यार्थं ग्रहणम् । ग्रहेर्विध्य- र्थमेव । स्वपिप्रच्छ्योः संनर्थं ग्रहणम् । किदेव हि क्त्वा । उदित्वा । रुरुदिषति । विदित्वा । विविदिषति । मुषित्वा । मुमुषिषति । गृहीत्वा । जिघृक्षति । सुप्त्वा । सुषुप्सति । पृष्ट्वा । पिपृच्छिषति । ग्रहादीनां कित्त्वात्संप्रसारणं भवति । किरश्च पञ्चभ्य इति प्रच्छेरिडागमः ॥ इको झल् ॥ ९ ॥ [L1

' or 'प'? In line 23 directly above is "कित्त्वादनुनासिकलोपः", specifically 'सि' and 'क'). The 'इ'-matra of 'सि' hangs down, or the u-matra of 'नु'? Directly above that 'न' is 'क' of 'कित्त्वादनुनासिकलोपः'. Wait, look at the slant: it is definitely an 'े' matra or is it a visarga? No, it's 'े'. But wait, in Kasika: "आङो यमहनेत्यात्मनेपदम्"?? Wait! If "यमहने" + "इत्यात्मनेपदम्", sandhi would be "यमहनेत्यात्मनेपदम्" or "यमहन इत्यात्मनेपदम्"? Notice that between "यमहने" and "इत्यात्मनेपदम्", is there a space? Wait, look at line 24: "आङो यमहने इत्यात्मनेपदम्" or "आङ्गो यमहने इत्यात्मनेपदम्"? Wait, why would Kasika cite "आङो यमहन्"? The sutra 1.3.28 is "आङो यमहनः". With visarga: "यमहनः". Before vowel "इ": "यमहन इत्यात्मनेपदम्" (भोभगोअघोअपूर्वस्य योऽशि -> लोपः शाकल्यस्य -> यमहन इत्यात्मनेपद