काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

५२८ ॥ काशिका ॥ ६ ॥ १ ॥ उदात्तादित्येव । ददती । दधती । नाभ्यस्तानामादिरित्याद्युदात्तावेतो ॥ बृह- न्महतोश्चोपसंख्यानम् ॥ * ॥ बृहती । महती । बृहता । महता ॥ उदात्तयणो हल्पूर्वात् ॥ १७४ ॥ उदात्तस्थाने यो यण् हल्पूर्वस्तस्मात्परा नदी अजादिर्या ऽसर्वनामस्था- नविभक्तिरुदात्ता भवति । कर्त्री । हर्त्री । प्रलवित्री । प्रसवित्री । कर्त्रे । हत्रे । प्रलवित्र्या । प्रसवित्र्या । तृजन्ता एते ऽन्तोदात्ताः । उदात्तयणं किम् । कर्त्री । हर्त्री । कर्त्रा । हत्रा । तृन्नन्तोयमाद्युदात्तः । हल्पूर्वादिति किम् । वहन्ति नावा ब्राह्मण्या । नकारग्रहणं च कर्तव्यम् ॥ * ॥ वाक्पत्नीयं कन्या ॥ नोङ् धात्वोः ॥ १७५ ॥ ऊङो धातोश्च य उदात्तयण् हल्पूर्वस्तस्मात्परा ऽजाद्यसर्वनामस्थान- विभक्तिर्नोदात्ता भवति । ब्रह्मबन्ध्वा । ब्रह्मबन्ध्वे । वीरबन्ध्वा । वीरबन्ध्वे । ऊङ् प्रत्ययस्वरेणोदात्तः । तेन सह य एकादेशः सोप्युदात्त इति उदात्तयण्का- रस्तस्मादुदात्तत्वे प्रतिषिद्धे उदात्तस्वरितयोर्यणः । स्वरितोनुदात्तस्येति विभ- क्तिः स्वर्यते । धातुयणः खल्वपि । सङ्खल्वा । सङ्खल्वे । खलप्वे । क्विबन्तस्य कृदुत्तरपदप्रकृतिस्वरेणान्तोदात्तस्य ओः सुपि यणादेशः ॥ ह्रस्वनुड्भ्यां मतुप् ॥ १७६ ॥ अन्तोदात्तादित्येव । ह्रस्वान्तादन्तोदात्तान्नुटश्च परो मतुब् उदात्तो भवति । अग्निमान् । वायुमान् । कर्तृमान् । हर्तृमान् । नुटः खल्वपि । अक्षवन्तः । शीर्ष्वन्तः । अन्तोदात्तादित्येव । वसुमान् । वसुशब्द आद्युदात्तस्तस्मान्मतुप् अनुदात्त एव भवति । यत्र च स्वरविधौ व्यञ्जनमविद्यमानवदित्येषा परिभाषा नाश्रीयते नुड्ग्रहणात् तेन महत्वानित्यत्र न भवति ॥ रेशब्दाच्च मतुप उदा- त्त्वं वक्तव्यम् ॥ * ॥ वारेवान् ॥ रेश्च प्रतिषेधो वक्तव्यः ॥ * ॥ चित्रतीर्या- न्यानुवाक्या भवन्तीति ॥ नामन्यतरस्याम् ॥ १७७ ॥ ह्रस्वग्रहणमनुवर्तते मतुब्ग्रहणं च । तेन मतुपा ह्रस्वो विशेष्यते मतुपि यो ह्रस्वस्तदन्तादन्तोदात्तादन्यतरस्यां नाम् उदात्तो भवति । अग्नीनाम् । वायूनाम् । कर्तॄणाम् । मतुपा ह्रस्वविशेषणं किम् । भूतपूर्वेपि ह्रस्वे यथा- स्यात् । अन्यथा हि साम्प्रतिकएव स्यात् तिसृणां चतसृणामिति । सनुट्कस्य ग्रहणं किम् । धेन्वाम् । शक्त्याम् । उदात्तयणो हल्पूर्वादित्ययमन्तोदात्तः । ह्रस्वादित्येव । कुमारीणाम् । अन्तोदात्तादित्येव । त्रपुषाम् । वसूनाम् ॥ ङ्याप्छन्दसि बहुलम् ॥ १७८ ॥

॥ काशिका ॥ ६ ॥ १ ॥ ५२९

ह्रन्ताच्छन्दसि विषये नामुदात्तो भवति बहुलम् । देवसेनानामभिभ्र- ञ्जतीनाम् । बहूनां पिता । न च भवति नदीनां पारे जयन्तीनां मरुतः ॥ षट्त्रिचतुर्भ्यो हलादिः ॥ १७९ ॥ अन्तोदात्तादित्येतन्निवृत्तम् । षट्संज्ञकेभ्यस्त्रि चतुरित्येताभ्यां च परा हलादिर्विभक्तिरुदात्ता भवति । षण्णाम् । षड्भिः । षड्भ्यः । पञ्चानाम् । सप्तानाम् । त्रि । त्रिभिः । त्रिभ्यः । त्रयाणाम् । चतुर् । चतुर्भ्यः । चतुर्णा- म् । हलादिरिति किम् । चतस्रः पश्य ॥ झल्युपोत्तमम् ॥ १८० ॥ षट्त्रिचतुर्भ्यो या झलादिर्विभक्तिस्तदन्ते पदे यदुपोत्तममुदात्तं भवति । त्रिप्रभृतीनामन्त्यमुत्तमं तत्समीपे च यत्तदुपोत्तमम् । पञ्चभिस्तपस्तपति । सप्तभिः परान् जयति । तिसृभिश्च वहसे त्रिंशता । चतुर्भिः । झलीति किम् । पञ्चानाम् । सप्तानाम् । उपोत्तममिति किम् । षड्भिः । षड्भ्यः ॥ विभाषा भाषायाम् ॥ १८१ ॥ षट्त्रिचतुर्भ्यो या झलादिर्विभक्तिस्तदन्ते पदे उपोत्तममुदात्तं भवति विभाषा भाषायां विषये । पञ्चभिः । २ । सप्तभिः । २ । तिसृभिः ।

२३० ॥ काशिका ॥ ६ । १ ॥ सावेकाच इति ऊहिदम्पदाद्यप्सुमैद्युभ्य इति वा प्राप्तिः प्रतिषिध्यते । झलीति किम् । दिवा ॥ नृ चान्यतरस्याम् ॥ १८४ ॥ नृ इत्येतस्मात्परा झलादिर्विभक्तिरन्यतरस्यां नोदात्ता भवति । नृभ्याम् । नृभिः । नृभ्यः । नृषु । झलीत्येव । न्रा । न्रे ॥ तित्स्वरितम् ॥ १८५ ॥ तित्स्वरितं भवति । सवन्ताव्द्यत् । चीकीर्यम् । जिहीर्यम् । ऋहलो- र्ण्यत् । कार्यम् । हार्यम् । प्रत्ययाद्युदात्तस्यापवादः ॥ तास्यनुदात्तेन्ङिददुपदेशाल्लसार्वधातुकमनुदा- त्तमह्वन्विङोः ॥ १८६ ॥ तासेरनुदात्तेतो ङितो ऽकारान्तोपदेशाच्च शब्दात्परं लसार्वधातुकम- नुदात्तं च भवति ह्वङ् इन् इत्याभ्यां परं वर्जयित्वा । तासेस्तावत् । कर्त्ता । कर्त्तारौ । कर्त्तारः । प्रत्ययस्वरापवादोयम् । अनुदात्तेतः । आस । आस्ते । वस । वस्ते । ङित् । सूङ् । सूते । शीङ् । शेते । अदुपदेशात् । तुदतः । नुदतः । पचतः । पठतः । अनुबन्धस्यानैकान्तिकत्वादकारान्तोपदेशएव शप् । पवमानः । यजमानः । यद्यत्र मुक् अकारमात्रस्य स्यात् तदा लसार्वधातुक- मदुपदेशादनन्तरमिति सिद्धो निघातः । अथाकारान्तस्याङ्गस्य, तथापि लसा- र्वधातुकानुदात्तत्वे कर्त्तव्ये बहिरङ्गत्वादसिद्ध इति सिद्धम् । चित्स्वरोप्यनेन लसार्वधातुकानुदात्तत्वेन परत्वाद्बाध्यते । तास्यादिभ्य इति किम् । चिनुतः । चिन्वन्ति । ङिदयं श्नुः पूर्वस्य कार्यं प्रति न तु परस्य । उपदेशग्रहणं किम् । इह च यथा स्यात् पचावः पचाम इति । इह च मा भूत् हतो हथ इति । लग्रहणं किम् । कतीह पवमानाः । सार्वधातुकमिति किम् । शिश्ये । शिश्याते । शिश्यिरे । अह्वन्विङोरिति किम् । हुते । यदधीते ॥ आदिः सिचो ऽन्यतरस्याम् ॥ १८७ ॥ उदात्त इति वर्तते । सिजन्तस्यान्यतरस्यामादिरुदात्तो भवति । मा हि कार्ष्टाम् । मा हि काष्टाम् । एकोत्राद्युदात्तः । अपरो ऽन्तोदात्तः । मा हि लाविष्टाम् । २ । एकोत्राद्युदात्तः । अपरो मध्योदात्तः । सिचश्चित्- त्त्वादिडागमानुदात्तत्वं हि बाध्यते ॥ सिच आद्युदात्तत्वे ऽनिटः पितः उदात्तत्वं वक्तव्यम् ॥ * ॥ मा हि कार्षम् । २ । अनिट इति किम् । मा हि लाविषम् । २ । मध्योदात्त एवाद्युदात्ताभावपक्षे भवति ॥ स्वपादिहिंसामच्यनिटि ॥ १८८ ॥

जादावयं"?? Look at line 7 very closely: First letter: [smudge?] then ह/इ with icarus? Actually, look at line 7: There is an indent. First glyph: 'ह' with 'ि' = हि. Second glyph: 'त्' + 'य'? Look at 'त्य' in "सप्तम्यन्तं" (line 2), "प्रत्ययस्वरेण" (line 5). In 'त्य', the 'त' is attached to 'य'. In line 7, look at that cluster: it is 'त' + 'य' = त्य! Wait, is it 'इत्यजादावयं'? Wait, the first letter is NOT 'हि', look at 'इ' in line 7 "इह": 'इ' has a top horizontal, a little loop left, down, loop right, tail down! Now look at the first letter of line 7: Top loop, down, tail... but wait, why is there a vertical line before it? Ah! There is a vertical line on the left margin: a border mark / stray ink mark! The letter itself is 'इ'! Then 'त्य' = इत्य! Then 'जा' = जा! Then 'दा' = दा! Then 'व' = व! Then 'यं' = यं! "इत्यजादावयं विधिरिष्यते ॥ इह न भवति । स्वपानि ।

• क
• then इ (independent vowel इ)? No, it looks like इ! Wait, look at इ in इन्प्रत्ययान्तौ: In old Devanagari, independent इ looks like इ. Here it has: क then इ with a stroke? No, it has क then ि न ि? No, wait! Let's compare independent इ: look at इति in line 13: इति. The इ has a top loop and bottom tail. In line 30, after औणादिक, there is: इ with a halanta न्? Wait, look at: औणादिक then इ न् प ् र त ् य य ा न ् त ौ! Wait, between क and न्: There is ि? No, there is इ! Wait, look at क then ि then न्? Wait, is there a danda or gap? There is क followed by ि on the next letter? Wait, look at the letter between क and प्र: It looks like इन् with a black mark, or किनि? Let's look at the

वश्यः । उदात्तन्निवृत्तिस्वरेणान्तोदात्तो भवति । प्रत्ययलक्षणमत्रापि नेष्यते । पथिप्रिय इत्यत्र पूर्वपदप्रकृतिस्वरेणान्तोदात्तः पथिशब्दः ॥ अन्तश्च तवै युगपत् ॥ २०० ॥ तवैप्रत्ययान्तस्यान्तश्चशब्दादादिश्च युगपदुदात्तौ भवतः । कर्तवै । हर्तवै । प्रत्ययाद्युदात्तत्वापवादः । युगपद्ग्रहणं पर्यायनिवृत्त्यर्थम् । एकवर्ज- मिति वचनाद्यौगपद्यं न स्यात् ॥ क्षयो निवासे ॥ २०१ ॥ क्षयशब्दो निवासे ऽभिधेये आद्युदात्तो भवति । क्षियन्ति निवस्- न्त्यस्मिन्निति क्षयः पुंसि संज्ञायां घः प्रायेणेति घप्रत्ययान्तस्य प्रत्ययस्वरः प्राप्तः । क्षये जागृहि प्रपश्यन् । निवासइति किम् । क्षयो वर्त्तते दस्यूनाम् । एरज्चि- त्ययमजन्तः ॥ जयः करणम् ॥ २०२ ॥ जयशब्दः करणवाची आद्युदात्तो भवति । जयन्ति तेनेति जयः । पुंसि संज्ञायां घः प्रायेणेति घस्तस्य प्रत्ययस्वरः प्राप्तः । जयोऽश्वः । करणमिति किम् । जयो वर्त्तते ब्राह्मणानाम् । अत्राप्येरजित्ययमजन्तः ॥ वृषादीनां च ॥ २०३ ॥ वृष इत्येवमादीनामादिरुदात्तो भवति ॥ वृषः । जनः । ज्वरः । गहः । हयः । गयः । एते सर्वे पचाद्यच्प्रत्ययान्ताः । गय इत्यत्र गायतेर्निपातनाद्धे- त्वम् । नयः । तयः । पयः । वेदः । अंशः । दवः । एते ऽपि तथैवाच्प्रत्य- यान्ताः । सूद दृगुपधादिति कप्रत्ययान्तः । गुहाभिदादिरङ्प्रत्ययान्तः ॥ शम- रखौ संज्ञायां समतौ भावकर्मणोः ॥ शमो भावे रणः कर्मणि घञन्तावेतौ निपातनाद् भावकर्मणोर्भवतः । मन्त्रः पचाद्यजन्तः । शान्तिरिति क्तिजन्तः । कामः । यामः । घञन्तावेतौ । आराधाराकारा भिदादयः । वहो गोचरादिषु घप्रत्ययान्तः । कल्पः । अ्रजन्तः । पादो घञन्तः । तत्र क्व चित्प्रत्ययस्वरः प्राप्तः क्व चित्कर्षात्वतो घञोन्त उदात्त इति । वृषादिराकृतिगणः । अविहित- माद्युदात्तत्वं वृषादिषु द्रष्टव्यम् ॥ संज्ञायामुपमानम् ॥ २०४ ॥ उपमानशब्दः संज्ञायामाद्युदात्तो भवति । चञ्चा । वद्रधिका । खर- कुटी । दासी । उपमानशब्दा एते ऽउपमेयस्य संज्ञाः । तत्र इवे प्रतिकृताविति यः कन् तस्य लुम्मनुष्येइति लुप् । यद्येवं किमर्थमिदमुच्यते प्रत्ययलक्षणेन सिद्धमाद्युदात्तत्वम् । एतदेव ज्ञापयति क्व चिदिह स्वरविधौ प्रत्ययलक्षणं न

५३४ ॥ काशिका ॥ ६ । १ ॥ भवतीति । तथा च पूर्वेणोदाहृतम् । संज्ञायामिति किम् । अग्निरर्माणवकः । उपमानमिति किम् । देवदत्तः ॥ निष्ठा च द्व्यजनात् ॥ २०५ ॥ निष्ठान्तं च द्व्यच् संज्ञायां विषये आयुदात्तं भवति स चेदादिराकारो न भवति । दत्तः । गुप्तः । बुद्धः । प्रत्ययस्वरापवादः । निष्ठेति किम् । देवः । भीमः । द्व्यजिति किम् । चिन्तितः । रचितः । अनादिति किम् । आतः । आप्तः । संज्ञायामिति किम् । कृतम् । हृतम् ॥ शुष्कधृष्टौ ॥ २०६ ॥ आदिरुदात्त इति वर्तते । शुष्क धृष्ट इत्येतावायुदात्तौ भवतः । शुष्कः । धृष्टः । असंज्ञार्थ आरम्भः ॥ आशितः कर्ता ॥ २०७ ॥ आशितशब्दः कर्तृवाची आयुदात्तो भवति । आशितो देवदत्तः । अशे- र्यङ्लुङ् पूर्वाद्द्विवक्षिते कर्मणि कर्तरि क्तः । तत्र याद्यर्धमिति प्राप्तः स्वरो बाध्यते । कर्तेरीति किम् । आशितमन्नम् । आशितं देवदत्तेन । पूर्वेत्र कर्मणि क्तः, उत्तरत्र भावे ॥ रिक्ते विभाषा ॥ २०८ ॥ रिक्तशब्दे विभाषा आदिरुदात्तो भवति । रिक्तः । रिक्तः । संज्ञायां निष्ठा च द्व्यजनादित्यनेन पूर्वविप्रतिषेधेन नित्यमायुदात्तः ॥ जुष्टार्पिते चच्छन्दसि ॥ २०९ ॥ जुष्ट अर्पित इत्येते शब्दरूपे छन्दसि विषये विभाषा आयुदात्ते भवतः । जुष्टः । २ । अर्पितः । २ । छन्दसीति किम् । भाषायां प्रत्ययस्वरेणान्तोदात्ततावेति ॥ नित्यं मन्त्रे ॥ २१० ॥ जुष्ट अर्पित इत्येते शब्दरूपे मन्त्रविषये नित्यमायुदात्ते भवतः । जुष्टं देवाना,म॑र्पितं पितॄणाम् । पूर्वेणात्र विकल्पः प्राप्तः । के चिदत्र जुष्टेत्येतदेवानु- वर्तयन्ति । अर्पितशब्दस्य विभाषा मन्त्रेपीच्छन्ति । अन्तोदात्तोपि ह्ययं मन्त्रे पठ्यते । तस्मिन्त्साकं त्रिशता न शङ्कवोर्पिता इति ॥ युष्मदस्मदोर्ङसि ॥ २११ ॥ युष्मदस्मदो मडिक्प्रत्ययान्ते ऽन्तोदात्ते तयोर्ङसि परत आदिरुदात्तो भवति । तव स्वम् । मम स्वम् ॥ ङयि च ॥ २१२ ॥

युष्मदस्मदोरिति वर्तते, आदिरुदात्त इति च। हे इत्येतस्मिंश्च परतो युष्मदस्मदोरादिरुदात्तो भवति। तुभ्यम्। मह्यम्। पृथग्योगकरणं यथासंख्य- शङ्कानिवृत्त्यर्थम् ॥ यतोनावः ॥ २१३ ॥ निष्ठा च द्व्यजनादित्यतो द्व्यच्ग्रहणमनुवर्त्तते । यत्प्रत्ययान्तस्य द्व्यच आदिरुदात्तो भवति न चेन्नौशब्दात्परो भवति । अचो यत् । चेयम् । जेयम् । शरीरावयवाद्यत् । कण्ठ्यम् ॥ ओष्ठ्यम् । तित्स्वरितमित्यस्यापवादः । अनाव इति किम् । नाव्यम् । द्व्यच इत्येव । चिकीर्ष्यम् । ललाट्यम् ॥ ईडवन्दवृशंसदुहां ण्यतः ॥ २१४ ॥ ईड वन्द वृ शंस दुह् इत्येतेषां यो ण्यत् तदन्तस्यादिरुदात्तो भवति । ईड्यम् । वन्द्यम् । वार्यम् । शस्य

५३६ ॥ काशिका ॥ ६ । १ ॥ चङन्ते ऽन्यतरस्यामुपोत्तममुदात्तं भवति । मा हि चीकरताम् । २ । न माङ्योगदित्यटि प्रतिषिद्धे हि चेति निघाते ऽनुपदेशादिति लसार्वधातुकानु- दात्तत्वे कृते चङ एव स्वरे प्राप्ते पक्षे धात्वकार उदात्तो भवति । उपोत्तमग्रह- णाद्द्वयोर्न भवति । मा हि दधत् ॥ मतोः पूर्वमात्संज्ञायां स्त्रियाम् ॥ २१६ ॥ मतोः पूर्वं मकार उदात्तो भवति तच्चेन्मत्वन्तं स्त्रीलिङ्गे संज्ञा भवति । उदुम्बरावती । पुष्करावती । वीरणवती । शरावती । शरादीनां चेतिदीर्घः। आदिति किम् । इतुमती । द्रुमवती । संज्ञायामिति किम् । खट्वावती । स्त्रियामिति किम् । शरावान् । मतोरिति किम् । गवाशिन । अन्तो ऽवत्याः ॥ २२० ॥ संज्ञायामित्येव । अवतीशब्दान्तस्य संज्ञायामन्त उदात्तो भवति शङ्गि- रवती । खदिरवती । हंसवती । कारण्डवती । ङीपः पित्त्वादनुदात्तत्वे प्राप्तम् । अवत्या इति किमुच्यते न वत्या इत्येवमुच्येत । नैवं शक्यमिहापि स्यात् । राजवती । स्वरविधौ नलोपस्यासिद्धत्वाच्चायमवतीशब्दः । वत्वं पुनरा- श्रयात्सिद्धम् ॥ ईवत्याः ॥ २२१ ॥ ईवतीब्शब्दान्तस्यान्त उदात्तो भवति स्त्रियां संज्ञायां विषये । अक्षी- वती । रूपीवती । मुनीवती † ॥ चौ ॥ २२२ ॥ चावित्यञ्चतिर्लुप्तनकारो गृह्यते । तस्मिन्यतः पूर्वस्यान्त उदात्तो भवति । दधीचः पश्य । दधीचा । दधीचे । मधूचः पश्य । मधूचा । मधूचे । उदात्तनिवृत्तिस्वरापवादोयम् ॥ चावतांवृददिति वक्तव्यम् ॥ * ॥ दाधीचः । माधूचः । प्रत्ययस्वर एवात्र भवति ॥ समासस्य ॥ २२३ ॥ समासस्यान्त उदात्तो भवति । राजपुरुषः । ब्राह्मणकम्बलः । पण्डी- स्वनः । पटहशब्दः । नदीघोषः । राजपषत् । ब्राह्मणसमित् । स्वरविधौ व्यञ्जन- मविद्यमानवदिति हलन्तेऽप्यन्तोदात्तत्वं भवति । नानावद वरस्यापवादः ॥ इति काशिकायां वृत्तौ षष्ठस्याध्यायस्य प्रथमः पादः ॥

* वेत्रवतीत्यधिकं पुस्तकान्तरे । † कपीवतीत्यधिकमेकस्मिन्पुस्तके ।

॥ काशिका ॥ ६ ॥ २ ॥ ५३७ ॥ अथ षष्ठाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम् ॥ १ ॥ पूर्वपदग्रहणमत्र पूर्वपदस्ये स्वरे उदात्ते स्वरिते वा वर्तते । बहुव्रीहौ समासे पूर्वपदस्य यः स्वरः स प्रकृत्या भवति, स्वभावेनावतिष्ठते, न विकार- मनुदात्तत्वमापद्यते । समासान्तोदात्तत्वे हि सति अनुदात्तं पदमेकवर्जमिति सो ऽनुदात्तः स्यादिति समासान्तोदात्तत्वापवादोऽयमारभ्यते । कार्ष्णाजिना- सङ्गाः । कृष्णो मृगस्तस्य विकारः कार्ष्णः । प्राणिरजतादिभ्योऽनित्यञ्प्रत्य- यान्तो ञित्स्वरेणाद्युदात्तः । यूपवलजः । यूपशब्द उणादिषु कुसुयुभ्यश्चेति पप्रत्ययान्तः । तत्र च दीर्घ इति निदिति च वर्तते तेनाद्युदात्तः । ब्रह्मचा- रिपरिकन्दः । ब्रह्मचारिशब्दः कृदुत्तरपदप्रकृतिस्वरेणान्तोदात्तः । स्नातक- पुत्रः । स्नातशब्दः क्तप्रत्ययान्तो नित्स्वरेणाद्युदात्तः । अध्यापकपुत्रः । लित्स्वरेणाध्यापकशब्दो मध्योदात्तः । श्रोत्रियपुत्रः । श्रोत्रियशब्दो नित्त्वादा- द्युदात्तः । मनुष्यनाथः । मनुष्यशब्दस्तित्स्वरितमिति स्वरितान्तः । उदात्तग्रहणं स्वरितग्रहणं चात्रानुवर्त्तते, तेन सर्वानुदात्ते पूर्वपदे विधिरैष नास्तीति समासा- न्तोदात्तत्वं भवति । समभाग इति समशब्दो हि सर्वानुदात्तः ॥ तत्पुरुषे तुल्यार्थतृतीयासप्तम्युपमाना- व्ययद्वितीयाकृत्याः ॥ २ ॥ तत्पुरुषे समासे तुल्यार्थे तृतीयान्तं सप्तम्यन्तमुपमानवाचि अव्ययं द्विती- यान्तं कृत्यान्तं च यत्पूर्वपदं तत्प्रकृतिस्वरं भवति । तुल्यार्थे । तुल्यश्वेतः । तुल्यलोहितः । तुल्यमहान् । सदृक्श्वेतः । सदृग्लोहितः । सदृङ्महान् । सदृ- शश्वेतः । सदृशलोहितः । सदृशमहान् । एते कृत्यतुल्याख्या अजात्येति कर्म- धारयाः । तत्र तुल्यशब्दो यतो ऽनाव इत्याद्युदात्तः । सदृक्शब्दः । समाना- न्योश्चेति क्विन्प्रत्ययान्तः कृदुत्तरपदप्रकृतिस्वरेणान्तोदात्तः । सदृशशब्दोपि कञन्तो मध्योदात्तः । तुल्यार्थे । तृतीया । शङ्कुलया खण्डः, शङ्कुलाखण्डः । किरिणा काणः, किरिकाणः । शङ्कुपूर्वाल्लातेर्घञर्थे कविधानमिति वा कप्रत्य- यान्तः शङ्कुलाशब्दोन्तोदात्तः । किरिशब्दोपि किरतेः कृगॄपृकटिभिदिक्विदि- भ्यश्चेतीकौरप्रत्ययः किदौणादिकस्तेनासावन्तोदात्तः । तृतीया । सप्तमी । अक्षेषु शौण्डो, ऽक्षशौण्डः । पानशौण्डः । अशेर्देवनइति । सप्रत्ययान्तोऽक्ष- शब्दोन्तोदात्तः । पानशब्दो ल्युडन्तो लित्स्वरेणाद्युदात्तः । सप्तमी । उपमान । शशप्लुतश्यामा । कुमुदश्येनी । हंसगद्गदा । न्यग्रोधपरिमण्डला । दूर्वाकाण्डश्यामा ।

तीति न्यग्रोधः । पचाद्यच्प्रत्यया- Wait: "न्यग्रोहतीति न्यग्रोधः ।" In line 5: "षिभ्यः स इति सप्रत्ययान्तः । न्यग्रोहतीति न्यग्रोधः । पचाद्यच्प्रत्यया-" Wait, is there an 'अच्' in "पचाद्यच्प्रत्यया-"? Yes: "पचाद्यच्प्रत्यया-" or "पचादित्वादच्प्रत्यया-"? Look closely at line 5: "पचादित्वादच्प्रत्यया-"! YES! "पचा" - "दि" - "त्वा" - "द" - "च्" - "प्र" - "त्य" - "या" - ! "पचादित्वादच्प्रत्यया-"!

Line 6: न्तस्तस्य 'न्यग्रोधस्य च केवलस्ये'ति निपातनाद् हकारस्य धकारो मध्योदात्तत्वं Wait, look at line 6: "न्तस्तस्य 'न्यग्रोधस्य च केवलस्ये'ति निपातनाद् हकारस्य धकारो मध्योदात्तत्वं" Yes, quotes around 'न्यग्रोधस्य च केवलस्ये'? In image: "न्तस्तस्य 'न्यग्रोधस्य च केवलस्ये'ति निपातनाद् हकारस्य धकारो मध्योदात्तत्वं" Yes, single quotes are visible!

भवति । विद्यादायादः । धनदायादः । संज्ञायां समजन्निषदिति विद्याशब्दः क्यप्प्रत्ययान्तः । उदात्त इति च तत्र वर्तते, तेनायमन्तोदात्तः । कॄवृञ्जिम- न्विन्निधाञ्भ्यः क्युरिति बहुलवचनात् केवलादपि धाञः क्युप्रत्ययस्तेन धन- शब्दः प्रत्ययस्वरेणाद्युदात्तः । अथ विद्यादायाद इति केन षष्ठी, स्वामीश्व- राधिपतिदायादेति । यद्येवं प्रतिपदविधाना च षष्ठी न समस्यतइति समास- प्रतिषेधः प्राप्नोति । एवं तर्हि शेषलक्षणैवात्र षष्ठी तस्यास्तु सप्तमी विधाय- माना बाधिका मा विज्ञायीति पुनरभ्यनुज्ञायते । दायाद्यामिति किम् । परम- दायादः । अत्र समासान्तोदात्तत्वमेव भवति ॥ प्रतिबन्धि चिरकृच्छ्रयोः ॥ ६ ॥ तत्पुरुषे समासे चिरकृच्छ्रयोरुत्तरपदयोः प्रतिबन्धिवाचि पूर्वपदं प्रकृति- स्वरं भवति ।

' (ṛ)? Then: 'त्प्र'? Look at the characters: व (va) with ऋ-matra? No, it's व (va) + ऋ (ṛ) -> वृ. Then: ञ् (ña) or त् (ta)? Then: क (ka) or प्र (pra)? Wait, let's look at -in Kashika 6.2.11: What does Kashika say on 6.2.11? "पितृसदृशः। मातृसदृशः। पितृमातृशब्दौ नप्तृनेष्ट्रादिष्वन्तोदात्तौ निपातितौ।" Wait! Phitsutra: "नप्तृनेष्टृत्वष्टृहोतृपोतृभ्रातृजामातृपितृदुहितृणाम्" or "पितृमातृशब्दावृञ्..."? Wait, what about Unadi: 'पातेर्डतिः'? No, 'पातृ' is with तृच्/तृन्. Wait, what is the accent of पितृ and मातृ? Panini 6.1.171: "उदात्तयणो हल्पूर्वात्" - "पितुः सदृशः पितृसदृशः"! Kashika 6.2.11: "पितृसदृशः। मातृसदृशः। पितृमातृशब्दौ..." Wait! Let's search the exact text of Kashika

मात्रच उत्पचस्य प्रमाणे लो द्विगोर्नित्यमिति लुक् । प्राच्यश्चासौ सप्तसम- श्वेति, प्राच्यसप्तसमः । प्राच्यशब्द चाद्युदात्तः । गान्धारिशब्दः कर्दमादि- त्वाद्युदात्तो मध्योदात्तो वा । द्विगोर्निति किम् । व्रीहिप्रस्थः । प्रमाणइति किम् । परमसप्तसमः ॥ गन्तव्यपण्यं वाणिजे ॥ १३ ॥ वाणिजशब्दउत्तरपदे तत्पुरुषे समासे गन्तव्यवाचि पण्यवाचि च पूर्व- पदं प्रकृतिस्वरं भवति । मद्रवाणिजः । काश्मीरवाणिजः । गान्धारिवाणिजः । मद्रादिषु गत्वा व्यवहरन्तीत्यर्थः । सप्तमीसमासा एते । तत्र मद्रशब्दो रक्- प्रत्ययान्तत्वादन्तोदात्तः । काश्मीरशब्दोपि पृषोदरादिषु मध्योदात्तः । गान्धा- रिशब्दः कर्दमादिषु पठ्यते तत्र कर्दमादीनां चेति पक्षे चाद्युदात्तो भवति द्वितीयो वा । पण्य । गोवाणिजः ।

५४२ ॥ काशिका ॥ ६ ॥ २ ॥ सुख प्रिय इत्येतयोरुत्तरपदयोर्हितवाचिनि तत्पुरुषे समासे पूर्वपदं प्रकृतिस्वरं भवति । गमनसुखम् । वचनसुखम् । व्याहरणसुखम् । सुख । प्रिय । गमनप्रियम् । वचनप्रियम् । व्याहरणप्रियम् । समानाधिकरणसमासा एते । तत्र सुखप्रियशब्दौ तद्धेतावायत्यां प्रीतिकरे वर्तेते । तद्धिहितं यदायत्यां प्रीतिं करोति । गमनादिषु ल्युडन्तेषु लित्स्वरः । हितइति किम् । परमसु- खम् । परमप्रियम् ॥ प्रीतौ च ॥ १६ ॥ प्रीतौ गम्यमानायां सुख प्रिय इत्येतयोरुत्तरपदयोस्तत्पुरुषे समासे पूर्व- पदं प्रकृतिस्वरं भवति । ब्राह्मणसुखं पायसम् । काष्ठप्रियो ऽनध्यायः । कन्या- प्रियो मृदङ्गः । सुखप्रियोः । प्रीत्यव्यभिचारादिह प्रीतिग्रहणं तदतिशयप्रति- पत्त्यर्थम् । ब्राह्मणवच्चात्रशब्दौ प्रत्ययस्वरेणान्तोदात्तौ । कन्याशब्दः स्वरिता- न्तः । प्रीताविति किम् । राजसुखम् । राजप्रियम् ॥ स्वं स्वामिनि ॥ १७ ॥ स्वामिशब्दउत्तरपदे तत्पुरुषे समासे स्ववाचि पूर्वपदं प्रकृतिस्वरं भव- ति । गोस्वामी । अश्वस्वामी । धनस्वामी । अश्वधनगवां कथित एव स्वरः । स्वमिति किम् । परमस्वामी ॥ पत्यावैश्वर्ये ॥ १८ ॥ पतिशब्दउत्तरपदे ऐश्वर्यवाचिनि तत्पुरुषे पूर्वपदं प्रकृतिस्वरं भवति । गृहपतिः । सेनापतिः । नरपतिः । धान्यपतिः । गेहे क इति प्रकृतिस्वरेणा- न्तोदात्तो गृहशब्दः । सह इनेन वर्ततइति बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदमिति सेना- शब्द आद्युदात्तः । नॄ नये एतस्माद् ऋदोरबिति अप्प्रत्ययान्त आद्युदात्तो नर- शब्दः । धान्यमन्तःस्वरितम् । ऐश्वर्यमिति किम् । ब्राह्मणो वृषलीपतिः । वृषल्या भर्तेत्यर्थः ॥ न भूवाक्चिद्दिधिषु ॥ १९ ॥ पतिशब्दउत्तरपदे ऐश्वर्यवाचिनि तत्पुरुषे समासे भू वाक् चित् दिधिषू इत्येतानि पूर्वपदानि प्रकृतिस्वराणि न भवन्ति । पूर्वेण प्राप्तः स्वरः प्रतिषि- ध्यते । भूपतिः । वाक्पतिः । चित्पतिः । दिधिषूपतिः । षष्ठीसमासा एते समा- सस्वरेणान्तोदात्ता भवन्ति ॥ वा भुवनम् ॥ २० ॥ पति शब्दउत्तरपदे ऐश्वर्यवाचिनि तत्पुरुषे समासे भुवनशब्दः पूर्वपदं वा प्रकृतिस्वरं भवति । भुवनपतिः । ३ । पूर्वपदप्रकृतिस्वरपक्षे आदिरुदात्तः ।

रञ्जेः क्युन्निति वर्तमाने भूसूधूभ्रस्जिभ्यश्छन्दसीति क्युन्प्रत्ययान्तो भुवनशब्द आयुदात्तो व्युत्पादितः । कथं भुवनपतिरादित्य इति । उणादयो बहुलमिति बहुलवचनाद्भाषायामपि प्रयुज्यते ॥ आशङ्काबाधनेदीयस्सु संभावने ॥ २१ ॥ प्रकृत्या पूर्वपदं तत्पुरुषइति वर्तते । आशङ्क आबाध नेदीयस् इत्येतेषू- त्तरपदेषु संभावनवाचिनि तत्पुरुषे समासे पूर्वपदं प्रकृतिस्वरं भवति । अस्ति- त्वाध्यवसायः संभावनम् । गमनाशङ्कु वर्तते । गमनमाशङ्क्यतइति संभाव्यते । वचनाशङ्कम् । व्याहरणाशङ्कम् । आबाध । गमनाबाधम् । वचनाबाधम् । व्या- हरणाबाधम् । गमनं बाध्यतइति संभाव्यते । नेदीयस् । गमननेदीयः* । व्या- हरणनेदीयः । गमनमतिनिकटतर†मिति संभाव्यते । संभावनइति किम् । पर- मनेदीयः । पूर्वपदानि ल्युडन्तान्युक्तस्वराणि ॥ पूर्वे भूतपूर्वे ॥ २२ ॥ पूर्वशब्दउत्तरपदे भूतपूर्ववाचिनि तत्पुरुषे समासे पूर्वपदं प्रकृतिस्वरं भवति । आढ्यो भूतपूर्व आढ्यपूर्वः । पूर्वशब्दो वृत्तिविषये भूतपूर्वे वर्तते । तत्र विशेषणं विशेष्येणेति समासः । मयूरव्यंसकादिर्वा द्रष्टव्यः । दर्शनीयपूर्वः । सुकुमारपूर्वः । भूतपूर्वइति किम् । परमपूर्वः । उत्तमपूर्वः । अत्र परमश्चासौ पूर्वश्चेति समासो न तु परमो भूतपूर्व इति । तथा हि सत्युदाहरणमेव भवति ॥ सविधसनीडसमर्यादसवेशसदेशेषु सामीप्ये ॥ २३ ॥ सविध सनीड समर्याद सवेश सदेश इत्येतेषूत्तरपदेषु सामीप्यवाचिनि तत्पुरुषे समासे पूर्वपदं प्रकृतिस्वरं भवति । मद्रसविधम् । गान्धारिसविधम् । काश्मीरसविधम् । मद्रसनीडम् । गान्धारिसनीडम् । काश्मीरसनीडम् । मद्र- समर्यादम् । गान्धारिसमर्यादम् । काश्मीरसमर्यादम् । मद्रसवेशम् । गान्धा- रिसवेशम् । काश्मीरसवेशम् । मद्रसदेशम् । गन्धारिसदेशम् । काश्मीरसदे- शम् । पूर्वपदान्युक्तस्वराणि । सविधादीनां सह विधयेत्येवमादिका व्युत्पत्तिरेव केवलम् । समीपवाचिनस्त्वेते समुदायाः । मद्राणां सविधं समीपमित्यर्थः । सामीप्यइति किम् । सह मर्यादया वर्तते समर्यादं क्षेत्रम् । देवदत्तस्य सम- र्यादं देवदत्तसमर्यादम् । सविधादिष्विति किम् । देवदत्तसमया ॥ विस्पष्टादीनि गुणवचनेषु ॥ २४ ॥ विस्पष्टादीनि पूर्वपदानि गुणवचनेषूत्तरपदेषु प्रकृतिस्वराणि भवन्ति ।

• वचननेदीय इति पुस्तकान्तरे ऽधिकम् । † अन्तिकतम पा० २ ।

५४४ ॥ काशिका ॥ ६ ॥ २ ॥ विस्पष्टकटुकम् । विचित्रकटुकम् । व्यक्तकटुकम् । विस्पष्टलवणम् । विचित्र- लवणम् । व्यक्तलवणम् । विस्पष्टं कटुकमिति विगृह्य सुप्सुपेति समासः । विस्पष्टादयो ह्यत्र प्रवृत्तिनिमित्तस्य विशेषणम् * । कटुकादिभिश्च शब्दैर्गुण- वद्द्रव्यमभिधीयत इत्यसामानाधिकरण्यमतो नास्ति कर्मधारयः । विस्पष्टशब्दो गतिरनन्तर इत्याद्युदात्तः । विचित्रशब्दो ऽव्ययस्वरेण । विवित्तशब्दमन्ये पठन्ति । सो ऽपि बहुव्रीहिस्वरेणाद्युदात्त एव । व्यक्तशब्द उदात्तस्वरितयोर्यणः स्वरितो ऽनुदात्तस्येत्यादिस्वरितः । ये चात्रापरे पठ्यन्ते तत्र संपचशब्दस्याद्या- दिस्वरेणान्तोदात्तः । पटुपण्डितशब्दौ प्रत्ययस्वरेण । कुशलशब्दः फित्स्वरेणा- न्तोदात्तः । चपलशब्दश्चित्स्वरेणान्तोदात्तः । चुपेश्चोपधाया इत्यत्र

॥ काशिका ॥ ६ ॥ २ ॥ ५४५ पूगेष्वन्यतरस्याम् ॥ २८ ॥ पूगा गणास्तद्वाचिन्युत्तरपदे कर्मधारये समासे कुमारस्यान्यतरस्यामादि- रुदात्तो भवति । कुमारचातकाः । २ । कुमारलोहध्वजाः । २ । कुमारबला- हकाः । २ । कुमारजीमूताः । २ । चातकादयः पूगशब्दास्तेभ्यः पूगाञ्ञ्यो ब्राम्ह- णीपूर्वादिति ञ्यः प्रत्ययस्तस्य तद्राजस्य बहुष्विति लुक् । अत्र यदा ऽऽद्युदा- त्तत्वं न भवति तदा कुमारश्चेति पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वमेके कुर्वन्ति । ये तु तत्र प्रतिपदोक्तस्य ग्रहणमिच्छन्ति तेषां समासान्तोदात्तत्वमेव भवति ॥ इगन्तकालकपालभगालशरावेषु द्विगौ ॥ २९ ॥ इगन्तउत्तरपदे कालवाचिनि कपाल भगाल शराव इत्येतेषु च द्विगौ समासे पूर्वपदं प्रकृतिस्वरं भवति । इगन्त । पञ्चारत्निः । दशारत्निः । पञ्चा- रत्नयः प्रमाणमस्य दशारत्नयः प्रमाणमस्येति तद्धितार्थे द्विगुः प्रमाणे लो द्विगो- र्नित्यमिति मात्र चो लोपः । इगन्त । काल । पञ्चमास्यः । दशमास्यः । पञ्च मासान्भृतो भूतो भावी वेति तद्धितार्थे द्विगोर्यण् । पञ्चवर्षः । दशवर्षः । वर्षाल्लुक् चेति ठञो लुक् । काल । कपाल । पञ्चकपालः । दशकपालः । कपाल । भगाल । पञ्चभगालः । दशभगालः । भगाल । शराव । पञ्चश- रावः । दशशरावः । संस्कृतं भक्षा इति तद्धितार्थेऽते समासा द्विगोर्लुगनपत्य- रिति कृताप्रत्ययलोपा द्रष्टव्याः । इगन्तादिष्विति किम् । पञ्चभिरश्वैः क्रीतः पञ्चाश्वः दशाश्वः । द्विगाविति किम् । परमारत्निः । परमशरावम् । पञ्चा- रत्नयो दशारत्नय इति च यण्गुणयोर्बहिरङ्गलक्षणयोरसिद्धत्वात् स्थानिवद्भावाद्वा द्विगुस्वर इगन्तलक्षणः प्रवर्तते ॥ बहुन्यतरस्याम् ॥ ३० ॥ बहुशब्दः पूर्वपदमिनन्तादिषूत्तरपदेषु द्विगौ समासे ऽन्यतरस्यां प्रकृति- स्वरं भवति । पूर्वेण नित्ये प्राप्ते विकल्पः । बहुरत्निः । २ । बहुमास्यः । २ । बहुकपालः । २ । बहुभगालः । २ । बहुशरावः । २ । बहुशब्दोन्तोदात्तस्तस्य प्रकृतिस्वरे कृते यत्र यणादेशस्तत्रोदात्तस्वरितयोर्यणः स्वरितो ऽनुदात्तस्येत्येष स्वरो भवति ॥ दिष्टिवितस्त्योश्च ॥ ३१ ॥ दिष्टि वितस्ति इत्येतयोरुत्तरपदयोर्द्विगौ समासे पूर्वपदमन्यतरस्यां प्रकृतिस्वरं भवति । पञ्चदिष्टिः । २ । पञ्चवितस्तिः । २ । दिष्टिवितस्त्यो प्रमाणे सैनाच्च मात्रचो लुक् ॥ सप्तमी सिद्धशुष्क पक्वबन्धेष्वकालात् ॥ ३२ ॥ ३५

५४६ ॥ काशिका ॥ ६ ॥ २ ॥ सप्तम्यन्तं पूर्वपदं सिद्ध शुष्क पक्व बन्ध इत्येतेषूत्तरपदेषु प्रकृतिस्वरं भवति सा चेत्सप्तमी कालान्न भवति । सांकाश्यसिद्धः । काम्पिल्यसिद्धः । सांकाश्यकाम्पिल्यशब्दौ ण्यप्रत्ययान्तावन्तोदात्तौ । फिषि तु सांकाश्यकाम्पि- ल्यनासिक्यदार्वाघाटानामन्तः पूर्वं वेति पठ्यते । तत्र पक्षे मध्योदात्तावपि भवतः । शुष्क । ऊरुशुष्कः । निधनशुष्कः । ऊरुशब्दो बहुलवचनादवतेः ककप्रत्ययान्तोन्तोदात्तः । निधनशब्दो निधाञः क्वुप्रत्यये मध्योदात्तः । पक्व । कुम्भीपक्वः । बिलासीपक्वः* । भ्राष्ट्रपक्वः । कुम्भीबिलासीशब्दौ ङीबन्ता- वन्तोदात्तौ । भ्राष्ट्रशब्दष्ट्रन्प्रत्ययान्त आद्युदात्तः । बन्ध । चक्रबन्धः । चार- कबन्धः । चक्रशब्दोन्तोदात्तः । चारकशब्दो ण्वुलन्त आद्युदात्तः । अकाला- दिति किम् । पूर्वाद्ध्वसिद्धः । अपराह्णसिद्धः सप्तमीस्वरः कृत्स्वरेण बाधितः पुनरयं विधीयते† ॥ परिप्रत्युपापा वर्ज्यमानाहोरात्रावयवेषु ॥ ३३ ॥ परि प्रति उप आप इत्येते पूर्वपदभूता वर्ज्यमानवाचिनि अहरवयववा- चिनि रात्र्यवयववाचिनि चोत्तरपदे प्रकृतिस्वरा भवन्ति । परिन्त्रिगर्तं वृष्टो देवः । परिसौवीरम् । परिसावेसेनि । प्रति । प्रतिपूर्वाह्णम् । प्रत्यपराह्णम् । प्रतिपूर्वरात्रम् । प्रत्यपररात्रम् । उप । उपपूर्वाह्णम् । उपापराह्वम् । उपपूर्वरा- त्रम् । उपापररात्रम् । अप । अपत्रिगत्तं वृष्टो देवः । अपसौवीरम् । अपसा- वेसेनि । निपाता आद्युदात्ता उपसर्गाश्चाभिवर्जमिति चाद्युदात्तानि पूर्वप- दानि । तत्पुरुषे बहुव्रीहौ च सिद्धत्वादव्ययीभावार्थोयमारम्भः । तत्रापपरी वर्जने वर्त्तेते इति तयोरेव वर्ज्यमानमुत्तरपदं नेतरयोः । अहोरात्रावयवा अपि वर्ज्यमाना एव तयोर्भवन्तीति न पृथगुदाह्रियते । वर्ज्यमानाहोरात्रावयवे- ष्विति किम् । प्रत्यग्नि शलभाः पतन्ति । परिखनमित्यत्र वनं समासइत्येत्वद्भवति ॥ राजन्यबहुवचनद्वन्द्वेन्धकवृष्णिषु ॥ ३४ ॥ राजन्यवाचिनां बहुवचनान्तानां यो द्वन्द्वो ऽन्धकवृष्णिषु वर्त्तते तत्र पूर्वपदं प्रकृतिस्वरं भवति । श्वाफल्कचैत्रकरोधकाः । शिनिवासुदेवाः । श्वाफल्कशब्दश्चैत्रकशब्दश्च चष्यन्धकवृष्णिकुरुभ्यश्चेति ण्यणन्तावन्तोदात्तौ । शिनिशब्द आद्युदात्तः स तदपत्येष्वभेदेन वर्त्तते । राजन्यइति किम् । द्वैप्यहै- मायनाः ‡ । द्वीपे भवा इति द्वीपादनुसमुद्रं यञ् । हेमेरपत्यं युवा हेमा- यनाः । अन्धकवृष्णय एते न तु राजन्याः । राजन्यग्रहणमिहाभिषिक्तवंश्यानां क्षत्रियाणां ग्रहणार्थम् । एते च नाभिषिक्तवंश्याः । बहुवचनग्रहणं किम् ।

• कलशीपक्व इति पा० २ । अयमेव पदमञ्जरीसंमतः । † प्रतिप्रसूयते । पा० २ । ‡ द्वैप्यमैमायनाः पा० २ ।

loop? And the cluster: look at "ङ्क": below/after it is "थ्यौ" or "व्यौ"? Wait, look at 'व्य' in "द्व्यच" or "भव्य": it's 'व्य'. In line 21, it has a circular belly like 'व्यौ' or 'थ्यौ'. Let's print "सावर्णिमायङ्कव्यौ" or faithfully as it appears? Usually in OCR/transcription, standardizing obvious ligatures while preserving the text of the print is best. Let's transcribe "सावर्णिमायङ्कव्यौ" or "सावर्णैमायङ्कथ्यौ"? Look closely at the scan: the first vowel on ण has two slanting strokes on the right and an i-matra arc on the left! Wait, no, it's an i-matra that has a broken arc, and a repha, making it look like double matra. But let's check: "सावर्णिमायङ्कव्यौ" is the exact gana word.

Line 22: "अवन्तेरपत्यानि बहूनि तन्निवासो जनपदो ऽवन्तयः । तथा ऽश्मकाः । पैल-"

Line 23: "श्यापर्णेयाः । युवद्वन्द्वोयम् । पीलाया अपत्यं पैलस्तस्यापत्यं युवेति अणो" Wait,