काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

ः । पृष्टवान् । पृष्ट्वा । वकारस्य ।" Look at "छस्य": Wait, is that "छस्य"? Yes: छ with स्य -> "छस्य ।" Then: "पृष्टः । पृष्टवान् । पृष्ट्वा । वकारस्य ।"

Line 28: "द्यूतः । द्यूतवान् । द्यूत्वा । क्ङितीत्येव । द्युभ्याम् । द्युभिः । के चिदत्र" Look at "द्युभ्याम् । द्युभिः ।": Wait, is the u-kara short or long? It is short: "द्युभ्याम् । द्युभिः ।" Then: "के चिदत्र" (two words: के चिदत्र or केचिदत्र). Here spaced: "के चिदत्र".

Line 29: "क्ङितीति नानुवर्तयन्ति । कथं द्युभ्यां द्युभिरिति, ऊठि कृते दिव उत्‌इति" Wait, in "क्ङितीति": Does line 29 start with "क्ङितीति"? Yes: "क्ङितीति नानुवर्तयन्ति । कथं द्युभ्यां द्युभिरिति, ऊठि कृते दिव उत्‌इति" Wait, look at "दिव उत्‌इति": द-ि-व उ-त-्-इ-त-ि -> "दिव उत्‌

... पश्य । Look at the letters: 1: चि 2: च्छ्यु? No, च्यु? Wait, look at the letter: Top is ि matra over a letter that has a top bar and a loop: चि? Then the next letter: च्यु? Then षः! Wait, could it be चिच्युषः? (from च्यु -> चुच्युवुष्? No, च्यु is u-varna). Wait, what root with यणादेश? If क्री -> चिक्रियुषः? If चि -> चिच्युषः? No, चि -> चिच्युषः doesn't exist. Wait! What if the root is च्यु? Wait, what if the word is: पपुषः पश्य । निन्युषः पश्य । लुलुवुषः पश्य ।? Wait, look at the first consonant of word 2: It is नि! The left hook is the i-matra coming down to the left of न! Wait, look at नि in नास्ति (line 27), निन्युषः? Wait, look at the conjunct: it is न्यु! A न with a य and ु! Wait, look at the prompt image again: `प

॥ काशिका ॥ ६ ॥ ४ ॥ ६१३ श्नान्नलोपः ॥ २३ ॥ श्नादिति श्नमयमुत्सृष्टमकारो गृह्यते । तत उत्तरस्य नकारस्य लोपो भवति । अनक्ति । भनक्ति । छिनत्ति । शकारवतो ग्रहणं किम् । यत्नानाम् । यत्नानाम् । सुपि चेति परत्वात् कृते ऽपि दीर्घत्वे स्थानिवद्भावाच्चलोपः स्यादेव । विश्नानां प्रश्नानामित्यत्र लक्षणप्रतिपदोक्तयोः प्रतिपदोक्तस्यैवेत्येवं न भवति ॥ अनिदितां हल उपधायाः क्ङिति ॥ २४ ॥ अनिदितामङ्गानां हलन्तानामुपधाया नकारस्य लोपो भवति क्ङिति प्रत्यये परतः । स्रस्तः । ध्वस्तः । स्रस्यते । ध्वस्यते । सनीस्रस्यते । दनीध्व- स्यते । अनिदितामिति किम् । नन्द्यते । नानन्द्यते । हल इति किम् । नीयते । नेनीयते । उपधाया इति किम् । नह्यते । नानह्यते । क्ङितीति कि

? Wait, it's a flower or star symbol: "॥ ऽ ॥" or "॥ * ॥"? Wait! It's a cross/star like a divider between vārttikas! In Kāśikā editions, Vārttikas are often enclosed between "॥ * ॥" or "॥" and "॥"! Wait, look at line 29: "शास इत्वं भवतीति वक्तव्यम् ॥ * ॥ आर्यान् शास्तीति..." Wait, is line 29 part of the Vārttika? "क्वौ च शास इत्वं भवतीति वक्तव्यम् ॥" is the Vārttika! Then "॥ * ॥" separates the Vārttika from the vṛtti/udāharaṇa: "आर्य्यान् शास्तीति, आर्य्यशीः । मित्रशीः ॥" Yes! That's a traditional separator symbol (like a cross or rosette).

Let's check line 13: "क्ति स्कन्दिष्यन्दोः ॥ ३१ ॥" Wait, let's look closely at "क्ति": Could it be "क्तौ"? Look at the right side of the letter: there is no vertical bar for au. Wait, is it "क्त्वा"? Wait, look at "क्त्वा" in line 14: "क्त्वाप्रत्यये" - the 'क्त्वा' has क, ्, त, ्, व, ा. In line 13:

॥ काशिका ॥ ६ ॥ ४ ॥ ६१५ शासु इच्छायामिति चास्य न भवति । आशास्ते । आशास्यमानः ॥ क्विप्प्रत्यये तु तस्यापि भवतीति वक्तव्यम् ॥ * ॥ आशीः । आशिषौ । आशिषः । छिया- शीःप्रैषेषु तिङाकाङ्क्षमिति निपातनाद्वा सिद्धम् ॥ शा हौ ॥ ३५ ॥ शासो हौ परतः शा इत्ययमादेशो भवति । अनुशाधि । प्रशाधि । उपधाया इति निवृत्तं ततः शास इति स्थानेयोगा षष्ठी भवति । क्ङितीत्येतदपि निवृ- त्तम् । तेन यदा वा छन्दसीति पित्वं हिशब्दस्य तदाप्यादेशो भवत्येव । शाधीत्याद्युदात्तमपि छन्दसि दृश्यते ॥ हन्तेर्जः ॥ ३६ ॥ हन्तेर्द्धातोर्ज इत्ययमादेशो भवति हौ परतः । जहि शत्रून् ॥ अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिकलो- पो झलि क्ङिति ॥ ३७ ॥ अनुदात्तोपदेशानामङ्गानां वनतेस्तनोत्यादीनां चानुनासिकलोपो भवति झलादौ क्ङिति प्रत्यये परतः । यमु । यत्वा । यतः । यतवान् । यतिः । रमु । रत्वा । रतः । रतवान् । रतिः । अनुदात्तोपदेशा अनुनासिकान्ता यमिरमिन- मिगमिहनिमन्त्यतयः । वनति । वतिः । क्तिनो रूपमेतत् । क्तिचि तु न क्तिचि दीर्घश्चेति भवति । अन्यत्र झलादाविटा भवितव्यम् । तनोत्यादयः । ततः । ततवान् * । सनोतेरात्वं वक्ष्यति । षणु । षतः । षतवान् । क्षणु । क्षतः । क्षतवान् । तृणु । तृतः । तृतवान् । घृणु । घृतः । घृतवान् । वनु । वतः । वतवान् । मनु । मतः । मतवान् । ङिति । अतत । अतथाः । अनुदात्तोपदेशवनतित- नोत्यादीनामिति किम् । शान्तः । शान्तवान् । तान्तः । तान्तवान् । दान्तः । दान्तवान् । अनुनासिकस्येति किम् । पक्वः । पक्ववान् । झलीति किम् । गम्यते । रम्यते । क्ङितीति किम् । यन्ता । यन्तव्यम् । उपदेशग्रहणं किम् । इह च यथा स्यात् । गतिः । इह च मा भूत् । शान्तः । शान्तवानिति ॥ वा ल्यपि ॥ ३८ ॥ ल्यपि परतो ऽनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिकलोपो वा भवति । व्यवस्थितविभाषा चेयं, तेन मकारान्तानां विकल्पो भवति । अन्यत्र नित्यमेव लोपः । प्रयत्य । प्रयम्य । प्ररत्य । प्ररम्य । प्रगत्य । प्रगम्य । आगत्य । आगम्य । आहत्य । प्रमत्य । प्रवत्य । प्रतत्य ॥

• तत्त्वा ततिरित्याधिकमेकस्मिन्पुस्तके ।

Here is the line-by-line transcription of the text from the image in pure Markdown with line markers:

६१६ ॥ काशिका ॥ ६ ॥ ४ ॥ न क्तिचि दीर्घश्च ॥ ३९ ॥ क्तिचि परतो ऽनुदात्तोपदेशादीनामनुनासिकलोपो दीर्घश्च न भवति । यन्तिः । वन्तिः । तन्तिः । अनुनासिकलोपे प्रतिषिद्धे ऽनुनासिकस्य क्झलोः क्ङितीति दीर्घः प्राप्नोति सोऽपि प्रतिषिध्यते ॥ गमः क्वौ ॥ ४० ॥ गमः क्वौ परतो ऽनुनासिकलोपो भवति । अङ्गगत् । कलिङ्गगत् । अध्वगतो हरयः ॥ गमादीनामिति वक्तव्यम् ॥ * ॥ इहापि यथा स्यात् । संयत् । परीतत् ॥ ऊङ् च गमादीनामिति वक्तव्यम् ॥ * ॥ अयेगूः । अयेभूः ॥ विड्वनोरनुनासिकस्यात् ॥ ४१ ॥ विटि वनि च प्रत्यये परतो ऽनुनासिकान्तस्याङ्गस्याकार आदेशो भवति । अब्जाः । गोजाः ।

तनोतेर्यकि परतो विभाषा आकार आदेशो भवति । तायते । तन्यते । यकीति किम् । तन्तन्यते ॥ सनः क्तिचि लोपश्चास्यान्तरस्याम् ॥ ४५ ॥ सनोतेरङ्गस्य क्तिचि प्रत्यये परत आकार आदेशो भवति लोपश्चास्या- न्तरस्याम् । सातिः । सन्तिः । सतिः । अन्यतरस्यांग्रहणं विस्पष्टार्थम् । असं- बद्धं हि विभाषाग्रहणमिह निवृत्तमित्याशङ्केत ॥ आर्धधातुके ॥ ४६ ॥ आर्धधातुकइत्यधिकारो न ल्यपीति प्रागेतस्माद्यदित ऊर्ध्वमनुक्रमिष्याम आर्धधातुकइत्येवं तद्वेदितव्यम् । वक्ष्यति । अतो लोपः । चिकीर्षिता । जिही- र्षिता । आर्धधातुकइति किम् । भवति । भवतः । अदिप्रभृतिभ्यः शपो लुग्वचनं प्रत्ययलक्षणप्रतिषेधार्थं स्यादित्येतच्च ज्ञापकं शपो लोपाभावस्य । यस्य हलः । बेभिदि

६१८ ॥ काशिका ॥ ६ ॥ ४ ॥ वृत्तता ॥ वृद्धिदीर्घाभ्यामतो लोपः पूर्वविप्रतिषेधेन ॥ * ॥ चिकीर्षकः । जिही- र्षकः । चिकीर्ष्यते । जिहीर्ष्यते ॥ यस्य हलः ॥ ४९ ॥ हल उत्तरस्य यशब्दस्यार्द्धधातुके लोपो भवति । बेभिदिता । बेभिदि- तुम् । बेभिदितव्यम् । यस्येति संघातग्रहणमेतत् । तन्नालोन्त्यस्येत्येतन्न भव- त्यतो लोप इत्यनेनैव तस्य सिद्धत्वात् । हल इति वा पञ्चमीनिर्देशस्तत्रादेः परस्येति यकारोनेन लुप्यते । संघातग्रहणं किम् । इय्यिता । मय्यिता । हल इति किम् । लोलूयिता । पोपूयिता ॥ क्यस्य विभाषा ॥ ५० ॥ क्यस्य हल उत्तरस्य विभाषा लोपो भवति आर्द्धधातुके । समिध्यिता । समिधिता । दृषद्यिता । दृषदिता । समिधमात्मन इच्छति, समिधइवाचरति, इति वा क्यच्क्यङौ यथायोगं कर्त्तव्यौ ॥ णेरनिटि ॥ ५१ ॥ अनिडादावार्द्धधातुके णेर्लोपो भवति । इयङयण्गुणवृद्धिदीर्घाणामप- वादः । अततक्षत् । अररक्षत् । आशिशत् । आटिटत् । कारणा । हारणा । कारकः । हारकः । कार्यते । हार्यते । जीप्सति । अनिटीति किम् । कार- यिता । हारयिता ॥ निष्ठायां सेटि ॥ ५२ ॥ निष्ठायां सेटि परतो णेर्लोपो भवति । कारितम् । हारितम् । गणि- तम् । लक्षितम् । सेटीति किम् । संज्ञपितः पशुः । इड्ग्रहणसामर्थ्यादिह पूर्वेणापि न भवति । सनीवन्तर्द्धति ज्ञपेरिटि विकल्पिते यस्य विभाषेति निष्ठायां प्रतिषेधः । अथ पुनरेकाच इति तत्रानुवर्त्तते तदा नित्यमत्र भवित- व्यमेवेडागमेनेति । सेड्ग्रहणमनर्थकं तत् क्रियते कालावधारणार्थम् इडागमे कृते णिलोपो यथा स्यात् । अकृते हि तत्र णिलोपे सति कारितमित्यत्र एकाच उपदेशे ऽनुदात्तादितीटः प्रतिषेधः प्रसज्येत ॥ जनिता मन्त्रे ॥ ५३ ॥ जनितेति मन्त्रविषये इडादौ णिलोपो निपात्यते । यो नः पिता जनिता । मन्त्रइति किम् । जनयिता ॥ शमिता यज्ञे ॥ ५४ ॥ यज्ञकर्मणि शमितेति इडादौ णिलोपो निपात्यते । शतं हविः शमितः । शुचि संबुद्ध्यन्तमेतत् । यज्ञइति किम् । शतं हविः शमयितः ॥

॥ काशिका ॥ ६ ॥ ४ ॥ ६१९ अयामन्ताल्वाय्येत्न्विष्णुषु ॥ ५५ ॥ आम् अन्त आलु आय्य इत्नु ष्णु इत्येतेषु परतो णेरयादेशो भवति । कारयांचकार । हारयांचकार । अन्त । गणयन्तः । मण्डयन्तः । आलु । स्पृहयालुः । आय्य । स्पृहयाय्यः । गृहयाय्यः । इत्नु । स्तनयित्नुः । इष्णु । पोष- यिष्णवः * । नेति वक्तव्ये अयादेशवचनमुत्तरार्थम् ॥ ल्यपि लघुपूर्वात् ॥ ५६ ॥ ल्यपि परतो लघुपूर्वादुत्तरस्य णेरयादेशो भवति । प्रशमय्य गतः । संदमय्य गतः । प्रवेभिदय्य गतः । प्रगणय्य गतः । ह्रस्वलोपाल्लोपानामसि- द्धत्वं न भवत्यसमानाश्रयत्वात् । ह्रस्वादयो हि णौ ल्यपि णेरयादेशो भवति । लघुपूर्वादिति किम् । प्रपात्य गतः ॥ विभाषा ऽऽपः ॥ ५७ ॥ आप उत्तरस्य णेर्ल्यपि परतो विभाषा ऽयादेशो भवति । प्रापय्य गतः । प्राप्य गतः । इहादेशस्य लाक्षणिकत्वाच्च भवति । आप्याय्य गतः ॥ युप्लुवोर्दीर्घश्छन्दसि ॥ ५८ ॥ यु प्लु इत्येतयोर्ल्यपि परतश्छन्दसि विषये दीर्घो भवति । दान्त्यनुपूर्वं वियूय । यन्ना यो दक्षिणा परिप्लूय । छन्दसीति किम् । संयुत्य । आप्लुत्य ॥ क्षियः ॥ ५९ ॥ क्षियश्च दीर्घो भवति ल्यपि परतः । प्रक्षीय ॥ निष्ठायामण्यदर्थे ॥ ६० ॥ ण्यतः कृत्यस्यार्थो भावकर्म्मणी ताभ्यामन्यत्र या निष्ठा तस्यां क्षियो दीर्घो भवति । आक्षीणः । प्रक्षीणः । परिक्षीणः । अकर्म्मकत्वात् क्षियः कर्त्तरि क्तः । प्रक्षीणमिदं देवदत्तस्येति क्तो ऽधिकरणे च ध्रौव्यगतिप्रत्यवसानार्थेभ्य इत्यधिकरणे क्तः । अण्यदर्थेति किम् । क्षित्तमसि मामेतेष्ठाः । क्षितमिति भावे दीर्घाभावात् क्षियो दीर्घादिति निष्ठानत्वमपि न भवति ॥ वा ऽऽक्रोशदैन्ययोः ॥ ६१ ॥ आक्रोशे गम्यमाने दैन्ये च क्षियो निष्ठायामण्यदर्थे वा दीर्घो भवति । क्षितायुरेधि । क्षीणायूरेधि । दैन्ये । क्षितकः । क्षीणकः । क्षितोयं तपस्वी । क्षीणोयं तपस्वी ॥

• पारयिष्णव इत्यधिकं पुस्तकान्तरे ।

६२० ॥ काशिका ॥ ६ । ४ ॥ स्यसिच्सीयुट्टासिषु भावकर्मणोरुपदेशे ऽज्झन- ग्रहदृशां वा चिण्वदिट् च ॥ ६२ ॥ स्य सिच् सीयुट् तासि इत्येतेषु भावकर्मविषयेषु परतः उपदेशे ऽज- न्तानामङ्गानां हन् ग्रह दृश् इत्येतेषां च चिण्वत्कार्यं भवति वा । यदा चिण्वत् तदा इडागमो भवति । कस्य । स्यसिच्सीयुट्टासीनामेवेति वेदित- व्यम् । ते हि प्रकृताः । अङ्गस्य तु लक्ष्यविरोधान्न क्रियते । कानि पुनरस्य योगस्य प्रयोजनानि ॥ चिण्वद् वृद्धिर्युक्च हन्तेश्च घत्वं दीर्घश्चोक्तो यो मितां वा चिणोति । इट् चाशिष्टस्तेन मे लुप्यते णिर्नित्यञ्चायं वन्निमित्तोविघाती ॥ अजन्तानां तावत् । चायिष्यते । चेष्यते । अचायिष्यत । अचेष्यत । दायिष्यते ।

" or "खेयात् । खायात्"? Wait, root म्ना -> म्नेयात्, म्नायात्! Wait, look at the letters in line 28: "म्लेयात् । म्लायात् ।" Then: "ख्नेयात्"? No, look at the glyph: It has 'ख' or 'ध'? Wait, what roots are संयोगादि आकारान्त? म्ला, म्ना, खा (not sanyogadi), ध्मा (ध्मायात् ध्मेयात्), द्रा (द्रायात् द्रेयात्), भ्रा, श्रा, ग्ला, ज्या, प्या, स्ना (स्नायात् स्नेयात्)... Wait, look at:

1. म्लेयात् । म्लायात् ।
2. Then: it has a circle on the left, like 'ख' or 'थ' or 'स्'? No, it is 'ध्' + 'म'? No, wait! Could it be "स्नेयात् । स्नायात्"? Let's look at the letter: It has two parts like 'ख' or 'स्न'? Wait! Look at Kashika 6.4.68: "म्लेयात्, म्लायात्। स्नेयात्, स्नायात्। ध्मेयात्, ध्मायात्।" Wait, in "स्नेयात्", 'स्' + 'न': In Devanagari ligature,

६२२ ॥ काशिका ॥ ६ ॥ ४ ॥ ल्यपि प्रत्यये परतो घुमास्थागापाजहातिसां यदुक्तं तच्च । प्रदाय । प्रधाय । प्रमाय । प्रस्थाय । प्रगाय । प्रपाय । प्रहाय । अवसाय ॥ मयतेरिदन्यतरस्यात् ॥ ७० ॥ मयतेरिकारादेशो भवति ल्यपि परतः । अपमित्य । अपमाय ॥ लुङ्लङ्लृङ्क्ष्वडुदात्तः ॥ ७१ ॥ लुङ् लङ् लृङ् इत्येतेषु परतोऽङ्गस्याडामो भवति, उदात्तश्च स भवति । लुङ् । अकार्षीत् । अहार्षीत् । लङ् । अकरोत् । अहरत् । लृङ् । अकरिष्यत् । अहरिष्यत् ॥ आडाजादीनाम् ॥ ७२ ॥ आडागमो भवत्याजादीनां लुङ्लङ्लृङ्क्षु परत उदात्तश्च स भवति । ऐटिष्ट । ऐहिष्ट । औब्जीत् । औम्भीत् । लङ् । ऐटत । ऐहत । औब्जत् । औम्भत् । ल

॥ काशिका ॥ ६ ॥ ४ ॥ ६२३ इरयो रे ॥ ७६ ॥ इरे इत्येतस्य छन्दसि विषये बहुलं रे इत्ययमादेशो भवति । गर्भे प्रथमं दध्र आपः । या ऽस्य परिदधे । धाञो रेभावस्यासिद्धत्वादातो लोपो भवति । न च भवति । परमाया धियोऽग्निकर्माणि चक्रिरे । अत्र रेशब्दस्य सेटाम् धातूनामिरिट् कृते पुनः रेभावः क्रियते तदर्थमिरयोरित्ययं द्विवचननिर्देशः ॥ अचि श्नुधातुभ्रुवां य्वोरियङुवङौ ॥ ७७ ॥ श्नुप्रत्ययान्तस्याङ्गस्य धातोरिवर्णोवर्णान्तस्य भ्रू इत्येतस्य इयङ् उवङ् इत्येतावादेशौ भवतो ऽचि परतः । आप्नुवन्ति । राध्नुवन्ति । शक्नुवन्ति । धातोः । चिक्षियतुः । चिक्षियुः । लुलुवतुः । लुलुवुः । नियौ । नियः । लुवौ । लुवः । भ्रुवौ । भ्रुवः । अचीति किम् । आप्नुयात् । शक्नुयात् । राध्नुयात् । श्नुधातुभ्रुवामिति किम् । लक्ष्म्यै । वध्वै । य्वोरिति किम् । चक्रतुः । चक्रुः । इयङुवङ्भ्यां गुणवृद्धी भवतो विप्रतिषेधेन । चयनम् । चायकः । लवनम् । लावकः ॥ इयङुवङ्प्रकरणे तन्वादीनां छन्दसि बहुलमुपसंख्यानं कर्त्त- व्यम् ॥ * ॥ तन्वं पुषेम । तनुवं पुषेम । विषुवं पुषेम । स्वर्गी लोकः । सुवर्गी लोकः । त्र्यम्बकं यजामहे । त्रियम्बकं यजामहे ॥ अभ्यासस्यासवर्णे ॥ ७८ ॥ अभ्यासस्येवर्णोवर्णान्तस्यासवर्णे ऽचि परत इयङ् उवङ् इत्येतावादेशौ भवतः । इयेष । उवोष । इयर्त्ति । असवर्णेति किम् । ईषतुः । ईषुः । ऊषतुः । ऊषुः । अचीत्येव । इयाय । उवाप ॥ स्त्रियाः ॥ ७९ ॥ स्त्री इत्येतस्याजादौ प्रत्यये परत इयङादेशो भवति । स्त्री । स्त्रियौ । स्त्रियः । स्त्रीणामित्यत्र परत्वान्नुडागमः । पृथग्योगकरणमुत्तरार्थम् ॥ वा ऽम्शसोः ॥ ८० ॥ अमि शसि परतः । स्त्रिया वा इयङादेशो भवति । स्त्रीं पश्य । स्त्रियं पश्य । स्त्रीः पश्य । स्त्रियः पश्य ॥ इणो यण् ॥ ८१ ॥ इणोऽङ्गस्य यणादेशो भवति अचि परतः । यन्ति । यन्तु । आयन् । इयङादेशापवादोयम् । मध्येपवादाः पूर्वान्विधीन्बाधन्तइति गुणवृद्धिभ्यां पर- त्वाद् बाध्यते । अयनम् । आयकः ॥ एरनेकाचो ऽसंयोगपूर्वस्य ॥ ८२ ॥

Here is the complete, line-by-line transcription of the provided page in clean Unicode Devanagari Markdown:

६२४ ॥ काशिका ॥ ६ ॥ ४ ॥ धातोरिति वर्त्तते तेन संयोगो विशेष्यते । धातोरवयवः संयोगः पूर्वो यस्मादिवर्णान्न भवति यसावसंयोगपूर्वस्तदन्तस्याङ्गस्यानेकाचो ऽचि परतो यणादेशो भवति । निन्यतुः । निन्युः । उच्च्यौ । उच्च्यः । ग्रामण्यौ । ग्रामण्यः । एरिति किम् । असंयोगपूर्वग्रहणमिवर्णविशेषणं यथा स्याद् अङ्गविशेषणं मा भूदिति । लुलुवतुः, लुलुवुः । इत्येतत्त्वोः सुपीति नियमादपि सिध्यति । अने- काच इति किम् । नियौ । नियः । असंयोगपूर्वस्येति किम् । यवक्रियौ । यवक्रियः । धातुना संयोगविशेषणं किम् । इहापि स्याद् । उच्च्यौ । उच्च्य इति ॥ गतिकारकाभ्यामन्यपूर्वस्य नेष्यते ॥ परमनियौ । परमनिय इति ॥ ओः सुपि ॥ ८३ ॥ धा

॥ काशिका ॥ ६ ॥ ४ ॥ ६२५ न्तमनेकाजसंयोगपूर्वं सार्वधातुके विवक्षिते । सार्वधातुकइति किम् । जुहुवतुः । जुहुवुः । असंयोगपूर्वस्येत्येव । आप्नुवन्ति । राध्नुवन्ति ॥ भुवो वुग्लुङ्लिटोः ॥ ८८ ॥ भुवो वुगागमो भवति लुङि लिटि चाजादौ परतः । अभूवन् । अभू- वम् । लिट् । बभूव । बभूवतुः । बभूवुः ॥ ऊदुपधाया गोहः ॥ ८९ ॥ गोहो ऽङ्गस्य उपधाया ऊकारादेशो भवति अजादौ प्रत्यये परतः । निगूहति । निगूहकः । साधुनिगूही । निगूहम् । निगूहन्ति । गूहो वर्त्तते । उप- धाया इति किम् । अन्त्यस्य मा भूत् । गोह इति विभक्तयग्रहणं विषयार्थम् * । यत्रास्यैतद्रूपं तत्रैव यथा स्यादिह मा भूत् । निजुगुहतुः । निजुगुहुः । अयादे- शप्रतिषेधार्थं च के चिदिच्छन्ति । निगूह्य गत इत्युत्वस्यासिद्धत्वाद् ल्यपि लघुपूर्वादित्यादेशः स्यात् । व्याश्रय त्वादेवासिद्धत्वमत्र नास्ति । णावुत्वं श्यन्यत्वं च ल्यप्ययादेश इति । अचीत्येव । निगोढा । निगोढुम् ॥ दोषो णौ ॥ ९० ॥ दोष उपधाया ऊकार आदेशो भवति णौ परतः । दूषयति । दूष- यतः । दूषयन्ति । विभक्तयग्रहणं प्रक्रमाभेदार्थम् । पूर्वेत्र हि गोह इत्युक्तम् † । णाविति किम् । दोषो वर्त्तते ॥ वा चित्तविरागे ॥ ९१ ॥ चित्तविकारार्थे दोष उपधाया वा ऊकारादेशो भवति णौ परतः । चित्तं दूषयति । चित्तं दोषयति । प्रज्ञां दूषयति । प्रज्ञां दोषयति ॥ मितां ह्रस्वः ॥ ९२ ॥ मितो धातवो घटादयो मित इत्येवमादयो ये प्रतिपादितास्तेषामुप- धाया ह्रस्वो भवति णौ परतः । घटयति । व्यथयति । जनयति । रञ्जयति । शमयति । ज्ञपयति । के चिदत्र वेत्यनुवर्त्तयन्ति सा च व्यवस्थितविभाषा, तेन उत्क्रामयति संक्रामयतीत्येवमादि सिद्धं भवति ॥ चिण्णमुलोर्दीर्घो ऽन्यतरस्याम् ॥ ९३ ॥ चिणपरे णमुलिपरे च णौ परतो मितामङ्गानामुपधाया दीर्घो भवति अन्यतरस्याम् । अशमि । अशामि । अतमि । अतामि । शमंशमम् । शामंशा- मम् । तमंतमम् । तामंतामम् । दीर्घग्रहणं किं, न ह्रस्वविकल्प एव विधी-

• विषयनियमार्थमिति क्व चित्पाठः । † भावीत्यस्यैव संभवादित्यधिकमेकस्मिन् पुस्तके । ४०

? Wait, if it is "ह्लादीँ विलोडने", it is ओदित्! So by "ओदितश्च" (8.2.45), निष्ठा-तकारस्य नत्वम्! ह्लाद् + त -> ह्लाद् + न -> ह्लन्नः! Wait, why does line 13 look like: "प्रह्लन्नः । प्रह्लन्नवान्"? Wait, look at the letters in line 13: प्र (pra) ह्ल (hla) - wait, is there an 'उ' matra at the bottom? Look at: "प्रह्लन्नः" vs "प्रह्लुन्नः" vs "प्रह्लत्तः" vs "प्रह्लन्नः": Wait, look at line 13: "प्र" then "ह्ल" with something: wait, it has a loop below, looks like "प्रह्लन्नः" or "प्रह्लुचः"? Wait, let's look at the letter after ह्ल: It has two vertical parts: "न्नः"! Wait, look at the bottom: it looks like "प्रह्लन्नः" or "प्रह्लन्न-"? Wait, look at line 15: "प्रह्लत्तिरिति" - wait! क्तिन् has no नत्व! "ओदितश्च" applies only to निष्ठा (क्त, क्तवतु)! क्तिन् is NOT निष्ठा!

, where 'शित्वम्' is done, so it is an-ngit). Look at the letter: 'षि' or 'शि'? It has the loop of 'शि' or 'षि'? Look at line 28: "षित्वेनास्याङित्त्वम्" - it has a 'ष' with 'ि' (षि). Often in old texts 'षित्वेन' is printed where 'शित्वेन' is meant, or vice-versa. But look at the character: it has the vertical line and cross-bar of 'ष' with 'ि': "षित्वेनास्याङित्त्वम्" (or "शित्वेनास्याङित्त्वम्"? Wait, 'शि' in 'सग्धिश्च मे सपीतिश्च मे' in line 8: 'शि' has the hook of 'श' with 'ि'. Here in line 28, it looks like 'षि'!). Let's look closely: it is 'षि'!

Let's check line 12: "श्लौ द्विर्वचने कृते" or "द्विवेचने कृते"? Look at the mark above 'व' in line 12: it is an e-matra: "द्विवेचने". Wait, let's keep exact characters as printed, or standard? The prompt says: "Transcribe text ... line by line into pure, clean Markdown in Unicode Devanagari."

Let's review every single line carefully:

॥ का

६२८ ॥ काशिका ॥ ६ ॥ ४ ॥ चिणो लुक् ॥ १०४ ॥ चिण उत्तरस्य प्रत्ययस्य लुग्भवति । अकारि । अहारि । अलावि । अपाचि । अकारितराम्, अहारितमामित्यत्र तलोपस्यासिद्धत्वात् तरप्तमपोर्न लुग्भवति, चिणो लुगित्येतद्विषयभेदाद्विज्ञायते ॥ अतो हेः ॥ १०५ ॥ अकारान्तादङ्गादुत्तरस्य हेर्लुग्भवति । पच । पठ । गच्छ । धाव । अत इति किम् । युहि । रहि । तपरकरणं किम् । लुनीहि । पुनीहि । ईत्वस्या- सिद्धत्वादाकार एव भवति ॥ उतश्च प्रत्ययादसंयोगपूर्वात् ॥ १०६ ॥ उकारो यो ऽसंयोगपूर्वस्तदन्तात्प्रत्ययादुत्तरस्य हेर्लुग्भवति । चिनु । सुनु । कुरु । उत इति किम् । लुनीहि । सुनीहि । प्रत्ययादिति किम् । रुहि । गुहि । असंयोगपूर्वादिति किम् । आप्नुहि । रा

॥ काशिका ॥ ६ ॥ ४ ॥ ६२६ श्नसोरल्लोपः ॥ १११ ॥ श्नस्यास्तेश्चाकारस्य लोपो भवति सार्वधातुके क्ङिति परतः । इन्धः । इन्धन्ति । भिन्तः । भिन्दन्ति । आस्तेः । स्तः । सन्ति । क्ङितीत्येव । भिनत्ति । अस्ति । श्नसोरिति पररूपं शकन्ध्वादिषु द्रष्टव्यम् ॥ श्नाभ्यस्तयोरातः ॥ ११२ ॥ श्ना इत्येतस्याभ्यस्तानां चाङ्गानामाकारस्य लोपो भवति सार्वधातुके क्ङिति परतः । लुनीते । लुनताम् । अलुनत * । अभ्यस्तानाम् । मिमते । मिमताम् । अमिमत । संजिहते । संजिहताम् । समजिहत । श्नाभ्यस्तयोरिति किम् । यान्ति । वान्ति । आत इति किम् । बिभ्रति । क्ङितीत्येव । अलु- नात् । अजहात् ॥ ई ह्ल्यघोः ॥ ११३ ॥ श्नान्तानामङ्गानामभ्यस्तानां च घुवर्जितानामात ईकारादेशो भवति हलादौ सार्वधातुके क्ङिति परतः । लुनीतः । पुनीतः । लुनीथः । पुनीथः । लुनीते । पुनीते । अभ्यस्तानाम् । मिमीते । मिमीषे । मिमीध्वे । संजिहीते । संजिहीषे । संजिहीध्वे । हलीति किम् । लुनन्ति । मिमते । अघोरिति किम् । दत्तः । धत्तः । क्ङितीत्येव । लुनाति । जहाति ॥ इद्दरिद्रस्य ॥ ११४ ॥ दरिद्रातेर्हलादौ सार्वधातुके क्ङिति परत इकारादेशो भवति । दरि- द्रितः । दरिद्रिथः । दरिद्रिवः । दरिद्रिमः । हलीत्येव । दरिद्रति । क्ङिती- त्येव । दरिद्राति ॥ दरिद्रातेरार्धधातुके लोपो वक्तव्यः ॥ * ॥ सिट्ठुश्व प्रत्यय- विधौ भवतीति वक्तव्यम् ॥ * ॥ दरिद्रातीति दरिद्रः । आकारान्तलक्षणो णप्रत्ययो न भवति पचादित्वादजेव भवति । न दरिद्रायके लोपो दरिद्राणे च नेष्यते । दिदरिद्रासतीत्येके दिदरिद्रिषतीति वा ॥ अद्यातन्यां † वेति वक्तव्यम् ॥ * ॥ अदरिद्रीत् । अदरिद्रासीत् । दरि- द्रस्येति निर्देशे छान्दसं ह्रस्वत्वं द्रष्टव्यम् ॥ भियो ऽन्यतरस्याम् ॥ ११५ ॥ भी इत्येतस्याङ्गस्यान्यतरस्यामिकारादेशो भवति हलादौ क्ङिति सार्वधातुके परतः । बिभितः । बिभीतः । बिभिथः । बिभीथः । बिभिवः ।

• पुनते पुनताम् । अपुनत । इत्यधिकं पुस्तकान्तरे । † लुङ् एषा पूर्वाचार्यसंज्ञा ।

६३० ॥ काशिका ॥ ६ ॥ ४ ॥ बिभीवः । बिभीमः । बिभीमः । हलीत्येव । बिभ्यति । क्ङितीत्येव । बिभेति । सार्वधातुकइत्येव । भीयते * ॥ जहातेश्च ॥ ११६ ॥ जहातेश्च इकारादेशो भवति अन्यतरस्यां हलादौ क्ङिति सार्वधा- तुके परतः । जहितः । जहीतः । जहिथः । जहीथः । हलादावित्येव । जहति । क्ङितीत्येव । जहाति । सार्वधातुकइत्येव । हीयते । जेहीयते † । पृथग्योगकरणमुत्तरार्थम् ॥ आ च हौ ॥ ११७ ॥ जहातेराकारश्चान्तादेशो भवति इकारश्चान्यतरस्यां हौ परतः । जहाहि । जहिहि । जहीहि ॥ लोपो यि ॥ ११८ ॥ लोपो भवति जहातेर्यकारादौ क्ङिति सार्वधातुके परतः । जह्यात् । जह्याताम् । जह्युः ॥ घ्वंसोरेद्धावभ्यासलोपश्च ॥ ११९ ॥ घुसंज्ञकानाम् अङ्गानामस्तेश्च एकारादेशो भवति हौ परतो ऽभ्यासलो- पश्च । देहि । धेहि । अस्तेः । श्नसोरल्लोप इत्यकारलोपः । एधि । शिदयं लोपस्तेन सर्वस्याभ्यासस्य भवति ॥ अत एकहल्मध्ये ऽनादेशादेर्लिटि ॥ १२० ॥ लिटि परतः आदेश आदिर्यस्याङ्गस्य नास्ति तस्य एकहल्मध्ये असहाय- योर्हलोर्मध्ये यो ऽकारस्तस्य एकारादेशो भवति अभ्यासलोपश्च लिटि क्ङिति परतः । रेजतुः । रेजुः । येमतुः । येमुः । पेचतुः । पेचुः । देभतुः । देभुः । अत इति किम् । दिदिवतुः । दिदिवुः । तपरकरणं किम् । ररासे । ररासाते । ररासिरे । एकहल्मध्यइति किम् । ररक्षतुः । ररक्षुः ‡ । तत्स- रतुः । तत्सरुः । अनादेशादेरिति किम् । चकणतुः । चकणुः । जगाणतुः । बभ- णतुः । जगणुः । बभणुः । लिट आदेशविशेषणं किम् । इहापि यथा स्यात् । नेमतुः । नेमुः । सेहे । नेहाते । सेहिरे । अनैमित्तिके णत्वषत्वे तदादिर्लिं- त्यादेशादिर्न भवति । द्वहल्भ्यासजश्त्वचर्त्वयोरसिद्धत्वं नास्ति । तेन तदादि-

• हलीत्येवेत्यारभ्य भीयतइत्यन्तं बहुषु पुस्तकेषु नास्ति । युक्तं चैतत्, पदमञ्जर्य्यां हलादौ क्ङिति सार्वधातुकइत्येतेषां नात्रोपयोग इत्युक्तत्वात् । † सार्वधातुके इत्येव हीयते जेहीयते, इत्येतत्पुस्तकेषु बहुषु नास्ति । पदमञ्जर्य्यां नास्योपयोग इत्युक्ततयेदमेव युक्तम् । ‡ इदमयुक्तं संयोगात्परत्वेन लिटः कित्त्वाभावात् ॥