काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

(d) + धि (dhi)? Yes, मद्धितम्! Wait, let's look at मद्हितम् vs मद्धितम्: By "झयो होऽन्यतरस्याम्" (८.४.६२), त्वद् + हितम् -> त्वद्धितम् / त्वद्हितम्. In print, it is त्वद्धितं मद्धितम् or त्वद्धितं मद्हितम्? Let's check the letters: त्व द्धि तं म द्धि तं (it has the same d-dh ligature!). Wait, look at line 28: तुभ्यं हितं त्वद्धितं मद्धितम् । तव पुत्रस्त्वत्पुत्रो मत्पुत्रः । अथ Yes, मद्धितम्!

Let's read line 29: किमर्थमेवां त्वाहादीनां बाधनार्थमेतद् विज्ञायते । लक्ष्यस्थित्यपेक्षया । ज्ञाप- Wait, look at the first word: किमर्थमेवां or किमर्थमेवं? Look at line 29: किमर्थमेवं! The dot on top is anusvāra, no 'ा' stroke on 'व'. It's किमर्थमेवं. Then: `त्वाहादीनां बाधनार्थमेतद् विज्ञाय

॥ काशिका ॥ ७ । २ ॥ ६६१ भवतो विभक्तौ परतः। तिस्रः। चतस्रः। तिसृभिः। चतसृभिः। स्त्रियामिति किम्। त्रयः। चत्वारः। त्रीणि। चत्वारि। स्त्रियामिति चैतत् त्रिचतुरोरेव विशेषणं नाङ्गस्य। तेन यदा त्रिचतुःशब्दौ स्त्रियामङ्गं तु लिङ्गान्तरे तथाप्या- देशौ भवत एव। प्रियास्तिस्रो ब्राह्मण्योस्य ब्राह्मणस्य प्रियतिस्रा ब्राह्मण इति। प्रियतिस्रौ। प्रियतिस्रः। प्रियतिसृ ब्राह्मणकुलम्। प्रियतिसृणी। प्रियतिसृणि। प्रियचतस्रा। प्रियचतस्रौ। प्रियचतस्रः। प्रियचतसृ। प्रियचत- सृणी। प्रियचतसृणि। नद्यृतश्चेति समासान्तो न भवति। विभक्त्याश्रयत्वेन तिसृभावस्य बहिरङ्गलक्षणत्वात् *। यदा तु त्रिचतुःशब्दौ लिङ्गान्तरे स्त्रिया- मङ्गं तदा देशौ न भवतः। प्रियास्त्रयोस्याः प्रियाणि त्रीणि वा अस्या ब्राह्मण्याः सा प्रियत्रिः। प्रियत्री। प्रियत्रयः। प्रियचत्वाः। प्रियचत्वारौ। प्रियचत्वारः ॥ तिसृभावे संज्ञायां कन्युपसंख्यानं कर्त्तव्यम् ॥ * ॥ तिसृका नाम ग्रामः ॥ चतसर्यानुदात्तनिपातनं कर्त्तव्यम् ॥ * ॥ चतस्रः पश्येत्यत्र चतुरः शसीत्येव स्वरो मा भूत। चतसृणामित्यत्र तु षट्चतुर्भ्यो हलादिरि- त्येव स्वरो भवति। हलादिग्रहणं सामर्थ्यान्निपातनस्वरो बाध्यते ॥ अचि र ऋतः ॥ १०० ॥ तिसृ चतसृ इत्येतयोर्ऋतः स्थाने रेफादेशो भवति अजादौ विभक्तौ परतः। तिस्रस्तिष्ठन्ति। तिस्रः पश्य। चतस्रस्तिष्ठन्ति। चतस्रः पश्य। प्रियतिस्र आनय। प्रियचतस्र आनय। प्रियतिस्रः स्वम्। प्रियचतस्रः स्वम्। प्रियतिस्रि निधेहि प्रियचतस्रि निधेहि। पूर्वसवर्णत्वङिसर्वनामस्थानगुणाना- मपवादः। परमपि ङिसर्वनामस्थानगुणं पूर्वविप्रतिषेधेन बाधते। अचीति किम्। तिसृभिः। चतसृभिः। ऋत इति तिसृचतस्रोः प्रतिपत्त्यर्थमन्यथा हि तदपवादात्त्रिचतुरोरेवायमादेशो विज्ञायेत ॥ जराया जरसन्यतरस्याम् ॥ १०१ ॥ जरा इत्येतस्य जरसित्ययमादेशो भवति अन्यतरस्यामजादौ विभक्तौ परतः। जरसा दन्ताः शीर्यन्ते। जरया दन्ता

? YES! In many 19th/early 20th century fonts, the avagraha ऽ was cast on a sort with a shirorekha! Look at the curve: it is definitely an 'S'-shaped avagraha: ऽ! It curves right, then left, then right, with a small tail. That is 100% an avagraha ऽ! And grammatically, it connects to किमो from the previous line: Line 23: ...किमो Line 24: ऽदिति च प्रत्यन्तरं न विधीयते साकच्कार्थम् ॥ किमो + अदिति = किमोऽदिति! This makes 100% perfect grammatical sense!

- Let's check line 23:
  `क्व । गमिष्यसि ।`
  Wait, look at `क्व`:
  There is a big black blotch. Is it `क्व`?
  Yes, `क्व` with a heavy ink blotch on the `क`.
  Then `। गमिष्यसि । क्व भोक्ष्यते ।`

- Let's check line 31:
  `असौ ॥ औत्वप्रतिषेधः साकच्काद्वा वक्तव्यः सादुत्वं च ॥ * ॥ यदा चौत्व-`
  Wait, is that an asterisk `*` between dand

॥ काशिका ॥ ७ ॥ २ ॥ ६९३

सानां त्यदादीनामकृतसन्धीनामादेशा वक्तव्याः ॥ * ॥ परमाहम् । परमा- यम् । परमानेन । अदसः सोर्भवेद्दौत्वं किं सुलोपे विधीयते । ह्रस्वाल्लुप्येत संबुद्धिने हलः प्रकृतं हि तत् ॥ आप एत्वं भवेत्तस्मिन् झलीत्यनुवर्तनात् । प्रत्ययस्थाच्च कादित्वं शीभावश्च प्रसज्यते ॥ इदमो मः ॥ १०८ ॥ इदमः सौ परतो मकारोन्तादेशो भवति । इयम् । अयम् । इदमो मका- रस्य मकारवचनं त्यदाद्यत्वबाधनार्थम् ॥ दश्च ॥ १०९ ॥ इदमो दकारस्य स्थाने मकारादेशो भवति विभक्तौ परतः । इमौ । इमे । इमम् । इमौ । इमान् * ॥ यः सौ ॥ ११० ॥ इदमो मकारस्य यकारादेशो भवति सौ परतः । इयम् । उत्तरसूत्रे पुंसीति वचनात्स्त्रियामयं यकारः ॥ इदो ऽय् पुंसि ॥ १११ ॥ इदम इद्रूपस्य पुंसि सौ परतो ऽय् इत्ययमादेशो भवति । अयं ब्राह्मणः । पुंसीति किम् । इयं ब्राह्मणी ॥ अनाप्यकः ॥ ११२ ॥ इदमो ऽककारस्य इद्रूपस्य स्थाने अन इत्ययमादेशो भवति आपि विभक्तौ परतः । अनेन । अनयोः । अक इति किम् । इमकेन । इमकयोः । आपीति प्रत्याहारः तृतीयैकवचनात्प्रभृति सुपः पकारेण ॥ हलि लोपः ॥ ११३ ॥ हलादौ विभक्तौ परत इदमो ऽककारस्य इद्रूपस्य लोपो भवति । आभ्या- म् । एभिः । एभ्यः । एषाम् । एषु । नानर्थके ऽलोन्त्यविधिरिति सर्वस्यायमि- द्रूपस्य लोपः । अथ वा नायमिल्लोपः । अनाप्यक इति अन्ग्रहणमनुवर्तते † ॥ मृजेर्वृद्धिः ॥ ११४ ॥ विभक्ताविति निवृत्तम् । मृजेरङ्गस्य इको वृद्धिर्भवति । मार्ष्टि । मार्ष्टुम् ।

• इह साविति न संबद्ध्यते, उत्तरसूत्रे साविति वचनादित्यधिकमेकस्मिन्पुस्तके । † अथ वा नायमलोन्त्यलोप इति पा० २ पुस्तकान्तरे ।

६२४ ॥ काशिका ॥ ७ ॥ ३ ॥ मार्ष्टव्यम् । मृजेरिति धातुग्रहणमिदं, धातोश्च कार्यमुच्यमानं धातुप्रत्ययएव वेदितव्यम् । कंसपरिमृड्भ्यां कंसपरिमृद्भिरित्यत्र न भवति ॥ अचो ञ्णिति ॥ ११५ ॥ अजन्तस्याङ्गस्य ञिति णिति च वृद्धिर्भवति । ञिति । एकस्तण्डुलनि- चायः । द्वौ शूर्पनिष्पावौ । कारः । हारः । णिति । गौः । गावौ । गावः । सखायौ । सखायः । जैत्रम् । यौत्रम् । क्षौद्रः । जयतेर्यातैश्च उणादयो बहु- लमिति ष्ट्रन् प्रत्ययः । क्षवतेरपि क्षण् ॥ अत उपधायाः ॥ ११६ ॥ अङ्गोपधाया अकारस्य स्थाने ञिति णिति च प्रत्यये वृद्धिर्भवति । पाकः, त्यागः, यागः । पाचयति । पाचकः । पाठयति । पाठकः । अत इति किम् । भेदंयति, भेदकः । उपधाया इति किम् । चकासयति तक्षकः ॥ तद्धितेष्वचामादेः ॥ ११७ ॥ तद्धिते ञिति णिति च प्रत्यये परतोऽङ्गस्याचामादेरचः स्थाने वृद्धिर्भवति । गार्ग्यः । वात्स्यः । दाक्षिः । प्राक्षिः । णिति । औपगवः । कापटवः । त्वाष्ट्रो जागत इत्यत्राचामादिवृद्धिरन्त्योपधालक्षणां वृद्धिं बाधते ॥ किति च ॥ ११८ ॥ किति च तद्धिते परतोऽङ्गस्याचामादेरचः स्थाने वृद्धिर्भवति । नडादिभ्यः फक् । नाडायनः । चारायणः । प्राग्वहतेष्ठक् । आक्तिकः । शालाकिकः ॥ इति काशिकायां वृत्तौ सप्तमाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ ॥ अथ सप्तमाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ देविकाशिंशपादित्यवाडदीर्घसत्रश्रेयसामात् ॥ १ ॥ देविका शिंशपा दित्यवाट् दीर्घसत्र श्रेयस् इत्येतेषामङ्गानामाचामादे- रचः स्थाने वृद्धिप्रसङ्गे आकारो भवति ञिति णिति किति तद्धिते परतः । देविकायां भवमुदकं, दाविकमुदकम् । देविकाकूले भवाः शालयः, दाविका- कूलाः शालयः । पूर्वदेविका नाम प्राचां ग्रामः। तत्र भवः पूर्वदाविकः। प्राचां ग्रामनगराणामित्युत्तरपदवृद्धिः साप्याकार एव भवति । शिंशपा । शिंशपाया विकारश्चमसः, शांशपाचमसः । पलाशादिरयं तेन पक्षे अञ् अनुदात्तादिल- क्षणो वा अञ् । शिंशपास्थले भवाः, शांशपास्थलाः । पूर्वशिंशपा नाम प्राचां ग्रामः तत्र भवः पूर्वशांशपः । दित्यवाट् । दित्योह इदं, दात्योहम् । दीर्घसत्रे

An accurate, line-by-line transcription of the Sanskrit text from the image into clean Devanagari Markdown:

भवं, दार्घसत्रम् । श्रेयसि भवं, श्रायसम् ॥ वहीनरस्येद्वचनम् ॥ * ॥ वृद्धिवि- षये ऽचामादेरचः स्थाने वहीनरस्य इकारादेशो भवति । वहीनरस्यापत्यं, वैही- नरिः । के चित्तु विहीनरस्यैव वैहीनरिमिच्छन्ति ॥ केकयमित्रयुप्रलयानां यादेरियः ॥ २ ॥ केकय मित्रयु प्रलय इत्येतेषां यकारादेरिय इत्ययमादेशो भवति तद्धिते ञिति णिति किति च परतः । केकयस्यापत्यं कैकेयः । जनपदशब्दात्क्षत्रिया- दञित्यञ्प्रत्ययः । मित्रयुभावेन श्लाघते, मैत्रेयिकयाश्लाघते । गोत्रचरणाच्छा- घात्याकारतद्वेतेष्विति वुञ् । लौकिकं हि तत्र गोत्रं गृह्यते । लोके ऋषि- शब्दे गोत्रमित्यभिधीयते । प्रलय । प्रलयादागतं, प्रालयमुदकम् ॥ न वाभ्यां

३८६ ॥ काशिका ॥ ७ ॥ ३ ॥ ष्ट्रायां भवः, शौवादंष्ट्रो मणिः। स्वस्येदं, सौवम्। स्वयामे भवः, सौवयामिकः। अध्यात्मादित्वाट्ठञ्। अपदान्तार्थोयमारम्भः। द्वार। स्वर। स्वाध्याय। व्यल्क- श। स्वस्ति। स्वर। स्फ्यकृत। स्वादुमृदु। श्वन्। स्व॥ न्यग्रोधस्य च केवलस्य ॥ ५ ॥ न्यग्रोधशब्दस्य केवलस्य यकारादुत्तरस्याचामादेरेचः स्थाने वृद्धिर्न भवति तस्माच्च पूर्वमैकार आगमो भवति। न्यग्रोधस्य विकारः, नैयग्रोधश्च- मसः। केवलस्येति किम्। न्यग्रोधमूले भवाः शालयः, न्याग्रोधमूलाः शालयः। न्यग्रोहयतीति न्यग्रोध इति व्युत्पत्तिपक्षे नियमार्थं, मव्युत्पत्तिपक्षे विध्यर्थम्॥ न कर्मव्यतिहारे ॥ ६ ॥ कर्मव्यतिहारे यदुक्तं तन्न भवति। प्रतिषेधागमयोरयं प्रतिषेधः। व्याव- क्रोशी व्यावलेखी व्याववर्ती व्यावहासी वर्त्तते। कर्मव्यतिहारे णच् स्त्रिया- मिति णच् प्रत्ययस्तदन्ताण्णचः स्त्रियामञ् * ॥ स्वागतादीनां च ॥ ७ ॥ स्वागत इत्येवमादीनां यदुक्तं तन्न भवति। स्वागतमित्याह, स्वागतिकः। स्वध्वरेण चरति, स्वाध्वरिकः। स्वङ्गस्यापत्यं, स्वाङ्गिः। व्यङ्गस्यापत्यं, व्याङ्गिः। व्यडस्यापत्यं, व्याडिः। व्यवहारेण चरति, व्यावहारिकः व्यवहारशब्दोयं लौकिके वृत्ते वर्त्तते न तु कर्मव्यतिहारे। स्वपतौ साधुः, स्वापतेयः। द्वारादिषु स्वशब्द- पाठादत्र प्राप्तिः स्वागत। स्वध्वर। स्वङ्ग। व्यङ्ग। व्यड। व्यवहार। स्वपति॥ श्वादेरिञि ॥ ८ ॥ श्वादेरङ्गस्य इञि परतो यदुक्तं तन्न भवति। श्वभस्त्रस्यापत्यं, श्वाभ- स्त्रिः। श्वादंष्ट्रिः। स्वशब्दो द्वारादिषु पठ्यते, तत्र तदादिविधिर्भवतीत्येत- देव वचनं ज्ञापकम्॥ इकारादिग्रहणं कर्तव्यं श्वागणिकाद्यर्थम् ॥ * ॥ श्वग- णेन चरति, श्वागणिकः। श्वायूथिकः॥ तदन्तस्य चान्यत्रापि तद्धिते प्रतिषेध इष्यते॥ श्वाभस्त्रेरिदं, श्वाभस्त्रम्॥ पदान्तस्यान्यतरस्याम् ॥ ९ ॥ श्वादेरङ्गस्य पदशब्दान्तस्यान्यतरस्यां यदुक्तं तन्न भवति। श्वापदस्येदं, श्वापदम्। शौवापदम् ॥ उत्तरपदस्य ॥ १० ॥ उत्तरपदस्येत्ययमधिकारः, हनस्तोचिण्णलोरिति प्रागेतस्मात्। यदित ऊर्ध्वमनुक्रमिष्याम उत्तरपदस्येत्येवं तद्वेदितव्यम्। वक्ष्यत्यवयवादृतोः। पूर्व-

• तदन्ताद् टिड्ढाणञिति ङीप्। इत्यधिकमेकस्मिन्पुस्तके।

॥ काशिका ॥ ७ ॥ ३ ॥ ६८७ वार्षिकम् । अपरवार्षिकम् । पूर्वहैमनम् । अपरहैमनम् । यत्र पञ्चमीनिर्देशो नास्ति ने प्रोष्ठपदानामित्येवमादौ तदर्थमुत्तरपदाधिकारः । पञ्चमीनिर्देशे- ष्वपि विस्पष्टार्थं वृद्धेश्च व्यपदेशार्थम् । उत्तरपदवृद्धौ सर्वं चेत्युत्तरपदाधिकारे चैषा वृद्धिरित्येवं विज्ञायते ॥ अवयवादृतः ॥ ११ ॥ अवयववाचिन उत्तरस्य ऋतुवाचिन उत्तरपदस्याचामादेरचो वृद्धिर्भवति तद्धिते ञिति णिति किति च परतः । पूर्ववार्षिकम् । पूर्वहैमनम् । अपरवा- र्षिकम् । अपरहैमनम् । पूर्वं वर्षाणामपरं वर्षाणामित्येकदेशिसमासः । तत्र भव इत्येतस्मिन्नर्थे वर्षाभ्यष्ठक् हेमन्ताच्च सर्वत्राण् च तलोपश्च इत्यण् प्रत्ययः, तत्र ऋतोर्वृद्धिमद्विधाववयवादिति * तदन्तविधिः । अवयवादिति किम् । पूर्वांसु वर्षासु भवं पौर्ववार्षिकम् । कालाट्ठञ् इति ठञ् । अवयवपूर्वस्यैव तद- न्तविधिर्नान्यस्य ॥ सुसर्वार्द्राज्जनपदस्य ॥ १२ ॥ सु सर्व अर्द्रा इत्येतेभ्य उत्तरस्य जनपदवाचिन उत्तरपदस्याचामादेरचो वृद्धिर्भवति तद्धिते ञिति णिति किति च परतः । सुपाञ्चालकः । सर्वपाञ्चा- लकः । अर्द्रपाञ्चालकः । जनपदतदवध्योश्च ञ्यङादपि बहुवचनविषयादिति वुञ् । सुसर्वार्द्रदिक्शब्देभ्यो जनपदस्येति तदन्तविधिः ॥ दिशो ऽमद्राणाम् ॥ १३ ॥ दिग्वाचिन उत्तरस्य जनपदवाचिनो मद्रवर्जितस्याचामादेरचोवृद्धिर्भ- वति तद्धिते ञिति णिति किति च परतः । पूर्वपाञ्चालकः । अपरपाञ्चा- लकः । दक्षिणपाञ्चालकः । पूर्ववत्तदन्तविधिः प्रत्ययश्च । दिश इति किम् । पूर्वैः पञ्चालानां, पूर्वपञ्चालः । तत्र भवः, पौर्वपञ्चालकः । आपरपञ्चालकः । अमद्राणामिति किम् । पौर्वमद्रः । आपरमद्रः । मद्रेभ्यो ऽञित्यञ्प्रत्ययः ॥ प्राचां ग्रामनगराणाम् ॥ १४ ॥ प्राचां देशे ग्रामनगराणां दिश उत्तरेषामचामादेरचो वृद्धिर्भवति तद्धिते ञिति णिति किति च परतः । ग्रामाणाम् । पूर्वेषु कामशम्यां भवः, पूर्वैषुकाम- शमः । अपरैषुकामशमः । पूर्वकार्णोमृत्तिकः । अपरकार्णोमृत्तिकः । नगराणाम् । पूर्वस्मिन्पाटलिपुत्रे भवः, पूर्वपाटलिपुत्रकः । अपरपाटलिपुत्रकः । पूर्वकान्यकुब्जः । अपरकान्यकुब्जः । ग्रामत्वादेव नगराणामपि ग्रहणे सिद्धे भेदेन यदुभयोर्-

• क्व चिदवयवानामिति षष्ठीबहुवचनान्तः पाठः । सो ऽयुक्तः । अर्थासङ्गतेरिति पदमञ्जरी ।

ग्राह्वानं तत्संबन्धभेदप्रतिपत्त्यर्थं दिक्पूर्वपदो हि समुदायः पूर्वैषुकामशम्यादिः ग्रामनामधेयम् । पाटलिपुत्रादिः पुनरुत्तरपदमेव नगरमाह । तत्र ग्रामवाचि- नमाह्वानानामवयवस्य दिक्शब्दादुत्तरस्य वृद्धिर्भवतीत्येवमभिसंबन्धः क्रियते । इतरत्र तु दिश उत्तरेषां नगराणामित्येव । पूर्वैषु कामशम इत्येवमादिषु कृता- यामुत्तरपदवृद्धौ एकादेशो भवतीति ज्ञापितं नेन्द्रस्य परस्येति प्रतिषेधेन ॥ संख्यायाः संवत्सरसंख्यस्य च ॥ १५ ॥ संख्याया उत्तरपदस्य संवत्सरशब्दस्य संख्यायाश्चाचामादेरचः स्थाने वृद्धिर्भवति तद्धिते ञिति णिति किति च परतः । द्वौ संवत्सरावधीतो भृतो भूतो भावी वा द्विसांवत्सरिकः । संख्यायाः । द्वे षष्टी अधीतो भृतो भूतो भावी वा, द्विषाष्टिकः । द्विसाप्ततिकः । द्विषष्ट्यादिशब्दो वर्षेषु संख्येयेषु वर्त- मानः कालाधिकारविहितं प्रत्ययमुत्पादयति । परिमाणान्तस्येत्येव सिद्धे संव- त्सरग्रहणं परिमाणग्रहणे कालपरिमाणस्याग्रहणार्थम् । तेन द्वैसर्गिकः त्रैस- र्गिक इत्युत्तरपदवृद्धिर्न भवति । द्विवर्षा त्रिवर्षा माषविक्रेत्यपरिमाणबिस्ताचि- तेति पर्युदासो न भवति ॥ वर्षस्याभविष्यति ॥ १६ ॥ संख्याया उत्तरस्य वर्षशब्दस्याचामादेरचो वृद्धिर्भवति तद्धिते ञिति णिति किति च परतः, स चेत्तद्धितो भविष्यत्यर्थे न भवति । द्विवर्षे अधीतो भृतो भूतो वा, द्विवार्षिकः । त्रिवार्षिकः । अभविष्यतीति किम् । यस्य त्रैवर्षिकं धान्यं निहितं भृत्यवृत्तये अधिकं वापि विक्रेत स सोमं पातुमर्हति । त्रीणि वर्षाणि भावीति त्रैवार्षिकम् । अधीष्टभृतयोरभविष्यतीति प्रतिषेधो न भवति । गम्यते हि तत्र भविष्यत्ता न तु तद्धितार्थः । द्वे वर्षे अधीतो भृतो वा कर्म्म करिष्य- तीति, द्विवार्षिको मनुष्यः ॥ परिमाणान्तस्यासंज्ञाशाणयोः ॥ १७ ॥ परिमाणान्तस्याङ्गस्य संख्यायाः परं यदुत्तरपदं तस्याचामादेरचो वृद्धि- र्भवति तद्धिते ञिति णिति किति च परतः, संज्ञायां विषये शाणे चोत्तरपदे न भवति । द्वौ कुडवौ प्रयोजनमस्य, द्विकौडविकः । द्वाभ्यां सुवर्णाभ्यां क्रीतं, द्विसौ- वर्णिकम् । विभाषा कार्षापणसहस्राभ्यामित्यत्र सुवर्णशतमानयोरुपसंख्यानमिति लुको विकल्पः । द्वाभ्यां निष्काभ्यां क्रीतं, द्वित्रिपूर्वान्निष्काद्, द्विनैष्किकम् । असंज्ञाशाणयोरिति किम् । पञ्चलोहितिकम् । पञ्चकपालिकम् । पञ्च लोहित्यः परिमाणमस्य पञ्च कपालानि परिमाणमस्येति विगृह्य तदस्य परिमा- णमिति योगविभागात्प्रत्ययस्तद्धितान्तश्चायं समुदायः संज्ञा । द्वाभ्यां शाणाभ्यां

क्रीतं, द्वैशाणम् । त्रैशाणम् । शाणाद्वा, द्वित्रिपूर्वादप्रत्येयण् प्रत्ययः । असंज्ञा- शाणकुलिजानामिति के चित्पठन्ति । द्वे कुलिजे प्रयोजनमस्य द्वैकुलिजिकः ॥ ञे प्रोष्ठपदानाम् ॥ १८ ॥ अञिति जातार्थो निर्दिश्यते । तत्र यस्तद्धितो विहितस्तस्मिन् ञिति णिति किति च परतः प्रोष्ठपदानामुत्तरस्याचामादेरचो वृद्धिर्भवति । प्रोष्ठपदा नाम नक्षत्रं ताभिर्युक्तः काल इत्यण् । तस्य लुबविशेषेदिति लुप् । प्रोष्ठपदासु जातः । 'ऋतुनक्षत्रेभ्योणिन्यण् । प्रोष्ठपदो माणवकः । अञिति किम् । यदा प्रोष्ठपदो मेघो धरणीमभिवर्षति । प्रोष्ठपदास भवः प्रोष्ठपदः । प्रोष्ठपदाना- मिति बहुवचननिर्देशात्पर्यायोपि गृह्यते भद्रपाद इति ॥ हृद्भगसिन्ध्वन्ते पूर्वपदस्य च ॥ १९ ॥ हृद् भग सिन्धु इत्येवमन्तेङ्गे

स्येति ठञ् । सर्वलोक । तत्र विदितः, सार्वलौकिकः । सर्वपुरुषस्येदं, सार्वपौ- रुषम् । सर्वभूमेर्निमित्तं संयोग उत्पातो वा सार्वभौमः । प्रयोग । तत्र भवः, प्रायोगिकः । परस्त्री । पारस्त्रैणेयः । कुलटाया वेतीन्ङ् * ॥ राजपुरुषात् ष्यञि ॥ राजपौरुष्यम् । ष्यञीति किम् । राजपुरुषस्यापत्यं राजपुरुषायणिः । उदीचां वृद्धाद्गोत्रादिति फिञ् । शतकुम्भसुखशयनादयः । शतकुम्भे भवः, शातकौम्भः । सौखशयनिकः । पारदारिकः † । सूत्रनडस्यापत्यं सौत्रनाडिः । आकृतिगण- श्चायमिष्यते । तेनेदमपि सिद्धं भवति । अभिगममर्हति, आभिगामिकः । अधि- देवे भवमाधिदैविकम् । आधिभौतिकम् । चतस्र एव विद्याः, चातुर्वैद्यम् । स्वार्थे ष्यञ् । अनुशतक । अनुहोड । अनुसंवत्सर । अङ्गारवेणु । असिसंहत्य । वध्याग । पुष्करसत् । अनुहरत् । कुरुकत । कुरुपञ्चाल । उदकश्रुद्दु । इहलोक । परलोक । सर्वलोक । सर्वपुरुष । सर्वभूमि । प्रयोग । परस्त्री ॥ राजपुरुषात् ष्यञि ॥ सूत्रनड ॥

देवताद्वन्द्वे च ॥ २१ ॥

देवताद्वन्द्वे च पूर्वपदोत्तरपदस्य चाचामादेरचः स्थाने वृद्धिर्भवति तद्धिते ञिति णिति किति वा परतः । आग्निमारुतीमनड्वाहीमालभेत । आग्नि- मारुतं कर्म्म । यो देवताद्वन्द्वः सूक्तहविःसंबन्धी तत्रायं विधिः । इह तु न भवति । स्कन्दविशाखौ देवते अस्य, स्कान्दविशाखः । ब्रह्मप्रजापती । ब्राह्मप्रजापत्यम् ॥

नेन्द्रस्य परस्य ॥ २२ ॥

इन्द्रशब्दस्य परस्य यदुक्तं तन्न भवति । सौमेन्द्रः । आग्नेन्द्रः । परस्येति किम् । ऐन्द्राग्नमेकादशकपालं चरुं निर्वपेत् । इन्द्रशब्दे द्वावचौ तत्र तद्धिते एकस्य यस्येति लोपो ऽपरस्य पूर्वेण सहैकादेश इत्यप्राप्तिरेव वृद्धेः, तदेवं प्रतिषेधवचनं ज्ञापकम् । बहिरङ्गमपि पूर्वोत्तरपदयोः पूर्वे कार्ये भवति पश्चा- देकादेश इति, तेन पूर्वेषुकामशम इत्यादि सिद्धं भवति ॥

दीर्घाच्च वरुणस्य ॥ २३ ॥

दीर्घादुत्तरस्य वरुणस्य यदुक्तं तन्न भवति । ऐन्द्रावरुणम् । मैत्रावरुणम् । दीर्घादिति किम् । अग्निवरुणीमनड्वाहीमालभेत । अग्नेरीदग्नेः सोमवरुणयो- रित्यस्यानङपवादस्य दृष्टुष्टाविति प्रतिषेधो विधीयते तेन दीर्घात्तरो न भवति ॥

प्राचां नगरान्ते ॥ २४ ॥

* अपपाठो ऽयम् । तत्र हि स्त्र्यङपग्रहणम् । कल्याण्यादिषु परस्त्रीशब्दः पठ्यते तस्मा- त्कल्याण्यादीनामिनङिति पाठ इति पदमञ्जरी । † शतकुम्भेत्यारभ्य पारदारिक इत्यन्तं बहुषु पुस्तकेषु नास्ति ।

॥ काशिका ॥ ७ । ३ ॥ ४०१ प्राचां देशे नगरान्तेङ्गे पूर्वपदस्योत्तरपदस्याचामादेर्वा वृद्धिर्भवति तद्धिते ञिति णिति किति च परतः । सुह्मनगरे भवः, सौह्मनगरः। पौण्ड्र- नगरः । प्राचामिति किम् । मद्रनगरमुदत्तु, तत्र भवः । माद्रनगरः ॥ जाङ्गलधेनुवलजान्तस्य विभाषितमुत्तरम् ॥ २५ ॥ जङ्गल धेनु वलज इत्येवमन्तस्याङ्गस्य पूर्वपदस्याचामादेरचो वृद्धिर्भवति विभाषितमुत्तर,मुत्तरपदस्य विभाषितं तद्धिते ञिति णिति किति वा परतः । कुरुजङ्गलेषु भवं, कौरुजङ्गलम् । कौरुजाङ्गलम् । वैश्वधेनवम् । वैश्वधैनवम् । सौवर्णवलजः । सौवर्णवालजः ॥ अर्द्धात्परिमाणस्य पूर्वस्य तु वा ॥ २६ ॥ अर्द्धशब्दात्परस्य परिमाणवाचिन उत्तरस्याचामादेरचः स्थाने वृद्धिर्भ- [L12

कृति" - wait, let's look at "चिणि कृति": In Kashika: "आकारान्तस्याङ्गस्य चिणि कृति च ञ्णिति युगागमो भवति।" In the image: "आकारान्तस्याङ्गस्य चिंण कृति ङिणति युगागमो भवति । अदाथि ।" Wait, look at "अदाथि । अदायि ।" - the text has "अदायि । अधायि ।": In image: "अदायि । अधायि ।" Wait, look at line 29: "अदाथि ।" or "अदायि ।"? First word: "अदायि ।" (Wait, is it "अदायि" at end of L29? End of L29 has "अदायि ।"!) Wait, let's read line 29 from start: "आकारान्तस्याङ्गस्य चिंण कृति ङिणति युगागमो भवति । अदाथि ।" -> wait, look at the word after 'भवति ।': It is 'अ' 'दा' 'यि' -> "अदायि ।"! Then L30 starts with: "अधायि । कृति । दायो, दायकः । धायो, धायकः । चिण्कृतोरिति किम् ।" Wait, where did "अदाथि" come from in my first quick read? It is "अदायि ।"! Let'

] [णि] [ति] [कृ] [ति] [च] [ङि] [ति] Wait, what is that glyph after [ङिति]? It looks like "च" and then... wait, is that "ङिति"? Wait, look at the image, right edge of line 1: "ञ्णिति कृति च ङिति च" Wait, no, look at: "चिणि कृति च ङिति"? Wait, let's re-examine: In L1: Word 1: उदात्तोपदेशस्य Word 2: मान्तस्याङ्गस्याचमिवर्जितस्य Word 3: चिणि (or ञ्णिति?) Let's look at Word 3: Is the first letter 'उ'? No. It is: 'चि' or 'ञ्णि'? Look at L12: "जनि वधि इत्येतयोश्चिणि कृति च ङिति यदुक्तं तच्च भवति ।" In L12, it has "श्चिणि"! That is 'चिणि' with 'स्'! Why would L12 have "श्चिणि"? Because: "इत्येतयोः" + "चिणि" = "इत्येतयोश्चिणि"! So the word in L12 is DEFINITELY "चिणि"! Now look at Word 3 in L1: In L1, it is after "मान्तस्याङ्गस्या

७०४ ॥ काशिका ॥ ७ । ३ ॥ कृतात्त्वानां ग्रहणं युकः प्राप्तिमाख्यातुम् । किमेतस्याख्याने प्रयोजनम् । एत- स्मिन् प्रकरणे लक्षणप्रतिपदोक्तपरिभाषा नास्तीत्युपदिश्यते । तेनाध्यापयति ज्ञापयतीत्येवमादि सिद्धं भवति ॥ वा विधूनने जुक् ॥ ३८ ॥ वा इत्येतस्य विधूननेऽर्थे वर्त्तमानस्य जुगागमो भवति णौ परतः । वस्त्रेणापवाजयति । विधूननइति किम् । आवापयति केशान् । किमर्थं सूत्रं वज गतौ ण्यन्तस्य सिद्धत्वात् । वातेर्युग्मा भूदित्येवमर्थम् । पै ओवै शोषणे इत्यस्यैतद्रूपम् ॥ लीलोर्नुग्लुकावन्यतरस्यां स्नेहविपातने ॥ ३९ ॥ ली ला इत्येतयोरङ्‌गयोरन्यतरस्यां नुक् लुक् इत्येतावागमौ भवतो णौ परतः स्नेहविपातनेऽर्थे । घृतं विलाययति । विलीनयति घृतं, विलालप्रति । विलापयति । ली ई इतीकारः प्रश्लिष्यते तत ईकारान्तस्यैव नुग्भवति, न तु कृतात्त्वस्य विभाषा लीयतेरिति । स्नेहविपातनइति किम् । जतु विलाप- यति । जटाभिरालापयते । ली इति लीलीङोर्ग्रहणम् । ला इति लातेः कृतात्त्वस्य च लीयतेः ॥ भियो हेतुभये षुक् ॥ ४० ॥ भी इत्येतस्य हेतुभयेऽर्थे षुगागमो भवति णौ परतः । मुण्डो भीषयते । जटिलो भीषयते । अत्रापि भी ई इतीकारप्रश्लेषः कृतात्त्वस्य युङ्निवृत्त्यर्थः । मुण्डो भापयते इत्येवं हि तत्र भवति । हेतुभयइति किम् । कुञ्चिकयैनं भाययति । नात्र हेतुः प्रयोजको भयकारणं किं तर्हि कुञ्चिका ॥ स्फायो वः ॥ ४१ ॥ स्फाय् इत्येतस्याङ्गस्य वकारादेशो भवति णौ परतः । स्फावयति ॥ शदेरगतौ तः ॥ ४२ ॥ शदे रङ्गस्यागतावर्थे वर्त्तमानस्य तकारादेशो भवति णौ परतः । पुष्पाणि शातयति * । अगताविति किम् । गाः शादयति गोपालकः ॥ रुहः पोऽन्यतरस्याम् ॥ ४३ ॥ रुहेरङ्गस्यान्यतरस्यां पकारादेशो भवति णौ परतः । व्रीहीन् रोपयति । व्रीहीन् रोहयति ॥ प्रत्ययस्थात्कात्पूर्वस्यात इदाप्यसुपः ॥ ४४ ॥

• फलानि शातयतीति पुस्तकान्तरे ऽधिकम् ।

॥ काशिका ॥ ७ ॥ ३ ॥ ७०५ प्रत्ययस्थात्ककारात्पूर्वस्याकारस्य इकारादेशो भवति आपि परतः, स चेदाप्सुपः परो न भवति । जटिलिका । मुण्डिका । कारिका । हारिका । एतिकाश्चरन्ति । प्रत्ययग्रहणं किम् । शक्नोतीति शका । स्थग्रहणं विस्पष्टार्थं ककारमात्रं प्रत्ययो नास्तीति सामर्थ्यात्प्रत्ययस्थस्य ग्रहणं शक्यते विज्ञातुम् । आदिति किम् । नन्दना । रमणा । पूर्वस्येति किम् * । पटुका । मृदुका । अत इति किम् । गोका । नौका । तपरकरणं किम् । राका । धाका । आपीति किम् । कारको, धारकः । अथापीत्यनेन विशिष्यते ककारः । यद्येवं, कारि- केत्यत्रापि न प्राप्नोति अकारेण व्यवहितत्वात् । एकादेशे कृते नास्ति व्यव- धानम् । एकादेशः पूर्वविधौ स्थानिवद्भवतीति व्यवधानमेव । 'वचनाद् व्यव- धानमीदृशं यत्स्थानिवद्भावकृतमेकेन वर्णेन तदाश्रीयते रक्षकत्यादिषु तु श्रुति- कृतमनेकेन वर्णेन व्यवधानमिति इत्त्वं न भवति । असुप इति किम् । बहवः परिव्राजका अस्यां मथुरायां बहुपरिव्राजका मथुरा । सुबन्तादयं बहुपरिव्राज- कशब्दात्पर आपिति प्रतिषेधो भवति । प्रसज्यप्रतिषेधश्चायं न पर्युदासः । पर्युदासे हि सति समुदायादसुबन्तात्पर आपितीत्वमत्र स्यादेव । अविद्य- मानः सुप् अस्मिन् सोयमसुबिति । एवमपि नाश्रीयते । तथा हि सति बहुच- र्मिकेत्यत्रापि न स्यात् ॥ मामकनरकयोरुपसंख्यानं कर्तव्यमप्रत्ययस्थत्वात् ॥ * ॥ मम इयं मामिका । नरिका । अणि ममकादेशः । केवलमामकेति नियमात् संज्ञाछन्दसोरीकारो नान्यत्र । तेनाणप्रत्ययान्तादपि टाप् भवति । नरान् कायतीति नरिका । आतोऽनुपसर्गे क इति कः प्रत्ययः ॥ प्रत्ययनिषेधे त्यक्- त्यपोश्चोपसंख्यानम् ॥ * ॥ उदीचामतः स्थाने यकपूर्वाया इति विकल्पो मा भूदिति, दाक्षिणात्यिका । इहत्यिका ॥ न यासयोः ॥ ४५ ॥ या सा इत्येतयोरिकारादेशो न भवति । यका । सका । या सा इति निर्देशो न तन्त्रं यत्तदोरुपलक्षणमेतत् । इहापि प्रतिषेध इष्यते । यकांयकाम- धीमहे । तकांतकां पचाम इति ॥ यत्तदोः प्रतिषेधे त्यकन उपसंख्या- नम् ॥ * ॥ उपत्यका । अधित्यका ॥ पावकादीनां छन्दस्युपसंख्यानम् ॥ * ॥ हिरण्यवर्णाः शुचयः पावकाः । यासु चलोमकाः । छन्दसीति किम् । पाचिका ॥ आशिषि चोपसंख्यानम् ॥ * ॥ जीवताद् जीवका । नन्दताद् नन्दका । भवताद् भवका ॥ उत्तरपदलोपे चोपसंख्यानम् ॥ * ॥ देवदत्तिका । देवका । यज्ञदत्तिका । यज्ञका ॥ क्षिपकादीनां चोपसंख्यानम् ॥ * ॥ क्षिपका । ध्रुवका ॥ तारका ज्योतिष्युपसंख्यानम् ॥ * ॥ तारका । ज्योतिषीति किम् ।

• परस्य माभूदित्यधिकं पुस्तकान्तरे । ४५

७०६ ॥ काशिका ॥ ७ ॥ ३ ॥ सारिका दासी ॥ वर्णका तान्तवउपसंख्यानम् ॥ * ॥ वर्णका प्रावरणभेदः । तान्तवइति किम् । वर्णिका भागुरी लोकायते ॥ वर्त्तका शकुनौ प्राचामुपसं- ख्यानम् ॥ * ॥ वर्त्तका शकुनिः । प्राचामन्यत्र उदीचां तु वर्त्तिका । शकुना- विति किम् । वर्त्तिका भागुरी लोकायतस्य ॥ अष्टका पितृदैवत्ये ॥ * ॥ अष्टका । पितृदैवत्यइति किम् । अष्टिका खारी ॥ वा सूतकापुत्रकावृन्दार- काणा मुपसंख्यानम् ॥ * ॥ सूतिका । सूतका । पुत्रिका । पुत्रका । वृन्दा- रिका । वृन्दारका ॥ उदीचामातः स्थाने यकपूर्वायाः ॥ ४६ ॥ उदीचामाचार्याणां मतेन यकारपूर्वायाः ककारपूर्वायाश्चातः स्थाने योऽकारस्तस्यातः स्थाने इकारादेशो भवति । उदीचां ग्रहणं विकल्पार्थम् । इभ्यका । इभ्यिका । क्षत्रियका । क्षत्रियिका । ककारपूर्वायाः । चटकका । चटकिका । मूषिकका । मूषिकिका । आात इति किम् । सांकाश्ये भवा सांकाश्यिका । स्थानग्रहणमनुवादेपि स्थानसंबन्धप्रतिपत्त्यर्थम् । आात इत्य- नेन ह्यत इति स्थानी विशिष्यते । यकपूर्वाया इति किम् । अश्वा । अश्विका । यकपूर्वाया इति स्त्रीलिङ्गनिर्देशः आतः स्त्रीप्रत्ययस्य प्रतिपत्त्यर्थं, इह न भवति । शुभं यातीति शुभंयाः । शुभंयिका ॥ यकपूर्वत्वे धात्वन्तप्रति- षेधः ॥ * ॥ धात्वन्तयोर्यकारककारयोरस्य प्रतिषेधस्य प्रतिषेधो वक्तव्यः । सुनयिका । सुशयिका । सुपाक्किका । आशोकिका ॥ भस्त्रैषाजाज्ञाद्वास्वा नञ्पूर्वाणामपि ॥ ४७ ॥ आतः स्थाने योकारस्तस्य इत्वं न भवति उदीचामाचार्याणां मतेन । भस्त्रा । भस्त्रिका । भस्त्रका । अभस्त्रा । अभस्त्रिका । एषका । एषिका । अजका । अजिका । अनजिका । अनजका । ज्ञका । ज्ञिका । अज्ञका । अज्ञिका । द्वके । द्विके । स्वका । स्विका । अस्विका । अस्वका । एषाद्वे नञ्पूर्वे न प्रयो- ज्यतः। किं कारणम् । तत्र हि सति यदि साकच्काभ्यां नञ्समासः, अथापि कृते नञ्समासे पश्चादकच्, उभयथापि समासाद् या विभक्तिरुत्पद्यते तस्यां त्यदाद्यत्वे सति टापा भवितव्यं सोन्तर्वर्त्तिन्या विभक्त्या सुबन्तत्वादिति ह्रस्वस्य प्राप्तिरेव नास्ति । तेन अनेषका अद्वके इत्येव नित्यं भवितव्यम् । स्वशब्दस्तु ज्ञातिधनाख्यायां नञ्पूर्वोपि प्रयोक्ष्यति । भस्त्रेत्ययमभाषितपुंस्क- स्तस्याभाषितपुंस्काच्चेत्येव सिद्धे यदिह ग्रहणं तदुपसर्जनार्थम् । अविद्यमाना भस्त्रा यस्या अभस्त्रा । साल्या, अभस्त्रका । अभस्त्रिका । अत्रोपसर्जनह्रस्वत्वे कृते पुनर्बहुव्रीहौ कृते भाषितपुंस्काद्वाष्टाबुत्पद्यते तस्य के ऽण इति यो ह्रस्वो नासावभाषितपुंस्काद्विहितस्यातः स्थाने भवति । नञ्पूर्वाणामपीत्यपिशब्दा-

॥ काशिका ॥ ७ ॥ ३ ॥ ७०० दन्यपूर्वाणां केवलानां च विधिरयमिष्यते । निर्भस्त्रिका । निर्भस्त्रका । बहु- भस्त्रका । बहुभस्त्रिका, इत्येवमनयोरपीष्यते । तत्र नञ्पूर्वाणामिति वचनम- नुवाद एव मन्दबुद्धिप्रतिपत्त्यर्थः ॥ अभाषितपुंस्काच्च ॥ ४८ ॥ अभाषितपुंस्काद्विहितस्यातः स्थाने योकारस्तस्योदीचामाचार्याणां मतेन इकारादेशो न भवति । खट्विका । खट्वका । अखट्वका । अखट्विका । परम- खट्विका । परमखट्वका । बहुव्रीहौ यदा कपि ह्रस्वः क्रियते तदा भवितव्यम- नेन विधिना । तत्राप्यभाषितपुंस्काद्विहितस्यातः स्थाने भवत्यकार इति । यदा तु अविद्यमाना खट्वा अस्याः अखट्वा, अन्या अखट्वा, अखट्विकेति तदा न भवति । तथा अतिक्रान्ता खट्वामतिखट्वा, अन्या अतिखट्वा, अतिखट्विका ॥ आदाचार्याणाम् ॥ ४९ ॥ अभाषितपुंस्कादातः स्थाने यो ऽकारस्तस्याचार्याणामाकारादेशो भव- ति । खट्वाका । अखट्वाका । परमखट्वाका ॥ ठस्येकः ॥ ५० ॥ अङ्गस्य निमित्तं यष्ठः, कश्चाङ्गस्य निमित्तं, प्रत्यय,स्तस्य प्रत्ययठस्य इक इत्ययमादेशो भवति । प्राग्वहतेष्ठक् । आप्तिकः । शालाकिकः । लवणा- ठञ् । लावणिकः । ठगादिषु यदि वर्णमात्रं प्रत्यय उच्चारणार्योकारस्तदा इहाप्यकार उच्चारणार्यः । वर्णमात्रं तु स्थानित्वेनोपादीयते । संघाते तु प्रत्यये ऽत्रापि संघातग्रहणमेव । तत्र कण्ठेष्ठः, कण्ठ इत्येवमादीनामुखादीनामुखादयो बहुलमिति न भवति । मथितं पण्यमस्य माथितिक इत्यत्र तु यस्येति लोपे कृते इसुसुक्तान्तात्क इति स्थानिवद्भावादिकस्य कादेशः प्राप्नोति सन्निपातल- क्षणो विधिरनिमित्तं तद्विघातस्येति न भवति । यस्येत्यकारलोपस्य स्था निव- द्भावाद्वा । पूर्वस्मादपि हि विधौ स्थानिवद्भावः ॥ इसुसुक्तान्तात्कः ॥ ५१ ॥ इस् उस् इत्येवमन्तानामुगन्तानां तान्तानां चाङ्गानामुत्तरस्य ठस्य क इत्ययमादेशो भवति । इस् । सार्पिष्कः । उस् । धानुष्कः । याजुष्कः । उक् । नैषादकर्षुकः । शाबरजम्बुकः । मातृकम् । पैतृकम् । तान्तात् । क्षौदश्वित्कः । शाक्तुकः । याक्तुकः । इसुसोः प्रतिपदोक्तयोर्ग्रहणादिह न भवति । आशिषा चरति । आशिषिकः । उषा चरति औषिकः ॥ दोश्च उपसंख्यानम् ॥ * ॥ दोर्भ्यां चरति दौष्कः ॥ चजोः कु घिण्यतोः ॥ ५२ ॥

ादेशो भवति ञिति णिति प्रत्यये परतो नकारेYes,ञिति णिति प्रत्यये परतो नकारे`!

Line 19: च । घातयति । घातकः । साधुघाती । घातंघातम् । घातो वर्त्तते । नकारे । Wait, look at वर्त्तते: double त्? Yes, वर्त्तते.

Line 20: घ्नन्ति । घ्नन्तु । अघ्नन् । ह इति किम् । अलोन्त्यस्य मा भूत् । हन्तेरिति Wait, अलोन्त्यस्य: no avagraha in print: अलोन्त्यस्य.

Line 21: किम् । प्रहारः । प्रहारकः । णिण्प्रत्ययो हन्तेर्विशेषणम् । नकारो हकारस्य Wait, णिण्प्रत्ययो: ञिति and णिति -> ञिण्प्रत्ययो or णिण्प्रत्ययो? Look at L21: ञिण्प्रत्ययो! Look at the first letter of L21: ञिण्प्रत्ययो! It is ञि, not णि! Wait, let's look at the letter: It has a loop and a hook: ञि! Sutra has ञि and ण् and न: "हो हन्तेर्ञिण्णेषु" (7.3

॥ काशिका ॥ ७ ॥ ३ ॥ ७०९ हिनोतेर्हकारस्याभ्यासादुत्तरस्य कवर्गादेशो भवति अचङि । प्रजिघा- षति । प्रजेघीयते । प्रजिघाय । अचङीति किम् । प्राजीहयद् दूतम् । अच- ङीति शक्यमकर्तुं, कथं चङ्यभ्यासनिमित्ते णौ हिनोतिरङ्गं भवति । तत्राभ्या- सनिमित्ते प्रत्यये हेरङ्गस्येति विज्ञायमाने प्राप्तिरेव नास्ति । तर्हि तज् ज्ञाप- कार्यम् । एतज्ज्ञाप्यते । हेरचङीति चङोन्यत्र हेर्य्यधिकस्यापि कुत्वं भवतीति । तेन प्रजिघाययिषतीति सिद्धं भवति ॥ सन्लिटोर्जेः ॥ ५७ ॥ सनि लिटि च प्रत्यये जेरङ्गस्य योभ्यासस्तस्मादुत्तरस्य कवर्गादेशो भवति । जिगीषति । जिगाय । सन्लिटोरिति किम् । जेजीयते । जिनातेः संप्रसारणे कृते यद्यपि जिर्भवति तथा