संग्रह पर लौटें
<br>
सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)
Subhashita Ratna Bhandagara
पण्डित काशीनाथ शर्मा (सम्पादक: नारायण राम आचार्य) द्वारा
स्रोत: Subhashita Ratna Bhandagara (10,000+ Classic Sanskrit Epigrams & Maxims - Nirnaya Sagar Press) (उद्गम)
DevanagariSanskritpublished516 पृष्ठ
पृष्ठ 418स्थायी लिंक
सुभाषितरत्नखण्डमञ्जूषा
| ९ |
|---|
दैवी विचित्रा गतिः ।
दैवे दुर्जनतां गते तृणमपि प्रायेण वज्रायते ।
दैवेनैव हि साध्यन्ते सट्यां शुभकर्मणाम् । (क० स०)
दोषग्राही गुणत्यागी पलोलीव हि दुर्जनः । (प० त०)
दोषाय निर्विमर्शस्य भ्रातप्रश्नोत्तरक्रिया । (क० स०)
दोषोऽपि गुणता याति प्रभोर्भवति चेत्कृपा ।
धौने काचिदथवास्ति निरूढा सैव सा चलनि यत्र हि चित्तम् । (ने० च०)
द्रव्येण सर्वे वशाः ।
धनं सर्वप्रयोजनम् ।
धनानि जीवितं चैव परार्थे प्राज्ञ उत्सृजेत् । (प० त०)
धनिनामिवर सतां पुनर्र्गुणवत्संनिविरेव संनिधिः । (शि० व०)
धन्यास्ते भुवि ये निवृत्तमनसो धिग्दुःखितान्कामिनः ।
धर्मक्षयकरः क्रोधः ।
धर्मे कीर्तिर्द्वयं स्थिरम् । (म० भा०)
धर्मैः सत्येन वर्धते ।
धर्मः स नो यत्र न सत्यमस्ति ।
धर्मसंरक्षणार्थैव प्रवृत्तिर्भुवि शार्ङ्गिणः । (र० व०)
धर्मस्य तत्त्वं निहितं गुहायाम् । (म० भा०)
धर्मस्य त्वरिता गतिः । (प० त०)
धर्मेण चरतां सत्ये नास्त्यनभ्युदयः क्वचित् । (क० स०)
धर्मेण हीनाः पशुभिः समानाः ।
धर्मो मित्रं मृतस्य च ।
धर्मो हि सानिध्यं कुरुते सताम् । (क० स०)
धर्मो हासम्यङ्निर्णीतो निहन्त्युभयलोकयोः । (क० स०)
धिक्कलत्रमपुत्रकम् ।
धिक्पुत्रमविनीतं च ।
धिगाशा सर्वदोषभूः ।
धिगिमा देहभृतामसारताम् । (र० व०)
धिग्गृहं गृहिणीशून्यम् ।
धिग्जीवितं चोद्यमवर्जितस्य ।
धिग्जीवितं ज्ञातिपराजितस्य ।
धिग्जीवितं व्यर्थमनोरथस्य ।
धिग्जीवितं शास्त्रकुलोञ्झितस्य ।
धिग्ज्योतिषमजातकम् ।
धीराणां व्रजति हि सर्व एव नान्तं पाण्डित्यादभिभवनीयतां परस्य । (शि० व०)
धीराश्च सोढविरहाः प्राप्नुवन्तीष्टसंगमम् । (क० स०)
धीनं चित्रीयते कस्माद्भित्तौ चित्रकर्मणा । (क० स०)
धूमो निवर्त्येत समीरणेन यतस्तु कक्षस्तत एव वह्निः । (र० व०)
धूर्ताः क्रीडन्त्येव हि बालिशैः । (क० स०)
ध्रुवमभिमतं को वा पूर्णे मुदा न हि माद्यति । (कु० स०)
ध्रुवं फलाय महतं महता सह संगमः । (क० स०)
न कस्य वीर्यान्न वरस्य सर्गतिः । (कु० स०)
न काचस्य कृते जातु युक्ता मुक्तामणेः क्षतिः । (क० स०)
न कामसदृशो रिपुः । (वा० वा०)
न कूपखननं युक्तं प्रदीप्ते वह्निना गृहे । (हि०)
नक्रः स्वस्थानमासाद्य गजेन्द्रमपि कर्षति । (प० त०)
न कापि साल्यमपराद्धकृता प्रभूणाम् ।
नक्षत्रभूषणं चन्द्रः । (चा० नी०)
न क्षुद्रोऽपि प्रथमसुकृतापेक्षया संश्रयाय प्राप्ते मित्रे भवति विमुखः । (मे० दू०)
न खलु धीमतां कश्चिदविषयो नाम । (अ० शा०)
न खलु वयस्तेजसो हेतुः । (भर्तृ०)
न खलु स उपरतो यस्य वल्लभो जनः स्मरति ।
न च दैवात्परं बलम् ।
न च धर्मो दयापरः ।
न चलति खलु वाक्यं सज्जनानां कदाचित् ।
न च विद्यासमो बन्धुः ।
न च व्याधिसमो रिपुः ।
न चापल्यसमः स्नेहः ।
न जात्ववसरे प्राप्ते सत्त्ववानवसीदति । (क० स०)
न जाने संसारः किममृतमयः किं विषममयः ।
न ज्ञानात्परं चक्षुः ।
न तथा कृतवेदिनां करिष्यन्नियतामेति यथा कृतावदानः । (किं० अ०)
न तु प्रतिनिविष्टमूर्खजनचित्तमाराधयेत् ।
न तोयात्परमं सुखम् ।
न लोभो महता मृषा । (क० स०)
न दयासदृशं ज्ञानम् ।
न दरिद्रस्तथा दुःखी लब्धक्षीरणधनो यथा ।
न दुष्प्रापं परच्छिद्रं जाग्रद्भिर्निपुणैर्गुणैः । (क० स०)
न देवं परमो विष्णुः ।
न धर्मवृद्धेषु वयः समीक्ष्यते । (कु० स०)
न धर्मसदृशं मित्रम् ।
न धर्मात्परमं मित्रम् ।
न नन्दनालोकन मङ्गलेषु क्षण क्षण हृष्यति कस्य चेतः । (कु० स०)
न नश्यति तमो नाम कृतया दीपवार्तया ।
ननु तैलनिषेकबिन्दुना सह दीपार्चिरुपैति मेदिनीम् । (र० व०)
ननु दैवमेव शरणं धिग्धिग्वृथा पौरुषम् ।
ननु प्रवातेऽपि निष्कम्पा गिरयः । (अ० शा०)
ननु वक्तृविशेषनिःस्पृहा गुणगृह्या वचने विपश्चितः । (किं० अ०)
ननु विमृश्य कृती कुरुतेऽखिलम् ।
2 सु० र० भा०
पृष्ठ 419स्थायी लिंक
| १० | सुभाषितरत्नभाण्डागारम् |
|---|
| वाम-भागः | दक्षिण-भागः |
|---|---|
| न पणिध्यतिरेकेण सुखीणामपरा गति । (क० स०) | न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धा । |
| न परिचयो मलिनात्मना प्रधानम् । (शि० व०) | न सुवर्णे ध्वनिस्तादृग्यादृक्कांस्ये प्रजायते । |
| न परेषु महौजसश्छलादपकुर्वन्ति मलिम्लुचा इव । (शि० व०) | न स्त्री चलितचारित्रा निम्नोन्नतमवेक्षते । (क० स०) |
| न परोदितं हि कलयन्ति कुमारा । (ह० वि०) | न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति । (म० भा०) |
| न पादपोन्मूलनशक्तिरंहः शिलोच्चये मूर्च्छति मारुतस्य । (र० व०) | न स्नेहो न च दाक्षिण्यं स्त्रीष्वहो चापलादृते । (क० स०) |
| न पुत्रात्परमो लाभ । | न स्पृशति पल्वलाम्भ पञ्जरशेषोऽपि कुञ्जर क्वापि । |
| न प्रभातरल ज्योतिरुदेति वसुधातलात् । (अ० शा०) | न स्वेच्छ व्यवहर्तव्यमात्मनो भूतिमिच्छता । (क० स०) |
| न प्राणान्ते प्रकृतिविकृतिर्जायते चोत्तमानाम् । | नहि कृतमुपकार साधवो विस्मरन्ति । |
| न भयं चास्ति जाग्रत । | नहि गणयति क्षुद्रो जन्तु परिग्रहफल्गुताम् । |
| न भवति पुनरुक्त भाषितं सज्जनानाम् । | नहि तापयितुं शक्य सागराम्भस्तृणोलकया । |
| न भवति महता हि क्वापि मोघ प्रसाद । (ह० वि०) | नहि दुर्बलदग्धानां काले किञ्चित्प्ररोहति । |
| न भविष्यति हन्त साधन किमिवान्यत्प्रहरिष्यतो विधे । (र० व०) | नहि दुष्करमस्तीह किंचिद्व्यवसायिनाम् । (क० स०) |
| न भार्यायाः परं सुखम् । | नहि नार्यो विनेधैर्या । |
| न भूतो न भविष्यति । | नहि प्रफुल्लं सहकारमेत्य वृक्षान्तर काङ्क्षति षट्पदाली । (र० व०) |
| न भेक कोकनदिनीकजलकास्वादकोविदः । (क० स०) | नहि प्रियं प्रवक्तुमिच्छन्ति मृषा हितैषिणः । (कि० अ०) |
| नभोभूषा पूषा । (प्र० भ०) | नहि मूला प्रसिध्यति । |
| न मुक्ते परमा गति । (यो० वा०) | नहि वन्ध्याश्रुते दुख यथा हि मृतपुत्रिणी । |
| नयनसुख को निवारयति । | नहि विचलति मैत्री दूरतोऽपि स्थितानाम् । |
| नयवर्त्मगा प्रभवता हि धियः । | नहि सत्त्वावसादेन स्वल्पाप्यापद्विलङ्घयते । (क० स०) |
| न युक्त ते रोषादतिथिमिव धिक्कृत्य गमनम् । | नहि सर्वविद सर्वे । |
| नये च शौर्ये च वसन्ति संपद । | नहि सर्वेऽपि कुर्वन्ति सभ्या युक्तिविवेचनम् । |
| नयेन चालंक्रियते नरेन्द्रता । | नहि सिंहो गजास्कन्दी भयाद्गिरिगुहाशयः । (र० व०) |
| नर प्रत्युपकारार्थं विपत्तिमभिवाञ्छति । | नहि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगा । |
| न रत्नमन्विष्यति मृग्यते हि तत् । (कु० स०) | नहीज्जितजोऽवसरेऽवसीदति । (कि० अ०) |
| नरपति हितकर्ता द्वेष्यता याति लोके । (प० त०) | नहीश्वरव्याहृतय. कदाचित्पुष्णन्ति लोके विपरीत मर्थम् । (कु० स०) |
| नराणा नापितो धूर्तः । (प० त०) | नाकाले म्रियते जन्तुर्विद्ध शरशतैरपि । (वृ० ख०) |
| नमैकसादरं हि नव वयः । (क० स०) | नातीपीडयितु भञ्जन्तिच्छन्ति हि महौजसः । (कि० अ०) |
| न वस्तु दैवस्वरसाद्विनश्वरं सुरेश्वरोऽपि प्रतिकर्तुमीश्वरः । (नै० च०) | नाधर्मश्चिरमुद्धये । (क० स०) |
| नवान्नानां नव एव पन्थाः । | नानातत्त्वविचारणप्रणयिनो लोका बहिर्बुद्धय. । |
| नवा वाणी मुखे मुखे । | नानाफलै फलति कल्पलतेव भूमि । (भर्तृ०) |
| न विवेक विना ज्ञानम् । | नानृतात्यातक परम् । |
| न वैराग्यात्पर भाग्यम् । | नाभाम्य भवतीह कर्मवशतॊ भाग्यस्य नाश कुत । |
| न शरीर पुन पुन । | नारीणा भूषण पति । |
| न शान्ते परमं सुखम् । | नार्कातपैर्र्जलजमेति हिमैस्तु दाहम् । (नै० च०) |
| न शास्त्र वेदत परम् । | नार्यैः समाश्रितजनं हि कलङ्कयन्ति । |
| न शिक्षित प्रयत्नो हि धीराणां हृदये भिया । (क० स०) | नालं सुखाय सुहृदो नालं दु खाय शत्रव । (म० भा०) |
| न शूरा विसहन्ते हि स्त्रीनिमित्त पराभवम् । (क० स०) | नाल्पीयानबहु सुकृत हिनस्ति दोष । (कि० अ०) |
| न षट्पदश्रेणिभिरेव पङ्कजं सशैवलासङ्गमपि प्रकाशते । (कु० स०) | नाऽविष्णु पृथिवीपति । (म० भा०) |
| न स शक्नोति किं यस्य प्रज्ञा नापदि हीयते । (क० स०) | नासन्नि किंचिदाचरेत् । |
| नासमीक्ष्य पर स्थान पूर्वमायतनं त्यजेत् । | |
| नास्ति कामसमो व्याधि. । | |
| नास्ति क्रोधसमो वह्नि । |
पृष्ठ 420स्थायी लिंक
सुभाषितरत्नखण्डमञ्जूषा ११
| नास्ति चक्षु सम तेज । | निसर्गसिद्धो नारीणा सपत्नीपु हि मत्सर. । (क० स०) |
| नास्ति चात्मसम बलम् । | निस्पृहस्य तृणं जगत् । |
| नास्ति ज्ञानात्पर सुखम् । | नि सङ्गाद्भवति महता मानपूजापहार । |
| नास्ति तृष्णासमो व्याधि । | नीचाश्रयो हि महतामपमानहेतु । |
| नास्ति धान्यसम प्रियम् । | नीचैर्गच्छत्युपरि च दशाचक्रनेमिक्रमेण । (म० दू०) |
| नास्ति प्राणसम भयम् । | नीचैर्नीचैरतिनीचनीचै सर्वैरुपायै फलमेव साध्यम् । |
| नास्ति बन्धुसम बलम् । | नीचो वदति न कुरुते वदति न माधु करोत्येव । |
| नास्ति भर्तृ. समो बन्धु । (विक्र०) | नून विरूपरविक हामनै. क्रीडनि खग. । (क० स०) |
| नास्ति मेघसमं तोयम् । | नृपनि जनपदाना दुर्लभ । (प० त०) |
| नास्ति मोहसमो रिपु । | नृपस्य वर्णाश्रमपालन यत्ल एव धर्म । (र० व०) |
| नास्ति व्यसनिनां किञ्चिद्भुवि पर्याय्ये धनम् । (क० स०) | नेन्दु. क्षिपति कि काल परिशीर्णोऽर्कमण्डले । (क० स०) |
| नास्ति सत्यसमो धर्म । (म० भा०) | नेत्र्यां भर्तृहितैपिण्यो गणयन्ति हि सुधिय । (क० म०) |
| नास्ति हस्तिसम सखा । | नैकत्र सर्वो गुणसन्निपात । |
| नास्ति हस्तिसमो बन्धु । | नैवाकृति फलति नैव कुलं न शील । (भतृ०) |
| नास्त्यदेयं महात्मनाम् । | नैता रूप परीक्षन्ते नासा वयसि सस्थिति । (हि०) |
| नास्त्यहो स्वामिभक्तान् पुत्रे वात्मनि वा स्पृहा । (क० स०) | नैवामनीयमथवा क्रियते मदान्धै । (शि० व०) |
| निजहृदि विकसन्तः सन्ति सन्तः कियन्तः । | नैवान्यथा भवति यल्लिखित विधात्रा । |
| निजामृतैलौंचनसेचनाद्वा पृथक्किमिन्दुः सृजति प्रजानाम् । (नै० च०) | नैवाश्रितेषु महता गुणदोषशङ्का । |
| निपातनीया हि सतामसाधवः । (शि० व०) | न्याय्यमुपेक्षते हि क. । (न० च०) |
| नि सारस्य पदार्थस्य प्रायेणाडम्बरो महान् । | न्याय्या वृत्ति समाचरेत् । |
| निजेऽप्यपत्ये करुणा कठिनप्रकृतेः कुत । (प्र० रा०) | न्याय्यात्पथ प्रविचलन्ति पदं न धीरा । (भर्तृ०) |
| निरस्तपादपे देशे एरण्डोऽपि द्रुमायते । (हि०) | पङ्को हि नभसि क्षिप्त. क्षेप्तु पतति मूर्धनि । (क० स०) |
| निर्गलिताम्बुगर्भं शरद्घन नार्दति चातकोऽपि । (र० व०) | पञ्चभिर्मिलितै कि यज्जगतीह न साध्यते । (न० च०) |
| निर्जितेषु तरसा तरस्विना शत्रुपु प्रशतिरेव कीर्तये । (र० व०) | पठतो नास्ति मूर्खत्वम् । |
| निर्ग्रन्ध्यं पुरुष त्यजन्ति गणिका. । (भर्तृ०) | पथ श्रुतेर्दर्शयितार ईश्वरा मलीमसामाददते न पद्धतिम् । (र० व०) |
| निर्धनता सर्वपदामास्पदम् । | पदं हि सर्वत्र गुणैर्विधीयते । |
| निर्धनस्य कुत सुखम् । | पद सहेत भ्रमरस्य पेलवं शिरीषपुष्पं न पुन. पतत्रिण । (कु० स०) |
| निर्वाणदीपे किमु तैलदानम् । | पद्मपत्रस्थितं वारि धत्ते मुक्ताफलश्रियम् । |
| निर्वाह प्रतिपन्नवस्तुपु सतामेतद्धि गोत्रव्रतम् । | पद्माना शिशिराद्भवम् । |
| निर्विमर्शा हि भीरव । (क० स०) | पय पान भुजगाना केवल विषवर्धनम् । (प० त०) |
| निवसन्ति पराक्रमाश्रया न विषादेन समं समृद्धय । (कि० अ०) | पयो गते कि खलु सेतुबन्ध. । |
| निवसन्नन्तर्दारुणि लङ्घयो वह्निर्न तु ज्वलित । | पयो मुचा पङ्किषु विद्यतेव । |
| निवृत्तपापसंपर्को सन्तो यान्ति हि निर्वृतिम् । (क० म०) | परदु खेनापि दु खिता विरला । |
| निवृत्तरागस्य गृह तपोवनम् । (हि०) | परवृद्धिर्विनाशाय । |
| निशारत्न चन्द्र । (प्रगपा०) | परवृद्धिषु बद्धमत्सराणा किमित्र ह्यस्ति दुरात्मनामलङ्घयम् । (शि० अ०) |
| निष्प्रज्ञास्त्ववसीदन्ति लोकोपहसिता सदा । (क० स०) | परशुके हि कमले क्रिमलेजायते रति । (क० स०) |
| निष्प्रज्ञो नाशयल्येव प्रभार्यमथात्मन । (क० स०) | परम लाभमशान्तिभङ्गमाहु. । (कि० अ०) |
| निसर्गे स हि धीराणा यदापद्यधिकं दृढम् । (क० स०) | परमार्थमविज्ञाय न भेतव्यं कचित्क्षभि । (क० स०) |
| निसर्गचपलाना हि मादृशा सयम्' कुत । (क० स०) | परलोकगतस्य को वन्धु । |
| निसर्गतोऽन्तर्मलिना ह्यसाधव । | परलोकजुषां स्वकर्मभिर्गतयो भिन्नपथा हि देहिनाम् । (र० व०) |
पृष्ठ 421स्थायी लिंक
| १२ | सुभाषितरत्नभाण्डागारम् |
|---|
| परवृद्धिमत्सरी मनो हि मानिनाम् । (शि० व०) | पुत्र शत्रुरपण्डित. । (चा० नी०) |
| परसदननिविष्ट को लघुत्वं न याति । (भर्तृ०) | पुत्रप्रयोजना दारा. । |
| परसेवैकसकानां को हि स्नेहो निजे जने । (क० स०) | पुत्रहीनं गृहं शून्यम् । |
| परहस्तगता. स्त्रिय. । | पुत्रादपि भयं यत्र तत्र सौख्यं हि कीदृशम् । |
| परहितनिरतानामादरो नात्मकल्पैं । | पुत्रोदये नाद्यति का न हर्षात् । (कु० सं०) |
| पराभवोऽप्युत्सव एव मानिनाम् । | पुनर्दरिद्री पुनरेव पापी । |
| परार्थप्रतिपन्ना हि नेक्षन्ते स्वार्थमुत्तमा । (क० स०) | पुनर्दांरा पुनर्विंत्तं । (विक्र० च०) |
| परिजनतापि गुणाय सद्गुणानाम् । (कि० अ०) | पुनर्घनाढ्य पुनरेव भोगी । |
| परिवर्तिनि संसारे मृत. को वा न जायते । | पुरुषा अपि बाणा अपि गुणच्युताः कस्य न भयाय । |
| परेङ्गितज्ञानफला हि बुद्धय. । | पुष्प पर्युषितं त्यजन्ति मधुपा । |
| परैरनिन्द्यं चरितं मनस्विनां पयोनुसारोचितमेव शोभते । (क० स०) | पुस्तकप्रत्ययाधीतं । (नारद०) |
| परैरपर्यांसितवीर्यसंपदां पराभवोऽप्युत्सव एव मानिनाम् । (कि० अ०) | पूज्यं वाक्य समृद्धस्य । |
| परोपकारं पुण्यं न स्यात्कलुशतैराप । | पूर्वपुण्यतया विद्या । |
| परोपकाराय सतां विभूतय ! | पूर्वावधीरितं श्रेयो दुःखं हि परिवर्तते । (अ० शा०) |
| परोपकारार्थमिदं शरीरम् । | पृथिवीभूषणं राजा । |
| परोपदेशवेलायां शिष्टाः सर्वे भवन्ति वै । | पेशलं हि सतीमन । (क० सं०) |
| परोऽपि हितवान्बन्धुः । (प० त०) | प्रकृति खलु सा महीयसां सहते नान्यसमुन्नतिं यया । |
| पर्यांयपीतस्य सुरैर्हिमांशो. कलाक्षयः श्लाघ्यतरो हि वृद्धे. । (र० व०) | प्रकृतिमहते कुर्मस्तस्मै नमः कविकर्मणे । |
| पर्व्वतानां भयं वज्रात् । (चा० नी०) | प्रकृतिरियं सत्त्ववताम् । |
| पलाशजालै. पिहित. स्वयं हि प्रकाशमासादयतीक्षुडिम्भः । (नै० च०) | प्रकृतिसिद्धमिदं हि दुरात्मनाम् । |
| पवन. परागवाही रथ्यासु वहन्रजस्खलो भवति । | प्रकृतिसिद्धमिदं हि महात्मनाम् । (भर्तृ०) |
| पश्यन्तु लोका. कलिकौतुकानि । | प्रकृत्सा ह्यमणिः श्रेयान्नालकारश्च्युतोपलः ! (कि० अ०) |
| पश्यन्तु लोका कलिदोषकानि । | प्रच्छन्नमप्युह्यते हि चेष्टा । (कि० अ०) |
| पाणौ पयसा दुग्धे तक्रे फूत्कृत्य पामर. पिवति । | प्रजानामपि दीनाना राजैव सदय पिता । |
| पात्रत्वाद्धनमाप्नोति । | प्रजापतेर्विसर्गो हि प्राणिसर्गोऽधिकाधिक । (क० स०) |
| पात्रानुसारं फलम् । | प्रज्ञा नाम बल ह्येव निष्प्रज्ञस्य बलेन किम् । (क० स०) |
| पादपाना भयं वातात् । (चा० नी०) | प्रज्ञाबल च सर्वेषु सुख्य कार्येषु साधनम् । (क० स०) |
| पापप्रभावाच्चरकं प्रयाति । | प्रणानान्त सता कोप. । |
| पापे कर्मण्यवज्ञाताद्धितवाक्ये कुतः सुखम् । (क० स०) | प्रणिपातप्रतीकार. संगम्मो हि महात्मनाम् । (र० वं०) |
| पिण्डे पिण्डे मतिर्भिन्ना । | प्रतिकारविधानमायुष. सति शेषे हि फलाय कल्पते । (र० व०) |
| पिण्डेष्वनास्था खलु भौतिकेषु । | प्रतिकूलतामुपगते हि विधौ विफलत्वमेति बहुसाधनता । (शि० व०) |
| पितृद्रोहेण मूर्खता । | प्रतिक्षण यन्नवतामुपैति तदेव रूपं रमणीयताया. । |
| पिपासितै. काव्यरसो न पीयते ! | प्रतिपन्नसुहृत्कार्यनिर्वाहं धीरसत्त्वता । (क० स०) |
| पिबाम शास्त्रौघानुत्त विविधकाव्यामृतरसान् । | प्रतिपन्नार्थनिर्वाहं सहज हि सता वलम् । (क० स०) |
| पिशुनजन खलु विश्रान्तं क्षितीन्द्रा. । | प्रतिबध्नाति हि श्रेय पूज्यपूज्याव्यतिक्रमः । (र० व०) |
| पीत्वा मोहमयीं प्रमादशदिरामुन्मत्तभूतं जगत् । | प्रतिभातश्च पश्यन्ति सर्वं प्रज्ञावता धिय । (क० स०) |
| पुंसामदृष्टे दृष्टे वा श्रेयोऽहंकारिणा कुतः । (क० स०) | प्रतीयन्ते न नीतिज्ञा कृतावज्ञस्य वैरिण । (क० स०) |
| पुण्यवन्तो हि सतान पश्यन्त्युच्चै. कृतान्वयम् । (क० स०) | प्रत्यय. स्त्रीषु मुष्णाति विमर्शं विदुषामपि । (क० स०) |
| पुण्यैरैव हि लभ्यन्ते सुकृतिभि. सत्संगतिर्दुर्लभा । | प्रत्यासन्नविपत्तिमूढमनसां प्रायो मति क्षीयते । |
| पुत्रः पिण्डप्रयोजन. । (चा० नी०) | प्रत्युक्तं हि प्रणयिषु सवामीप्सितार्थक्रियैव । (मे० दू०) |
| प्रत्युत्पन्नमतिस्त्रैणम् । (अ० शा०) | |
| प्रथमलीढमधुश. पिवन्ति कटु भेषजम् ! |
पृष्ठ 422स्थायी लिंक
| सुभाषितरत्नखण्डमञ्जूषा | १३ |
|---|---|
| प्रबलतमसामेवप्रायाः शुभेषु हि वृत्तयः स्वमपि शिरस्य<br> न्धाश्लेषा धुनोत्यहिशङ्कया । (अ० शा०) | प्राय समानांविद्यः परस्परयश पुरोभागाः । |
| प्रभुचित्तमेव हि जनोऽनुवर्तते । (शि० व०) | प्राय. समासनविपत्तिकाले वियोऽपि पुंसां मलिनी-<br> भवन्ति । |
| प्रभुप्रसादो हि मुदे न कस्य । (कु० स०) | प्राय सर्वो भवति करुणावृत्तिराद्रान्तरात्मा । (मे० दू०) |
| प्रभुश्च निर्विचारश्च नीतिज्ञैर्न प्रशस्यते । (क० स०) | प्राय. स्त्रियो भवन्तीह निसर्गीवषमाः शठा । (क० म०) |
| प्रभुस्तु विबुधाश्रय. कति न सन्ति कुक्षिभरा. । | प्राय स्व महिमान क्रोधात्प्रतिपद्यते हि जनः । |
| प्रभूणां हि विभूत्यन्धा धावत्यविषये मति । (क० स०) | प्रायेण गृहिणीनेत्रा. कन्यार्थेषु कुटुम्बिन. । (कु० सु०) |
| प्रभौ हठप्रवृत्ते हि कस्य प्रत्यायना भवेत् । (क० स०) | प्रायेण भायीटौ शील्य स्वान्धो नेक्षते जन. । (क० स०) |
| प्रमदालोचनन्यस्त मलीमसमिवाञ्जनम् । | प्रायेण भूमिपतय प्रमदा लताश्च य. पार्श्वतो भवति त<br> परिवेष्टयन्ति । (प० त०) |
| प्रमाणं परम श्रुति. । (म० भा०) | प्रायेण मत्स्यपि हितार्थकरे विधौ हि श्रेयांसि लब्धुमसुलभानि<br> विनान्तरायै । (कि० अ०) |
| प्रमाद्यता सवृणोति खलु दोषममज्ञता । (कि० अ०) | प्रायेण साधुवृत्तानामस्थायिन्यो विपत्तय । |
| प्रयोजनापेक्षतया प्रभूणा प्रायश्चल गौरवेमाश्रितेषु ।<br> (कु० स०) | प्रायेण सामग्र्यविधौ गुणाना पराङ्मुखी विश्वसृज. प्रवृत्ति. ।<br> (कु० स०) |
| प्रलयोल्लसितस्य वारिधे परिवाहो जगत. करोति किम् ।<br> (शि० व०) | प्रायेणाधममध्यमोत्तमगुण संसर्गंतो जायते । (भर्तृ०) |
| प्रवादमोहित प्रायो न विचारक्षमो जनः । (क० स०) | प्रायो गच्छति यत्र भाग्यसहितस्तत्रापदा भाजनम् ।<br> (भर्तृ०) |
| प्रसन्नतोज्ञानि सुशीतलानि सरासि चेतासि हरन्ति<br> पुसाम् । (का० द०) | प्रायो गच्छति यत्र भाग्यसहितस्तत्रैव यान्त्यापदः । (भर्तृ०) |
| प्रसन्नाना वाच. फलमपरिमेय प्रसुवते । | प्रायो वारितवामा हि प्रवृत्तिर्मनसो नृणाम् । (क० स०) |
| प्रसन्ने हि किमप्राप्यमन्वीह परमेश्वरे । (क० स०) | प्रायोऽशुभस्य कार्यस्य कालहार प्रतिक्रिया । (क० स०) |
| प्रसादचिह्नानि पुरःफलानि । | प्रारभ्य चोत्तमजना न परित्यजन्ति । (भर्तृ०) |
| प्रसादसौम्यानि सता सुहृज्जने पतन्ति चक्षूषि<br> न दारुणा शरा । (अ० शा०) | प्रासादशिखरस्थोऽपि काक. कि गरुडायते । (प० त०) |
| प्रसूयन्त च यौवनम् । | प्रियबन्धुविनाशात्थ. शोकाग्नि क न तापयेत् । (क० स०) |
| प्रस्तुतार्थविरुद्धं हि कोऽभिदध्यादवालिश । (क० स०) | प्रियमनु सुकृता हि स स्पृहाया विलम्ब । (नै० च०) |
| प्रहर नमत्तु चाप प्राक्प्रहारप्रियोऽहम् । | प्रियमम्टगाधिपोज्झित. किमवद्य. करिकुम्भजो मणि.।<br> (शि० व०) |
| प्रहेष्वनिर्वन्धरुषो हि सन्त । (र० व०) | प्रियानाशे कृच्छ्र किल जगदरण्यं हि भवति । (मे० दू०) |
| प्रागेव मुक्ता नयनाभिरामा प्राप्येन्द्रनील<br> किमुतोन्मयूखम् । (र० व०) | प्रियेषु सौभाग्यफला हि चारुता । (कु० स०) |
| प्राचीनकर्म बलवन्मुनयो वदन्ति । (म० भा०) | प्रिये सीमाह्लाद । |
| प्राज्ञा सर्र्वहित कुर्यात्सभ्यग्बमबोधलब्धये । (क० स०) | प्रौढ विक्रान्तमासीद्वन इव भवता शूरशून्ये रणेऽस्मिन् । |
| प्राणव्ययाय शूराणा जायते हि रणोत्सव. । (क० स०) | फलं भाग्यानुसारत । (म० भा०) |
| 'प्राणानुदारा विसृजन्त्यर्थिनो न पराङ्मुखाः । (क० स०) | फलेन फलमादिशेत् । |
| प्राणिना हि निकृष्टापि जन्मभूमि परा प्रिया । (क० स०) | बत क्षीणा चञ्चलाश्रित्तवृत्तय. । (क० स०) |
| प्राणेभ्योऽपि हि धीराणा प्रिया शत्रुप्रतिक्रिया । (नै० च०) | बताश्रितानुरोधेन कि न कुर्वन्ति साधव. । (क० स०) |
| प्राणेभ्योऽप्यर्थमात्रा हि कृपणस्य गरीयसी । (क० स०) | बधिरस्य गानम् । |
| प्राणैरपि हि भृत्याना स्वामिसंरक्षण व्रतम् । (क० स०) | बधिरान्धमन्दकर्ण श्रेयान् । |
| प्राप्तोऽप्यर्थ क्षणदेव हार्धते मन्दबुद्धिना । (क० श०) | बध्नात्यपर्यंरीवादं खलसंवादशृङ्खला । (क० स०) |
| प्राप्नोतीष्टमविक्लव. । (१० ग०) | बन्धु को नाम दुष्टानाम् । |
| प्राप्यते कि यश. शुभ्रममङ्गीकृत्य साहसम् । (क० स०) | बन्धुरप्यहित पर. । |
| प्राय प्रत्ययमाधत्ते स्वगुणेषूत्तमादर । (कु० सं०) | बलवति सति दैवे बन्धुभि. किं विधेयम् । |
| प्राय श्वश्रूस्नुषयोर्न दृश्यते सौहृद लोके । | बलवदपि शिक्षितानामात्मन्यप्रत्ययं चेतः । (अ० शा०) |
| प्राय सज्जनसंगतौ हि लभते देवानुरूप फलम् । | बल मूर्खस्य मौनित्वम् । |
| प्राय. सत्पुरुपाश्रितोऽपि लभते दैवानुरूप फलम् । | बली बलं वेत्ति न वेत्ति निर्बलः । |
पृष्ठ 423स्थायी लिंक
| १४ | सुभाषितभाण्डागारम् | | | :--- | :--- |
| बलीयसी केवलमीश्वरेच्छा । (म० भा०) | भवितव्यता बलवती । (अ० शा०) |
| बहुरत्ना वसुंधरा । | भवितव्यं भवत्येव कर्मणामीदृशी गतिः । (म० भा०) |
| बहुवचनमल्पसारं यः कथयति विप्रलापी सः । | भवितव्यस्य नासाध्यं दृश्यते बत दृश्यताम् । (क० स०) |
| बहुविघ्नास्तु सदा कल्याणसिद्धयः । (क० स०) | भवितव्यानां द्वाराणि भवन्ति सर्वत्र । (अ० शा०) |
| बह्वाश्चर्या हि मेदिनी । (क० स०) | भवेन्न यस्य यत्कर्म स तत्कुर्वन्विप्रणश्यति । (क० स०) |
| बालानां रोदनं बलम् । | भवो हि लोकाभ्युदयाय तादृशाम् । |
| बुद्धयः कुब्जगामिन्यो भवन्ति महतामपि । | भस्मीभूतस्य जीवस्य पुनरागमनं कुतः । (नै० च०) |
| बुद्धिः कर्मानुसारिणी । (चा० नी०) | भाग्येनैव हि लभ्यते पुनरसौ सर्वोत्समः सेवकः । |
| बुद्धिर्नाम च सर्वत्र मुख्यं मित्रं न पौरुषम् । (क० स०) | भार्या मूलं गृहस्थस्य । (दम्पती०) |
| बुद्धेः फलमनाग्रहः । | भार्यासम् नास्ति शरीरतोषणम् । |
| बुद्ध्या वा जितमपरेण कासमाविष्कुर्वीत स्वगुणमपत्नपः क एव । (शि० व०) | भार्याहीनं गृहस्थस्य शून्यमेव गृहं मतम् । |
| बुभुक्षितः किं न करोति पापम् । (प० त०) | भावस्थिराणि जननान्तरसौहृदानि । (अ० शा०) |
| बुभुक्षितं न प्रतिभाति किंचित् । | भिक्षुको भिक्षुकं दृष्ट्वा श्वानवद्गुद्गुरायते । |
| बुभुक्षितैर्व्याकरणं न भुज्यते । | भिन्नरुचिर्हि लोकः । (र० व०) |
| बोधे बोधे सच्चिदानन्दभासः । | भीता इव हि धीराणां यान्ति दूरे विपत्तयः । (क० स०) |
| ब्रुवते हि फलेन साधवो न तु कण्ठेन निजोपयोगिताम् । (नै० च०) | भूतार्थकथने यस्य स्थेयस्येव सरस्वती । |
| भक्तानामनिर्वाच्यं हि चेष्टितम् । (क० स०) | भूतार्थव्याहृतिः सा हि न स्तुतिः परमेष्ठिनः । |
| भक्त्या कार्यधुरं वहन्ति कृतिनस्ते दुर्लभास्त्वादृशाः । | भूभृद्रत्नं कनकनिशिखरी । (प्र०भ०) |
| भक्त्या हि तुष्यन्ति महानुभावाः । | भूयोऽपि सिक्तः पयसा घृतेन न निम्बवृक्षो मधुरत्वमेति । |
| भेदस्तत्र प्रयोक्तव्यो यतः स वशकारकः । (प० त०) | भोगरत्नं मृगाक्षी । (प्र०भ०) |
| भग्नेऽपि हि मृणालानामनुबध्नन्ति सन्तवः । | भोगो भूषणते धनम् । |
| भजन्ति वैतसीं वृत्तिं राजानः कालवेदिनः । (क० स०) | भोग्यं किं रमणी विना । |
| भजन्त्यात्मंभरित्वं हि दुर्लभेऽपि न साधवः । (क० स०) | भ्रष्टस्य का वा गतिः । |
| भद्रंकृदामुयाद्भद्रमभद्रं चाप्यभद्रकृत् । (क० स०) | मणिना भूषितः सर्पः किमसौ न भयङ्करः । (भर्तृ०) |
| भद्रमभद्रं वा कृतमात्मनि कल्प्यते । (क० स०) | मणेस्तुल्यं मूल्यं सहजसुभगस्य द्युतिमितः । |
| भयकाङ्क्षयकोपानां गृहं हि छान्दसा द्विजाः । (क० स०) | मतिरेव बलाद्गरीयसी । |
| भये सीमा मृत्युः । (ध० ख०) | मदमूढबुद्धिषु विवेकिता कुतः । (शि० व०) |
| भर्ता च स्त्रीकृतं पापम् । | मद्यपस्य कुतः सत्यम् । |
| भर्त्तारं हि विना नान्यः सतीनामस्ति बान्धवः । (क० स०) | मद्यपाः किं न जल्पन्ति । |
| भर्त्तृमार्गानुसरणं स्त्रीणां च परमं व्रतम् । (क० स०) | मद्ये मारैकसुहृदि प्रसक्ता स्त्री सती कुतः । (क० स०) |
| भवति महत्सु न निष्फलः प्रयासः । (शि० व०) | मधुसमयभूषा मनसिजः । (प्र०भ०) |
| भवति योजयितुर्वचनीयता । | मधुरविधुरमिश्राः सृष्टयो हा विधातुः । (प्र० रा०) |
| भवति हि विक्लवता गुणोद्धतानाम् । (शि० व०) | मधुरापि हि मूर्च्छयते विषविटपिसमाश्रिता वल्ली । |
| भवति हृदयदाही शल्यतुल्यो विपाकः । | मनःपूतं समाचरेत् । (का० नी०) |
| भजन्ति क्लेशबहुलाः सर्वस्यापीह सिद्धयः । (क० स०) | मन एव मनुष्याणां कारणं बन्धमोक्षयोः । (भ०गी०) |
| भवन्ति वाचोवसरे प्रयुक्ता ध्रुवं प्रविष्टेष्टफलोदयाय । (कु० स०) | मनस्येकं वचस्येकं कर्मण्येकं महात्मनाम् । (शा० प०) |
| भवन्ति साम्येऽपि निविष्टचेतसां वपुर्विशेषेष्वतिगौरवाः क्रियाः । (कु० स०) | मनस्वी कार्यार्थी न गणयति दुःखं न च सुखम् । (भर्तृ०) |
| भवन्त्यव्यभिचारिण्यो भर्तुरिष्टे पतिव्रताः । (कु० स०) | मनीषिणः सन्ति न ते हितैषिणः । |
| भवन्त्युदयकाले हि सत्कल्याणपरम्पराः । (क० स०) | मनोभूषा मैत्री । (प्र० भ०) |
| भवन्त्येव हि भद्राणि धर्मादेव यदावृशत् । (क० स०) | मनोरथानामगतिर्न विद्यते । (कु० स०) |
| मनो हि जन्मान्तरसंगतिज्ञम् । (र० व०) | |
| मन्दायन्ते न खलु सुहृदामभ्युपेतार्थकृत्याः । (मे० दू०) | |
| मन्ये दुर्जनचित्तवृत्तिहरणे धातापि भग्नोद्यमः । | |
| मयि तु कृतनिघाते किं विदध्याः परेण । |
पृष्ठ 424स्थायी लिंक
सुभाषितरत्नखण्डमञ्जूषा १५
| मप्युल्लङ्घितमर्यादे को हि तिष्ठेत्स्ववर्त्मनि । (क० स०) | मूर्खस्य हृदयं शून्यम् । |
| मरणं प्रकृति. शरीरिणाम् । (र० व०) | मूर्खाणां बोधको रिपु । |
| मर्दनं गुणवर्धनम् । | मूर्खैर्हि सङ्ग कस्यापि शर्मणे । (क० स०) |
| मर्मवाक्यमपि नोच्चरणीयम् । | मूर्खो दृष्टव्यलीकोऽपि व्याजमान्त्वेन तुष्यति । (क० स०) |
| महतां हि धैर्यमभिभाव्यवैभवम् । (कि० अ०) | मूर्खोऽनुभवति क्लेश न कार्य कुरुते पुन. । (क० स०) |
| महतां हि सर्वमथवा जनातिगम् । (शि० व०) | मूर्च्छन्त्यमी विकारा प्रायेणैश्वर्यमत्तेषु । (अ० शा०) |
| महतामनुकम्पा हि विरुद्धेषु प्रतिक्रिया । (क० स०) | मृत्योः सर्वत्र तुल्यता । |
| महतीमपि श्रियमवाप्य विस्मय. सुजनो न विस्मरति जातु किंचन । (शि० व०) | मेघालोके भवति सुखिनोऽप्यन्यथावृत्ति चेतः कण्ठाश्लेष-<br>प्रणयिनि जने किं पुनर्द्दूरसंस्थे । (मे० दू०) |
| महते रुजन्नपि गुणाय महान् । (कि० अ०) | मेघो गिरिजलधिवर्षी च । (प० त०) |
| महाजनो येन गतः स पन्था । (प० त०) | मोघा हि नाम जायेत महत्सूपकृतिः कुतः । (क० स०) |
| महानपि प्रसङ्गेन नीचं सेवितुमिच्छति । | मोहान्धमविवेकं हि श्रीश्रिरायं न सेवते । (क० स०) |
| महानुभावः प्रतिहन्ति पौरुषम् । (कि० अ०) | मौनं विधेयं सततं सुधीभि. । |
| महान्प्रकृत्यैव करोति विक्रमम् । (प० त०) | मौनं सर्वार्थसाधकम् । |
| महीतलस्पर्शनमात्रभिन्नमृदं हि राज्यं पदमैन्द्रमाहुः । (र० व०) | मौनिन. कलहो नास्ति । |
| महीपतीनां विनयो हि भूषणम् । | म्लायति श्रीः कुलस्त्रीव गृहे बन्धक्यधिष्ठिते । (क० स०) |
| महेश्वरमनाराध्य न सन्तीप्सितसिद्धयः । (क० स०) | यं यं पश्यसि तस्य तस्य पुरतो मा ब्रूहि दीनं वचः । (भर्तृ०) |
| महोदयानामपि सप्रवृत्तित्ता सहायसाध्या. प्रदिशन्ति सिद्धय. । (कि० अ०) | यतः सतां हि संगतं मनीषिभि साप्तपदीनमुच्यते । (कु० स०) |
| मातर्लक्ष्मि तव प्रसादवशतो दोषा अपि स्युर्गुणा. । | यतः सत्यं ततो धर्म । |
| माता च व्यभिचारिणी । (चा० नी०) | यतो धर्मस्ततो धनम् । |
| मातापितृभ्या शश. सन्न जातु सुखमश्नुते । (क० स०) | यतो नागास्ततो जय. । |
| मातृजङ्घा हि वत्सस्य स्तम्भीभवति बन्धने । (प० त०) | यतो रूपं तत. शीलम् । |
| मात्सर्यरागोपहतात्मना हि स्खलन्ति साधुष्वपि मानसानि । (कि० अ०) | यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम् । |
| मात्सर्यण दुरात्मकोऽपि सुजनं दृष्ट्वा सदा हासते । | यत्ने कृते यदि न सिध्यति कोऽत्र दोष. । |
| मात्रा समं नास्ति शरीरपोषणम् । | यत्पूर्वं विधिना ललाटलिखितं तन्मार्जितुं कः क्षमः । |
| मादृशो हि कथं कुर्या. सच्छोल्लङ्घनसाध्वसम् । (क० स०) | यत्र विद्वज्जनो नास्ति श्लाघ्यस्तत्राल्पधीरपि । |
| माने म्लाने कुतः सुखम् । | यत्राकृतिस्तत्र गुणा वसन्ति । |
| मासरत्नं वसन्तः । (प्र० म०) | यत्रास्ति लक्ष्मीर्निधनो न तत्र । |
| मितं च सारं च वचो हि वाग्मिता । (नै० च०) | यथा चित्तं तथा वाचो यथा वाचस्तथा क्रियाः । |
| मित्रार्थगणितप्राणा दुर्लभा हि महोदया. । (क० स०) | यथा देशस्तथा भाषा । |
| मिथ्या परोपकारो हि कुतः स्यात्कस्य शर्मणे । (क० स०) | यथा बीजं तथाङ्कुरः । |
| मिष्टान्नमितरे जना. । (नै० च०) | यथा भूमित्तथा तोयम् । |
| मुक्त्वा बलिभुज काकी कोकिले रमते कथम् । (क० स०) | यथा राजा तथा प्रजा । |
| मुखं विमुच्य श्वसितस्य धारया वृथैव नासापथधावनश्रम. । (नै० च०) | यथा वृक्षस्तथा फलम् । |
| मुखरतावसरे हि विराजते । (कि० अ०) | यथाशक्त्यतिथे पूजा धर्मो हि गृहमेधिनाम् । (क० स०) |
| मुख्यमङ्गं हि मन्त्रस्य विनिपातप्रतिक्रिया । (क० स०) | यथोत्तोरेच्छा हि गुणेषु कामिन. । (कि० अ०) |
| मुह्यत्येव हि कृच्छ्रेषु संभ्रमज्वलितं मन. । (कि० अ०) | यथौषधं स्वादु हितं च दुर्लभम् । |
| मुह्यन्मार्गममार्ग वा रागान्ध. को हि पश्यति । (क० स०) | यदध्यासितमर्हद्भिस्तद्धि तीर्थ प्रचक्षते । (कु० स०) |
| मूढ. परप्रत्ययनेयबुद्धिः । (प० त०) | यदनुद्वेगतः साध्यं पुरुषार्थः सदा बुधैः । (क० स०) |
| मूर्खस्य किं शास्त्रकथाप्रसङ्ग. । | यदन्नं भक्षयेन्नित्यं जायते तादृशी प्रजा । |
| यदि वात्यन्तसद्गुता न कस्य परिभूतये । (क० स०) | |
| यदेव रोचते यस्मै भवेत्तत्तस्य सुन्दरम् । | |
| यद्देवेन ललाटपत्रलिखितं तद्रोज्झितुं कः क्षम. । |
पृष्ठ 425स्थायी लिंक
१६ सुभाषितरत्नभाण्डागारम्
| यद्धात्रा निजभालपट्टलिखितं तन्मार्जितुं कः क्षमः । | रन्ध्रोपनिपातिनोऽनर्थाः । (अ० शा०) |
| यद्भाविनात्मा म्रियते जन्तुस्तद्रूपमश्नुते । (क० स०) | रम्याणां विकृतिरपि श्रियं तनोति । (कि० अ०) |
| यद्यपि शुद्धं लोकविरुद्धं नाकरणीय नाचरणीयम् । | रविपीतजला नपालये पुनरोधेन हि युज्यते नदी । (कु० स०) |
| यद्वा तद्वा भविष्यति । | |
| यशः पुण्यैरवाप्यते । (चा० नी०) | रसमूला हि व्याधयः । |
| यशस्तु रक्ष्यं परतो यशोधनैः । (र० व०) | रहस्यं साधूनामनुपधि विशुद्धं विजयते । |
| यस्याश्वास्तस्य काञ्चनम् । | राजा राष्ट्रकृतं पापम् । (वृ०चा०) |
| यस्याश्वास्तस्य मेदिनी । | राजा सहायवान्शूर सोत्साहो जयति द्विषः । (क० स०) |
| यः क्रियावान्स पण्डितः । | राज्ञः पापं पुरोहितः । (वृ० चा०) |
| यो गोविन्दरसप्रमोदमधुरा सा माधुरी माधुरी । | रामधाम शरणीकरणीयम् । |
| याचको याचकं दृष्ट्वा श्वानवद्गुर्गुरायते । | रिक्तः सर्वो भवति हि लघु पूर्णता गौरवाय । (मे० दू०) |
| याचनान्तं हि गौरवम् । | रिक्तपाणिर्न पश्येत राजानं देवतां गुरुम् । |
| याच्ञा मोघा वरमधिगुणे नाधमे लब्धकामा । (मे० दू०) | रिपुष्वपि हि भीतेषु सानुकम्पा महाशयाः । (क० स०) |
| यादृशो यः कृतो धात्रा भवेत्तादृश एव सः । (क० स०) | लक्ष्मीरनुसरति नयगुणसमृद्धिम् । |
| यादृशास्तन्तवः कामं तादृशो जायते पटः । (क० स०) | लक्ष्मीर्यस्य गृहे स एव भजति प्रायो जगद्वन्द्यताम् । |
| यानरत्नं हि तुरगः । (प्र० भ०) | लङ्केश्वरो हरति दाशरथे कलत्रं प्राप्नोति बन्धमथ दक्षिणसिन्धुराजः । |
| यान्ति न्यायप्रवृत्तस्य तिर्यञ्चोऽपि सहायताम् । (अ० रा०) | |
| या यस्य प्रकृतिः स्वभावजनिता केनापि न त्यज्यते । | लब्धदिव्यरसस्वादं को हि रज्येतसान्तरे । (क० स०) |
| या राका शशिशोभना गतघना सा यामिनी यामिनी । | लब्धस्पर्शाना भवति कुतोऽथवा व्यवस्था । (शि० व०) |
| या लोकद्वयसाधनी तनुभृता सा चातुरी चातुरी । | लभेत वा प्रार्थयिता न वा श्रियं श्रिया दुरापः कथमीप्सितो भवेत् । (अ० शा०) |
| या सौन्दर्यगुणान्विता पतिरता सा कामिनी कामिनी । | |
| युक्तं न वा युक्तमिदं विचिन्त्य वदेद्विपश्चिन्महतोऽनुरोधात् । | ललितान्तानि गीतानि । |
| लाञ्छनं परं खलु मुखे तव भस्मपातः । | |
| युक्ताना खलु महता परोपकारे कल्याणी भवति रुजत्स्वपि प्रवृत्तिः । (कि० अ०) | लिखितमपि ललाटे प्रोञ्झितुं क समर्थः । |
| लीलया भवजल तरणीयम् । | |
| युक्ताना विमलतया तिरस्क्रियायै नाक्रामन्नपि हि भवत्यल जलोघः । (शि० व०) | लुब्धमर्थेन गृह्णीयात् । (प० त०) |
| लुब्धाना याचकः शत्रुः । | |
| युक्तियुक्तं प्रगृह्णीयाद्बालादपि विचक्षणः । | लोके पशुश्च मूर्खश्च निर्विवेकमतौ समौ । (क० स०) |
| युद्धस्य वार्ता रम्या स्यात् । | लोकोत्तराणां चेतांसि को हि विज्ञातुमर्हति । |
| ये तु घ्नन्ति निरर्थकं परहितं ते के न जानीमहे । (भर्तृ०) | लोकोपहसिता शश्वत्सीदन्त्येव ह्यबुद्धयः । (क० स०) |
| येन केन प्रकारेण प्रसिद्धः पुरुषो भवेत् । | लोभः पापस्य कारणम् । |
| येन श्रियः संश्रयदोषरूढ स्वभावलोलेत्ययशः प्रमृष्टम् । | लोभमूलानि पापानि । |
| ये नाम केचिदिह नः प्रथयन्त्यवज्ञां जानन्तु ते किमपि तान्प्रति नैष यत्नः । (मा० मा०) | वक्ता श्रोता च यत्रास्ति रमन्ते तत्र संपदः । |
| वक्ति जन्मान्तरप्रीतिं मनः स्निग्धदकारणम् । (क० स०) | |
| येनेष्टं तेन गम्यताम् । | वक्रे विधौ वद कथं व्यवसायसिद्धिः । |
| योगस्तडित्तोयदपोरिवास्तु । | वचने किं दरिद्रता । |
| योजकस्तत्र दुर्लभः । | वचोभूषा सत्यम् । (प्र० भ०) |
| यो यद्वपति बीजं हि लभते सोऽपि तत्फलम् । (क० स०) | वञ्च्यन्ते हेलयैवोह कुश्रीभिः सरलाशयाः । (क० स०) |
| रक्षन्ति पुण्यानि पुरा कृतानि । | वज्रादपि हि वीराणां चित्तरत्नमखण्डितम् । (क० स०) |
| रङ्गः शुक्लपटे यथा । | वद प्रदोषे स्फुटचन्द्रतारका विभावरी यद्यरुणाय कल्पते । (कु० स०) |
| रत्नदीपस्य हि शिखा वात्यापि न नश्यति । | |
| रत्नव्ययेन पाषाणं को हि रक्षितुमर्हति । (क० स०) | वनेऽपि दोषाः प्रभवन्ति रागिणाम् । |
| रत्नं समायुज्यतु काञ्चनेन । | वयोगते किं वनिताविलासः । |
| रत्नाकरे युज्यत एव रत्नम् । (कु० स०) | वरं हि मानिनो मृत्युनं दैन्यं स्वजनाग्रतः । (क० स०) |
पृष्ठ 426स्थायी लिंक
| सुभाषितरत्नखण्डमञ्जूषा | १७ |
|---|---|
| वरं क्लैब्यं पुंसां न च परकलत्राभिगमनम् । (भर्तृ०) | विद्वान्सर्वत्र पूज्यते । (चा० नी०) |
| वरं प्राणत्यागो न च पिशुनवाक्येष्वभिरुचि । | विधिरहो बलवानिति मे मति । (माग०) |
| वर भिक्षाशित्व न मानपरिखण्डनम् । (वृ० चा०) | विधिरुन्मुह्वलो नृणाम् । |
| वरं मौनं कार्यं न च वचनमुक्तं यदनृतम् । | विधिर्हि घटयत्यर्थानचिन्त्यानपि समुन्व । (क० म०) |
| वरविभवभूषा वितरणम् । | विधिउल्लिव्य बुद्धिग्नुसरति । |
| वरयेत्कुलजा प्राज्ञो विरूपामपि कन्यकाम् । (वृ० चा०) | विधेर्विचित्राणि विचेष्टितानि । |
| वर्तमानेन कालेन वर्तयन्ति विचक्षणाः । | विधेर्विलीलामानवेक्ष तरङ्गाङ्को हि तर्कयेत् । (क० स०) |
| वशिना न निहन्ति वैर्यसमुभावगुण । (कि० अ०) | विनयाद्याति पात्रताम् । |
| वसुमत्या हि नृपा. कलत्रिण । (र० व०) | विनयो हि सनीवतम् । (क० स०) |
| वस्त्रपूतं पिवेजलम् । (चा० नी०) | विनाप्यर्थैर्धीरा स्पृजन्ति बहुमानोन्नति पदं । (हि०) |
| वस्त्राणामातपो जरा । (प० त०) | विना मलयमन्यत्र चन्दन न प्ररोहति । |
| वाञ्छात्रोत्पादितासह्यवैराङ्को नानुत्तप्यते । (क० स०) | विनाशकाले विपरीतबुद्धि । |
| वाञ्छारूवं परमपदवी । (प्र० भ०) | विनाश्रया न शोभन्ते पण्डिता वनिता लता । |
| वाते वाति कदम्बपुष्पसुरभौ केन प्रतारिष्यते । | विना हि गुर्वीदृशेन संपूर्णाः सिद्धय कुत । (क० स०) |
| वामे विधौ न हि फलन्त्यभिवाञ्छितानि । | विनियोगप्रमादा हि किङ्करा प्रभविव्णेषु । (कु० स०) |
| वाराङ्गनेव नृपनीतिरनेकरूपा । (भर्तृ०) | विनीतनाग किल सूत्रधारैरैन्तं पद भूमिंगतोऽपि भुङ्क्ते । (र० व०) |
| वास प्रधानं खलु योग्यतायाः । | |
| वासोविहीन विजहाति लक्ष्मीः । | विपदा परिभूता कि व्यवस्यन्ति विलम्बिनुम् । (कु० स०) |
| विकारं खलु परमार्थतोऽज्ञात्वानारम्भ प्रतीकारस्य । (अ० शा०) | विपदि न दृपितानिभूमि । (शि० व०) |
| विपदोऽपि पद श्लाघ्योऽपकारयति नो हि स. । (कु० स०) | |
| विकारहेतौ सति विक्रियन्ते येषां न चेतांसि त एव धीरा । (कु० स०) | विप्रियमप्याकण्थे ब्रूते प्रियमेव सर्वदा सुजन. । |
| विभूषण मौनमपण्डितानाम् । (भर्तृ०) | |
| विक्रियायै न कल्पते संबन्धा सदनुष्ठिता । (कु० स०) | विमल कलुषीभवच्च चेत. कथयत्येव हितैषिणं रिपुं वा । (कि० अ०) |
| विक्रीते करिणि किमङ्कुशे विवाद । | |
| विद्भवत्य प्रथितार्थसिद्धय । (अ० शा०) | विरक्तस्य तृणं जगत् । |
| विचित्रमायाः कितवा ईदृशा एव सर्वदा । (क० म०) | विरक्तस्य तृण भार्या । |
| विचित्ररूपा खलु चित्तवृत्तय । (कि० अ०) | विलम्बिनु न खलु सदा मनस्विनो विवत्सवः कलहमवेक्ष्य विद्विष । (शि० व०) |
| विचित्रविधये तस्मै सर्वदा विधये नमः । (क० स०) | |
| विचित्रा. खलु वासना । | विलासिनी हि सर्वस्य संध्येव क्षणरागिणी । (क० स०) |
| विचित्रो बत कायस्य विपाकविषम. क्रम. । (क० स०) | विवश्चित ह्यनुक्तमनुताप जनयति । (अ० शा०) |
| विजानतोऽपि ह्यनयस्य रौद्रता भनत्यपाये परिमोहिना मति. । (कि० अ०) | विवेकवाराशरजौनमन्त सता न काम. कलुषीकरोति । (नै० च०) |
| वित्तेन रक्ष्यते धर्मो विद्या योगेन रक्ष्यते । (वृ० चा०) | विशाखान्तानि सेवानि । |
| विदग्धा अपि वञ्च्यन्ते विटवर्णनया स्त्रिय. । (क० स०) | विश्वास स्त्रीषु वर्जयेत् । (वृ० चा०) |
| विदेशे बन्धुलाभो हि मरावमृतनिर्झर. । (क० म०) | विश्वास कुटिलेषु क । (क० स०) |
| विद्यातुराणा न सुख न निद्रा । | विश्वासयत्याशु सता हि योग. । (कि० अ०) |
| विद्या ददाति विनयम् । (हि०) | विषं गोष्ठी दरिद्रस्य । |
| विद्या मित्र प्रवासे च । (वृ० चा०) | विषमप्यमृत क्वचिद्भवेदमृत वा विषमीश्वरेच्छया । (र० व०) |
| विद्या रूप कुरूपिणाम् । | |
| विद्या विवादाय वनम् । (उ० र०) | विषयाकृष्यमाणा हि तिष्ठन्ति सुपथे कथम् । (क० म०) |
| विद्यासमं नास्ति शरीरभूषणम् । | विषत्रिग फन्यापद्रोऽस्त गता. । (शि० पु०) |
| विद्या सर्वस्य भूषणम् । | विषवृक्षोऽपि सवर्ध्य स्वय छेत्तुमसाप्रतम् । (कु० स०) |
| विद्या स्तब्धस्य निष्फला । | वीरसहायनिविर्विज्ञा सुखलभ्या हि सिद्धय । (क० म०) |
| विद्वान्कुलीनो न करोति गर्वम् । | वीरो हि स्वाम्यमर्हति । (क० स०) |
| विद्वान्सर्वगुणेषु पूजिततनुर्भूरस्य नान्या गति । | वृक्ष क्षीणफल त्यजन्ति विहगाः । (स० र०) |
३ सु० २० भा०
पृष्ठ 427स्थायी लिंक
| १८ | सुभाषितरत्नभाण्डागारम् |
|---|
वृत्तं हि राज्ञामुपरुद्धवृत्तम् । (र० वं०) वृथा सुतस्य भोजनम् । वृथा दानं समर्थस्य । वृथा दीपो दिवापि च । वृथा भवेदसङ्गहान्धस्य हितोपदेशना । (कु० स०) वृथा वृष्टिः समुद्रेषु । वृद्धस्य तरुणी विषम् । वृद्धा जना निष्करुणा भवन्ति । वृद्धा न ते ये न वदन्ति धर्मम् । वृद्धा नारी पतिव्रता । वेदाञ्जानन्ति पण्डिताः । वेश्याङ्गनेव नृपनीतिरनेकरूपा । वेश्यानां च कुतः स्नेहः । व्याघ्रस्य चोपवासस्य पारणं पशुमारणम् । व्याजस्रप्रणयैर्वाक्यैर्जनन्या को न वञ्च्यते । (क० स०) व्यादिश्यते भूधरतामवेक्ष्य कृष्णेन देहोद्वहनाय शेषः । (कु० स०)
व्याधितस्यौषधं मित्रम् । व्रताभिरक्षा हि सतामलंकिया । (कि० अ०) शक्तयो नियता वारि वैद्युताग्नि नु हन्ति किम् (क० स०) शक्या हि केन लङ्घयितुं दुर्जाना नियतेर्गतिः । (क० स०) शत्रोरपि गुणा वाच्या दोषा वाच्या गुरोरपि । शयनतलरत्नं शशिमुखी । (प्र० भ०) शरीरूला हि नृपा मन्त्रमूला च राजता । (क० स०) शरीरमाद्यं खलु धर्मसाधनम् । (कु० स०) शस्त्राघाता न तथा सूचीक्षतवेदना यादृक् । शस्त्रेण रक्ष्यं यदशक्यरक्षं न तद्यशः शस्त्रभृतां क्षिणोति । (र० व०) शाम्येत्प्रत्यपकारेण नोपकारेण दुर्जनः । (कु० स०) शास्त्रं हि निश्चितधिया क्व न सिद्धिमेति । (शि० व०) शास्त्राद्बुद्धिर्बलीयसी । शिरसि लिखितं लङ्घयति कः । शिष्यपापं गुरुस्तथा । शीलं परं भूषणम् । शीलं भूषयते कुलम् । शीलं हि विदुषां धनम् । (क० स०) शीलं हि सर्वस्य नरस्य भूषणम् । शुचिः क्षेमकरो राजा । शुचिन्नारी पतिव्रता । शुचिर्भूमिगतं तोयम् । शुभकृन्नहि सीदति । (क० स०) शुभस्य शीघ्रमशुभस्य कालहरणम् । शुभाचारस्य कः कुर्यादशुभं हि सचेतनः । (क० स०) शुष्केन्धने वह्निरुपैति वृद्धिम् ।
शूरं कृतज्ञं दृढसौहृदं च लक्ष्मीः स्वयं याति निवासहेतोः । (प० त०) शूरस्य मरणं तृणम् । शूराणां मृतमारणे नहि परो धर्मः प्रयुक्तो बुधैः । शूरा हि प्रणतिप्रियाः । (क० स०) शोककन्दः क्व कन्या हि क्वानन्दः कायवान्सुतः । (क० स०) शोभन्ते विद्यया विप्राः । शोषितसरसि निदाघे नितरामेवोद्धतः सिन्धुः । श्यालको गृहनाशाय । (चा० नी०) श्रद्धया न विना दानम् । श्रवणपुटरत्नं हरिकथा । (प्र० भ०) श्रवणसुखसीमा हरिकथा । (प्र० भ०) श्रीकृष्णस्य कृपालवो यदि भवेत्कः कं निहन्तुं क्षमः । श्रीपतेः पदयुगं स्मरणीयम् । श्रीमङ्गलात् प्रभवति । (म० भा०) श्रेयसि केन तृप्यते । (शि० व०) श्रेयान्हि मानिनो मृत्युनैर्दुगात्मप्रकाशनम् । (क० स०) श्रोत्रस्य भूषणं शास्त्रम् । सपत्सु महतां चित्तं भवत्युत्पलकोमलम् । संसर्गजा दोषगुणा भवन्ति । (भर्तृ०) संहर्षिणा सह गुणाभ्यधिकैर्दुरासम् । (शि० व०) सकलं शीलेन कुर्याद्वशम् । सकलकृतिसीमा श्रुतिस्मृतिः । (प्र० भ०) सकलगुणभूषा च विनयः । सकलगुणसीमा वितरणम् । सकलसुखसीमा सुवदना । (प्र० भ०) सकृद्विषिमानपि हि प्रयुक्तं माधुर्यमीष्टे हरिणान्न्रहीतुम् । (र० व०)
स क्षत्रियस्त्राणसहः सतां यः । सखि साहजिकं प्रेम दूरादपि विजायते । सकटे हि परीक्ष्यन्ते प्राज्ञाः शूराश्च संगरे । (क० स०) संकल्पैकप्रधाना हि दिव्यानामखिलाः क्रियाः । (क० स०) सङ्गः सता किमु न मङ्गलमातनोति । (भाग०) सङ्गात्संजायते कामः । (भ० गी०) सङ्ग्रामो नाम शूराणामुत्सवो हि महानयम् । (क० स०) सता प्रज्ञोन्मेष पुनरयमसीमा विजयते । सतां महत्संमुखभावि पौरुषम् । (नै० च०) सता हि चेतः शुचितात्मसाक्षिका । (नै० च०) सता हि सङ्गः सकलं प्रसूयते । (भाग०) सता हि संदेहपदेषु वस्तुषु प्रमाणमन्तःकरणप्रवृत्तयः । (अ० शा०) सतां हि साधुशीलत्वात्स्वभावो न निवर्तते । सतां गुरुजिगीषे हि चेतसि स्त्रीतृणं कियत् । (क० स०) सतीधर्मो हि सुखीणां चिन्त्यो न सुहृदादयः । (क० स०) स तु निरवधिरेकः सञ्जनानां विवेकः । सत्त्वाधीना हि सिद्धयः । (क० स०)
पृष्ठ 428स्थायी लिंक
| सुभाषितरत्नखण्डमञ्जूषा | १९ |
|---|
| सत्त्वानुरूपं सर्वस्य धाता सर्वं प्रयच्छति । (क० स०) | समीरणो नोदयिता भवेति व्यादिश्यते केन हुताशनस्य । (कु० स०) |
| सत्पुत्र एव कुलसद्मनि कोऽपि दीपः । | सपत्सु हि सुसत्त्वानामेकहेतुः स्वपोषणम् । (क० स०) |
| सत्यः प्रवादो यच्छिद्रेष्वनर्था यान्ति भूरिताम् । (क० स०) | सम्पूर्णकुम्भो न करोति शब्दम् । |
| सत्यनियतवचस वचसा सुजनं जनाश्चलयितुं क ईशते । (शि० व०) | संभवत्यभिजातानामभिमानो ह्यकृत्रिमः । (क० स०) |
| सत्यपूता वदेद्वाणीम् । | संभावना ह्यविकृतस्य तनोति तेजः । (कि० अ०) |
| सत्यं सम्यक्कृतोऽल्पोऽपि धर्मो भूरिफलो भवेत् । (क० स०) | संभावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते । (भ० गी०) |
| सत्यं कण्ठस्य भूषणम् । | समुपनो हि जयो रन्ध्रप्रहारिणाम् । (र० व०) |
| सत्य न तद्यच्छलमभ्युपैति । | सरित्पतिर्नहि समुपेति रिक्तताम् । (शि० व०) |
| सत्यमेव जयते । (वृ० चा०) | सरित्पूरप्रपूर्गोऽपि क्षारो न मथुरायते । (वा० वा०) |
| सत्येन तपते रविः । (वृ० चा०) | सर्पः क्रूरः खलः क्रूरः सर्पात्क्रूरतरः खलः । (चा० नी०) |
| सत्येन धार्यते पृथ्वी । (वृ० चा०) | सर्वं स्नेहात्प्रवर्तते । (म० भा०) |
| सत्येन पूर्यते साक्षी । | सर्वं कान्तमात्मीयं पश्यति । (अ० शा०) |
| सत्येन वाति वायुश्च । (वृ० चा०) | सर्वं कालवशेन नश्यति । |
| सत्संगतिः कथय किं न करोति पुंसाम् । (भर्तृ०) | सर्वं कृच्छ्रगतोऽपि वाञ्छति जनः सत्त्वानुरूपं फलम् । (भर्तृ०) |
| सदसद्वा नहि विदुः कुक्षीवचनमोहिताः । (क० स०) | सर्वः प्रार्थितमर्थमविगम्य सुखी संपद्यते जन्तुः । |
| सदाभिमानैकधना हि मानिनः । (शि० व०) | राज्ञा तु चरितार्थता दुःखोत्तरैव । (अ० शा०) |
| सदा स्याद्योऽत्र यच्चित्तन्मयत्वमुपैति सः । (क० स०) | सर्वं प्रियं खलु भवत्यनुरूपचेष्टे । (शि० व०) |
| सदोभूषा सूक्तिः । | सर्वं कार्यवशाज्जनोऽभिरमते तत्कस्य को वल्लभः । (भर्तृ०) |
| सद्भावाद्रैः फलति न चिरेणोपकारो महत्सु । (म० दू०) | सर्वं जीवद्भिराप्यते । (क० स०) |
| सद्भिः कुर्वीत संगतिम् । | सर्वं यस्य वशादगात्स्मृतिपथं कालाय तस्मै नमः । |
| सद्भिरेव सहासीत । | सर्वं रत्नमुपद्रवेन सहितं निर्दोषमेकं यशः । |
| सद्भिर्विवादं मैत्रीं च । | सर्वं शून्यं दरिद्रस्य । (प० त०) |
| सद्भिस्तु लीलया प्रोक्तं शिलालिखितमक्षरम् । | सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् । (चा० नी०) |
| सद्यः फलति गान्धर्वम् । | सर्वं सावधि नावधि कुलभुवां प्रेम परं केवलम् । |
| सद्य एव सुकृता हि पच्यते कल्पवृक्षफलधर्मि काङ्क्षितम् । (र० व०) | सर्वनाशाय मातुलः । (चा० नी०) |
| स धार्मिको यः परधर्मं न स्पृशेत् । | सर्वमत्यन्तगर्हितम् । |
| स धीरो यो न संमोहमापत्कालेऽपि गच्छति । (क० स०) | सर्वलोकप्रतिष्ठाया यतन्ते बहवो जनाः । |
| सन्तः परीक्ष्यान्यतरद्भजन्ते । | सर्वशून्या दरिद्रता । |
| सन्तः परार्थं कुर्वाणा नावेक्षन्ते प्रतिक्रियाम् । (म० भा०) | सर्वश्चित्तप्रमाणेण सदसद्वाभिवाञ्छति । (क० स०) |
| संततिः शुद्धवंश्या हि परत्रेह च शर्मणे । (र० व०) | सर्वस्यौषधमस्ति शास्त्रविहितं, मूर्खस्य नास्त्यौषधम् । (प० त०) |
| संतोष एव पुरुषस्य परं निधानम् । | सर्वाङ्गे दुर्जनो विषम् । |
| संतोषतुल्यं धनमस्ति नान्यत् । | सर्वारम्भास्तण्डुलप्रस्थमूलाः । |
| संतोषे ब्राह्मणः शुचिः । | सर्वास्ववस्थासु रमणीयत्वमाकृतिविशेषाणाम् । (अ० शा०) |
| संदीप्ते भवने तु कूपखननं प्रत्युद्यमः कीदृशः । (भर्तृ०) | सर्वे गुणाः काञ्चनमाश्रयन्ते । (भर्तृ०) |
| संधत्ते भृशमरतिं हि सद्वियोगः । | सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः । (म० भा०) |
| संधिं कृत्वा तु हन्तव्यः सम्प्राप्तेऽवसरे पुनः । (क० स०) | सर्वो हि नोपगतमप्यपचीयमानं वर्धिष्णुमाश्रयमनागतमभ्युपैति । (शि० व०) |
| संनिकृष्टे निकृष्टेऽपि कष्टं रच्यन्ति कुक्षियः । (क० स०) | सलज्जा गणिका नष्टा । |
| सभारत्नं विद्वान् । (प्र० भ०) | स सुहृद्व्यसने यः स्यात् । (प० त०) |
| समये हि सर्वमुपकारि कृतम् । (शि० व०) | सहते मादृश को हि तादृशं धर्मविप्लवम् । (क० स०) |
| समर्थो यो नित्यं स जयतितरा कोऽपि पुरुषः । | सहने विपत्सहस्रं मानी नैवापमानलेशमपि । (म० भा०) |
| समानशीलव्यसनेषु सख्यम् । (हि० प०) | सहते विरहक्लेशं यशस्वी नायशः पुनः । (क० स०) |
पृष्ठ 429स्थायी लिंक
| २० | सुभाषितरत्नभाण्डागारम् |
|---|
| बायाँ स्तम्भ | दायाँ स्तम्भ |
|---|---|
| सहसा विदधीत न क्रियामविवेकः परमापदां पदम् ।<br>(कि० अ०) | सूर्ये तपत्यावरणाय दृष्टेः कल्पेत लोकस्य कथं तमिस्रा ।<br>(र० व०) |
| सहसा हि कृतं पापं कथं मा भूद्विपत्तये । (क० स०) | सेवाधर्म परमगहनो योगिनामप्यगम्यः । (भर्तृ०) |
| सहसि प्लवगैरूपासितं नहि गुञ्जाफलमेति सोष्मताम् ।<br>(शि० व०) | सौख्यं धन्याः किमपि दधते सर्वसंपत्समृद्धाः । |
| सहस्रेषु च पण्डितः । | स्तवे रवेरप्सु कृताप्लुवैः कृते न मुद्धती जातु भवेत्कुमुद्वती ।<br>(नै० च०) |
| सहायकृत्तैर्महता न सङ्गतं भवन्ति गोमायुसखा न दन्तिन ।<br>(कि० अ०) | स्तोत्रं कस्य न तुष्टये । (कु० स०) |
| सागरं वर्जयित्वा कुत्र महानद्यवतरति । (अ० शा०) | स्त्रियश्चरित्रं पुरुषस्य भाग्यं देवो न जानाति कुतो मनुष्यः । |
| साधनेषु हि रतेरुपचन्ते रम्यता प्रियसमागम एव ।<br>(कि० अ०) | स्त्रियो नष्टा ह्यभर्तृकाः । (वृ० चा०) |
| साधने हि नियमोऽन्यजनानां योगिनां तु तपसाखिलसिद्धिः ।<br>(नै० च०) | स्त्रियो यथा विचेष्टन्ता निष्कंपं हि सतां मनः । (क० स०) |
| साधु सीदति दुर्जनः प्रभवति प्राप्ते कलौ दुर्युगे । | स्त्रीचित्तमहो विचित्रमिति । (क० स०) |
| साधूता दुर्जनाद्भव्यम् । (प० त०) | स्त्रीचित्तस्येव दैवस्य को वेत्ति गहनां गतिम् । (क० स०) |
| साधूना हि परोपकारकरणे नोपाध्यपेक्ष मन । | स्त्रीणां पति प्राणा न बान्धवाः । (क० स०) |
| साध्यासाध्यविचार हि नेक्षते भवितव्यता । (क० स०) | स्त्रीणां प्रियालोकफलो हि वेष । (कु० स०) |
| सानुकूले जगन्नाथे विप्रियः सुप्रियो भवेत् । | स्त्रीणां भावानुरक्तं हि विरहासहन मनः । (क० स०) |
| सामानाधिकरण्यं हि तेजस्तिमिरयोः कुतः । (शि० व०) | स्त्रीणामलीकमुग्ध हि वच को मन्यते मृषा । (क० स०) |
| सार गृह्णन्ति पण्डिताः । | स्त्रीणामाद्यं प्रणयवचनं विभ्रमो हि प्रियेषु । (मे० दू०) |
| साहसं नैरपेक्ष्यं च कृतवानां निसर्गजम् । (क० स०) | स्त्रीपुमानित्यानास्थैषा वृत्त हि महितं सताम् । (कु० स०) |
| सिते हि जायते शिते सुलक्ष्यता । (नै० च०) | स्त्री पुंवच्च प्रभवति यदा तद्धि गेहं विनष्टम् । |
| सिद्धिर्वा यदि वाऽसिद्धिं विद्धोत्साहो निवेदयेत् । (प० त०) | स्त्रीबुद्धि प्रलयावहा । (का० नी०) |
| सिध्यन्ति कुत्र सुकृतानि विना श्रमेण । | स्त्रीभिः कस्य न खण्डितं भुवि मन । (भर्तृ०) |
| सीमन्तिनीना कान्तोदन्त सुहृदुपगतः सगमात्किंचिदूनः ।<br>(मे० दू०) | स्त्रीवचः प्रत्ययो हन्ति विचारं महतामपि । (क० स०) |
| सुकविता यद्यस्ति राज्येन किम् । | स्त्री विनश्यति रूपेण । (शा० प०) |
| सुकृती चानुभूयैव दु खमप्यश्नुते सुखम् । (क० स०) | स्त्रीषु वाक्यसंयम कुतः । (क० स०) |
| सुखं च मे शयनं च मे । | स्त्रीध्वनर्गलचेतास्तु कस्येच्छा नोपजायते । (क० स०) |
| सुखमास्ते नि स्पृहः पुरुष । | स्थातुं नियोक्तुर्नहि शक्यमग्रे विनाश्य रक्ष्यं स्वयमक्षतेन ।<br>(र० व०) |
| सुखार्थिनः कुतो विद्या । | स्थितः पृथिव्या इव मानदण्ड । (कु० स०) |
| सुतप्तमपि पानीय शमयत्येव पावकम् । (प० त०) | स्थिरा शैली गुणवता । (कुव० न०) |
| सुदुर्ग्रहान्त करणा हि साधवः । (कि० अ०) | स्नापितोऽपि बहुशो नदीजलैर्गर्दभः किमु हयो भवेत्क्वचित् । |
| सुदुर्लभे नार्हति कोऽभिनन्दितुं प्रकर्षलक्ष्मीमनुरूपसंगमे ।<br>(कि० अ०) | स्निग्धमुग्धा हि सख्यिय । (क० स०) |
| सुपर्वणे हि स्फुटभावना या सा पूर्वरूपं फलभावनाया ।<br>(शि० व०) | स्निग्धो हि विरहायासे साधुवादं ददाति किम् । (क० स०) |
| सुरेषु हि श्रद्दधतां नभस्या सर्वार्थसिद्ध्यङ्गमिश्र. समस्या ।<br>(शि० व०) | स्नुषात्वं पापानां फलमधनगेहेषु सुदृशाम् । |
| सुलभा रम्यता लोके दुर्लभं हि गुणार्जनम् । (कि० अ०) | स्नेहमूलानि दुःखानि । (म० भा०) |
| सुलभो हि द्विषा भङ्गो दुर्लभा सत्त्ववाच्यता । (कि० अ०) | स्नेहानाहुः किमपि विरहे ध्वंसिनस्ते त्वभोगादिष्टे वस्तुन्युपचितरसाः प्रेमराशीभवन्ति । (मे० दू०) |
| सुहृदर्थमीहितमजिह्मधियां प्रकृतेर्विराङ्गति विरुद्धमपि ।<br>(शि० व०) | स्नेहः खलु पापशङ्की । (अ० शा०) |
| सूर्यापाये न खलु कमल पुष्यति स्वामभिख्याम् । (मे० दू०) | स्पृशन्ति न नृशंसानां हृदयं बन्धुबुद्धयः । (नै० च०) |
| स्पृशन्त्यास्तारुण्यं किमिव नहि रम्यं मृगदृशः । | |
| स्पृशन्नपि गजो हन्ति । (प० त०) | |
| स्रर्तुमधिगतगुणसरणाः पटवो न दोषमखिलं खलूत्तमाः ।<br>(शि० व०) | |
| स्रोतोरखं विबुधतटिनी । (प्र० भ०) | |
| स्वं जीवितमपि सन्तो न गणयन्ति मित्रार्थे । (प० त०) | |
| स्वकर्मसूत्रग्रथितो हि लोकः । |
पृष्ठ 430स्थायी लिंक
| सुभाषितरत्नखण्डमञ्जूषा । | २१ |
|---|---|
| स्वगृहे पूज्यते मूर्खः । | स्वामिवन्पञ्च वर्षाणि दश वर्षाणि दासवत् । प्राप्ते तु षोडशे वर्षे पुत्रं मित्रवदाचरेत् ॥ (प्र० भ०) |
| स्वग्रामे पूज्यते प्रभुः । | स्वाम्यायत्ताः सदा प्राणा भृत्यानामर्जिता धनैः । (प० त०) |
| क्वचित्कल्पितो गर्व्वः कस्य केन प्रशाम्यति । (प० त०) | स्वेद्यमामज्वरं प्राज्ञः कोऽम्भसा परिषिश्चति । (शि० व०) |
| स्वजनस्य हि दुःखमग्रतो विवृतद्वारमिवोपजायते । (कु० स०) | स्वेनाननस्य स्फुटतां यियासोः फूत्कृत्यपेक्षा कियती खलु स्यात् । (शि० व०) |
| स्वजनालोकवातेद्धो दुःखाग्निः कं न तापयेत् । (क० स०) | हंसो यथा क्षीरमिवाम्बुमध्यात् । |
| स्वजातीयविघाताय माहात्म्यं दृश्यते नृणाम् । | हंसो हि क्षीरमादत्ते तन्मिश्रा वर्जयन्त्यपः । (अ० शा०) |
| स्वत एव सतां परार्थता ग्रहणानां हि यथा यथार्थता । (शि० व०) | हहो पञ्चसरः कुतः कतिपयैरहैर्विना श्रीस्तव । |
| स्वदेशजातस्य नरस्य नूनं गुणाधिकस्यापि भवेदवज्ञा । | हतं ज्ञानं क्रियाहीनम् । (वृ० चा०) |
| स्वदेशे पूज्यते राजा । (चा० नी०) | हतमश्रोत्रिय श्राद्धं । (चा० नी०) |
| स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः । (भ० गी०) | हतं सैन्यमनायकम् । (चा० नी०) |
| स्वधियो निश्चयो नास्ति यस्य स भ्रमति स्वयम् । (वृ० शा०) | हतश्चाज्ञानतो नरः । (वृ० चा०) |
| स्वपन्त्यहो हि निश्चेष्टाः कुतो निद्रा विवेकिनाम् । (क० स०) | हतविधिपरिपाकः केन वा लङ्घनीयः । (मे० दू०) |
| स्वपदाच्च्यवमानस्य कस्याज्ञा को हि मन्यते । (क० स०) | हरति मनो मधुरा हि यौवनश्रीः । (कि० व०) |
| स्वभाव एवैष परोपकारिणाम् । (भर्तृ०) | हसन्नपि नृपो हन्ति । |
| स्वभावतः सर्वमिदं हि सिद्धम् । | हस्तस्य भूषणं दानम् । |
| स्वभावस्वच्छानां पतनमपि भाग्यं हि भवति । | हस्तौ दानविवर्जितौ । (वृ० चा०) |
| स्वभावो दुरतिक्रमः । (प० त०) | हा कष्टं खलु वर्तते कलियुगे धन्या नराः सजनाः । |
| स्वभावो यादृशो यस्य न जहाति कदाचन । (चा० नी०) | हास्यादृते किमन्यत्स्याद्दतितौल्यवतां फलम् । (क० स०) |
| स्वमहिमदर्शनमङ्गेणेर्मुकुरतले जायते यस्मात् । | हा हा तथापि विषयान्न जहाति चेतः । (भर्तृ०) |
| स्वयशांसि विक्रमवतामवता न वधूर्व्वधानि विमृशन्ति धिय । (कि० अ०) | हिंसा बलमसाधूनां । (म० भा०) |
| स्वयमेव हि वातोऽग्नेः सारथ्यं प्रतिपद्यते । (र० व०) | हितप्रयोजनं मित्रम् । |
| स्ववीर्यगुप्ता हि मनोः प्रसूतिः । (र० व०) | हितभुङ्मितभुक् शाकभुक् । |
| स्वसुखं नास्ति साध्वीनां तासा भर्तृसुखं सुखम् । (क० स०) | हितमारण्यमौषधम् । |
| स्वस्थे को वा न पण्डित । (प० त०) | हितं मनोहारि च दुर्लभं वच । (कि० अ०) |
| स्वस्थे चित्ते बुद्धयः संभवन्ति । | हितैषिण सन्ति न ते मनीषिणः । |
| स्वादुभिस्तु विषयैर्हृतस्ततो दुःखमिन्द्रियगणो निवार्यते (र० व०) | हितोपदेशो मूर्खस्य कोपायैव न शान्तये । (क० स०) |
| स्वाधीनकुशलाः सिद्धिमन्तः । (अ० शां०) | हीनान्यनुपकर्तॄणि प्रवृद्धानि विकुर्वते... ...मित्राणि । (र० व०) |
| स्वाधीना दयिता सुतावधि । | हीयते हि मतिस्तात हीनैः सह समागमात् ॥ (हि०) |
| स्वामापदं प्रोञ्छ्य विपत्तिमग्रं शोचन्ति सन्तो ह्युपकारिपक्षम् । (कि० अ०) | हेम्न संलक्ष्यते ह्यग्नौ विशुद्धिः श्यामिकापि वा । (र० वं०) |
| स्वामिन्यसाध्यव्यसने सुखं सन्मन्त्रिणां कुतः । (क० स०) | होतारमपि जुह्वन्त स्पृष्टो दहति पावकः । (प० त०) |
| ह्यर्थो हि लोक पुरुषस्य बन्धु । (भर्तृ०) | |
| ह्रदे गभीरे हृदि चावगाढे शंसन्ति कार्यावतरं हि सन्तः । (नै० च०) |
इति सुभाषितरत्नखण्डमञ्जूषा संपूर्णा ॥
पृष्ठ 431स्थायी लिंक
ग्रन्थसमाप्तिः
इति विरचितबन्धा पद्धतिर्या मयेयं सकलगुणिगणानां प्रीतये सास्तु नित्यम् ।
विपुलविमलदीव्यत्सत्कलानां निधानं तरुणतरणिरुद्धा विद्विषत्कौशिकानाम् ॥
अस्याभ्यासाद्ग्रन्थवर्यस्य शिष्यः सर्वज्ञः स्याद्दिस्फुरच्चारुबुद्धिः ।
अर्थं कामं वेत्ति धर्मं च मोक्षं निःसंदेहं शीलितुं पण्डितोऽपि ॥
शास्त्राब्धिं सकलं विलोड्य नितरां ग्रन्थः कृतोऽयं मया
लोकानन्दकरः समस्तसुकलासंतानजैवातृकः ।
अस्यास्वाद्य सुभाषितामृतरसानानन्दपूर्णान्तराः
सन्तः संप्रति नाकवासनिरतान्देवान्हसन्तु ध्रुवम् ॥
विज्ञप्तिः
दृष्टं किमपि लोकेऽस्मिन्न निर्दोषं न निर्गुणम् ।
आव्रणुध्वमतो दोषान्विवृणुध्वं गुणान्बुधाः ।
आशीर्वचनम्
सर्वे भवन्तु सुखिनः सर्वे सन्तु निरामयाः ।
सर्वे भद्राणि पश्यन्तु मा कश्चिद्दुःखभाग्भवेत् ॥
पृष्ठ 432स्थायी लिंक
सुभाषितरत्नभाण्डागारस्थपद्यानां सस्थाननिर्देशमनुक्रमकोशः
अ
| अंशुकं हृतवता (शिशु १० ४३) ३१६।३ | अकृत्य (प त २ १५१) १५५।५३५ | अग्नौ दग्धं १५७।१९८ |
| अशुक्रमिव शीतभया (सु.१८४१) ३४७।४ | अकृत्रि (किरात ३ ३७) . २५१।७ | अग्नौ प्रास्तं (मा २ १५५०) ३७९।१०७ |
| अश्रुपाणिभिरतीव पिपासु २९४।२३ | अकृत्वा (शा प अ १५ ) १५०।३४१ | अग्न्याधानेन (मा १ ५५६०) ३७९।१०५ |
| अंसाकृष्टदुकूलया ३१८।१५ | अकृत्वा परसंता (शा.प म १) ७५।२ | अग्रसानुपु निता २९४।२६ |
| असालम्बितवामकुण्डल २५१।८२ | अकृत्वा पौरुषं (प त ४ ८८) १५८।२४० | अग्राह्य हृदयं (भर्तृ २ ५०) ३५०।७६ |
| अकरुण कातरमनसा ३५१।२५ | अकृत्वा हेलया ७८।७ | अग्रे कस्यचि (सा द २ ७४) ३७६।२६२ |
| अकरुणत्वमकारण (भर्तृ स ६१) ५९।२१७ | अकृशं कुचयो २५१।२८ | अग्रे गीर्न मर (मृ ३ ६७) ३७५।२४५ |
| अकरो किमु नेत्रशोणि ३०९।३ | अकृश नितम्ब (शा.प. ३३७६) २७०।८ | अग्रे यान्ति रथस्य १४०।६ |
| अकर्तव्येव्वसाध्वीव ७६।२१ | अक्रतवाङ्मनसस्तक १८१।१५ | अग्रे लघिमा पश्चा ७३।२४ |
| अकर्मशील (भा ५ १३६८) ३८०।१४१ | अक्रोधन. (भा १ ३५५६) ३८०।१२२ | अग्रे व्याव २३३।१९२ |
| अकस्मात्त्र (भा १२ ४१७०) ३८०।१४० | अक्रोधेन जये (भा ५ १५१८) ३८०।१२० | अघ्नो भुक्तिमता ९६।३ |
| अकलङ्कचन्द्रकल्या कलि ३०३।१२३ | अक्षत्रारिक्कताभि ३६२।३४ | अधं स केवलं (म ३ १८८) ३७९।१०४ |
| अकलितशब्दाालंकृति २९।१२ | अक्षम क्षमत्तामानी (स ३९) ३८०।११९ | अघटितघटित ९१।३६ |
| अकल्प स्वाङ्गचेष्टाया ३७२।१४१ | अक्षमा ही (भा १२ ५८८१) ३८०।११७ | अङ्क केऽपि (सु १९८२) ३०४।१६२ |
| अकस्मादेकस्मिन्पथि २८७।६ | अक्षमालाप्रकृति ५५।५३ | अङ्कनिलीनगजा १९१।१० |
| अकस्मादेव कुप्यन्ति प्रसीद ५४।३१ | अक्षरद्वयमभ्यस्तं १५६।१३३ | अङ्गावरोपितमृगश्च (कुव २६) ७९।८ |
| अकस्माद्देष्टि यो (कविता.३७) १४६।१७५ | अक्षरमैत्रीभाज १८६।१२ | अङ्ग येन रथीकृत ६।६९ |
| अकाण्डधृतमानसव्यथ १०६।१६९ | अक्षराणि परी १५८।२४४ | अङ्गं गलिन पलितं (मोहमुद्ग.) ७६।३३ |
| अकाण्डपा (हि. ४. ८२.) १५८।२३७ | अक्षेत्रे बीजमु (म १० ७१) ३८०।११६ | अङ्गं चन्दनपा ३३७।५५ |
| अकामस्य क्रिया (म २४) ३८०।१३८ | अखण्डमण्डल (स क १ १२१) १०३।६२ | अङ्ग भूषणनि २७०।१३ |
| अकामा कामया (र ५ २४) ३८०।१३७ | अखण्डिता १०४।९९ | अङ्गण तदिदमु (शा प ५६७) २०५।६ |
| अकामान्काम (भा ५ १००२) ३८०।१३५ | अखर्वपर्वगते॑षु २१७।८३ | अङ्गणवेदी वसुधा (सु २२७०) ७७।७ |
| अकारणाविष्कृत (बृह ११२) ५९।२२१ | अखिलेषु विहं (कुव. १६२) २२७।१८१ | अङ्गमङ्गेन समीक्ष्य (वासिष्ठ) ३७१।११८ |
| अकार्यकरणा (भा ५.११३७) ३८०।१३४ | अगजाननप २।५ | अङ्गा सजातभ ११५।४० |
| अकार्याण्यपि (राग ४ ३८३) ३८०।१३२ | अगणितगुणेन २८८।१७ | अङ्गानामलितानवं (सु. १५८४) ३०५।३ |
| अकालसह्म (हि ३ १३५) ३८०।१३१ | अगस्तितुल्याश्च ९६।२ | अङ्गानि खेदय (सा द ६ १९२) २०५।१२ |
| अकाले कृत्य (भा १२ ५००६) ३८०।१२९ | अगस्त्यस्य मुने १९५।६ | अङ्गानि मे दह्तु (शा प ३४८३) २८८।४१ |
| अकिंचन (भा १२ ६५६८) ३८०।१२८ | अगस्त्येन पयो १९८।८ | अङ्गारै खन्चिते (शा प ३८२७) ३३६।२६ |
| अकिंचनस्य (भर्तृ ३.१००) ७६।१० | अगाधजलसंचारी (नीति १०) २३५।२ | अङ्गासङ्गिमृणाल (कुव २७) २७७।५५ |
| *अकिंचनस्य (भा १२.६५७०) ३८०।१२६ | अगाधहृदया १४६।१७२ | अङ्गालिभङ्गविक (क्षेमेन्द्र) ३६४।१८ |
| अकिंचिदपि कुर्वाण• १६७।६२७ | अंगारेऽस्मिनका २७६।३१ | अङ्गुलीकिसलया (शा प ३५६६) ३१०।१ |
| अकीर्ति विन (भा ५.१४८८) ३८०।१२५ | अगुणकणो गुण (सु. ४६६) ५८।१९५ | अङ्गुलीभिरिव (सु १९६३) २९९।२७ |
| अकुबेरपुरीवलोकनं १८९।६१ | अगुणस्य हृत १५९।१६० | अङ्गुलीषु कुर (शा प ३३३४) २६४।२४६ |
| अकुलीन कुली (सु ३०५१) ८४।११ | अगुह्यिरिति वद (शा प वृ १४) २३८।६२ | अङ्गुल्यग्रनखेन (अमरु ८०) ३०८।२२ |
| अकुलीनोऽपि (प त १ १६४) १४९।२७८ | अग्निं प्राप्य यथा (विक १८४) ३८०।११४ | अङ्गुल्यग्रनिरो (सु १७११) ३३९।११८ |
| अकुले पतितो १५८।२४७ | अग्निदाहे न २४६।१८ | अङ्गुल्या क (द्व १३०) २६१।९१ |
| अकूपाराद्ववारि २१३।५४ | अग्निस्तेजो म (भा ५ १३९४) ३८०।११३ | अङ्गेन केनापि २६८।३८६ |
| अकूर्चारम्भोऽपि (शार्ङ्गधर) २०८।३७ | अग्निहोत्र गृहं १६०।३१८ | अङ्गेनऽङ्गजवरहु (कविकंठा ३ २) २८९।४८ |
| अकृतेष्वेव (भा १२.९९४२) ३८०।१२३ | अग्निहोत्र त्रयो (प्रब ३०) ३८०।१०८ | अङ्गेष्वाभरण (गीत ६.१२ २) २९०।९० |
| अकृतो (प च १ ४७४) १५६।१२९ | अग्निहोत्रफला (प त २ १५४) १५५।५३६ | अङ्घिदण्डो हरेरू (कुव १९) २०।६१ |
१ अत्रोपयुक्तसांकेतिकचिह्नाना विवरण 'सांकेतिकचिह्नपरिचय'तोऽवसेयम् ।
१ सुभा०अनु०
पृष्ठ 433स्थायी लिंक
२ सुभाषितरत्नभाण्डागारस्थपद्यानां
| पद्य / पाद | संदर्भ / पृष्ठ | पद्य / पाद | संदर्भ / पृष्ठ | पद्य / पाद | संदर्भ / पृष्ठ |
|---|---|---|---|---|---|
| अचकमत् सप(किरात.१० ४९) | २८८।३८ | अणुरपि मणि प्राण(सु ३२५) | ५१।२२७ | अत्यच्छ सितमंशु | ३३६।२८ |
| अचतुर्वदनो ब्रह्मा (कुव ५) | ३६।५६ | अणुरप्यसता सङ्ग | ८७।४ | अत्यच्छेनातिरु | २४६।२० |
| अचलं चलदिव | २५५।१३ | अत एव निपीयते | ३४९।६१ | अत्यद्भुतमिदं (सु ५१४) | ७०।२१ |
| अचला कमला | १६५।५६३ | अत कविनां (भाग २ २) | ३८९।४९१ | अत्यन्तचञ्च (कथा.३७.२३२) | ३७९।८९ |
| अचिन्तितानि (शा प स ७) | ७५।५ | अतनुज्वरपीडि | १८९।६० | अत्यन्तमन्थन | १७६।९५५ |
| अचिन्तितानि (हि १ १५७) | ९१।१७ | अतन्द्रचन्द्राभरणा (का प्र ४ ७२) | २५३।५ | अत्यन्तविमुखे दैवे (हि १.१२४) | ६५।९ |
| अचिन्त्या (शा प २२२) | ५२।२४१ | अतसीकुसुमोपमेय | २२१।२३ | अत्यम्बुपाना (विक्रम.२३७) | ३७९।८७ |
| अचिराधिष्ठित | १५१।३६६ | अतसीपुष्पसकाशं | १८१।१९ | अत्यपूर्वेस्य | २६९।४०६ |
| अचिरेण परस्य | १५१।३८७ | अताडयत्पल्लव | ३३४।१०५ | अत्यर्थवकत्वमन (सु १७४) | ४०।४२ |
| अचोद्यमानानि (ना.१२ ६७५६) | ९१।१३ | अतिकुपिता अपि (शा प स ९) | ४७।१११ | अत्यादरपरो (प्रब ८८) | ३७९।८६ |
| अच्छप्रकाशवति | ३०४।१५४ | अतिक्रान्त का (भर्तृ ३ १०१) | ३६८।५३ | अत्यादरादध्ययनं | १०४।१०६ |
| अच्छिन्नं नयना (सु १४०७) | २८९।७० | अतिक्रेशेन (मा ५ १५२१) | ३७९।९६ | अत्यायत्तै (का प्र १० ३९४) | ११०।१४३ |
| अच्छिन्नामृतबिन्दु | २७४।२५ | अतिगम्भीरे भूपे | १५१।३७० | अत्यार्यमतिदातारम(मा ५.१५०९) | ६२।५ |
| अच्युतभक्तिवशा | १८९।४८ | अतितेज (शा प रा ११३) | १५१।३६५ | अत्यासन्ना (शा.प.रा.९४) | १५६।१२४ |
| अजनि प्रतिदिन | २८४।७ | अतिथिर्बालक | १५७।२०६ | अत्युक्तिं रह (पञ्च.१ २५) | ३८४।२८२ |
| अजन्मा पुरु(किरात ११ ७०) | १४९।३०८ | अतिदर्पे हता | १६९।३८३ | अत्युक्तौ यदि न (शा.प सा) | १३३।१३ |
| अजरामरव (शा प ६६९) | १६२।४२७ | अतिदाक्षिण्ययु | १६१।३५३ | अत्युच्चा परित (कुव १०२) | ११०।२३२ |
| अजस्रं लसत्पद्मि | २०९।६ | अतिदाना (शा प नी २६) | १५३।२० | अत्युच्छ्रिते (हि २ १२०) | १५१।३७८ |
| अजस्रमभ्यास | १०५।१३० | अतिदीर्घजीवितो | ३५।११ | अत्युस्तेकेन स (राग ४ ५१७) | ३७९।८४ |
| अजातमृतमूर्खा (हि प्र १३) | ९०।५ | अतिदूरपथ (वृ.ख नी १५) | १६०।२९८ | अत्युदात्तु (राग ३ ३०४) | ३७९।८३ |
| अजातमृतमूर्खेभ्यो (शा प १४८३) | ९०।६ | अतिपरिचया | १६९।७२४ | अत्युन्नतस्तन (सा द २.१६१) | २५५।२२ |
| अजाखरखरो (पञ्च.२ १०८) | ३७९।१०१ | अतिपरिचया(शा.प.नी ८३) | १६९।७२३ | अत्युन्नतिं प्राप्य (स.पा ५७) | ३७९।८१ |
| अजानन्दाहात्तै(भर्तृ.स.१६०) | ३७४।२१४ | अतिपरिचया | १६९।७२२ | अत्युल्लसद्धिसरहस्य | ३३५।२ |
| अजामिव प्रजा(शा प १२९०) | १४५।१२२ | अतिपूजिततारेयं | २५९।७४ | अत्युष्णात्सघृता | १६७।६२८ |
| अजायुद्धमृषि (शा प स ८) | १५३।२७ | अतिपेलवमति (का प्र.७ २०२) | ५७।१३४ | अत्र मन्मथम | १८३।१९० |
| अजीयतावर्त्त (नैषध ७ ६९) | २६४।२२९ | अतिप्रचण्डा | १७५।९२२ | अत्रस्थ. सखि | २२८।२२४ |
| अज्ञ सुखमाराध्य (हि १ ५६) | ४०।२५ | अतिबहुतरलज्जा | २६८।३६० | अत्रान्तरे च (गीत ७ १३ १) | ३०४।१५३ |
| अज्ञतया प्रेम्णा | २१८।७३ | अतिमन्दचन्दन | ३३४।१२६ | अत्राशितं शयित | २७४।२ |
| अज्ञातपाण्डित्यर (सु १६९) | ४०।३४ | अतिमलिने कर्ते (शा.प.नी.८३) | ५७।१२६ | अत्रिलोचनस (का प्र ७ १५८) | १८८।४१ |
| अज्ञातशास्त्रसद्भावा | ४४।५ | अतिमात्रभाखरस्त्व | ८६।८ | अथ कोकिल | २२५।१२९ |
| अज्ञातेन्दुपराभवं | २६३।२०५ | अतिरमणीये काव्ये | ३७।१४ | अथ नभसि निरी | ३४१।५२ |
| अज्ञानाद्यदि (म.११.२३२) | ३७९।९९ | अतिवादास्ति (म.६.४७) | ३७९।९५ | अथ नित्यम (भाग ७ २ ४९) | ३७९।८० |
| अज्ञेभ्यो ग्रन्थि (म १२ १०३) | ३७९।९८ | अतिविततगगनस(का प्र ७ २५५) | २७।३ | अथ पथिकवधूद | २९९।१० |
| अज्ञानामविरामलौ | ९९।२० | अतिविपुलं कुच (अरसीठकुर.) | १४।५ | अथ प्रसन्नेन्दु (सु १८१८) | ३४४।१३ |
| अज्ञानेन पराङ्मुखी (अमरू.२४) | ३१०।१२ | अतिव्ययोऽनवे (हि २ ९०) | १४६।१४३ | अथ बद्धजटे रामे | ३६१।५ |
| अज्ञो वा यदि | १५२।४१६ | अतिशयितकद | ३४१।१३ | अथ मन्मथवा (शा प ३६२२) | २९९।१७ |
| अञ्चति रजनिरूह | ३०८।७ | अतिसञ्चयकर्तॄणा (सु ४७४) | ७१।२८ | अथ लक्ष्मणामु (शिशु ९ ३१) | ३००।५६ |
| अञ्जनस्य क्षय दृष्ट्वा (हि २ ९) | १५४।४३ | अतिसत्कृता अपि (सु ४०४) | ५८।१७९ | अथ वाभिनिविष्ट (शिशु.१६ ४३) | ४०।४६ |
| अञ्जलिकारि लोके | ९८।८ | अतिसाहसमतिदु (शा.प लो २) | ७२।३८ | अथ सान्द्रसाध्यकि (शिशु ९ ५२) | २९६।३ |
| अञ्जलिस्यानि पुष्पाणि (शा प प ३) | ४५।३ | अतीतानागता (भा १.०२४४) | ३७९।९३ | अथ स्फुरन्मीन (किरात ८ ३७) | ३३८।७२ |
| अञ्जलौ जलमवीर | ३३८।९८ | अतीव गुण (भा.५.१४.५५) | ३७९।९२ | अथ स्वस्थाय देवाय | ९।१ |
| अटत्कटकघोटकप्र | ११५।३५ | अतुष्टिदानं (हि १ ११८) | ३७९।९० | अथेदं रक्षोभि (उत्तर.१.२८) | ३६२।३२ |
| अटवी कीदृशी प्रायो | १९८।६ | अतुहिनरुचिना (शिशु ११ ४६) | ३२७।१५ | अयोञ्चकैर्जलठक (शिशु.१७ ५२) | १२७।१ |
| अट्ठशूला जनपदा | १८७।१५ | अतो हास्यतरं (म.१.३०८७) | ५६।१०१ | अयोपगूढे शरदा शशा (कुव ६१) | ३४४।३ |
| अत्तुं वाञ्छति (पञ्च.१ १७५) | ३६५।५२ | अद समित्समु (नैषध १२ ३५) | १३५।१५ |
पृष्ठ 434स्थायी लिंक
सस्थाननिर्देशमनुक्रमकोशः ३
| अदम्भा हि रम्भा २५३।१७ | अधरे मधुरा सरस्व २७०।३० | अनन्नोद्भूतभूतोघम (सु २००६) ७८।३ |
| अदाता पुरुषस्त्यागी (शा प ४६८) ७०।२ | अधरोऽयमवीरा (कुव ७०) २६१।१४१ | अनन्यक्षुण्णश्रीमलय ३७६।२४ |
| अदातारं दातृप्रवर १०६।१५६ | अधरोऽयं कुरङ्गा २६१।१४४ | अनन्यसाधारणका २६७।३३६ |
| अदाता वंशदोषेण १६१।३८२ | अधर्मेण च (म २ १६१) ३८०।१४६ | अनपेक्षितगुरुवचना (सु २) ३०।१० |
| अदातुर्मनसः कापि न ७।१२१ | अधाक्षीच्चो ल(शा प १२६७)१९९।१०३ | अनभिज्ञो गुणाना यो १४८।२७१ |
| अदुगों विषय कस्य (हि ३ ५४)१४३।६४ | अधारि पद्मेषु तद् (नैषध १ २०)२५२।१ | अनभिध्या पर (भा १३ ५८६) १५४।३८ |
| अदृष्टपूर्वमस्माभिर्य (सु १७२९)३४३।९७ | अविकरतलन (का प्र ७ २३३)२८६।१२ | अनन्यासेन (काव्या २ २४७)३८१।१५३ |
| अदृष्टपूर्वा (भाग १० १२५।९)३७९।७९ | अधिगतपरमार्थान्पृ(भर्तृ.२.१४) ३९।७६ | अनंन्नवृत्ति श्रवणाम् ३१।२८ |
| अदृष्टमुखभङ्गस्य युक्त (सु ५०३) ७३।८ | अधिगमनमनेकास्ता २०९।११ | अनयनपथे प्रिये न २८८।७ |
| अदृष्टव्यापारं (का नी ९ ३८)२२९।२३९ | अधिदेहली हन्त हेम २७५।१५ | अनयोरनवद्याङ्गि(काव्या ८ ७)३१२।१६ |
| अदृष्टे दर्शनोत्क (का प्र ५ १२८)२९१।१ | अधिपञ्चवटीकुटीरव २१।७८ | अनर्घ्यमपि मणि १६०।३२१ |
| अदेशकाल (पञ्च ३ ११३) ३७९।७७ | अधिभिल्लपल्लिगल ३७।९ | अनर्थकं विप्र(भा ५ १०७८) ३८१।१५५ |
| अद्भुतस्तर्कपाथोधिर् ४२।१ | अधियामिनि गजगा २९८।६ | अनर्थमर्थत (भा ० १९५५) ३८१।१५६ |
| अद्य द्यूतजिताथ (सु २११०) ३१६।४ | अधिरजनि जगाम (शिशु ७ ५०) ३१०।२ | अनर्थित्वाम्नतुष्यणा ३४८।१४ |
| अद्य धारा सदाधारा ११७।८३ | अधिलवङ्गममी( शिशु ६ ३६) ३४७।११ | अनलस्तम्भनवि (शा प ३४४३) २८४।६ |
| अद्य शीतं वरीवर्ति ३४५।७ | अधिश्रीरुद्याने त्वमसि २४०।११८ | अनलपदधारिपु (नैष १ १०)१०५।१२५ |
| अद्यापि तत्प्रचलकु(सु १२९१)२७८।३९ | अधीतव्यवहारज्ञं मौलं १४२।२ | अनवरतधनुर्ज्यास्फा १४१।२ |
| अद्यापि तां कन(शा प ३४६९)२७८।४१ | अधीतिबोधाचर (नैषध १ ४)१०५।१२० | अनवरतपरोपकरण ४७।१०६ |
| अद्यापि तिष्ठति दृशो (कुव ९६)२७९।५३ | अधीत्य चत्तु (शा.प ४१७४)३७५।२३२ | अनवसरे गुणवानपि(शा प ३०६)८२।३३ |
| अद्यापि दुर्निवारं ४८।१२३ | अधुना मधुकरापतिना १८८।४६ | अनवसरे च यदुक्त १७०।७५६ |
| अद्यापि नूनं हरको २८२।१२५ | अष्टपरिषतञ्निचोल २७८।३० | अनवाप्यं च (भा ५ १३०४) ३८१।१५८ |
| अद्यापि नोज्झति (कौ.५० ) ५०।२०० | अधोऽध पश्यत (हि २ २) १६३।४६७ | अनस्ति सीदति (शा प १६२) २३४।१४२ |
| अद्यापि सा मन(शा प ३४७०)२७८।४२ | अधोविधानात्क(नैषध १ १८)१०५।१३१ | अनस्तमितसाह (शा प १०९८) २१७।४९ |
| अद्यापि सुन्दरि तया २९१।१२ | अध्याक्रान्ता वसेति १०७।१७४ | अनाकाशे (शा प ३३२४) २६३।१९७ |
| अद्यापि स्तनशैलदुर्गे(हनु ना २)३०२।९५ | अध्यायोथनवेदि मार्ग १३४।२४ | अनाकृतैरैव (शा प ३२८९) २५५।२७ |
| अद्याप्युन्मदयातु (शा प ४०६७)३६५।७ | अध्याहार स्मर(नैषध.१२ ५७)१३६।३५ | अनागतविधा (शा प नी ११) ६२।६ |
| अद्यारभ्य कठोरका ३६१।४५ | अध्रुवेण शरी (विक्रम १६७) ३८०।१४७ | अनाघ्रातं पुष्प (अ शा २ १०) २५५।२५ |
| अद्यारभ्य यदि प्रिये (सु १२५९) ३०९।९ | अध्वनि पदमहपर ३०।१३ | अनातुरोत्कण्ठि (मालवि ५०) ३८१।१५९ |
| अद्यैव कुरु(मा १२ ६५२५) ३८०।१४३ | अध्वन्यध्वनि तरव २३६।१० | अनात्मवान् (का नी ५ ४) ३८१।१६१ |
| अद्यैव हसितं (शा प ४१६८)३७२।१२१ | अध्वन्यध्वनि भूरूह २४१।१४२ | अनादायी व्ययं १६७।६५३ |
| अद्योत्सङ्गवसद्भुजंग ३२६।३० | अध्वन्यस्य वधूर्वि(सु १६८०)३३५।१४३ | अनादिष्टोऽपि भूप १४४।९१ |
| अद्रोह सर्व (म ३.१६७८) ८४।७ | अध्वन्यैर्मकरन्द ३३५।१४५ | अनाहतचमूपतिप्रहि १५।२४ |
| अद्विसवीक्षणं चक्षुरद्वि २८७।१ | अध्वा जरा (भा ५ १५२३) ३८०।१४९ | अनादेयं नादरीत(म ८ १७०)३८१।१६२ |
| अद्वैतं सुखदु ख (उत्तर १ ३९) ५२।२६७ | अध्वानं नैकचक्र २९५।६९ | अनादेयस्य (म ८.१७१) ३८१।१६४ |
| अद्वैतोक्तिपदन्पदन्नपि ३७६।२५५ | अनङ्कुरितकूर्चक. स ३४९।७१ | अनायन्ता (भा ३ ८३) ३८१।१६५ |
| अध करोषि रला (शा प.स.५) २१५।४ | अनङ्गमङ्गल (का प्र ७ १४१) २५९।७२ | अनाम्नायमला(भा ५ १५२४)३८१।१६७ |
| अधना धनमि(चा.नी.४ १८) १५९।२८९ | अनङ्गरङ्गपीतोडस्या. २६८।३८३ | अनायके न (शा प १४६६) १५४।३६ |
| अधर्मं बाधते भूयो (वृ.६४) १६९।१६८ | अनङ्गेनाबलास (शा प ३०७६) २५०।१ | अनायासकृशं म(शा द.१० ६७) २५४।४ |
| अधर किसलयरोग २५५।८ | अनङ्गोऽयमनङ्ग(शा प ३७९८) ३१२।११ | अनारतपरिखलन् १३३।१८ |
| अधरः किसल (अ.शा १ १८)३८०।१४४ | अनधिगतमनोरथ (विक्रम ६३) ३१३।४४ | अनारम्भा (भा ५ १११३) ३८१।१६८ |
| अधर खलु बिम्ब २६१।१४३ | अनध्वन्या० (कविता १०५) ३८१।१५२ | अनार्यप्रज्ञाना (शा प.३७७८) ३५२।३४ |
| अधरममृतं क २६१।१५३ | अनन्तनामधेयाय (सु ११) १।३ | अनार्यवृत्तम (भा ५.१४३२)३८१।१७० |
| अधरस्य मधुरिमाणं १७७।७९९ | अनन्तपदविन्यासरचना ३२।१२ | अनावृतनवद्वार (द १९) ३८१।१७१ |
| अधरे नववीटिका २५१।२९ | अनन्तपार किल १७३।८७९ | अनालोच्य प्रेमगा. (सु ११७०) ३८०।१४ |
पृष्ठ 435स्थायी लिंक
४ | सुभाषितरत्नभाण्डागारस्थपद्यानां
| अनाहूतो विशेथ (हि २ ५२) १६३।४७६ | अनुरागवन्तमपि (शिशु ९ ११) २९४।३८ | अन्तर्मोहनमौ (गीत ८ १७ २) २५१।७९ |
| अनित्ये प्रिय (मा १२ ८७३) ३८१।१७३ | अनुरागवर्तिना तव २८८।१६ | अन्तये सतत (राग ३ २०२) ३८१।१८९ |
| अनिर्वाच्यमानि (कवि २३) ३८१।१७४ | अनुलेपनानि (शिशु ९ २४) २९७।२० | अन्तर्वसति मार्जरी २३१।५९ |
| अनिर्वेदं श्रि(मा ५ १५०३) ३८१।१७६ | अनुवनं वनरा (शिशु ६ ४८) ३४४।३८ | अन्तर्वाणि मन्यमा ५९।२१० |
| अनिश्चितैरध्य(पच ३ २६१) ३८१।१७७ | अनुसरति करिकपो(शा प ८०८) ७३।२२ | अन्तर्विषमया (पच १.२११) ३४८।२२ |
| अनेष्टसप्रयोगा(भा ११ ७३) ३८१।१७९ | अनूनवेगादयमद्विती १२२।३ | अन्तर्विष्णोस्त्रिलोकी (कुव ४९) ११६।५५ |
| अनि सरन्तीमपि १३५।१६ | अनृतं सत्य (भार १३ २२४) ३८८।२१ | अन्तर्हिते शशिनि (शा ७८) ३२३।१२ |
| अनिभालित (शिशु १६ २४) २१७।५५ | अनृतं साहस (चा नी २ १) ३४६।१ | अन्तश्छिद्राणि (शा प क.१०) २४३।२०८ |
| अनिराकृततापसप ५९।२०२ | अनेकचित्त (का नी ९ ३४) ३८१।१८६ | अन्तस्तारं तरलतर २७६।३९ |
| अनिर्देश्योपभोगस्य रूप ३०५।१ | अनेकविद्वज्जनरत्नपूर्ण १०१।७ | अन्तक्रान्तिक (गोमट्ट) ३००।३८ |
| अनिलोंडितकार्यस्य १५८।२३८ | अनेकशास्त्रं बहु १७३।८७८ | अन्यायवस्थोऽपि (पच ४.७६) ४८।१४२ |
| अनिलनिखिलविश्वं प्रा २१४।८ | अनेकसंशयोच्छेदि परो (हि प्र १०) २९।२ | अन्येषु रे (मा १२ ६४९२) ३८१।१९१ |
| अनिशमपि मकरके २७८।२० | अनेकसुषिर वाद्य १८४।५ | अन्नप्रोतबृहत्कपा(म वी च१ ३५) ३६६।५ |
| अनिशं मतङ्ग २२९।१५ | अनेके फणिन. २३६।१६४ | अन्नाकल्पचलत्पयो ३६५।१० |
| अनिष्टादिष्टलाभे (हि १ ५) १६२।४३३ | अनेन पर्यास(सा द १० ६१) १०५।१९९ | अन्नैः कल्पितमङ्ग(शा प ४०७६) ३६६।३ |
| अनीर्युर्गुणदा (मा ५ १४०७) ३८१।१८० | अनेन मर्त्यदे (शा.प.स ४९) १५४।४१ | अन्नै खैरांप (माल्वी ५ १८) ३६१।३५ |
| अनुकुरुत खल (शा प स १०) ४७।११२ | अनेन रम्भोरु (शा प ३३२१) २६२।१८० | अन्धकारगरलं (शा प ३६३५) २९९।२२ |
| अनुकूलविधायिदैव २०९।६१ | अनेन सर्वार्थिकृता १०४।१९४ | अन्यत्वमन्वसमये १७१।७९६ |
| अनुकूला विमलाङ्गी १७०।७५३ | अन्त कटुरपि (शा प.प.१६) ४८।१२२ | अन्नदानात्परं दानं १५८।२१७ |
| अनुकूले विधौ देय यतः ६८।१ | अन्त करणतत्त्वस्य (उत्तर ३ १७) ८९।५ | अन्नवस्त्रसुवर्णानि (शा प ५३६) १९४।१९ |
| अनुकूले सति धातारि ९१।४० | अन्त कुटि (शा प श ३) २१८।७४ | अन्यं मनुष्य ह(मृच्छ.४.१६) ३४०।६६ |
| अनुक्षणमनुक्षणं १३५।२५ | अन्त कूजदुदारकण्ठ ३१४।७५ | अन्यकालपरिहार्य ३१८।१४ |
| अनुगन्तुं सता (शा प नी १) १५३।१ | अन्त क्रूराः ३४८।७ | अन्यतो यदि निजोप ७३।२० |
| अनुचितकर्मारं (हि.२.१४२) १६९।७२९ | अन्त कोधोजिहान १९५।७ | अन्यत्र भीष्माद्वा ३७१।१२१ |
| अनुचितमेवाचरितं ९१।४१ | अन्त पुरचरै (पच १ ६१) १४८।२६३ | अन्यत्र यापितनिशं ३२३।१७ |
| अनुच्छिष्टो दैवेरप २६३।२०० | अन्त पुरधनाध्य १५०।३२८ | अन्यत्र यूय कु(का प्र ३ २०) ३३४।१०६ |
| अनुदिनमधिकं ते २८६।१० | अन्त पुराणा विहित १३९।३ | अन्यत्र व्रजतीति (का प्र ४ ३३) ३५८।७७ |
| अनुदिनमनुकूल १७५।९४३ | अन्त पुरीयसि(सा द १०.२०) १०५।१९५ | अन्यथैव हि सौहार्दं (हि.१.९३) ८८।४ |
| अनुदेहमागतवत (शिशु ७ १३) ३१०।५ | अन्त प्रतप्त (शा प तृ १५) १७६।९७२ | अन्यदा भूषणं (शिशु २ ४४) १५७।१८४ |
| अनुनयति पतिं न ३५७।४४ | अन्त सतोषबा (नैषध.१२ ३९) १३८।८१ | अन्यप्रतापमा (पच १ १३०) १६४।५०३ |
| अनुनयमगृहीत्वा (शिशु.११ ९) ३२२।२ | अन्त सारविहीनस्य ३९।७ | अन्यमाश्रयते १६०।३३३ |
| अनुनेतुं मानिन्या १८५।२९ | अन्त सारैरकु (पच १ १४२) १४२।२७ | अन्यमु (शा प प्र ४) १६९।७३० |
| अनुपाल्यता (किरात ०.२०) १५१।३८८ | अन्तक पर्यवस्था ३७२।१६५ | अन्यान्यन्वनि (शिशु १० २८) ३१५।३१ |
| अनुबन्धं च (मा ५ ११०२) | अन्तरङ्गममञ्जय २५४।२ | अन्यवर्णपरावृत्त्या (शा प १९६) ३७।३ |
| अनुबन्धानुपे (मा ५ ११०८) ३८१।१८३ | अन्तरायतिमिरोप २१।६ | अन्यस्त्रीस्पृहयालवो १९८।३९ |
| अनुभवत ददत वित्तं (विक्रम ७५) ६२।१५ | अन्तर्गता मदनव (शृ न.१६) २८४।२० | अन्यस्य लगति कर्णे ५७।१५४ |
| अनुभवत युवत्यो ३३४।११६ | अन्तर्गतैर्गुणे कि द्वि ८२।३९ | अन्या जगद्धितमयी (रसगङ्गाधर) ३९।२५ |
| अनुभवन्नवदोलम् ३३२।५६ | अन्तर्गूढानर्थानन्वजय ३१।२५ | अन्यानि शास्त्राणि विनो ४३।३ |
| अनुममार न (नैषध ४ ७९) २८२।१२८ | अन्तर्दुष्ट सदा (हि २ ९७) ३८१।१८८ | अन्यायवित्तेन कृतो १७२।८३१ |
| अनुययौ विधि (शिशु.६ २७) ३४१।३३ | अन्तर्नाडीनियमितमरु ९१।३९ | अन्यायोपा (चा नी.१५.६) १६६।५९७ |
| अनुयातानेकजन परं १५१।३७५ | अन्तर्बलान्येवमुमुष्य २३०।२७ | अन्यार्थमङ्गीकृत १०४।१०८ |
| अनुयाति न (द ५९) ३८१।१८४ | अन्तर्भूतो निवसति जडे ४०।२८ | अन्या सा सरसी (शा प ८०६) २२१।२९ |
| अनुरणन्मणिमेखल २६९।४१० | अन्तर्मलिनदेहेन बहि (कविता ८) ५५।६२ | अन्यास तावदु (सु ७३५) २२३।७९ |
| अनुरागवती सध्या(ध्वन्या १.१३) ९१।३५ | अन्तर्मलिनससर्गाच्छुद्ध ८७।२ |
पृष्ठ 436स्थायी लिंक
सस्थाननिर्देशमनुक्रमकोशः
| ५ |
|---|
| अन्यास्ता गु (का प्र ७ २१८) १११।२५० | अपह्ल तम (विक्रम १८१) ३८२।२०२ | अपूर्वेयं धनुर्विद्या (सु १०५५) १०२।१५ |
| अन्यूनं गुणम (शिशु ८ ५०) ३३९।१०९ | अपहरति महस्त्व प्रार्थना ९६।७ | अपूर्वो दृश्यते व (भर्तृ स ३७१) २७७।११ |
| अन्यूनोन्नतयो (शिशु १७ ६९) १२७।२२ | अपहस्सितवान्धव्वे ३६२।१६ | अपूर्वो भाति भारत्या ३२।७ |
| अन्ये ते जल (शा प चा १०) २२६।१६८ | अपहाय शनै पटीर ३२५।७ | अपूर्वोऽयं मया दृष्ट १८४।२६ |
| अन्ये ते विहगा २२६।१६८ | अपा प्रवाहो (का नी ५ ८) ३८२।२०३ | अपृष्टस्तु नर कि १४९।३० |
| अन्येऽपि सन्ति कति २८६।२८ | अपाङ्कलाशेषणण्यपि ३८५।८८ | अपेक्षन्ते न च लेह (सु २२४) ४६।४२ |
| अन्येऽपि स (शा प चा ११) २२६।१६० | अपाङ्गतारले (का प्र १० ५४६) २७३।२७ | अप्याकरसमुत्पन्ना २१७।४८ |
| अन्येयं रूपसंपत्तिरन्या (कुव १३) २५४।३ | अपादसंसर्गि तर(का प्र ७ १८४) ३०४।३ | अप्यापन्नममयं साधो (सु २९७) ७६।६० |
| अन्योच्छिष्टेषु (राग ५ ११) ३८२।१९३ | अपानिवि वारिभिर ४९।१७८ | अप्युच्चनपदारूढ ७४।२७१ |
| अन्यो धन (भा १५४८) ३८०।११४ | अपायसदर्शन (पच १ ७०) १७८।३८६ | अप्युन्मत्तात्प्र (भा ७ ११०४)३८२।२११ |
| अन्योन्यमुख २६५।२७४ | अपायि मुनिना पुरा १३५।८ | अप्येकवंशजनुषो १७१।७९७ |
| अन्योऽन्यस्य (भा ५ १३०४) ३८२।१९६ | अपार पाथोवि २२७।१९५ | अप्यौत्सुक्ये महति ३१८।१३ |
| अन्योन्या (शा प ४०८६) ३६७।१३ | अपारेव्यार्पारैरहरिह ९९।१५ | अप्सु लवन्ते पाषा ३७३।१९४ |
| अन्योन्याहति (शा प ३९३४) ३४७।५२ | अपि कापुरुषो (पच.१,१६५) १४९।२७९ | अप्रकटीकृतशक्ति १७१।७७६ |
| अन्योन्यैषा पु (शिशु १८ ३०) १२९।७१ | अपि तद्वपुषि प्रम २६५।२८७ | अप्रगल्भस्य या १६१।३५० |
| अन्योऽपि चन्दन(शा प मे १०) ०१२।३७ | अपि त्वया कैरवि २४४।२२१ | अप्रगल्भा (शा प १०१) ३७।१ |
| अन्यो हि (भा ३ १३८६८) ३८२।२०१ | अपि दलन्मुकुले बकु २२३।७४ | अप्रतिबुद्धे श्रोतरि (सु १८८८) १७०।७४२ |
| अन्वायातगविचा १५६।१२७ | अपि दिनमणिरेश ३४६।२६ | अप्रभूतमतनीय (शिशु १० ८३) ३०१।९ |
| अप पिबन्प्रपापाली १८७।२३ | अपि दोर्भ्यां परिबद्धा ६२।१९ | अप्रसन्नमपराद्धरि (सु २०११) ३१५।१७ |
| अपकारमस ५६।१०२ | अपि नाम स दृश्येत (सु ५०८) ७०।१५ | अप्रसादोऽन (हि ३ ९०) ३८२।२१२ |
| अपकारिणि वि (हरि ११६३) ३८२।१९९ | अपि पिबत चको ३०३।२२७ | अप्रस्तावस्तुतिभि (सु ३२०२) ६७।५४ |
| अपकुर्वन्नपि प्राय (शा प म.११) ४५।९ | अपि मन्दत्व (पच २ १७९) ३८२।२०५ | अप्राकृतस्य च(म वी च २ ३९) ३६०।२८ |
| अपकृत्य ब(भा १२ ३५०१) ३८१।१७५ | अपि मरणमुपैति २७५।१७ | अप्राज्ञेन च कातरे १३९।९ |
| अपक्रान्ते बाल्ये २५५।३१ | अपि मार्देव (हरि ११६७) ३८२।२०६ | अप्राप्तकाल (सु २७८९) १४५।१३९ |
| अपण्डितस्ते पुरु (मृच्छ ४ १०) ३४९।६१ | अपि मुदमुपयान्तो (शा प १६४) ३३।४३ | अप्रियवचनदरिद्रैः ४७।९१ |
| अपतुषारतया ३३२।४९ | अपि मृगाक्षि तवा २६१।१४६ | अप्रियस्यापि प (हि २ १३५) १६४।४८७ |
| अपत्यदर्शनस्यार्थे १५७।१९३ | अपि मेरुसम प्राज्ञम (शा प ४२७) ७६।९ | अप्रियाण्यपि कु (हि २ १३३) १६४।४८६ |
| अपदो दूरगामी च (शा प ५१४) १८४।१ | अपि विधि कु(नैषध ४ ८९)२८२।१३२ | अप्रियैरपि (राग ३ २८३) ३८२।२१४ |
| अपनीतपरिमलन्त २२३।५५ | अपि विभवविही ५५।२२५ | अफलानि दुरन्ता (सु २७२०) १६०।३५६ |
| अपमान पुर (पञ्च.३ २४६) १६०।२९९ | अपि वेत्ति षडक्ष ५९।२०३ | अबलाव्याविग्रहश्रीरम १३।३ |
| अपराधी नूनमह प्रसीद ३०५।८ | अपि शिशिरतरोप ३३६।१५ | अबला यत्र प्रब १७०।७४७ |
| अपराधेऽपि नि (हि २ ९८) १४७।२०४ | अपि सम्पूर्णतायु १६५।५२३ | अबले सलिले तप २६२।१७५ |
| • अपराघो न मेऽस्ती(हि १ ७५)१६३।४४७ | अपि समानसयु १४९।२८३ | अबुद्धिमाश्रि (शा प १३९८) १४६।१६९ |
| अपराधशीतल २९४।३३ | अपि स्थाणुवदा १४८।२५८ | अबुधा अजंगमा १६९।७३६ |
| अपरीक्षितलक्षणप्रमाणै ४२।२ | अपि स्वल्पमसत्य १४९।२४७ | अबुधैरर्थलाभा (शा प रा १२१) ७१।७ |
| अपणेयं भूमृदनम १३२।२२ | अपीतक्षीवकाद (का द २ २००) ३४०।२ | अब्जं त्वन्जम (शा प ११८६) २४५।१५ |
| अपर्णैव लता सेव्या ११।३ | अपुत्रस्य गति (विक्रम ८५) ३८२।२०८ | अब्दैर्वारिरिजिक्ष १३२।१५ |
| अपर्याप्तभुजायाम २६८।३७४ | अपुत्रस्य गृह (चा नी ४.८४) १६३।४५४ | अब्धेरम्भ (का प्र १० ४४६) २८८।९५ |
| अपवादादभीत (किरात.११ ५६) ५५।५६ | अपूजितैवास्तु २८७।१ | अभयस्य हि(भा १२ २७७२) ३८२।२१५ |
| अपसरणमेव शरणं (शा प ७९८) २२१।८ | अपूर्व कोऽपि कोपा (शा प ३५९) ५४।७ | अभितापसपदमथो (शिशु ९ १)२९४।३० |
| अपसरत रे दूरादस्मा ३४९।७४ | अपूर्व कोऽपि कोशोऽय २९।१ | अभितिमिरदिम २९४।३९ |
| अपसरति २७८।२७ | अपूर्व चौर्यमभ्यस्तं ३१२।४ | अभिद्रोहेण भूता १६१।३६४ |
| अपसर मधुकर दू(शा प ८३१)२२३।५० | अपूर्वा रसनाव्यालाः ५५।४७ | अभिन्त्याम्परि ३३२।३९ |
| अपसारय घन (सु १०७१) २७५।७ | अपूर्विणा (भा १२ १०७९६) ३८२।२०९ | अभिनवनलि(का प्र १० ४८२) २८८।१३ |
पृष्ठ 437स्थायी लिंक
६ सुभाषितरत्नभाण्डागारस्थपद्यानां
| अभिनवनलिनी (शा प म ५) २२३।७२ | अमरैरमृतं न (सु ४२९) ५९।२०६ | अम्बरमेष रमण्यै ३४५।९ |
| अभिनवनवनीत २२१।२९ | अमलमृणालका २५४।३६ | अम्बरविपिनसिदानी २९७।५ |
| अभिनवनवनीत २२१।३० | अमलात्ममु प्रति(शिशु ९ ३७) ३००।६२ | अम्ब श्राम्यसि तिष्ठ २४१।६५ |
| अभिनवपुलकालीं ३१९।३२ | अमितगुणोऽपि पदा (रसगङ्गाधर) ८२।३७ | अम्ब श्वश्रु यदि त्वया ३५३।५६ |
| अभिनवयवसश्रीशा ३४१।५३ | अमित समित (सा द ४ ७) १०२।३६ | अम्बा कुप्यति तात १८३।६३ |
| अभिन्नवेलौ (काव्या २ १८४) ३८२।२१७ | अमित्रं नैव (मा १२ ५२९८) ३८२।२३० | अम्बा तुष्यति (सु ३१८४) ६६।३४ |
| अभिप्रायं यो(मा ५ १३५८) ३८२।२१८ | अमित्रादुन्नतिं (हरि ११७७) ३८२।२३१ | अम्बुजमम्बुनि जातं ३६।३८ |
| अभिप्रेतार्थसि (सु ९) २।८ | अमित्रो न (मा १ ५५६४) ३८२।२३३ | अम्बुजमम्बुनि मग्न २६२।१७१ |
| अभिभवति (किरात १० २३) ३४०।२५ | अमित्रो मि (मा १२ ४९२५) ३८२।२३४ | अम्भ कर्दमतामु १२१।१६० |
| अभिभूतोऽप्यव १५०।२२७ | अमी तटसमीपनि ३२६।२२ | अम्भसा भिद्य (पञ्च १ ११५) १६४।५०२ |
| अभिभूय सतामव २९४।४४ | अमी तिलास्तै (शा प ११८४) २४६।४२ | अम्भासि जलज (हि १ १९६) १६३।४६५ |
| अभिमतफल (शा प स १४) १०६।१६८ | अमी पृथुस्तम्भभृत ३४४।२२ | अम्भोजप्रकरोऽथ २२५।१४५ |
| अभिमतमहामानग्र (भर्तृ ३ २३) ९७।९ | अमी शिरीष ३३७।६२ | अम्भोजाक्ष्या पुरन ३५६।२४ |
| अभिमान (मा १३ २१८१) ३८२।२२३ | अमीषां जन्तू (शा श २ ९) ३७३।१७९ | अम्भोजिनीवन (भर्तृ २ १५) २२१।१५ |
| अभिमानधनस्य ८०।३१ | अमीषा प्राणाना (भर्तृ.३ ७) ७७।४५ | अम्भोधि स्थल (सु ३१५२) ९४।११८ |
| अभिमानवतो १५१।३९१ | अमी समुद्भूतसरो ३४४।२७ | अम्भोमुचा सलि (सु.२४१३) २०७।६ |
| अभिमानवता(राग १ ०२६) ३८२।२२१ | अमुं कालक्षेपं (शा प ७८४) २१३।५३ | अम्भोरुहमये ज्ञात्वा १९४।३१ |
| अभिमुखनिह (सु.०२७२) १५१।३६८ | अमुना मरुरूपेण २२०।३ | अम्भोरुहाक्षि शंभो ३५९।९७ |
| अभिमुखपतयालुभि ३२०।११ | अमुष्मिन्ना (नैषध १८ २२०) १२७।१९२ | अम्भोवाहमुरद्रि २४३।१०८ |
| अभियुक्ते (मा ५ ९८३) ३८२।२२४ | अमुष्मिन्द्युवानङ्गम २९७।२९ | अम्लानपङ्कजा माला १९३।११ |
| अभियोक्ता (का नी ९ ००) ३८२।२२६ | अमुष्मिन्स्याने (शा प ८७९) ०२७।१९१ | अय खलु मृणालि ३२७।१९ |
| अभिलषन्ति तवा २६१।१४७ | अमुष्मिंल्लाव (सु १५५८) २६८।२६२ | अयं च सुरतजवा (मृच्छ ४ ११) ३५५।२ |
| अभिलषसि यदि (कुव ३८) २८२।१४७ | अमुष्य दो०र्यमिरि(नैषध १ २२) २५२।३ | अय त्रयाणा ग्रामा २६३।२१४ |
| अभिलष्य (का नी ५ १०) ३८२।२२७ | अमुष्य सुषिता २५९।६५ | अयं दरिद्रो (नैषध १ १५) १०५।१२८ |
| अभिवीक्ष्य (शिशु १३ ३१) १२६।३८ | अमुष्य विद्या (नैषध १५) १०५।१२१ | अयं निज परो (शा.प २७३) ७०।९ |
| अभिषिषेणयिषु (शिशु ६ ६४) ३४०।९ | अमुष्या लावण्य मृदु २५४।३० | अयं नेत्रादत्रेर्जनि ३०१।८० |
| अभुक्तौया यस्या (भर्तृ ३ ५९) ८०।३४ | अमुष्योर्वीभ (नैषध १२ ८२) १०६।१६४ | अयं पटो मे पितु ३६४।३९ |
| अभूत्प्राची (सु ००१८) ३२४।३६ | अमुल्यस्य मम (सु १५७०) २६९।४०३ | अय पुर पार्वेण ३०४।१४७ |
| अभूदम्भोरारौ सह ६०।२५० | अमृतं शिशिरे (पञ्च १ १४४) १६४।५०८ | अयं मार्तण्ड (सा द १०.३६) १०६।१६१ |
| अभेदेनोपास्ते (सु ११०२) ५२।२४३ | अमृतं किरति हिमा ४८।१९७ | अयं मृग समायाति १८।१७ |
| अभ्यास कर्मणा (सु १४५४) २५३।१ | अमृतं चैव (मा १२ ६५५२) ३८२।२३६ | अयं मृदुमृणालिनी ३२४।४३ |
| अभ्युत्थानमु (शा प ३७५७) ३५१।३६ | अमृतजलधेः पार्यं पार्यं ३१।३६ | अय मे वाग्गुम्फो ३३४।५ |
| अभ्युद्गता वसु(स क १.७७) १०५।१३५ | अमृतद्रवमाधुरीधुरीणा २६३।२१८ | अयं रत्नाकरो (सा द १० ७०) २१५।६ |
| अभ्युन्नतस्तनयुगा ३०४।४ | अमृतद्रवैर्विदध ३००।६१ | अयं रेवाकुञ्ज कुञ्ज ३५२।३५ |
| अभ्युन्नताङ्गुष्ठ(कुमार १ ३३) २६९।४१२ | अमृतं तदधरबिम्बे २५३।११ | अय वारामेको (भल्लट १०८) २१६।३३ |
| अभ्युन्नतेऽपि जलदे २२०।४ | अमृतं दुर्लभ नृणा १५६।१२५ | अय विपाको वद कस्य २८।५७ |
| अभ्युपयुक्त सद्विर्ग (सु ४७१) ७२।४४ | अमृतममृतं (वामन सू ३ २) २५२।५० | अयं स्वभाव खत ४९।१७६ |
| अभ्रच्छाया (पञ्च २ १२०) १५६।१५१ | अमृतममृतं (शा प ३५१९) २७३।१८ | अय पिण्ड इवो (शा.प.दु.२१) ५४।१७ |
| अभ्रच्छाया तृणा १६०।३२६ | अमृतवचनलीला २२७।१८९ | अयमङ्कुरभा (शा.प.३२७२) २५५।१४ |
| अभ्रध्वानैर्मुखरि २८९।५५ | अमृतस्येव कुण्डानि (सु १४१०) २५१।५ | अयमतिमठरा. प्र (शिशु ४ २०) १४०।१ |
| अभ्रदयनम्धु ३३२।५२ | अमृतोत्प्रेक्षणे रागं (शा प १७) ३२।१० | अयमपि खरयोोषि २९५।५५ |
| अभ्रन्भ्रमक्षरं नास्ति १९६।१५८ | अम्बर विनय (शिशु २० ६२) ३१०।२३ | अयमपि पुरुहूतप्रे २९५।५८ |
| अमन्दमणिनूपुर(शा प ३९२९) ३४६।३८ | अम्बरमनूरुलङ्घयं ४८।१५० | अयमभिनवमेघश्या(मालती ९ ५) १४०।२ |
| अमरतरुकुसुमसौर २२३।५३ | अम्बरमम्बुनि (शा.प.५२८) १८९।५८ | अयममृतनिधानं (भर्तृ स.२०९) ९३।८४ |