तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

२९४ (१.७.६) तैत्तिरीयब्राह्मणम् गृह्णा॑ति । व॒रु॒ण॒स॒वमे॒वाव॑रुन्धे । एक॑या गृह्णाति । एक॑धैव यज॑माने वी॒र्यं॑ दधाति । क्ष॒त्रस्योल्ब॑मसि क्ष॒त्रस्य॑ योनि॑रसीति॑ ता॒र्प्यं चोष्णीषं॑ च॒ प्रय॑च्छति सयोनित्वा॒य॑ । एक॑शतेन दर्भपुञ्जी॒लैः पव॑यति । श॒तायु॒र्वे पुरु॑षः श॒तवी॑र्यः । आ॒त्मैक॑शतः (४) यावा॑ने॒व पुरु॑षः । तस्मि॑न्वी॒र्यं दधाति । दध्या॑शयति । इ॒न्द्रि॒यमे॒वाव॑रुन्धे । उ॒दुम्बर॑माशयति । अन्नाद्य॒स्याव॑रुद्ध्यै । शष्पा॑ण्याशयति । सुरा॑बलिमे॒वैनं॑ करोति । आ॒विदे॑ ए॒ता भ॑वन्ति । आ॒विद॑मे॒वैनं॑ गमयन्ति (५) । अ॒ग्निरे॒वैनं॑ गार्ह॑पत्येनावति । इन्द्र॑ इन्द्रि॒येण॑ । पू॒षा प॒शुभि॑: । मि॒त्रावरु॑णौ प्राणापा॒नाभ्या॑म् । इन्द्रो॑ वृ॒त्राय॑ वज्र॒मुद॑यच्छत् । स दिव॑समलिखत् । सौ॒र्य॒म्णः पन्था॑ अभवत् । स आर्विन्ने॒ द्यावा॑पृथि॒वी धृत॑व्र॒ते इति॑ द्यावा॑पृथि॒वी उपा॑धावत् । स आ॒भ्यामे॒व प्रसू॑त॒ इन्द्रो॑ वृ॒त्राय॒ वज्रं॒ प्राह॑रत् । आर्विन्ने॒ द्यावा॑पृथि॒वी धृत॑व्र॒ते इति॒ यदाह॑ (६) । आ॒भ्यामे॒व प्रसू॑तो यज॑मानो॒ वज्रं॒ भ्रातृ॑व्याय॒ प्रह॑रति । आर्विन्ना दे॒व्यादि॑तिर्वि॒श्वरू॑पीत्याह । इ॒यं वै दैव्यादि॑तिर्वि॒श्वरू॑पी । अ॒स्यामे॒व प्रति॑तिष्ठति । आ॒विन्नो॒ऽयम॒सावा॑मुष्या॒यणो॒ऽस्यां विश्य॑स्मिन्न॒राष्ट्र इत्या॑ह । विशै॒वैनं॑ ꣳ 'रा॒ष्ट्रेण॒ समर्धयति । म॒हते क्ष॒त्राय॑ म॒हते आधि॑पत्याय म॒हते॑ जान॑राज्या॒येत्या॑ह । आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा॑स्ते । ए॒ष वो॑ भरतो॒ राजा॒ सोमो॒ऽस्माकं॑ ब्राह्म॒णाना॑ ꣳ राजेत्या॑ह । तस्मा॒त्सोम॑राजानो ब्राह्म॒णाः (७) । इन्द्र॑स्य॒ वज्रो॑ऽसि वार्त्र॒घ्न इति॒ धनुः॒ प्रय॑च्छति॒ विजि॑त्यै । श॒त्रुबाध॑नाः स्थेतीषून्॑ । श॒त्रूने॒वास्य॑ बाधन्ते । वा॒त॒ मा प्रत्य॒ञ्चं पा॑त॒ मा ति॒र्यञ्च॒मन्व॑ञ्चं मा पा॒ते त्या॑ह ।

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.७.७) २९५ तिस्रो॒ वै श॑र॒व्या॑: । प्र॒तीची॑स्ति॒रश्च्यूनूची॑: । ताभ्य॑ ए॒वैनं॑ पा॒न्ति॒ । दिग्भ्यो॒ मा पा॒तेत्या॑ह । दिग्भ्य॑ ए॒वैनं॑ पा॒न्ति॒ । विश्वा॑भ्यो मा ना॒ष्ट्राभ्य॑: पा॒तेत्या॑ह । अप॑रिमितादे॒वैनं॑ पा॒न्ति॒ । हिर॑ण्यवर्णावु॒षसां॑ वि॒रोक॒ इति॑ त्रि॒ष्टुभा॑ बा॒हू उद्गृ॑ह्णाति । इ॒न्द्रियं॒ वै वी॒र्यं॑ त्रि॒ष्टुक् । इ॒न्द्रि॒यमे॒व वी॒र्य॑मु॒परिष्टा॑दा॒त्मन्ध॑त्ते (८)॥ व्यावृ॑त्यै दात्रमसीत्या॑हा॒मृतं॑ हिर॑ण्यमेकशतो गमयन्त्याह॑ ब्राह्मणा ना॒ष्ट्राभ्य॑: पा॒तेत्या॑ह च॒त्वारि॑ च । इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टके सप्तमाध्याये षष्ठोऽनुवाकः ॥ ६ ॥ अथ सप्तमप्रपाठके सप्तमोऽनुवाकः । दिशो॒ व्यास्था॑पयति । दि॒शाम॒भिजित्यै॑ । यद॑मु॒प्रका॑मेत् । अ॒भिदि॒शौ ज॑येत् । उत्तु मा॑द्येत् । मन॑सा॒नुप्रक्रा॑मति । अ॒भिदि॒शौ ज॑यति । नोन्मा॑द्यति । स॒मिध॒माति॑ष्ठेत्याह । तेज॑ ए॒वाव॑रुन्धे (१) । उ॒ग्रा मा ति॑ष्ठेत्याह । इ॒न्द्रि॒यमे॒वाव॑रुन्धे । वि॒राज् मा ति॑ष्ठेत्याह । अन्नाद्य॑मे॒वाव॑रुन्धे । उदी॑ची॒ मा ति॑ष्ठेत्याह । प॒शूने॒वाव॑रुन्धे । ऊ॒र्ध्वा मा ति॑ष्ठेत्याह । सु॒वर्ग॑मे॒व लो॒कम॒भिज॑यति । अनू॒र्जिही॑ते सु॒वर्ग॑स्य लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै (२) मारु॒त ए॒ष भ॑वति । अन्नं॒ वै म॒रुतः॑ । अन्न॑- मे॒वाव॑रुन्धे । एक॑वि ँशतिकपालो भवति॒ प्रति॑ष्ठित्यै । योऽर॑ण्येऽनुवा॒क्यो॑ ग॒णः । तं म॑ध्य॒त उप॑दधाति । ग्रा॒म्यैरे॒व प॒शुभि॑रार॒ण्यान्प॒शून्परि॑गृह्णाति । तस्मा॑द् ग्रा॒म्यैः॑ प॒शुभि॑रार॒ण्याः प॒शवः॒ परि॑गृहीताः । पृ॒थिवै॒न्यः॑ । अ॒भ्य॑षिच्यत (३) स रा॒ष्ट्रं नाभ॑वत् । स ए॒तानि॑ पा॒र्था॒न्य॑पश्यत् । ता॒न्य॑जुहोत् । तैर्वै स रा॒ष्ट्रम॑भवत् ।

२९६ (१.७.८) तैत्तिरीयब्राह्मणम् यत्पा॒र्थानि॑ जु॒होति॑ । रा॒ष्ट्रमे॑व भव॑ति । बा॒र्हस्प॒त्यं पूर्वे॑- षामुत्त॒मं भव॑ति । ऐ॒न्द्रमुत्त॑रि॒षां प्रथ॒मम् । ब्रह्म॑ चै॒वास्मै॑ क्ष॒त्रं च॑ स॒मीची॑ दधाति । अथो॒ ब्रह्म॑न्ने॒व क्ष॒त्रं प्रति॑ष्ठापयति (४) । षट् पु॒रस्ता॑दभिषे॒कस्य॑ जु॒होति॑ । षडु॑प॒रिष्टा॑त् । द्वाद॑श संप॑द्यन्ते । द्वाद॑श॒ मासा॑: संवत्स॒रः । संवत्स॒रः खलु॒ वै दे॒वानां॒ पूः । दे॒वाना॑मे॒व पुरं॒ मध्य॑तो॒ व्यर्व॑सर्पति । तस्य॒ न कुत॑श्च॒नोप॑व्याधो भव॑ति । भू॒ताना॑मे॒वैष्टी॑र्जु॒होति॑ । अत्रा॑त्र॒ वै मृ॒त्युर्जाय॑ते । यत्र॑ य॒त्रैव मृ॒त्युर्जाय॑ते । तत॑ ए॒वैन॒मव॑यजते । तस्मा॑द्राजसूये॑नेजा॒नः । सर्व॒मायु॑रेति । सर्वे॒ ह्य॑स्य मृ॒त्यवो॒ऽवैर॑ष्टाः । तस्मा॑द्राजसूये॑नेजा॒नो नाभि॑चरि॒तवै॒ प्रत्य॑गैनमभि॒चार॑: स्तृणुते (५) । रु॒न्धे॒ स॒म॑र्ष्ट्या असिच्यत स्थापयति जायते पञ्च च । इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टके सप्तमाध्याये सप्तमोऽनुवाकः ॥ ७ ॥ अथ सप्तमप्रपाठकेऽष्टमोऽनुवाकः । सोम॑स्य॒ त्विषि॑रसि॒ तवै॑व मे॒ त्विषि॑र्भूया॒दिति॑ शार्दूलच॒- र्मोप॑स्तृणाति । यैव सोमे॒ त्विषि॑ः । या शार्दूले । तामे॒वा व॑रुन्धे । मृ॒त्योर्वा ए॒ष वर्ण॑: । यच्छार्दू॒लः । अ॒मृतं॒ ँ हिर॑ण्यम् । अ॒मृत॑मसि मृ॒त्योर्मा॑ पा॒हीति॑ हिर॑ण्यमु॒पास्य॑ति । अ॒मृत॑मेव मृ॒त्योरन्त॑र्धत्ते । श॒तमा॑नं भवति । (१) । श॒तायु॑: पुरु॑षः श॒तेन्द्रि॑यः । आयु॑ष्ये॒वेन्द्रि॑ये प्रति॑तिष्ठति । द्वि॒द्योन्मा॑ पा॒हीत्यु॒परि॑ष्टा॒दधि॑निदधाति । उ॒भयत॑ ए॒वास्मै॒ शर्म॑ दधाति । अवै॑ष्टा दंदशूका॒ इति॑ क्लीब ँ सीसेन॑ विध्यति । दंदशूका॑ने॒वाव॑यजते । तस्मा॑त्क्ली॒बं दंद॒शूकाद् ँशूकाः । निर॑स्तं॒ नमु॑चेः॒ शिर॒ इति॑ लोहिताय॒सं निर॑स्यति । पा॒प्मान॑मेव॒ नमु॑चिं॒ निर॑वदयते । प्रा॒णा

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.७.८) २९७ आ॒त्मनः॑ पूर्वे॑ऽभिषि॒च्या इत्या॑हुः (२) । सोमो॒ राजा॒ वरु॑णः । दे॒वा धर्म॑सु॒व॑श्च॒ ये । ते ते॒ वाचँ॑ सुवन्तां॒ ते त॑ प्रा॒णँ॑ सु॑वन्ता॒मित्या॑ह । प्रा॒णाने॒वाऽऽत्मनः॑ पूर्वा॑न॒भिषि॑ञ्चति । यद्ब्रू॒यात् । अ॒ग्नेस्त्वा॒ तेज॑सा॒ऽभिषि॑ञ्चामीति॑ । तेज॒स्ये॑व स्या॑त् । दुश्चर्मा॑ तु भ॑वेत् । सोम॑स्य त्वा द्यु॒म्नेना॒ऽभिषि॑ञ्चामीत्या॑ह । सौ॒म्यो वै दे॒वत॑या॒ पुरु॑षः (३) । स्वयै॒वैनं॑ दे॒वत॑या॒ऽभिषि॑ञ्चति । अ॒ग्नेस्तेज॑सेत्या॑ह । तेज॑ ए॒वास्मि॑न्दधाति । सूर्य॑स्य॒ वर्च॑सेत्या॑ह । वर्च॑ ए॒वास्मि॑न्दधाति । इन्द्र॑स्येन्द्रि॒येणेत्या॑ह । इ॒न्द्रि॒यमे॒वास्मि॑न्दधाति । मि॒त्रावरु॑णयोर्वी॒र्ये॑णेत्या॑ह । वी॒र्य॑मे॒वास्मि॑न्दधाति । म॒रुता॒मोज॑सेत्या॑ह (४) । ओज॑ ए॒वास्मि॑न्दधाति । क्ष॒त्राणां॒ क्ष॒त्रप॑तिरसीत्या॑ह । क्ष॒त्राणा॑मे॒वैनं॑ क्ष॒त्रप॑तिं करोति । अति॑दि॒वस्पा॒हीत्या॑ह । अत्य॒न्यान्या॒हीति॒ वावैतदा॑ह । स॒माव॑वृ॒त्रन्नध॑रागुदी॑ची॒रित्या॑ह । रा॒ष्ट्रमे॒वास्मि॑न्ध्रु॒वम॑कः । उ॒च्छेष॑णेन जुहोति । उ॒च्छेष॑णभागो॒ वै रुद्रः॑ । भा॒ग॒धेये॑नैव रु॒द्रं निर॑वदयते (५) । उद॑ङ्परे॒त्याग्नी॑ध्रे जुहोति । ए॒षा वै रु॒द्रस्य॒ दिक् । स्वाया॑मे॒व दि॒शि रु॒द्रं निर॑वदयते । रुद्र॒ यत्ते॒ क्रयी॑परं॒ नामेत्या॑ह । यद्वा अ॑स्य॒ क्रयी॑परं॒ नाम॑ । तेन॑ वा ए॒ष हि॑नस्ति॒ यँ॑ हि॑न॒स्ति । तेनै॒वैनँ॑ सह श॑मयति । तस्मै॑ हु॒तम॑सि य॒मेष्ट॑मसीत्या॑ह । य॒मादे॒वास्य॑ मृ॒त्युमप॑जयते (६) । प्रजा॑पते॒ न त्वदे॒तान्य॒न्य इति॒ तस्यै॑ गृ॒हे जु॑हुयात् । यां कामये॑त रा॒ष्ट्रम॑स्यै प्र॒जास्या॒दिति॑ । रा॒ष्ट्रमे॒वास्यै॑ प्र॒जा भ॑वति । पू॒र्णम॑ये॑नाध्व॒र्यु॒रभिषि॑ञ्चति । ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒समे॒वास्मि॒न्त्वषि॑ दधाति । औदु॑म्बरेण रा॒जन्यः॑ । ऊर्ज॑मे॒वास्मि॑न्न॒न्नाद्यं॑ दधाति । आश्व॒त्थेन॒ वैश्यः॑ ।

२९८ (१.७.९) तैत्तिरीयब्राह्मणम् विश॑मे॒वास्मिन्-पुष्टिं॑ दधाति । नैर्य॑ग्रोधे॒न् जन्य॑: । मि॒त्राण्ये॒वास्मै॑ कल्पयति । अथो॒ प्रति॑ष्ठित्यै । (७) । भ॒व॒त्याहु॑: पुरु॑ष ओज॒सेत्या॑ह॒ निर॑वदयते यज॒ते जन्यो॒ द्वे च॑ । इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टके सप्तमाध्यायेऽष्टमोऽनुवाकः ॥ ८ ॥ अथ सप्तमप्रपाठके नवमोऽनुवाकः । इन्द्र॑स्य व॒ज्रो॑ऽसि॒ वार्त्र॑घ्न॒ इति॒ रथ॑मुपाव॑हरति॒ विजि॑त्यै । मि॒त्रावरु॑णयोस्त्वा प्रशा॒स्त्रोः प्रशिषा॑ युनज्मीत्या॑ह । ब्रह्म॑णै वैनं॑ दे॒वता॑भ्यां युनक्ति । पृ॒ष्टि॒वा॒हिनं॑ युनक्ति । पृ॒ष्टि॒वाही॑ वै दैवो॒ रथ॑: । दैवर॑थमे॒वास्मै॑ युनक्ति । त्रयो॑ऽश्वा॑ भवन्ति । रथ॑श्चतु॒र्थः । द्वौ स॑व्येष्ठसार॒थी । षट्संप॑द्यन्ते (१) षड्वा ऋ॒तव॑: । ऋ॒तुभि॑रे॒वैनं॑ युनक्ति । विष्णुक्॑रमा॒न्क्रम॑ते । विष्णु॑रिव भू॒त्वेमा ँल्लो॒काना॒भिज॑यति । यः क्ष॑त्रि॒यः प्रति॑हितः । सोऽन्वा॑रभते । रा॒ष्ट्रमे॒व भ॑वति । त्रि॒ष्टुभा॒ऽन्वार॑भते । इन्द्रि॒यं वै त्रि॒ष्टुक् । इ॒न्द्रि॒यमे॒व यज॑माने दधाति (२) । म॒रुतां॒ प्रस॒वेऽजै॑ष॒मित्या॑ह । म॒रुद्भि॑रेव प्रसूत॑ उर्ज॑यति । आप्तं॒ मन॒ इत्या॑ह । यदैव मन॑सैप्सी॒त् । तदा॑पत् । रा॒जन्यं॑ जिनाति । अना॑क्रान्त ए॒वाऽऽक्र॑मते । वि वा ए॒ष इ॑न्द्रि॒येण॑ वी॒र्ये॑णर्ध्यते । यो रा॒जन्यं॑ जि॒नाति॑ । स॒म॒हमि॑न्द्रि॒येण॑ वी॒र्ये॑णेत्या॑ह (३) । इ॒न्द्रि॒यमे॒व वी॒र्य॑मा॒त्मन्ध॑त्ते । प॒शूनां म॒न्युर॑सि॒ तवै॑व मे म॒न्युर्भूया॒दिति॑ वारा॑ही उ॒पानहा॒वुप॑मुञ्चते । प॒शूनां॒ वा ए॒ष म॒न्युः । यद्वरा॑हः । तेनै॒व प॑शूनां म॒न्युमा॒त्मन्ध॑त्ते । अ॒भि वा इ॒यं ँ सु॑षुवा॒णं का॑मयते । तस्यै॒श्वरे॑न्द्रि॒यं वी॒र्य॑मादा॒तोः । वारा॑ही उ॒पानहा॒वुप॑मुञ्चते । अ॒स्या ए॒वान्त॑र्धत्ते । इ॒न्द्रि॒यस्य॑ वी॒र्य॑स्याना॑त्यै (४) । नमो॑ मा॒त्रे पृ॑थि॒व्या

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.७.१०) २९९ इत्या॒हाहि॑ ँ मायै । इर्य॑दस्या॒ऽऽयुर॒स्या॒ऽऽयुम् धे॒हीत्या॑ह । आयु॑रे॒वाऽऽत्मन्-ध॑त्ते । ऊर्ग॑स्यूर्जं॑ मे धे॒हीत्या॑ह । ऊर्ज॑मे॒वाऽऽत्मन्-ध॑त्ते । यु॒ङ्ङ॑सि॒ वचा॒ऽसि॒ वचो॑ मयि॑ धे॒हीत्या॑ह । वर्च॑ ए॒वाऽऽत्मन्-ध॑त्ते । एक॑धा॒ ब्रह्म॑न् उप॑हरन्ति । एक॑धैव यज॑मान॒ आयू॒रूजं॑ वर्चो॑ दधाति । र॒थ॒वि॒मो॒च॒नीया॑ जुहो॒ति॒ प्रति॑ष्ठित्यै (५) । त्रयोऽश्वा॑ भव॒न्ति॒ । रथ॑श्चतु॒र्थः । तस्मा॑च्चतुर्जुहोति । यदु॒भौ स॒हाव॑तिष्ठे॒ताम् । समा॒नं लो॒कमिया॑ताम् । स॒ह सं॒ग्र॒ही॒त्रा र॒थ॒वा॒ह॒ने॒ रथ॒माद॑धाति । सु॒वर्गादे॒वैनं॑ लो॒कादन्तर्द॑धाति । ह॒ँसः शु॑चि॒षदित्याद॑धाति । ब्रह्म॑णै॒वैन॑मुपाव॑ हरति । ब्रह्म॑णा द॑धाति । अति॑च्छन्दसा द॑धाति । अति॑च्छन्दा वै सर्वा॑णि॒ च्छन्दा॑ ँ सि । सर्वे॑भिरे॒वैनं॒ छन्दो॑भिरा॒दधा॑ति । व॒र्ष्म॒ वा ए॒षा छन्द॑साम् । यदति॑च्छन्दाः । यदति॑च्छन्दसा॒ दधा॑ति । व॒र्ष्मणै॒वैन॑ ँ समा॒नानां॑ करोति (६) । प॒द्यन्ते॒ दधा॑ति वी॒र्येण॑त्या॒हाना॑त्यै॒ प्रति॑ष्ठित्यै॒ ब्रह्म॑णा द॑धाति स॒प्त च॑ । इति कृष्णयजुर्वेदीयैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टके सप्तमाध्याये नवमोऽनुवाकः ॥ ९ ॥ अथ सप्तमप्रपाठके दशमोऽनुवाकः । मित्रो॑ऽसि॒ वरु॑णोऽसीत्या॑ह । मैत्रं॒ वा अह॑ः । वारु॑णी रात्रि॑ः । अ॒हो॒रा॒त्राभ्या॑मे॒वैन॑मु॒पाव॑हरति । मित्रो॑ऽसि॒ वरु॑णोऽसीत्या॑ह । मैत्रो॒ वै दक्षि॑णः । वारु॑णः स॒व्यः । वै॒श्व॒दे॒व्यामि॒क्षा॑ । स्वमे॒वैनौ॑ भा॒ग॒धेय॑मु॒पाव॑हरति । समृद्धं॑ वि॒श्वैर्देवै॒रित्या॑ह (१) । वै॒श्व॒दे॒व्यो वै प्र॒जाः । ता ए॒वाऽऽद्या॑ः कुरुते । क्ष॒त्र

३०० (१.७.१०) तैत्तिरीयब्राह्मणम् मासी॑द् सुषदा॒ मासी॒देत्या॑ह । यथा॒ यजु॑रे॒वैतत् । मा त्वा॑ हि ँ सीन्मा॒ मा॑ हि ँ सी॒दित्याहि॑ ँसायै । निष॑साद धृतव्र॑तो वरु॑णः प॒स्त्या॑ । स्वासाम्रा॑ज्याय सुक्रतु॒रित्या॑ह । साम्रा॑ज्यमे॒वैन॑ ँ 'सुक्रतुं करोति । ब्रह्मा ँ ३ त्व ँ राज॒न्ब्रह्मा॑ऽसि सवि॒ताऽसि॑ स॒त्यस॑व इत्या॑ह । स॒वि॒तार॑मे॒वैन॑' ँस॒त्यस॑वं करोति (२) । ब्रह्मा ँ ३ त्वँ राज॒न्ब्रह्माऽसीन्द्रो॑ऽसि स॒त्यौजा॒ इत्या॑ह । इन्द्र॑मे॒वैन॑ ँ स॒त्यौज॑सं करोति । ब्रह्माँ२ त्व ँराजन्ब्रह्माऽसि॑ मित्रो॑ऽसि सु॒शेव॒ इत्या॑ह । मि॒त्रमे॒वैन॑' ँसु॒शेषं॑ करोति । ब्रह्माँ३ त्व ँ राज॒न्ब्रह्माऽसि॒ वरु॑णोऽसि स॒त्यध॑र्मेत्याह । वरु॑णमे॒वैन॑ ' ँ स॒त्यध॑र्माणं करोति । स॒वि॒ताऽसि॑ स॒त्यस॑व् इत्या॑ह । गा॒य॒त्रीमे॒वैतेना॒भिव्याह॑रति । इन्द्रो॑ऽसि स॒त्यौजा॒ इत्या॑ह । त्रि॒ष्टुभ॑मे॒वैतेना॒भिव्याह॑रति (३) । मित्रो॑ऽसि सु॒शेव् इत्या॑ह । जग॑तीमे॒वैतेना॒भिव्याह॑रति । स॒त्यमे॒ता दे॒वता॑: । स॒त्यमे॒तानि॒ च्छन्दा ँसि । स॒त्यमे॒वाव॑रुन्धे । वरु॑णोऽसि स॒त्यध॑र्मेत्या॑ह । अ॒नु॒ष्टुभ॑मे॒वैतेना॒भिव्याह॑रति । स॒त्यानृ॒ते वा अनु॑ष्टुप् । स॒त्यानृ॒ते वरु॑णः । स॒त्यानृ॒ते ए॒वाव॑रुन्धे (४) । नैन॑ ँस॒त्यानृ॒ते उ॑दि॒ते हि ँस्तः । य ए॒वं वेद॑ । इन्द्र॑स्य॒ वज्रो॑ऽसि॒ वार्त्र॑घ्न॒ इति॒ स्फ्यं प्रय॑च्छति । वज्रो॒ वै स्फ्यः॑ । वज्रे॑णैवास्मा॒ अवर॒पर॑ ँर॒न्धय॑ति । एव ँहि तच्छ्रेय॑: । यद॑स्मा ए॒ते रध्ये॑युः । दिशो॒ऽभ्य॑य ँ राजा॑ऽभूदि॒ति प॒ञ्चाक्षान्प्रय॑च्छति । ए॒ते वै सर्वे॑याः । अ॒प॒राजि॑यिनमेवैनं करोति (५) । ओदनमुद् ब्रु॑वते । प॒र॒मे॒ष्ठी वा ए॒षः । यदौद॑नः । प॒र॒मामे॒वैन॑ ँ श्रियं॑ गमयति । सुश्लोका ३ ँ सुर्मङ्गला ३ ँ सत्य॑राजा३नित्या॑ह । आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा॑स्ते । श्यौन॒:शेप॒माख्या॑पयते ।

तैत्तिरीयब्राह्मणम् ˙ (१.८.१) ३०१ वरु॑णपा॒शादे॒वैनं॑ मुञ्चति । प॒रःश॒तं भ॑वति । श॒तायुः॑ पुरु॑षः श॒तेन्द्रि॑यः । आयु॑ष्ये॒वेन्द्रि॑ये प्रति॑ [ति]ष्ठति । मा॒रु॒तस्य॑ चैक॑वि ँ शतिकपालस्य वैश्वदे॒व्यै॑ त्वाऽऽमिक्षा॑या ऽअ॒ग्नये॑ स्विष्ट॒कृते॑ स॒मव॑द्यति । दे॒वता॑भिरे॒वैन॑मुभ॒यतः॑ परि॑गृह्णाति । अपांनप्त्रे॒ स्वाहौजोन॑प्त्रे॒ स्वाहा॒ऽग्नये॑ गृह॒पत॑ये॒ स्वाहेति॑ ति॒स्र आहुती॑र्जुहोति । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । ए॒ष्वे॑व लो॒केषु॒ प्रतिति॑ष्ठति (६) । दे॒वैरित्या॑ह स॒त्यस॑वं करोति त्रि॒शुभ॑मे॒वैतेना॑भि॒व्याह॑रति स॒त्यानृ॒ते ए॒वाव॑रुन्धे करोति श॒तेन्द्रि॑यः॒ षट् च॑ । इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टके सप्तमाध्याये दशमोऽनुवाकः ॥ १० ॥ एतद्ब्राह्मणानि धात्रे रत्निनां देवसु॒वाम॒र्थेऽतो॒ देवी॒र्दिशः सो॒मस्येन्द्र॑स्य मि॒त्रों दश॑ ॥ १० ॥ एतद्ब्राह्मणानि वैष्णवं त्रिकपालमन्नं वै पू॒षा वाऽऽशा॒स्थेस्या॑ह दि॒यु॒र्दह॑परं॒त्यब्र॑ह्माँ२स्त्वं॒ राज॑श्व॒र्तुः षष्टिः ॥ ६४ ॥ इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टके सप्तमोऽध्यायः ॥ ७ ॥ अथ प्रथमाष्टकेऽष्टमोऽध्यायः । तत्र प्रथमोऽनुवाकः । वरु॑णस्य सु॒षुवा॒णस्य॑ दश॒धेन्द्रि॑यं वी॒र्यं॑ परा॑पतत् । तत्स ँ सृ॒द्भिरनु॒सम॑सर्पत् । तत्स ँसृपा ँस ँसृ॒प्वम् । अ॒ग्निना॑ दे॒वेन॑ प्रथ॒मेऽह॑ न्नु॒ प्रा॒यु॑ङ्क्त । सर॑स्वत्या वा॒चा द्वि॒तीये॑ । स॒वित्रा प्र॑स॒वेन॑ तृ॒तीये॑ । पू॒ष्णा प॒शुभि॑श्चतु॒र्थे । बृह॒स्पति॑ना ब्रह्म॑णा पञ्च॒मे । इन्द्रे॑ण दे॒वेन॑ ष॒ष्ठे । वरु॑णेन स्वया॑ दे॒वत॑या स॒प्तमे (१) । सोमे॑न॒ राज्ञा॒ऽष्टमे॑ । त्वष्ट्रा॑ रू॒पेण॑ नव॒मे ।

३०२ (१.८.२) तैत्तिरीयब्राह्मणम् वि॒ष्णुना॑ य॒ज्ञेनाऽऽप्रो॑त् । यत्स॒ ँ स्पृ॑ष्टो॒ भव॑न्ति । इ॒न्द्रि॒यमे॒व तद्वी॒र्यं॑ यज॑मान आ॒प्रोति॑ । पूर्वा॑ पूर्वा॒ वेदि॑र्भवति । इ॒न्द्रि॒यस्य॑ वी॒र्य॑स्याव॑रुद्ध्यै । पु॒रस्ता॑दुप॒सदा॒ ँ सौम्ये॑न॒ प्र॑चरति । सोमो॒ वै रे॑तो॒धाः । रेत॑ एव॒ तद्द॑धाति । अ॒न्त॒रा त्वा॒ष्ट्रेण॑ । रेतं॑ एव॒ हितं॑ त्वष्ट्रा॑ रू॒पाणि॑ वि॒करो॑ति । उ॒प॒रि॒ष्टाद्वैष्ण॒वेन॑ । य॒ज्ञो वै विष्णु॑: । य॒ज्ञ ए॒वान्त॒तः प्रति॑तिष्ठति (२) । स॒प्तमे द॑धाति॒ पञ्च॑ च । इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टकेऽष्टमाध्याये प्रथमोऽनुवाकः ॥ १ ॥ अथाष्टमप्रपाठके द्वितीयोऽनुवाकः । जा॒मि वा ए॒तत्कु॑र्वन्ति । यत्स॒द्यो दी॒क्षय॑न्ति स॒द्यः सोमं॑ क्री॒णन्ति॑ । पु॒ण्ड॒रि॒स्रजां प्रय॑च्छत्यजा॑मित्वाय । अ॒ङ्गि॒रस॑: सु॒व॒र्गं लो॒कं यन्त॑: । अ॒प्सु दी॒क्षा॒तप॑सी॒ प्रावे॑शयन् । यत्पु॑ण्डरी॑कमभ॑वत् । यत्पु॑ण्डरिस्र॒जां प्रय॑च्छति । सा॒क्षादे॒व दी॑क्षा॒तप॑सी॒ अव॑रुन्धे । द॒शभि॑र्व॒त्स॒तरै॑: सोमं॑ क्री॒णाति॑ । दशा॑क्षरा वि॒राट् (१) अन्नं॑ वि॒राट् वि॒राजै॒वान्नाद्य॒मव॑रुन्धे । मु॒ष्करा॑ भवन्ति सेन्द्रि॒त्वाय॑ । द॒शपे॒यो॑ । अन्ना॒द्यस्याव॑रुद्ध्यै । श॒तं ब्रा॑ह्म॒णाः पि॑बन्ति । श॒तायु॑: पुरु॑षः श॒तेन्द्रि॑यः । आयु॑ष्ये॒वेन्द्रि॑ये प्रति॑तिष्ठति । स॒प्तद॒श ँ स्तोत्रं॑ भव॑ति । स॒प्तद॒शः प्र॒जाप॑तिः (२) प्र॒जाप॑तेरा॒प्त्यै॑ । प्र॒का॒शाव॑ध्व॒र्यवे॑ ददाति । प्र॒काश॑मे॒वैनं॑ गमयति । स्रज॑मुद्गा॒त्रे । व्यै॑वास्मै वासयति । रु॒क्म ँहोत्रे॑ । आ॒दि॒त्यमे॒वास्मा॒ उन्न॑यति । अश्वं॑ प्रस्तोतृप्रतिह॒र्तृभ्या॑म् । प्रा॒जा॒प॒त्यो वा अश्व॑: । प्र॒जा प॑तेरा॒प्त्यै (३) । द्वाद॑श प॒ष्ठौ॒हीर्ब्रह्म॑णे । आयु॑रे॒वाव॑रुन्धे । व॒शां मै॑त्रावरु॒णाय॑ ।

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.८.३) ३०३ राष्ट्रमे॒व व॒श्य॑कः । ऋ॒ष॒भं ब्रा॑ह्मणाच्छँसिने॑ । राष्ट्र॒मेवेन्द्रिया॑व्यंकः । वास॑सी नेष्टापोतृ॒भ्याम् । प॒वित्रे॑ ए॒वास्यै॑ते । स्थू॒रि॒यवा॑चितम॑च्छावा॒काय॑ । अन्त॑त ए॒व वरु॑ण॒मव॑जयते (४) अन॒ड्वाह॑म॒ग्नीधे॑ । व॒ह्नि॒र्वा अन॒ड्‌वान् । ब॒हून्नि॒रग्नी॑त् । व॒ह्निर्नैव व॒ह्निय॑ज्ञ॒स्याव॑रुन्धे । इन्द्र॑स्य सुषुवा॒णस्य॑ त्रे॒धेन्द्रि॒यं वी॒र्यं॑ परा॑पतत् । भृगु॑स्तृती॑यमभवत् । श्राय॑न्ती॒यं तृती॑यम् । सर॑स्वती॒ तृती॑यम् । भार्ग॒वो होता॑ भवति । श्राय॑न्तीयं ब्रह्मसा॒मं भ॑वति । वा॒रव॑न्तीयमग्निष्टोमसा॒मम् । सार॑स्वतीर॒पो गृ॑ह्णाति । इन्द्रि॒यस्य॑ वी॒र्य॑स्याव॑रुद्ध्यै । श्राय॑न्तीयं ब्रह्मसा॒मं भ॑वति । इन्द्रि॒यमे॒वास्मि॑न्वी॒र्य॑ ँ श्रयति । वार॑वन्ती यमग्निष्टोमसा॒मम् । इन्द्रि॒यमे॒वास्मि॑न्वी॒र्यं॑ वारयति (५) । वि॒राट् प्र॒जाप॑तिरश्वः प्र॒जाप॑तेराप्त्यै यजते ब्रह्मसा॒मं भ॑वति स॒प्त र्च॑ । इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टकेऽष्टमाध्याये द्वितीयोऽनुवाकः ॥ २ ॥ अथाष्टमप्रपाठके तृतीयोऽनुवाकः । ईश्व॒रो वा ए॒ष दिशो॒ऽनून्म॑दितोः । यं दिशो॑ऽ नूव्या॒स्थाप॑यन्ति । दि॒शामवैष्टयो भवन्ति । दि॒क्ष्वेव प्रति॑तिष्ठत्यनून्मादाय । पञ्च॑ दे॒वता॑ यजति । पञ्च॒ दिश॑: । * दि॒क्ष्वेव प्रति॑तिष्ठति । ह॒विषौ॑ ह॒विष॒ इङ्क्षा बा॑र्हस्प॒त्यम॒भिघा॑रयति । य॒ज॒मानदे॒व॒त्या॑ वै बृह॒स्पति॑: । यज॑मानमे॒व तेज॑सा सम॑र्धयति (१) । आ॒दि॒त्या म॒ह्लां ग॒र्भिणी॒माल॑भते । मारु॒तीं पृश्निं॑ ष॒ष्ठौही॑म् । विशं॑ चै॒वास्मै॑ राष्ट्रं॑ च समीची॑ दधाति । आ॒दि॒त्यया॑ पू॒र्वया॑ प्र॒चर॑ति मारु॒त्योत्त॑रया । राष्ट्र॑ ए॒व विश॒मनु॑बध्नाति ।

३०४ (१.८.४) तैत्तिरीयब्राह्मणम् उ॒च्चैरा॑दि॒त्याया॒ आश्रा॑वयति । उपा ँ॒ शु मा॑रु॒त्यै । तस्मा॑द्रा॒ष्ट्रं विश॒मति॑ वदति । गर्भि॒ण्या॑दि॒त्या भ॑वति (२) । इ॒न्द्रि॒यं वै गर्भः॑ । रा॒ष्ट्रमे॒वेन्द्रि॒याव्य॑कः । अग॑र्भा मा॑रु॒ती । विड्वै म॒रुतः॑ । विश॑मे॒व निरि॑न्द्रियामकः । दे॒वा॒सु॒रा संय॑त्ता आसन् । ते देवा अ॒श्विनोः॑ पू॒ष्ण्वाचः॑ स॒त्य ँ॒ संनि॒धाय॑ । अनृ॑तेनासु॒रान॒भ्य॑भवन् । तेऽश्विभ्यां॑ पू॒ष्णे पु॒रोडाशं॒ द्वाद॑शकपालं॒ निर॑पवन् । ततो॒ वै ते वाचः॑ स॒त्यमवा॑रुन्धत (३) । यद॒श्विभ्यां॑ पू॒ष्णे पु॒रोडाशं॒ द्वाद॑शकपालं॒ निर्वप॑ति । अनृ॑तेनै॒व भ्रातृ॑व्यान॒भिभूय॑ । वाचः॑ स॒त्यमव॑रुन्धे । सर॑स्वते स॒त्यवा॑चे च॒रुम् । पूर्व॑मे॒वोदि॑तम् । उत्तरे॑णा॒भिगृ॑णाति । स॒वि॒त्रे स॒त्यप्र॑सवाय पु॒रोडाशं॒ द्वाद॑शकपालं॒ प्रसू॑त्यै । दू॒तान्प्रहि॑णोति । आ॒विदो॑ ए॒ता भ॑वन्ति । आ॒विद॑मे॒वैनं॑ गमयन्ति । अथो॑ दू॒तेभ्य॑ ए॒व न च्छि॑द्यते । ति॒सृधन्व ँ॒ शुष्क॑दृ॒तिर्दक्षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै (४) । अर्धयति भवत्यरुन्धत गमयन्ति द्वे च॑ । इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टकेऽष्टमाध्याये तृतीयोऽनुवाकः ॥ ३ ॥ अथाष्टमप्रपाठके चतुर्थोऽनुवाकः । आ॒ग्ने॒यम॒ष्टाक॑पालं॒ निर्व॑पति । तस्मा॑च्छिशि॒रे कु॒रु॒पञ्चा॒लाः प्राञ्चो॑ यान्ति । सौ॒म्यं च॒रुम् । तस्मा॑द्वस॒न्तं व्य॑व॒साया॑दयन्ति । सा॒वि॒त्रं द्वाद॑शकपालम् । तस्मा॑त्पुर॒स्ताद्यवा॑ना ँ॒ सवि॒त्रा विरु॑न्धते । बा॒र्ह॒स्प॒त्यं च॒रुम् । स॒वि॒त्रैव विरु॑ध्य । ब्रह्म॑णा य॒वानाद॑धते । त्वा॒ष्ट्र॒म॒ष्टाक॑पालम् (१) । रूपाण्ये॒व तेन॑ कुर्वते । वै॒श्वान॒रं द्वाद॑शकपालम् । तस्मा॑ज्जघ॒न्ये नैदा॑घे प्र॒त्यञ्चः॑ कु॒रु॒पञ्चा॒ला या॑न्ति । सार॒स्वतं च॒रुं निर्व॑पति ।

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.८.५) ३०५ तस्मा॑त्प्रा॒वृषि॒ सर्वा॒ वाचो॑ वदन्ति । पौ॒ष्णेन॒ व्यव॑स्यन्ति । मै॒त्रेण॑ कृषन्ते । वा॒रु॒णेन॒ विधृ॑ता आसते क्षेत्रपत्ये॑न पाच॑यन्ते । आ॒दि॒त्येनाऽऽद॑धते (२) । मा॒सि मा॑स्ये॒तानि॑ ह॒वी ꣳ षि॒ नि॒रूप्या॒णीत्या॑हुः । तेनै॒वर्तून्प्रयु॑ङ्क्त॒ इति॑ । अथो॒ खल्वा॑हुः । कः सं॑वत्स॒रं जी॑विष्य॒तीति॑ । षडे॒व पूर्वे॒द्युर्नि॒रूप्या॑णि । षडु॑त्तरे॒द्युः तेनै॒वर्तून्प्रयु॑ङ्क्ते । दक्षि॑णो रथवाहनवा॒हः पूर्वेषां॒ दक्षि॑णा । उत्त॑र उत्तरे॑षाम् । सं॒व॒त्स॒रस्यै॒वान्तौ॑ युनक्ति । सु॒वर्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै (३) । त्वा॒ष्ट्रम॒ष्टाक॑पालं दधत्ते युनक्तयेकं॑ च । इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टकेऽष्टमाध्याये चतुर्थोऽनुवाकः ॥ ४ ॥ अथाष्टमप्रपाठके पञ्चमोऽनुवाकः । इन्द्र॑स्य सुषुवा॒णस्य॑ दश॒धेन्द्रि॒यं वी॒र्यं॑ परा॑पत् । स यत्प्र॑थ॒मं निर॑ष्ठीवत् । निर॑ष्ठीं॒वत् । तत्क्व॑लमभवत् । यद्द्वि॒तीय॑म् । यद्ब॒दर॑म् । यत्तृ॒तीय॑म् । तत्क॒र्कन्धु॑: । यन्ना॑स्तः । स सि॒- हः । यदक्ष्यो॑: (१) । स शार्दू॒लः । यत्कर्ण॑योः । स वृक॑: । य ऊ॒र्ध्वः । स सोम॑: । याऽर्वा॑ची । सा सुरा॑ । त्र॒याः सक्त॑वो भवन्ति । इ॒च्छिय॒स्याव॑रुद्ध्यै । त्र॒याणि॑ लोमा॑नि (२) त्विषि॑मे॒वाव॑रुन्धे । त्रयो॒ ग्रहा॑: वी॒र्य॑मे॒वाव॑रुन्धे नाम्नां दश॒मी । नव॒ वै पुरु॑षे प्रा॒णाः नाभि॑र्दश॒मी । प्रा॒णा ई॑न्द्रि॒यं वी॒र्य॑म् । प्रा॒णाने॒वेन्द्रि॒यं वी॒र्य॑' यज॑मान आ॒त्मन्ध॑त्ते । सीसे॑न क्ली॒बाच्छष्पा॑णि क्रीणाति । न वा ए॒तद्यो न हिर॑ण्यम् (३) । यत्सीस॑म् । न स्त्री न पुमा॑न् । यत्क्ली॒बः । न सोमो॒ न सुरा॑ । यत्सौ॑त्रामणीस॒मृद्ध्यै॑ । स्वा॒द्वीं त्वा॑ स्वा॒दुनेत्या॑ह ।

३०६ (१.८.६) तैत्तिरीयब्राह्मणम् सो॒ममे॒वैनां॑ करोति । सोमो॑ऽस्य॒ शिवभ्यां॑ पच्यस्व॒ सर॑स्वत्यै पच्य॒स्वेन्द्रा॑य सु॒त्राम्णै॑ पच्य॒स्वेत्या॑ह । ए॒ताभ्यो॒ ह्ये॑षा दे॒वता॑भ्यः॒ पच्य॑ते । ति॒स्रः स ँसृ॑ष्टा वसति (४) । ति॒स्रो हि रात्रीः॑ क्री॒तः सोमो॒ वस॑ति । पु॒नातु॑ ते॒ परिस्रुतो॒मिति॑ यजु॑षा पुनाति॒ व्यावृ॑त्यै । प॒वित्रे॑णं पुनाति । प॒वित्रे॑ण॒ हि सो॒मं पु॒नन्ति॑ । वारे॑ण॒ शश्व॑ता॒तनेत्या॑ह वारे॑ण॒ हि सो॒मं पु॒नन्ति॑ । वा॒युः पू॒तः प॒वित्रे॒णेति॑ नैतया॑ पुनीयात् । व्यू॑द्धा ह्ये॑षा । अ॒तिप॒वित्रे॑णै॒तया॑ पुनीयात् । कु॒विद॒ङ्गेत्यन॑िरुक्तया प्रा॒जा॒प॒त्यया॑ गृह्णाति । अ॒निरुक्तः प्र॒जाप॑तिः । प्र॒जाप॑ते॒राप्त्यै॑ । एक॑य॒र्चा गृ॑ह्णाति । एक॑धैव॒ यज॑माने वी॒र्य॑ दधाति । आ॒श्वि॒नं धूम्र॒माल॑भते । अ॒श्विनौ॒ वै दे॒वानां॑ भि॒षजौ॑ । ताभ्या॑मे॒वास्मै॑ भेष॒जं क॑रोति । सा॒र॒स्व॒तं मेषम् । वाग्वै सर॑स्वती । वा॒चैवैनां॑ भिषज्यति । ऐ॒न्द्रमृ॒षभ ँ॑ सैन्द्र॒त्वाय॑ (६) । अ॒क्ष्योर्लोमा॑नि॒ हिर॑ण्यं वसति गृह्णाति भिषज्यत्येकं॑ च । इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टकेऽष्टमाध्याये पञ्चमोऽनुवाकः ॥ ५ ॥ अथाष्टमप्रपाठके षष्ठोऽनुवाकः । यत्ति॒सृषु॒ यूपे॑ष्वाल॒भैत॑ । ब॒हिर्द्धाऽस्मा॑दिन्द्रि॒यं वी॒र्यं॑ दध्यात् । भ्रातृ॑व्यमस्मै॒ जन॑येत् । एक॑यूप॒ आल॑भते । एक॑धै॒वास्मि॑न्निन्द्रि॒यं वी॒र्यं॑ दधाति । नास्मै॒ भ्रातृ॑ यं जन॑यति । नैतेषां॑ पशू॒नां पु॒रोडाशा॑ भवन्ति । ग्रह॑पुरोडाशा॒ ह्ये॑ते । यु॒व ँ सु॒राम॑म॒श्विनेति॑ सर्वदे॒व॒त्यै याज्यानुवा॒क्ये॑ भवतः । सर्वा॑ ए॒व दे॒वताः॑ प्रीणाति (१) । ब्राह्म॒णं परि॑क्रीणीयादुच्छे॒षण॑स्य पा॒तारम्॑ । ब्रा॒ह्म॒णो ह्याहु॑त्या

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.८.६) उ॒च्छे॒षण॑स्य पा॒ता । यदि॑ ब्रा॒ह्म॒णं न वि॒न्देत् । व॒ल्मी॒क॒व॒पाया॑मव॑नयेत् । सैव ततः॑ प्राय॑श्चित्तिः । यद्वै सौत्रा॒म॒ण्यै व्यृ॑द्धम् । तद॑स्यै॒ समृ॑द्धम् । ना॒ना॒दे॒व॒त्याः॑ प॒शव॑श्च पुरो॒डाशा॑श्च भवन्ति॒ समृ॑द्ध्यै । ऐन्द्रः॑ प॑शू॒नामु॑त्त॒मो भ॑वति । ऐन्द्रः॑ पुरो॒डाशा॑नां प्रथ॒मः (२) । इ॒न्द्रिये ए॒वास्मै॑ स॒मीची॑ दधाति । पु॒रस्ता॑दनूया॒जानां॑ पुरो॒डाशैः॑ प्रचरति । प॒शवो॒ वै पुरो॒डाशाः॑ । प॒शूने॒वाव॑रुन्धे । ऐ॒न्द्रमेका॑दशकपालं॒ निर्व॑पति । इ॒न्द्रि॒यमे॒वाव॑रुन्धे । सा॒वि॒त्रं द्वाद॑शकपालं प्र॒सूत्यै॑ । वारु॒णं दश॑कपालम् । अन्त॑त ए॒व वरु॑णमव॑जयते । वड॑वा दक्षि॑णा (३) । उ॒त वा ए॒षाऽश्वं 'सूते । उ॒ताश्व॑तरम् । उ॒त सोम॑ उ॒त सुरा॑ । यत्सौ॑त्रा॒मणीसमृ॑द्ध्यै । बार्ह॑स्प॒त्यं प॒शुं चतु॒र्थम॑तिप॒वित्स्याऽल॑भते । ब्रह्म॑ वै दे॒वानां॒ बृह॒स्पतिः॑ । ब्रह्म॑णैव य॒ज्ञस्य॒ व्यृ॑द्धमपि॑वपति । पुरो॒डाश॑वाने॒ष प॒शुर्भव॑ति । न ह्यै॒तस्य॒ ग्रहं॑ गृह्णन्ति॑ । सोम॑प्रतीकाः । पि॒तर॑स्तृप्णु॒तेति॑ शता॒तृष्णाया॑ 'स॒मव॑नयति (४) । श॒तायुः॑ पुरु॑षः श॒तेन्द्रि॑यः । आ॒युष्ये॒वेन्द्रि॑ये प्रति॑तिष्ठति । दक्षि॑णे॒ऽग्नौ जु॑होति । पा॒प॒वस्य॒सस्य॒ व्यावृ॑त्त्यै । हिर॑ण्यमन्त॒रा धार॑यति । पू॒तामे॒वैनां॑ जुहोति । श॒तमा॑नं भ॑वति । श॒तायुः॑ पुरु॑षः श॒तेन्द्रि॑यः । आ॒युष्ये॒वेन्द्रि॑ये प्रति॑तिष्ठति । यत्रै॒व श॑ता॒तृष्णां धार॑यति (५) । तन्निद॑धाति॒ प्रति॑ष्ठित्यै । पि॒तृन्वा ए॒तस्यैन्द्रि॑यं वी॒र्यं॑ ग॑च्छति । य ॅसोमो॑ऽति॒पव॑ते । पि॒तॄणां या॑ज्यानुवा॒क्या॑भि रुप॑तिष्ठते । यदे॒वास्य॑ पि॒तॄनिन्द्रि॑यं वी॒र्यं॑'गच्छ॑ति । तदे॒वाव॑ रुन्धे । ति॒सृभि॒रुप॑तिष्ठते । तृ॒तीये॒ वा इ॒तो लो॒के पि॒तरः॑ । ताने॒व प्री॑णाति । अथो॒ त्रीणि॒ वै य॒ज्ञस्यैन्द्रि॒याणि॑ ।

३०८ (१.८.७) तैत्तिरीयब्राह्मणम् अ॒ध्व॒र्युर्होता॑ ब्र॒ह्मा । त उप॑तिष्ठन्ते । यान्ये॒व॒ य॒ज्ञस्यैन्द्रि॒याणि॑ । तैरे॒वास्मै॑ भेष॒जं क॑रोति (६) । प्रीणा॑ति प्रथ॒मो द॑क्षि॒णा स॒मव॑नयति धार॑यतीन्द्रि॒याणि॑ च॒त्वारि॑ च । इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टकेऽष्टमाध्याये षष्ठोऽनुवाकः ॥ ६ ॥ अथाष्टमप्रपाठके सप्तमोऽनुवाकः । अ॒ग्नि॒ष्टोम॑मग्रे॒ आहरति । य॒ज्ञमु॒खं वा अ॑ग्नि॒ष्टोमः॑ । य॒ज्ञमु॒खमे॒वाऽऽर॑भ्य॒ सम॑माक्र॑मते । अथै॑षोऽभि षेच॒नीय॑श्चतुस्त्रि ँ शः प॑वमानो भवति । त्रय॑स्त्रि ँ शद्वै॒ दे॒वाः॑ । ता ए॒वाऽऽप्नो॑ति । प्र॒जाप॑तिश्चतुस्त्रि ँ शः । तमे॒वाऽऽप्नो॑ति । स ँ शर॑ एष स्तोमा॑ना॒मर्यथा पूर्वम् । यद्द्विष॑माः स्तोमा॑: (१) । ए॒तावा॒न्वै य॒ज्ञः । यावा॑न्पव॑मानाः। अन्तः॑ श्ले॒ष्णं त्वा अ॒न्यत् । यत्स॑माः पव॑मानाः । तेनास ँ शरः॑ । तेन॑ यथापूर्वम् । आ॒त्मनै॒वाग्नि॒ष्टोमे॒नर्ध्नो॑ति । आ॒त्मना॑ पु॒ण्यो॑ भवति । प्र॒जा वा उ॒क्थानि॑ । प॒शव उ॒क्थानि॑ । यदु॒क्थ्यो॑ भव॒त्यनु॑संतत्यै (२) । स्तोमा॑: प॒शव॑ उ॒क्थान्येकं॑ च । इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टकेऽष्टमाध्याये सप्तमोऽनुवाकः ॥ ७ ॥ अथाष्टमप्रपाठकेऽष्टमोऽनुवाकः । उप॑ त्वा जा॒मयो॒ गिर॒ इति॑ प्रतिप॒द्भव॑ति । वाग्वै वायुः॑ । वाच॑ ए॒वैषो॑ऽभिषे॒कः । सर्वा॑सामे॒व प्र॒जाना ँ सू॑यते । सर्वा॑ एनं॑ प्र॒जा राजेति॑ वदन्ति । ए॒तमु॒त्यं द॑श॒क्षिप॒ इत्या॑ह । आ॒दि॒त्या वै प्र॒जाः । प्र॒जाना॑मे॒वैतेन॑ सूयते । यन्ति॒ वा

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.८.८) ३०९ ए॒ते य॒ज्ञमु॒खात् । ये सं भा॒र्या अक्र॑न् (१) । यदा॒हु पर्व॑स्व वाचो अग्रिय॒ इति॑ । तेनै॒व य॒ज्ञमु॒खान्ने॑र्यन्ति । अ॒नु॒ष्टुब्व॑प्रथमा भ॑वति । अनु॒ष्टुगु॑त्तमा । वाग्वा अनु॒ष्टुक् । वा॒चैव प्रय॑न्ति । वा॒चोद्य॑न्ति । उ॒द्भूतीर्भवन्ति । उद्भूद्रा अनु॑ष्टुभौ रू॒पम् । आनु॑ष्टुभो रा॒जन्य॑: (२) तस्मा॑दुद्भूतीर्भव॑न्ति । सौर्य्यनु॑ष्टुगुत्तमा भ॑वति । सु॒वर्ग॒स्य॑ लो॒कस्य॒ संत॑त्यै । यो वै स॒वादे॑ति । नैन॒ ꣳसव उप॑नमति । यः सार्मभ्य॒ एति॑ । पापी॑यान्त्सुषुवा॒णो भ॑वति । ए॒तानि॒ खलु॒ वै सामा॑नि । यत्पृ॒ष्ठानि॑ । यत्पृ॒ष्ठानि॒ भव॑न्ति । (३)। तैरे॒व स॒वान्नैति॑ । यानि॑ दे॒वरा॒जाना॒ꣳ सामा॑नि । तैर॒मुष्मिँ॑ल्लो॒क ऋ॑ध्नोति । यानि॑ मनुष्यरा॒जाना॒ꣳ सामा॑नि । तैर॒स्मिँल्लो॒क ऋ॑ध्नोति । उ॒भयो॑रेव लो॒कयो॒र्ऋध्नो॑ति । दे॒वलो॒के च॑ मनुष्यलो॒के च॑ । एक॑वि॒ꣳ शौऽभिषेच॒नीय॑स्योत्तमो भ॑वति । एक॑वि॒ꣳशः के॑शवप॒नीय॑स्य प्रथमः । स॒प्तदशो दश॑पेयः (४) । विड्वा एक॑वि॒ꣳशः । रा॒ष्ट्रꣳ सं॑प्तद॒शः । विश॑ ए॒वैतन्मध्यतो॑ऽ भिषि॑ञ्च्यत । तस्मा॒द्वा ए॒ष वि॒शां प्रियः॑ । विशो॒ हि मध्यतो॑ऽभि॒षिच्य॑ते । यद्द्वा एन॑म॒दो दिशो॑ऽ न्व॒वस्था॒पय॑न्ति । तत्सु॑व॒र्गं लो॒कम॒भ्यारो॑हति । यदि॒मं लो॒कं न प्रत्यव॑रोहे॑त् । अति॒जनं॑ धेयात् । उद्वां माद्ये॑त् । यदे॒व प्रतीची॑नः स्तोमो॒ भव॑ति । इ॒ममे॒व तेन॑ लो॒कं प्रत्यव॑रोहति । अथो॑ अ॒स्मिन्ने॒व लो॒के प्रति॑तिष्ठत्यनून्चादाय (५) । अक्र॑न्रा॒जन्यो॒ भव॑न्ति दश॒पेयो॑ माद्ये॒त्रीणि॑ च । इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टकेऽ ष्टमाध्यायेऽष्टमोऽनुवाकः ॥ ८ ॥

३१० (१.८.९) तैत्तिरीयब्राह्मणम् अथाष्टमप्रपाठके नवमोऽनुवाकः । इ॒यं वै रज॑ता । अ॒सौ हरि॑णी । यद्रु॒क्मौ भव॑तः । आ॒भ्यामे॒वैन॑मु॒भय॑तः परि॑गृह्णाति । वरु॑णस्य॒ वा अ॒भि॒षि॒च्यमा॑न॒स्याऽपः॑ । इ॒न्द्रियं॑ वी॒र्यं॑ निर॑घ्नन् । तत्सु॒वर्णँ॒ हिर॑ण्यमभवत् । यद्रु॒क्मम॑न्त॒र्दधा॑ति । इ॒न्द्रि॒यस्य॑ वी॒र्य॑स्या॒निर्घा॑ताय । श॒तमा॑नो भवति श॒ताक्ष॑रः । श॒तायुः॑ पुरु॑षः श॒तेन्द्रि॑यः । आयु॑ष्ये॒वेन्द्रि॑ये प्रति॑तिष्ठति । आयु॒र्वै हिर॑ण्यम् । आ॒युष्मा॒ एवैन॑म॒भ्यति॑क्षरन्ति । तेजो॒ वै हिर॑ण्यम् । तेज॑स्या॒ एवैन॑म॒भ्यति॑क्षरन्ति । वर्चो॒ वै हिर॑ण्यम् । वर्च॑स्या॒ एवैन॑म॒भ्यति॑क्षरन्ति (१) । श॒ताक्ष॑रो॒ऽष्टौ च॑ । इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टकेऽष्टमाध्याये नवमोऽनुवाकः ॥ ९ ॥ अथाष्टमप्रपाठके दशमोऽनुवाकः । अप्र॑तिष्ठितो॒ वा ए॒ष इत्या॑हुः । यो रा॑जसू॒येन॒ यज॑त॒ इति॑ । य॒दा वा ए॒ष ए॒तेन॑ द्वि॒रा॒त्रेण॒ यज॑ते । अथ॒ प्रति॑ष्ठा । अथ॑ सं॑वत्सरमा॑प्नोति । याव॑न्ति सं॑वत्स॒रस्याहो॑रा॒त्राणि॑ । ताव॑तीरे॒तस्य॑ स्तोत्रीया॑ः । अहो॑रा॒त्रेष्वे॒व प्रति॑तिष्ठति । अ॒ग्नि॒ष्टोमः॑ । पूर्व॑मह॑र्भवति । अ॒ति॒रा॒त्र उत्त॑रम् (१) । नानै॒वाहो॑रा॒त्रयोः॑ प्रति॑तिष्ठति । पौ॒र्ण॒मा॒स्यां पूर्व॑मह॑र्भवति । व्य॑ष्टका॒यामुत्त॑रम् । नानै॒वार्थ॑मा॒सयोः॑ प्रति॑तिष्ठति । अ॒मा॒वा॒स्या॑यां॒ पूर्व॑मह॑र्भवति । उद्दृ॑ष्ट॒ उत्त॑रम् । नानैव॑ मा॒सयोः॑ प्रति॑तिष्ठति । अथो॒ खलु॑ । ये एव सं॑मानप॒क्षे पुण्या॑हे स्याता॑म् । तयोः॑ का॒र्यं॒ प्रति॑ष्ठित्यै (२) । अ॒प॒श्व्यो॑ द्वि॒रा॒त्र इत्या॑हुः । द्वे ह्ये॑ते छन्द॑सी । गा॒य॒त्रं च॒ त्रैष्टु॑भं च॑ ।

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.८.१०) ३११ जग॑तीम॒न्तर्द॑धन्ति । न तेन॒ जग॑ती कृ॒तेत्या॑हुः । यदैनां॑ तृ॒तीय॑सव॒ने कु॒र्वन्तीति॑ । य॒दा वा ए॒षाऽही॑न॒स्याह॒र्भज॑ते । सा॒हस्र्यं॒ वा सव॑नम् । अथै॒व जग॑ती कृ॒ता । अथ॑ प॒शव्यः॑ । व्यु॑ष्टि॒र्वा ए॒ष द्वि॑रा॒त्रः । य ए॒वं वि॒द्वान्द्वि॑रा॒त्रेण॒ यज॑ते । व्यै॑वास्मा॑ उच्छति । अथो॒ तम॑ ए॒वार्प॑हते । अ॒ग्नि॒ष्टोम॒मन्त॑त आहर॑ति । अ॒ग्निः सर्वा॑ दे॒वताः॑ । दे॒वता॑स्वे॒व प्रति॑तिष्ठति (३) । उत्त॑रं प्रति॒ष्ठित्यै॑ प॒शव्यः॑ स॒प्त च॑ । इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टकेऽष्टमाध्याये दशमोऽनुवाकः ॥ १० ॥ वरु॑णस्य जा॒मीश्व॑र आ॒ग्नेय॒मिन्द्र॑स्य यन्त्रि॒ष्व॑ग्नि॒ष्टोम॒मुप॑ त्वे॒यं वै र॑ज॒ताऽप्रति॑ष्ठितो॒ दश॑ ॥ १० ॥ वरु॑णस्य॒ यद्द्वि॒श्वभ्यां॑ यन्त्रि॒षु तस्मा॑दु॒र्द्वतीः स॒प्तत्रिँ॑शत् ॥ ३७ ॥ इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टकेऽष्टमोऽध्यायः ॥ ८ ॥ इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टकः (काण्डः ) समाप्ति॒मगमत् ॥ (मूलक्रमेण-अष्ट. १ अध्या. ८ अनु. १० (७८ ।) (भाष्यक्रमेण-कां. प्रपा. ८ अनु. ७८) ।

[रिक्त पृष्ठ / Blank page]

Digitized by Madhuban Trust, Delhi CC-0. Shri Vipin Kumar Col. Deoband. In Public Domain.