वेदान्त दर्शन: ब्रह्मसूत्र (शाङ्करभाष्य व हिन्दी अनुवाद सहित)
Vedanta Darshana: Brahma Sutra with Shankara Bhashya
भगवान् बादरायण व्यास व आदि शङ्कराचार्य द्वारा
स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press Gorakhpur (उद्गम)
( ४६९ ) अ० पा० सू० अ० पा० सू० इ० तदुक्तम् ३ ४ ४२ इतरपरामर्शात् स इति उपमर्दं च ३ ४ १६ चेन्नासम्भवात् १ ३ १८ उपलब्धिवदनियमः २ ३ ३७ इतरव्यपदेशाद्धिताकरणादि- उपसंहारदर्शनानेति चेन्न दोषप्रसक्तिः २ १ २१ क्षीरवद्धि २ १ २४ इतरस्याप्येवमसंश्लेषः पाते तु ४ १ १४ उपसंहारोऽर्थभेदाद्विधिशेष- इतरेतरप्रत्ययत्वादितिचेन्नो- वत्समाने च ३ ३ ५ त्पत्तिमात्रनिमित्तत्वात् २ २ १९ उपस्थितेऽतस्तद्वचनात् ३ ३ ४१ इतरे त्वर्थसामान्यात् ३ ३ १३ उपादानात् २ ३ ३५ इतरेषां चानुपलब्धेः २ १ २ उभयथा च दोषात् २ २ १६ इयदामननात् ३ ३ ३४ उभयथा च दोषात् २ २ २३ ई० उभयथापि न कर्मातस्तदभावः २ २ १२ ईक्षकतिकर्मव्यपदेशात् सः १ ३ १३ उभयव्यपदेशात्वहिकुण्डलवत् ३ २ २७ ईक्षतेर्नाशब्दम् १ १ ५ उभयव्यामोहात्तत्सिद्धेः ४ ३ ५ उ० ऊ० उत्क्रमिष्यत एवं भावादित्यौ- ऊर्ध्वरेतस्सु च शब्दे हि ३ ४ १७ डुलोमिः १ ४ २१ ए० उत्क्रान्तिगत्यागतीनाम् २ ३ १९ एक आत्मनः शरीरे भावात् ३ ३ ५३ उत्तराच्चेदाविर्भूतस्वरूपस्तु १ ३ १९ एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः २ ३ ८ उत्तरोत्पादे च पूर्वनिरोधात् २ २ २० एतेन योगः प्रत्युक्तः २ १ ३ उत्पत्त्यसम्भवात् २ २ ४२ एतेन शिष्टापरिग्रहा अपि उदासीनानामपि चैवं सिद्धिः २ २ २७ व्याख्याताः २ १ १२ उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मि- एतेन सर्वे व्याख्याता न्नप्यविरोधात् १ १ २७ व्याख्याताः १ ४ २९ उपपत्तेश्च ३ २ ३५ एवं चात्माकात्स्न्र्यम् २ २ ३४ उपपद्यते चाप्युपलभ्यते च २ १ ३६ एवं मुक्तिफलानियमस्तदवस्थाय- उपपन्नस्तल्लक्षणार्थोपलब्धे- वधृतेस्तदवस्थावधृतेः ३ ४ ५२ र्लोकवत् ३ ३ ३० एवमप्युपन्यासात्पूर्वभावा- उपपूर्वमपि त्वेके भावमशनव- दविरोधं बादरायणः ४ ४ ७
( ४७० ) अ० पा० सू० अ० पा० सू० ऐ० क्षणिकत्वाच्च ............................ २ २ ३१ ऐहिकमप्यप्रस्तुतप्रतिबन्धे क्षत्रियत्वावगतेश्चोत्तरत्र चैत्ररथेन तद्दर्शनात् ................................ ३ ४ ५१ लिंगात् .................................... १ ३ १५ क० ग० कम्पनात् ................................ १ ३ ३९ गतिशब्दाभ्यां तथा दृष्टं लिंगं च १ ३ १५ करणवच्चेन्न भोगादिभ्यः ...... २ २ ४० गतिसामान्यात् ........................ १ १ १० कर्ता शास्त्रार्थवत्त्वात् ......... २ ३ ३३ गतेरर्थवत्त्वमुभयथान्यथा हि कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च ................. १ २ ४ विरोधः .................................... ३ ३ २९ कल्पनोपदेशाच्च मध्वादिव- गुणसाधारण्यश्रुतेश्च ................. ३ ३ ६४ दविरोधः ................................ १ ४ १० गुणाद्वा लोकवत् .................... २ ३ २५ कामकारेण चैके .................... ३ ४ १५ गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि कामाच्च नानुमानापेक्षा ......... १ १ १८ तद्दर्शनात् ................................. १ २ ११ कामादीतरत्र तत्र गौणश्चेन्नात्मशब्दात् ................. १ १ ६ चायतनादिभ्यः .................. ३ ३ ३९ गौण्यसम्भवात् ........................ २ ३ ३ काम्यास्तु यथाकामं समुच्चीयेर- गाण्यसम्भवात् ........................ २ ४ २ न वा पूर्वहेत्वभावात् ......... ३ ३ ६० च० कारणत्वेन चाकाशादिषु यथा- चक्षुरादिवत्तु तत्सहशिष्ट्या- व्यपदिष्टोक्तेः ........................ १ ४ १४ दिभ्यः .................................... २ ४ १० कार्यं बादरिरस्य गत्युपपत्तेः .. ४ ३ ७ चमसवदविशेषात् ................... १ ४ ८ कार्याख्यानादपूर्वम् .............. ३ ३ १८ चरणादिति चेन्नोपलक्षणार्थेति कार्यात्यये तदध्यक्षेण सहातः कार्ष्णाजिनिः ........................... ३ १ ९ परमभिधानात् ...................... ४ ३ १० चराचरव्यपाश्रयस्तु स्यात्तद्व्यपदेशो- कृतप्रयत्नापेक्षस्तु विहितप्रति- भाक्तस्तद्भावभावित्वात् ......... २ ३ १६ षिद्धावैयर्थ्यादिभ्यः .............. २ ३ ४२ चितितन्मात्रेण तदात्म- कृतात्ययेऽनुशयवान्दृष्टस्मृतिभ्यां कत्वादित्यौडुलोमिः .............. ४ ४ ६ यथेतमनेवं च ...................... ३ १ ८ छ० कृत्स्नभावात्तु गृहिणोपसंहारः ३ ४ ४८ छन्दत उभयथाविरोधात् ....... ३ ३ २८ कृत्स्नप्रसक्तिर्निरवयवत्वशब्द- छन्दोऽभिधानान्नेति चेन्न तथा कोपो वा .............................. २ १ २६ चेतोऽर्पणनिगदात्तथा हि दर्शनम् १ १ २५
( ४७१ ) अ० पा० सू० अ० पा० सू० ज० तथा च दर्शयति ..................... २ ३ २७ जगद्वाचित्वात् ..................... १ ४ १६ तथा चैकवाक्यतोपबन्धात् ..... ३ ४ २४ जगद्व्यापारवर्जं प्रकरणादस- तथान्यप्रतिषेधात् ................... ३ २ ३६ न्निहितत्वाच्च ..................... ४ ४ १७ तथा प्राणाः ......................... २ ४ १ जन्माद्यस्य यतः ................... १ १ २ तदधिगमे उत्तरपूर्वाघयोरश्लेष- जीवमुख्यप्राणलिंगान्नेति विनाशौ तद्व्यपदेशात् .......... ४ १ १३ चेत्तद् व्याख्यातम् ................. १ ४ १७ तदधीनत्वादर्थवत् ................... १ ४ ३ जीवमुख्यप्राणलिंगान्नेति तदनन्यत्वमारम्भणशब्दादिभ्यः २ १ १४ चेन्नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्त्वादिह तदन्तरप्रतिपत्तौ रंहति सम्परि- तद्योगात् ............................. १ १ ३१ ष्क्तः प्रश्ननिरूपणाभ्याम् ..... ३ १ १ ज्ञेयत्वावचनाच्च ................. १ ४ ४ तदभावो नाडीषु तच्छ्रुतेरात्मनि च... ३ २ ७ ज्ञोऽत एव ......................... २ ३ १८ तदभावनिर्धारणे च प्रवृत्तेः ... १ ३ ३७ ज्योतिराद्यधिष्ठानं तु तदामननात् २ ४ १४ तदभिध्यानादेव तु तल्लिङ्गात्सः २ ३ १३ ज्योतिरूपक्रमा तु तथा तद्व्यक्तमाह हि ..................... ३ २ २३ ह्यधीयत एके ....................... १ ४ ९ तदापीतेः संसारव्यपदेशात् ...... ४ २ ८ ज्योतिर्दर्शनात् ...................... १ ३ ४० तदुपर्यपि बादरायणः सम्भवात् १ ३ २६ ज्योतिश्चरणाभिधानात् .......... १ १ २४ तदोकोऽग्रज्वलनं तत्प्रकाशितद्वारो ज्योतिषि भावाच्च ................. १ ३ ३२ विद्यासामर्थ्यात्तच्छेषगत्यनुस्मृति- ज्योतिषैकेषामसत्यन्ने ........... १ ४ १३ योगाच्च हार्दानुगृहीतः शताधिकया ४ २ १७ त० तद्गुणसारत्वात्तु तद्व्यपदेशः त इन्द्रियाणि तद्व्यपदेशादन्यत्र प्राज्ञवत् ................................. २ ३ २९ श्रेष्ठात् ........................... २ ४ १७ तद्धेतुव्यपदेशाच्च ..................... १ १ १४ तच्छ्रुतेः ............................ ३ ४ ४ तद्भूतस्य नातद्भावो जैमिनेरपि तडितोऽधि वरुणः सम्बन्धात् ४ ३ ३ नियमाद्रूपाभावेभ्यः .......... ३ ४ ४० तन्तु समन्वयात् .................... १ १ ४ तद्गतो विधानात् ................... ३ ४ ६ तत्पूर्वकत्वाद्वाचः .................. २ ४ ४ तन्निर्धारणा नियमस्तद्दृष्टेः पृथ- तत्प्राक्छुतेश्च ...................... २ ४ ३ ग्ध्यप्रतिबन्धः फलम् ........... ३ ३ ४२ तत्रापि च तद्व्यापारादविरोधः ३ १ १६ तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् ........ १ १ ७ तत्साभाव्यापत्तिरुपपत्तेः .......... ३ १ २२ तन्मनः प्राण उत्तरात् ............ ४ २ ३
( ४७२ ) अ० पा० सू० अ० पा० सू० तन्वभावे संध्यवदुपपत्तेः ....... ४ ४ १३ धृतेश्च महिम्नोऽस्यास्मिन्नुपलब्धेः १ ३ १६ तर्काप्रतिष्ठानादप्यन्यथानुमेयमिति ध्यानाच्च ............................... ४ १ ८ चेदेवमप्यनिर्मोक्षप्रसंगः .. २ १ ११ न० तस्य च नित्यत्वात् ............. २ ४ १६ न कर्माविभागादिति चेन्नानादित्वात्....२ १ ३५ तानि परे तथा ह्याह ............ ४ २ १५ न च कर्तुः करणम् .......... २ २ ४३ तुल्यं तु दर्शनम् .............. ३ ४ ९ न च कार्ये प्रतिपत्त्यभिसन्धिः ४ ३ १४ तृतीयशब्दावरोधः संशोकजस्य ३ १ २१ न च पर्यायादप्यविरोधो तेजोऽतस्तथा ह्याह ............ २ ३ १० विकारादिभ्यः .................. २ २ ३५ त्रयाणामेव चैवमुपन्यासः प्रश्नश्च १ ४ ६ न च स्मार्तमतद्धर्माभिलापात् १ २ १९ त्र्यात्मकत्वात्तु भूयस्त्वात् ..... ३ १ २ न चाधिकारिकमपि पतनानु- द० मानात्तदयोगात् ................ ३ ४ ४१ दर्शनाच्च ............................. ३ १ २० न तु दृष्टान्तभावात् .......... २ १ ९ दर्शनाच्च ............................. ३ २ २१ न तृतीये तथोपलब्धेः ........ ३ १ १८ दर्शनाच्च ............................. ३ ३ ४८ न प्रतीके न हि सः ......... ४ १ ४ दर्शनाच्च ............................. ३ ३ ६६ न प्रयोजनवत्त्वात् ............. २ १ ३२ दर्शनाच्च ............................. ४ ३ १३ न भावोऽनुपलब्धेः ............ २ २ ३० दर्शयतश्चैवं प्रत्यक्षानुमाने ..... ४ ४ २० न भेदादिति चेन्न प्रत्येकमत्तद्वचनात् ३ २ १२ दर्शयति च ........................... ३ ३ ४ न वक्तुरात्मोपदेशादिति दर्शयति च ........................... ३ ३ २२ चेदध्यात्मसम्बन्धभूमा ह्यस्मिन् १ १ २९ दर्शयति चाथो अपि स्मर्यते ३ २ १७ न वा तत्सहभावाश्रुतेः ........ ३ ३ ६५ दहर उत्तरेभ्यः ................... १ ३ १४ न वा प्रकरणभेदात्परोऽवरीय- दृश्यते तु ........................... २ १ ६ स्त्वादिवत् ........................ ३ ३ ७ देवादिवदपि लोके .............. २ १ २५ न वायुक्रिये पृथगुपदेशात् ..... २ ४ ९ देहयोगाद्वा सोऽपि ............. ३ २ ६ न वा विशेषात् ................. ३ ३ २१ द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् ....... १ ३ १ न वियदश्रुतेः .................... २ ३ १ द्वादशाहवदुभयविधं बादरायणोऽतः ४ ४ १२ न विलक्षणत्वादस्य तथात्वं च ध० शब्दात् ............................. २ १ ४ धर्मं जैमिनिरत एव ......... ३ २ ४० न संख्योपसंग्रहादपि नाना- धर्मोपपत्तेश्च ................. १ ३ ९ भावादतिरेकाच्च ................... १ ४ ११
( ४७३ ) अ० पा० सू० अ० पा० सू० न सामान्यादप्युपलब्धेर्मृत्यु- परं जैमिनिर्मुख्यत्वात् ............ ४ ३ १२ वन्न हि लोकापत्तिः ............ ३ ३ ५१ परमतः सेतून्मानसम्बन्ध- न स्थानतोऽपि परस्योभयलिंगं भेदव्यपदेशेभ्यः .................. ३ २ ३१ सर्वत्र हि .............................. ३ २ ११ परात्तु तच्छ्रुतेः ..................... २ ३ ४१ नाणुरतच्छ्रुतेरिति चेन्नेतराधिकारात्.. २ ३ २१ पराभिध्यानात्तु तिरोहितं ततो नातिचिरेण विशेषात् ............. ३ १ २३ ह्यस्य बन्धविपर्ययौ ............... ३ २ ५ नात्माऽश्रुतेर्नित्यत्वाच्च ताभ्यः .२ ३ १७ परामर्शं जैमिनिरचोदना नाना शब्दादिभेदात् ............. ३ ३ ५८ चापवदति हि ........................ ३ ४ १८ नानुमानमतच्छब्दात् ............. १ ३ ३ परिणामात् .......................... १ ४ २७ नाभाव उपलब्धेः .................. २ २ २८ परेण च शब्दस्य ताद्विध्यं नाविशेषात् .......................... ३ ४ १३ भूयस्त्वात्त्वनुबन्धः .............. ३ ३ ५२ नासतोऽदृष्टत्वात् ................. २ २ २६ पारिप्लवार्था इति चेन्न नित्यमेव च भावात् ............. २ २ १४ विशेषितत्वात् ....................... ३ ४ २३ नित्योपलब्ध्यनुपलब्धिप्रसंगो- पुंस्त्वादिवत्त्वस्य सतोऽभि- ऽन्यतरनियमो वान्यथा ......... २ ३ ३२ व्यक्तियोगात् ........................ २ ३ ३१ नियमाच्च ........................... ३ ४ ७ पुरुषविद्यायामिव चेतरेषा- निर्मातारं चैके पुत्रादयश्च ... ३ २ २ मनाम्नानात् .......................... ३ ३ २४ निशि नेति चेन्न सम्बन्धस्य पुरुषार्थोऽतःशब्दादिति यावद्देहभावित्वाद्दर्शयति च .... ४ २ १९ बादरायणः ........................... ३ ४ १ नेतरोऽनुपपत्तेः ................... १ १ १६ पुरुषाश्मवदिति चेत्तथापि ...... २ २ ७ नैकस्मिन्दर्शयतो हि ............ ४ २ ६ पूर्वं तु बादरायणो हेतुव्यप- नैकस्मिन्नसम्भवात् ............ २ २ ३३ देशात् ................................ ३ २ ४१ नोपमर्देनातः ..................... ४ २ १० पूर्ववद्वा .............................. ३ २ २९ पूर्वविकल्पः प्रकरणात्स्यात् प० क्रियामानसवत् .................... ३ ३ ४५ पञ्चवृत्तिर्मनोवद् व्यपदिश्यते ...२ ४ १२ पृथगुपदेशात् ....................... २ ३ २८ पटवच्च ............................. २ १ १९ पृथिव्यधिकाररूपशब्दान्तरेभ्यः २ ३ १२ पत्यादिशब्देभ्यः ................. १ ३ ४३ प्रकरणाच्च ........................... १ २ १० पत्युरसामंजस्यात् ............... २ २ ३७ प्रकरणात् ........................... १ ३ ६ पयोम्बुवच्चेत्तत्रापि ............. २ २ ३
( ४७४ ) अ० पा० सू० अ० पा० सू० प्रकाशवच्चावैयर्थ्यात् ........... ३ २ १५ प्रियशिरस्त्वाद्यप्राप्तिरुपचयाप- प्रकाशादिवच्चावैशेष्यं प्रकाशश्च चयौ हि भेदे ................ ३ ३ १२ कर्मण्यभ्यासात् ............... ३ २ २५ फ० प्रकाशादिवन्नैवं परः ........... २ ३ ४६ फलमत उपपत्तेः .............. ३ २ ३८ प्रकाशाश्रयवद्वा तेजस्त्वात् ..... ३ २ २८ ब० प्रकृतिश्च प्रतिज्ञा- बहिस्तूभयथापि स्मृतेराचाराच्च ३ ४ ४३ दृष्टान्तानुपरोधात् ............ १ ४ २३ बुद्ध्यर्थः पादवत् ............. ३ २ ३३ प्रकृतैतावत्त्वं हि प्रतिषेधति ब्रह्मदृष्टिरुत्कर्षात् ............. ४ १ ५ ततो ब्रवीति च भूयः ......... ३ २ २२ ब्राह्मेण जैमिनिरुपन्यासादिभ्यः ४ ४ ५ प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गमाश्मरथ्यः १ ४ २० भ० प्रतिज्ञाहानिरव्यतिरेकाच्छब्देभ्यः २ ३ ६ भाक्तं वानात्मवित्त्वात्तथा हि प्रतिषेधाच्च .................. ३ २ ३० दर्शयति .................... ३ १ ७ प्रतिषेधादिति चेन्न शारीरात् ४ २ १२ भावं जैमिनिर्विकल्पामननात् ४ ४ ११ प्रतिसंख्याप्रतिसंख्या- भावं तु बादरायणोऽस्ति हि १ ३ ३३ निरोधाप्राप्तिरविच्छेदात् ........ २ २ २२ भावशब्दाच्च ................. ३ ४ २२ प्रत्यक्षोपदेशादिति चेन्नाधि- भावे चोपलब्धेः ............... २ १ १५ कारिकमण्डलस्थोक्तेः .......... ४ ४ १८ भावे जाग्रद्वत् ................ ४ ४ १४ प्रथमेऽश्रवणादिति चेन्न ता एव भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम् १ १ २६ ह्युपपत्तेः ................... ३ १ ५ भूतेषु तच्छ्रुतेः ................ ४ २ ५ प्रदानवदेव तदुक्तम् .......... ३ ३ ४३ भूमा सम्प्रसादादध्युपदेशात् ... १ ३ ८ प्रदीपवदावेशस्तथा हि दर्शयति ४ ४ १५ भूम्नः क्रतुवज्जायस्त्वं तथा प्रदेशादिति चेन्नान्तर्भावात् ..... २ ३ ५३ हि दर्शयति ................. ३ ३ ५७ प्रवृत्तेश्च .................... २ २ २ भेदव्यपदेशाच्च ............... १ १ १७ प्रसिद्धेश्च ................... १ ३ १७ भेदव्यपदेशाच्चान्यः ............ १ १ २१ प्राणगतेश्च ................... ३ १ ३ भेदव्यपदेशात् ................. १ ३ ५ प्राणभृच्च .................... १ ३ ४ भेदश्रुतेः .................... २ ४ १८ प्राणवता शब्दात् .............. २ ४ १५ भेदान्नेति चेन्नैकस्यामपि ..... ३ ३ २ प्राणस्तथानुगमात् ............. १ १ २८ भोक्त्रापत्तेरविभागश्चेत् प्राणादयो वाक्यशेषात् ......... १ ४ १२ स्याल्लोकवत् ................. २ १ १३
( ४७५ ) अ० पा० सू० अ० पा० सू० भोगमात्रसाम्यलिंगाच्च ......... ४ ४ २१ युक्तेः शब्दान्तराच्च ........... २ १ १८ भोगेन त्वितरे क्षपयित्वा सम्पद्यते...... ४ १ १९ योगिनः प्रति च स्मर्यते म० स्मार्ते चैते ....................... ४ २ २१ मध्वादिष्वसम्भवादनाधिकारं योनिश्च हि गीयते ........... १ ४ २८ जैमिनिः ............................. १ ३ ३१ योनेः शरीरम् ................... ३ १ २७ मन्त्रवर्णाच्च .................... २ ३ ४४ र० मन्त्रादिवद्वाविरोधः ........... ३ ३ ५६ रचनानुपपत्तेश्च नानुमानम् २ २ १ महद्दीर्घवद्वा ह्रस्व- रश्म्यनुसारी ..................... ४ २ १८ परिमण्डलाभ्याम् .............. २ २ ११ रूपादिमत्त्वाच्च विपर्ययौ महद्वच्च ............................ १ ४ ७ दर्शनात् ......................... २ २ १५ मांसादि भौमं यथा- रूपोपन्यासाच्च ................. १ २ २३ शब्दमितरयोश्च .................. २ ४ २१ रेतःसिग्योगोऽथ ............... ३ १ २६ मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते ..... १ १ १५ ल० मायामात्रं तु कात्स्न्र्येनानभि- लिंगभूयस्त्वात्तद्धि बलीयस्तदपि ३ ३ ४४ व्यक्तस्वरूपत्वात् ............... ३ २ ३ लिंगाच्च ......................... ४ १ २ मुक्तः प्रतिज्ञानात् ............... ४ ४ २ लोकवत्तु लीलाकैवल्यम् ...... २ १ ३३ मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात् ........... १ ३ २ व० मुग्धेऽर्द्धसम्पत्तिः परिशेषात् ... ३ २ १० वदतीति चेन्न प्राज्ञो हि मौनवदितरेषामप्युपदेशात् ..... ३ ४ ४९ प्रकरणात् ........................ १ ४ ५ य० वाक्यान्वयात् ................... १ ४ १९ यत्रैकाग्रता तत्राविशेषात् ...... ४ १ ११ वाङ्मनसि दर्शनाच्छब्दाच्च .... ४ २ १ यथा च तक्षोभयथा ............ २ ३ ४० वायुमब्दादविशेषविशेषाभ्याम् .. ४ ३ २ यथा च प्राणादि ............... २ १ २० विकरणत्वान्नेति चेत्तदुक्तम् ... २ १ ३१ यदेव विद्ययेति हि ........... ४ १ १८ विकल्पोऽविशिष्टफलत्वात् ..... ३ ३ ५९ यावदधिकारमवस्थिति- विकारावर्ति च तथा हि राधिकारिकाणाम् .............. ३ ३ ३२ स्थितिमाह ....................... ४ ४ १९ यावदात्मभावित्वाच्च न विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात् १ १ १३ दोषस्तद्दर्शनात् ................. २ ३ ३० विज्ञानादिभावे वा तदप्रतिषेधः २ २ ४४ यावद्विकारं तु विभागो लोकवत् ......... २ ३ ७ विद्याकर्मणोरिति तु प्रकृतत्वात् ३ १ १७
( ४७६ ) अ० पा० सू० | अ० पा० सू० विद्यैव तु निर्धारणात् ......... ३ ३ ४७ | तूपलब्धिवत् ................. ३ ३ ५४ विधिर्वा धारणवत् ......... ३ ४ २० | व्यतिरेकानवस्थितेश्च अनपेक्ष- विपर्ययेण तु क्रमोऽत उपपद्यते च ... २ ३ १४ | त्वात् ............................ २ २ ४ विप्रतिषेधाच्च ................... २ २ ४५ | व्यतिरेको गन्धवत् .............. २ ३ २६ विप्रतिषेधाच्चासमञ्जसम् ....... २ २ १० | व्यतिहारो विशिंषन्ति हीतरवत् ३ ३ ३७ विभागः शतवत् ............. ३ ४ ११ | व्यपदेशाच्च क्रियायां न चेन्निर्देश- विरोधः कर्मणीति चेन्नानेकप्रति- | विपर्ययः ...................... २ ३ ३६ पत्तेर्दर्शनात् ................... १ ३ २७ | व्याप्तेश्च समंजसम् .............. ३ ३ ९ विवक्षितगुणोपपत्तेश्च .......... १ २ २ | श० विशेषं च दर्शयति .......... ४ ३ १६ | शक्तिविपर्ययात् ................. २ ३ ३८ विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां च | शब्द इति चेन्नातः प्रभवात् नेतरौ ............................ १ २ २२ | प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ...... १ ३ २८ विशेषाणाच्च ................... १ २ १२ | शब्दविशेषात् .................. १ २ ५ विशेषाcolअनुग्रहश्च ......... ३ ४ ३८ | शब्दश्चातोऽकामकारे ......... ३ ४ ३१ विशेषितत्वाच्च .............. ४ ३ ८ | शब्दाच्च ......................... २ ३ ४ विहारोपदेशात् ............... २ ३ ३४ | शब्दादिभ्योऽन्तःप्रतिष्ठानाच्च नेति विहितत्वाच्चाश्रमकर्मापि ....... ३ ४ ३२ | चेन्न तथा दृष्ट्युपदेशा- वृद्धिह्रासभाक्त्वमन्तर्भावा- | दसम्भवात्पुरुषमपि चैनमधीयते १ २ २६ दुभयसामञ्जस्यादेवम् ......... ३ २ २० | शब्दादेव प्रमितः ............ १ ३ २४ वेधाद्यर्थभेदात् ............... ३ ३ २५ | शमदमाद्युपेतः स्यात्तथापि वैद्युतेनैव ततस्तच्छ्रुतेः .......... ४ ३ ६ | तु तद्विधेस्तदंगतया तेषा- वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत् .... २ २ २९ | मवश्यानुष्ठेयत्वात् .............. ३ ४ २७ वैलक्षण्याच्च ................. २ ४ १९ | शारीरश्चोभयेऽपि हि वैशेष्यात्तु तद्वादस्तद्वादः ........ २ ४ २२ | भेदेनैनमधीयते ............... १ २ २० वैश्वानरः साधारणशब्द- | शास्त्रदृष्ट्या तूपदेशो वामदेववत् १ १ ३० विशेषात् ..................... १ २ २४ | शास्त्रयोनित्वात् ............... १ १ ३ वैषम्यनैर्घृण्ये न सापेक्षत्वात्तथा | शिष्टेश्च ......................... ३ ३ ६२ हि दर्शयति .................. २ १ ३४ | शुगस्य तदनादरश्रवणात् व्यतिरेकस्तद्भावाभावित्वान | तदाद्रवणात् सूच्यते हि ........ १ ३ ३४
( ४७७ ) अ० पा० सू० | अ० पा० सू० शेषत्वात्पुरुषार्थवादो | समान एवं चाभेदात् ........... ३ ३ १९ यथान्येष्विति जैमिनिः ............ ३ ४ २ | समाननामरूपत्वाच्चावृत्तावप्य- श्रवणाध्ययनार्थप्रतिषेधात् स्मृतेश्च १ ३ ३८ | विरोधो दर्शनात् स्मृतेश्च ....... १ ३ ३० श्रुतत्वाच्च ............................ १ १ ११ | समाना चासृत्युपक्रमादमृतत्वं श्रुतत्वाच्च ............................ ३ २ ३९ | चानुपोष्य ............................ ४ २ ७ श्रुतेश्च ................................ ३ ४ ४६ | समाहारात् ............................ ३ ३ ६३ श्रुतेस्तु शब्दमूलत्वात् ............ २ १ २७ | समुदाय उभयहेतुकेऽपि श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच्च .. १ २ १६ | तदप्राप्तिः ............................ २ २ १८ श्रुत्यादिबलीयस्त्वाच्च न बाधः ३ ३ ४९ | सम्पत्तेरिति जैमिनिस्तथा हि श्रेष्ठश्च ............................ २ ४ ८ | दर्शयति ............................ १ २ ३१ स० | सम्पद्याविर्भावः स्वेन शब्दात् ४ ४ १ संज्ञाताश्चेत्तदुक्तमस्ति तु तदपि ३ ३ ८ | सम्बन्धादेवमन्यत्रापि ........... ३ ३ २० संज्ञामूर्तिक्लृप्तिस्तु त्रिवृत्कुर्वत | सम्बन्धानुपपत्तेश्च .............. २ २ ३८ उपदेशात् ............................ २ ४ २० | सम्भृतिद्युव्याप्त्यपि चातः ...... ३ ३ २३ संयमने त्वनुभूयेतरेषा- | सम्भोगप्राप्तिरिति चेन्न मारोहावरोहौ तद्गतिदर्शनात् .. ३ १ १३ | वैशेष्यात् ............................ १ २ ८ संस्कारपरामर्शात्तदभावाभि- | सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात् ........... १ २ १ लापाच्च ............................ १ ३ ३६ | सर्वथानुपपत्तेश्च ................... २ २ ३२ स एव तु कर्मानुस्मृति- | सर्वथापि त एवोभयलिङ्गात् .. ३ ४ ३४ शब्दविधिभ्यः .................... ३ २ ९ | सर्वधर्मोपपत्तेश्च ................... २ १ ३७ संकल्पादेव तु तच्छ्रुतेः ........ ४ ४ ८ | सर्ववेदान्तप्रत्ययं चोदनाद्य- सत्त्वाच्चावरस्य ................. २ १ १६ | विशेषात् ............................ ३ ३ १ संध्ये सृष्टिराह हि .............. ३ २ १ | सर्वान्नानुमतिश्च प्राणात्यये सप्त गतेर्विशेषितत्वाच्च ........ २ ४ ५ | तद्दर्शनात् ............................ ३ ४ २८ समन्वारम्भणात् ................. ३ ४ ५ | सर्वापेक्षा च यज्ञादिश्रुतेरश्ववत् ३ ४ २६ समवायाभ्युपगमाच्च साम्या- | सर्वभेदान्न्यत्रेमे .................... ३ ३ १० दनवस्थितेः ........................ २ २ १३ | सर्वोपेता च तद्दर्शनात् ....... २ १ ३० समाकर्षात् ........................ १ ४ १५ | सहकारित्वेन च ................. ३ ४ ३३ समाध्यभावाच्च ................. २ ३ ३९ | सहकार्यन्तरविधिः पक्षेण
( ४७८ ) अ० पा० सू० | अ० पा० सू० तृतीयं तद्वतो विध्यादिवत् .... ३ ४ ४७ | स्मरन्ति च .................... ४ १ १० साक्षाच्चोभयाम्नानात् ........... १ ४ २५ | स्मर्यते च ..................... ४ २ १४ साक्षादप्यविरोधं जैमिनिः ..... १ २ २८ | स्मर्यतेऽपि च लोके ........... ३ १ १९ सा च प्रशासनात् ............ १ ३ ११ | स्मर्यमाणमनुमानं स्यादिति .... १ २ २५ सामान्यात्तु ................ ३ २ ३२ | स्मृतेश्च ....................... १ २ ६ सामीप्यात्तु तद्व्यपदेशः ....... ४ ३ ९ | स्मृतेश्च ....................... ४ ३ ११ साम्पराये तर्तव्याभावात्तथा ह्यन्ये ३ ३ २७ | स्मृत्यनवकाशदोषप्रसंग इति सुकृतदुष्कृते एवेति तु बादरिः ३ १ ११ | चेन्नान्यस्मृत्यनवकाशदोष- सुखविशिष्टाभिधानादेव च १ २ १५ | प्रसंगात् ....................... २ १ १ सुषुप्त्युत्क्रान्त्योर्भेदेन ........... १ ३ ४२ | स्याच्चैकस्य ब्रह्मशब्दवत् ...... २ ३ ५ सूक्ष्मं तु तदर्हत्वात् ........... १ ४ २ | स्वपक्षदोषाच्च .................. २ १ १० सूक्ष्मं प्रमाणतश्च | स्वपक्षदोषाच्च .................. २ १ २९ तथोपलब्धेः .................... ४ २ ९ | स्वशब्दानुमानाभ्यां च .......... २ ३ २२ सूचकश्च हि श्रुतेराचक्षते च | स्वात्मना चोत्तरयोः ........... २ ३ २० तद्विदः ......................... ३ २ ४ | स्वाध्यायस्य तथात्वेन हि सैव हि सत्यादयः ........... ३ ३ ३८ | समाचारेऽधिकाराच्च सववच्च तन्नियमः ३ ३ ३ सोऽध्यक्षे तदुपगमादिभ्यः ..... ४ २ ४ | स्वाप्ययसम्पत्त्योरन्यतरापेक्ष- स्तुतयेऽनुमतिर्वा .............. ३ ४ १४ | माविष्कृतं हि ................... ४ ४ १६ स्तुतिमात्रमुपादानादिति | स्वाप्ययात् ..................... १ १ ९ चेन्नापूर्वत्वात् ................... ३ ४ २१ | स्वामिनः फलश्रुतेरित्यात्रेयः ... ३ ४ ४४ स्थानविशेषात् प्रकाशादिवत् .. ३ २ ३४ | १६० स्थानादिव्यपदेशाच्च ........... १ २ १४ | हस्तादयस्तु स्थितेऽतो नैवम् ... २ ४ ६ स्थित्यदनाभ्यां च .............. १ ३ ७ | हानौ तूपायनशब्दशेषत्वात्कुशा- स्पष्टो ह्येकेषाम् ............... ४ २ १३ | च्छन्दस्तुत्युपगानवत्तदुक्तम् ...... ३ ३ २६ स्मरन्ति च .................... २ ३ ४७ | हृद्यपेक्षया तु मनुष्याधिकारत्वात् १ ३ २५ स्मरन्ति च .................... ३ १ १४ | हेयत्वावचनाच्च ............... १ १ ८
॥ श्रीहरिः ॥ नित्यपाठ साधन-भजन एव कर्मकाण्ड-हेतु
| कोड | पुस्तक | कोड | पुस्तक |
|---|---|---|---|
| 592 | नित्यकर्म-पूजाप्रकाश<br>[गुजराती, तेलुगु भी] | 1281<br>866<br>1161 | दुर्गासप्तशती (विशिष्ट सं०)<br>” केवल हिन्दी<br>” केवल हिन्दी<br>मोटा टाइप, सजिल्द |
| 1593 | अन्त्यकर्म-श्राद्धप्रकाश | 819 | श्रीविष्णुसहस्रनाम-शांकरभाष्य |
| 1895 | जीवच्छाद्ध-पद्धति | 206 | श्रीविष्णुसहस्रनाम-सटीक |
| 1809 | गया श्राद्ध-पद्धति | 226 | श्रीविष्णुसहस्रनाम-मूल,<br>[मलयालम, तेलुगु, कन्नड,<br>तमिल, गुजराती भी] |
| 1928 | त्रिपिण्डी श्राद्ध-पद्धति | 1872 | श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम्-लघु |
| 1416 | गरुडपुराण-सारोद्धार (सानुवाद) | 509 | सूक्ति-सुधाकर |
| 1627 | रुद्राष्टाध्यायी-सानुवाद | 1801 | श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम्<br>(हिन्दी-अनुवादसहित) |
| 1417 | शिवस्तोत्ररत्नाकर | 207 | रामस्तवराज-(सटीक) |
| 1774 | देवीस्तोत्ररत्नाकर | 211 | आदित्यहृदयस्तोत्रम्-<br>हिन्दी-अंग्रेजी-अनुवादसहित<br>[ओड़िआ भी] |
| 1623 | ललितासहस्रनामस्तोत्रम्-<br>[तेलुगु भी] | 224 | श्रीगोविन्ददामोदरस्तोत्र<br>[तेलुगु, ओड़िआ भी] |
| 610 | व्रत-परिचय | 231 | रामरक्षास्तोत्रम्-<br>[तेलुगु, ओड़िआ, अंग्रेजी भी] |
| 1162 | एकादशी-व्रतका माहात्म्य-<br>मोटा टाइप [गुजराती भी] | 1594 | सहस्रनामस्तोत्रसंग्रह |
| 1136 | वैशाख-कार्तिक-<br>माघमास-माहात्म्य | 1850 | शतनामस्तोत्रसंग्रह |
| 1588 | माघमासका माहात्म्य | 715 | महामन्त्रराजस्तोत्रम्<br>नामावलिसहितम् |
| 1899 | श्रावणमासका माहात्म्य | 1599 | श्रीशिवसहस्रनामस्तोत्रम्<br>(गुजराती भी) |
| 1367 | श्रीसत्यनारायण-व्रतकथा | 1600 | श्रीगणेशसहस्रनामस्तोत्रम् |
| 052 | स्तोत्ररत्नावली-सानुवाद<br>[तेलुगु, बँँगला भी] | 1601 | श्रीहनुमत्सहस्रनामस्तोत्रम् |
| 1629 | ” ” सजिल्द | 1663 | श्रीगायत्रीसहस्रनामस्तोत्रम् |
| 1567 | दुर्गासप्तशती-<br>मूल, मोटा (बेड़िया) | 1664 | श्रीगोपालसहस्रनामस्तोत्रम् |
| 876 | ” मूल गुटका | 1665 | श्रीसूर्यसहस्रनामस्तोत्रम् |
| 1727 | ” मूल, लघु आकार | ||
| 1346 | ” सानुवाद मोटा टाइप | ||
| 118 | ” सानुवाद [गुजराती,<br>बँगला, ओड़िआ भी] | ||
| 489 | ” सानुवाद, सजिल्द<br>[गुजराती भी] |
बायाँ स्तम्भ (Left Column)
कोड पुस्तक 1706 श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम् 1704 श्रीसीतासहस्रनामस्तोत्रम् 1705 श्रीरामसहस्रनामस्तोत्रम् 1707 श्रीलक्ष्मीसहस्रनामस्तोत्रम् 1708 श्रीराधिकासहस्रनामस्तोत्रम् 1709 श्रीगंगासहस्रनामस्तोत्रम् 1862 श्रीगोपाल स०-सटीक 1748 संतान-गोपालस्तोत्र 563 शिवमहिम्नःस्तोत्र [तेलुगु भी] 230 अमोघ शिवकवच 495 दत्तात्रेय-वज्रकवच सानुवाद [तेलुगु, मराठी भी] 229 श्रीनारायणकवच [ओड़िआ, तेलुगु भी] 1885 वैदिक-सूक्त-संग्रह 054 भजन-संग्रह 1849 भजन-सुधा 140 श्रीरामकृष्णलीला-भजनावली 144 भजनामृत 142 चेतावनी-पद-संग्रह 1355 सचित्र-स्तुति-संग्रह 1800 पंचदेव-अथर्वशीर्ष-संग्रह 1214 मानस-स्तुति-संग्रह 1092 भागवत-स्तुति-संग्रह 1344 सचित्र-आरती-संग्रह 1591 आरती-संग्रह-मोटा टाइप 153 आरती-संग्रह 1845 प्रमुख आरतियाँ-पॉकेट 208 सीतारामभजन 221 हरेरामभजन— दो माला (गुटका) 222 हरेरामभजन—१४ माला 225 गजेन्द्रमोक्ष-सानुवाद, [तेलुगु, कन्नड़, ओड़िआ भी]
दायाँ स्तम्भ (Right Column)
कोड पुस्तक 385 नारद-भक्ति-सूत्र एवं शाण्डिल्य भक्ति-सूत्र, सानुवाद [बँगला, तमिल भी] 1505 भीष्मस्तवराज 699 गङ्गालहरी 1094 हनुमानचालीसा— हिन्दी भावार्थसहित 1917 ,, मूल (रंगीन) वि०सं० 227 ,, (पॉकेट साइज) [गुजराती, असमिया, तमिल, बँगला, तेलुगु, कन्नड, ओड़िआ भी] 695 हनुमानचालीसा— (लघु आकार) [गुजराती, अंग्रेजी, ओड़िआ, बँगला भी] 1525 हनुमानचालीसा—अति लघु आकार [गुजराती भी] 228 शिवचालीसा—असमिया भी 1185 शिवचालीसा-लघु आकार 851 दुर्गाचालीसा, विन्ध्येश्वरीचालीसा 1033 ,, लघु आकार 232 श्रीरामगीता 383 भगवान् कृष्णकी कृपा तथा दिव्य प्रेमकी.... 203 अपरोक्षानुभूति 139 नित्यकर्म-प्रयोग 524 ब्रह्मचर्य और संध्या-गायत्री 236 साधक-दैनन्दिनी 1471 संध्या, संध्या-गायत्रीका महत्त्व और ब्रह्मचर्य 210 सन्ध्योपासनविधि एवं तर्पण- बलिवैश्वदेवविधि— मन्त्रानुवादसहित [तेलुगु भी] 614 सन्ध्या
इस पृष्ठ पर कोई पाठ (text) उपलब्ध नहीं है। यह एक रिक्त (blank) पृष्ठ है।
गीताप्रेस गोरखपुर पो० गीताप्रेस — २७३००५ गोरखपुर, फोन (०५५१) २३३४७२१
गीताप्रेस गोरखपुर GITA PRESS, GORAKHPUR गीताप्रेस, गोरखपुर — २७३००५ फोन : ( ०५५१ ) २३३४७२१, २३३१२५०; फैक्स : २३३६९९७