गान्धर्व तन्त्र (शैव-शाक्त आगम - मन्त्र-रहस्य, यन्त्र एवं देवतोपासना सटीक)

१५७ गन्धर्वतन्त्रे । मूलेनापि ततः पश्चादमुना च निवेदयेत् । त्वमापः पृथिवी चैव ज्योति(स्तं?स्त्वं)वायुरेव च ॥ ३०॥ केवलं भक्तिभावेन देवि त्वां स्नपयाम्यहम् । स्नपयित्वा महादेवीं वस्त्र यदि न दापयेत् ॥ ३१ ॥ स निर्लज्जः परः पापः प्रपते(द्?द्वृ)जिनार्णवे । वस्त्राभावे ततो दद्याद्रक्तपद्मं तथा ज(वाः?पाः) ॥ ३२॥ स्नपयित्वा महादेवीं वस्त्रयुग्मं प्रदापयेत् । वस्त्रेण ह्रियते लज्जा वस्त्रेण ह्रियते त्वघम् ॥ ३३ ॥ सर्वभूषणवर्गेषु वस्त्रमुत्तममुच्यते । देवीप्रीतिकरं वस्त्रं चतुर्वर्गप्रदं शुभम् ॥ ३४ ॥ निर्दशं मलिनं जीर्णं छिन्नं गात्रावलिङ्गितम् । परकीयं ह्या²(थु?खु)दष्टं सूचीविद्धं तथोषितम् ॥ ३५ ॥ सत्पताका(रि?वि¹)तानादौ सूचीविद्धं प्रयोजयेत् । केशान्वितमधौतं च श्लेष्ममूत्रादिदूषितम् ॥ ३६ ॥ वह्निदग्धं कुचैलं च महादेव्यै न दापयेत् । चित्रवस्त्रं दुकूलं च देवीप्रीतिकरं परम् ॥ ३७ ॥ सर्वसिद्धिप्रदं वस्त्रं वह्निष्टोमफलप्रदम् । विद्यातन्तुसमायुक्ते मन्त्रवर्णसमन्विते ॥ ३८ ॥ विद्याविद्ये ज(वा?पा)शोणवाससी तव सुन्दरि । उद्यदादित्यसंकाशं वासोयुग्मं सुनिर्मलम् ॥ ३६ ॥ नूतनं गात्रसुखदं परिधत्स्व सुरेश्वरि ।

१ 'वी' क पाठ । २ 'स्त्रा' क पाठ ।

पञ्चदशः पटलः । १५१ किरीतं च शिरोरत्नं कुण्डलं च ललाटिका ॥ ४० ॥ तालपत्रं च हारेश्च ग्रैवेयकमथोर्मिका । सूत्रावली केशपाशे ता(ड?ट)ङ्कवलया(न्ददौ?ङ्गदाः) ॥४१॥ पादाङ्गु(री?ली)यकं सूत्रं नूपुरं क्षुद्रघण्टिकाः । अलङ्काराः समाख्याता अलङ्कारेषु षोडश ॥ ४२ ॥ चतुर्वर्गप्रदं नित्यं भूषणं सर्वसौख्यदम् । तुष्टिपुष्टिकरं देव्यै यथाशक्त्या निवेदयेत् ॥ ४३ ॥ नवरत्नसमायुक्ता द्रुतहाटककल्पिताः । गात्राणि शोभयन्त्येते अलङ्कारास्तु सुन्दरि ॥ ४४ ॥ कामेशि कामरूपे त्वं सर्वकामफलप्रदे । भूषणं गृह्ण चार्वङ्गि मया भक्त्या निवेदितम् ॥ ४५ ॥ चूर्णीकृतो वा घृष्टो वा दाहार्कर्षित एव वा । रसः संमर्दजो वापि प्रागयङ्गोद्भव एव वा ॥ ४६ ॥ गन्धः पञ्चविधः प्रोक्तो देवीप्रीतिप्रदायकः । प्रशस्तगन्धयु[क्ता ? क्त्या] तु गन्धचूर्णानि यानि च ॥ ४७॥ तानि गन्धाह्वयानि स्युः स गन्धः प्रथमः स्मृतः । घृष्टो मलयजो गन्धः [स ? श]बलश्च नमेरुणा ॥ ४८ ॥ अगुरुप्र[भू ? भृ]तिश्चापि यस्य पङ्कः प्रदीयते । अगुरुर्देवदार्व्वादि यो दग्ध्वा गृह्यते रसः ॥ ४९ ॥ स दाहार्कर्षितो गन्धस्तृतीयः परिकीर्तितः । सगन्धगन्धिनीबिल्वतिलकं शतपत्रिकाम् ॥ ५० ॥

१ 'र'क पाठ । २ 'नित्य' क पाठ । ३ 'समर्दज ' क पाठ । ४ 'रुदै' क पाठः ।

१५२ गन्धर्वतन्त्रे । निष्पीड्य गृह्यते योऽसौ संमर्द्जः स उच्यते । मृगनाभिसमुद्भूतस्तत्कोशोद्भव एव वा ॥ ५१ ॥ गन्धः प्राणयङ्गजः प्रोक्तः पञ्चमस्तु स उच्यते । गन्धस्य विस्तरो भेदो दिङ्मात्रं समुदाहृतम् ॥ ५२ ॥ सर्वेषु गन्धजातेषु प्रशस्तो मलयोद्भवः । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन दद्यान्मलयजं सदा ॥ ५३ ॥ कुङ्कुमागुरुकस्तूरीकर्पूरमलयोद्भवैः । समीकृतैस्तु यो गन्धस्त्रिपुराप्रीतिदायकः ॥ ५४ ॥ कुचन्दनं [शि? सि]तं चैव कालीयकसमन्वितम् । अनुलेपनमुख्यं तु देव्याः प्रीतिकरं परम् ॥ ५५ ॥ अलक्तं नखरागेषु देवीप्रीतिकरं तथा । गन्धेन लभते कामान् गन्धो धर्मप्रदः सदा ॥ ५६ ॥ अ[श्वा? ङ्गा]नां साधको गन्धो मोक्षे चापि प्रतिष्ठितः । शरीरं ते न जानामि चेष्टां [चै? श्चै]व महेश्वरि ॥ ५७ ॥ मया निवेदितान् गन्धान् प्रतिगृह्य विलिप्यताम् । गन्धैः सुतोषिता देवी चतुर्वर्गप्रदा भवेत् ॥ ५८ ॥ अनेनैव महेशानि गन्धान् देव्यै निवेदयेत् । घृततैलादियोगेन स्वर्णादौ दीपवह्निना ॥ ५६ ॥ यदञ्जनं प्रजायेत कृत्वा कर्पूरमिश्रितम् । धर्मार्थकाममोक्षाय त्रिपुरायै निवेदयेत् ॥ ६० ॥ विधवा ना(च्छ? ञ्ज)नं कुर्यान्महामायार्थमद्रिजे । १ ‘पोद्भव’ क पाठ ।

पञ्चदशः पटलः । १५३ न मृत्पात्रे गतं कुर्यात् साधको नेत्ररञ्जनम् ॥ ६१ ॥ न पूजाफलमाप्नोति मृत्पात्रे विहिताञ्(लैः?नैः) । परकीयांस्तथा घ्रातान् स्तेयं कृ(त्या?त्वा)भिमर्दितान् ॥ ६२॥ पुष्पं धूपं च गन्धं च नोपच[रान्? रेत्] तथापरान् । घ्रातान् निवेद्य देवेशि नरो नरकमाप्नुयात् ॥ ६३ ॥ नैव पर्युषितैः पुष्पैः पत्रैश्चापि महेश्वरीम् । पूजयेत् परमेशानि महात्रिपुरसुन्दरीम् ॥ ६४ ॥ सर्वं पर्युषितं वर्ज्यं पत्रं पुष्पं फलं तथा । पद्मानि सितरक्तानि कुमुदान्युत्पलानि च ॥ ६५ ॥ एषां पर्युषिताशङ्का कार्या पञ्चदिनोर्ध्वतः । अन्येषां कुसुमानां च यावद्गन्धविपर्ययः ॥ ६६ ॥ बिल्वपत्रे महेशानि नास्ति पर्युषितात्मता । बकुलं केसरं वज्रं माल्यं कुन्दं च शाल्मलम् ॥ ६७ ॥ करवीरं चार्कपुष्पं बन्धूककमले तथा । मालती मल्लिका जाती यूथिका माधवी तथा ॥ ६८ ॥ तगरः कर्णिकारश्च द्रोणश्चोत्पलचम्पकौ । अशोकः कुमुदश्चैव शेफालिकाकदम्बकौ ॥ ६९ ॥ केतकी वनमाला च कुसुम्भर्किंशुकौ तथा । कह्लारबकुले चैव लवङ्गनागकेसरौ ॥ ७० ॥ सर्वेषु पुष्पजातेषु त्रिपुरायाः सदैव हि । एतान्येव प्रियाणि स्युर्न पत्रैरर्चयेच्छिवाम् ॥ ७१ ॥ पत्रेषु बिल्वपत्रं च तथा मदनपल्लवम् । १ 'र्ध्वत.' क पाठ । २ 'ला' ख पाठ ।

१५४ गन्धर्वतन्त्रे । दूर्वाङ्कुरं तथा प्रो(क्ता?क्तं) नान्यत् पत्रं प्रयोजयेत् ॥ ७२॥ मल्लिका मालती कुन्दो द्रोणश्चाथ सिताम्बुजम् । शुक्लपक्षे महादेवि त्रिपुरायै निवेदयेत् ॥ ७३ ॥ सर्वेषां पुष्पजातीनां रक्तपद्मं तथा ज(वा?पा) । देवीप्रीतिकरं प्राज्ञे सर्वकामफलप्रदम् ॥ ७४ ॥ रत्नपुष्पं च देवेशि तथा स्वर्णादिनिर्मितम् । रक्तपद्मेन वज्रेण तुलां नायाति कर्हिचित् ॥ ७५ ॥ एतेषां पुष्पजातानां येन केन विनिर्मिताम् । मालां कृत्वा महादेव्यै यत् फलं लभते नरः ॥ ७६ ॥ अपि वक्त्रसहस्रैस्तद्वक्तुं नालं ततः प्रभुः । पुष्पमूले वसेद् ब्रह्मा पुष्पमध्ये तु केशवः ॥ ७७ ॥ पुष्पाग्रेऽहं स्थितो नित्यं सर्वे देवाः स्थिता दले । चराचराश्च सकलाः सदा पुष्पवसाः स्मृताः ॥ ७८ ॥ परं ज्योतिः पुष्पगतं पुष्पेणैव प्रसीदति । भोगमोक्षप्रदं पुष्पं तुष्टिश्रीपुष्टिमोददम् ॥ ७६ ॥ पुष्पैर्देवी प्रसन्ना स्याद् धर्मकामार्थदायिनी । तस्मात् पुष्पैर्यजेद् देवीं नित्यं भक्तियुतो नरः ॥ ८० ॥ ब्रह्मविष्णुशिवादीनां पुष्पमेव सदा प्रियम् । तत्ते मातः प्रयच्छामि पवित्रं प्रतिगृह्यताम् ॥ ८१ ॥ उग्रगन्धमगन्धं च कृमिकेशादिदूषितम् । अशुद्धपात्रपाणिस्थं वासोभिः कुत्सितात्मभिः ॥ ८२ ॥ आनीतं नार्पयेद् देव्यै प्रमादादपि दोषकृत् । १ ‘स्तु’ ख पाठ ।

पञ्चदशः पटलः । १५५ स्ना(त्वा?ता)नीतैः पर्युषितैर्याचितैः कृष्णवर्णकैः ॥ ८३ ॥ स्वयं विका(शि?सि)तर्मुक्तेः स्वयं च पतितैर्भुवि । नार्चयेत् कलिकाभिश्च विना चम्पकपङ्कजैः ॥ ८४ ॥ पुष्पं वा यदिवा पत्रं फलं नेष्टमधोमुखम् । दुःखदं तत् समाख्यातं यथोत्पन्नतथार्पणम् ॥ ८५ ॥ चित्रपूजासु सर्वासु न विरुद्धं न दूषणम् । अधोमुखापर्णं नेष्टं पुष्पाञ्जलिविधिं विना ॥ ८६ ॥ किंचातिबहुनोक्तेन सामान्येनेदमुच्यते । उक्ता(न्मु?नु)कैस्तथा पुष्पैर्जलजैः स्थलजैरपि ॥ ८७ ॥ पत्रैः सर्वैर्यथालाभं भक्तिमान् सततं यजेत् । पुष्पाभावे यजेत् पत्रैः पत्रालाभे च तत्फलैः ॥ ८८ ॥ अक्षतैर्वा जलैर्वापि न पूजां व्यतिलङ्घयेत् । एतेषामप्यलाभे तु मानसीं भक्तिमाश्रयेत् ॥ ८९ ॥ दह्यमानस्य काष्ठादेर्निस्तापो यस्य जायते । नासादिरन्ध्रसुखदः सगन्धोऽतिमनोहरः ॥ ६० ॥ स धूप इति विज्ञेयो देवीप्रीतिप्रदायकः । पत्रं मुस्तं नखं कुष्ठं जटा मांसी च शैलजम् ॥ ६१ ॥ सरलं देवकाष्ठं च जतु सर्जसचन्दनम् । कपिलाघृत-कर्पूर-शर्करागरुमिश्रितम् ॥ ६२ ॥ षोडशाङ्गो महाधूपः षोडशीप्रीतिदायकः । न भूमौ वितरेद् धूपं नासने कलशे नतु ॥ ६३ ॥ यथा तथाधारगतं कृत्वा तं तु निवेदयेत् । १ 'पुत्र' क पाठ ।

१५६ गन्धर्वतन्त्रे । वनस्पतिरसोत्पन्नो गन्धाढ्यो गन्ध उत्तमः ॥ ६४ ॥ आघ्रेयः सर्वदेवानां धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम् । अथ दीपं प्रवक्ष्यामि ज्योतिष्टोमफलप्रदम् ॥ ६५ ॥ घृतदीपस्तु प्रथमस्तिलतैलोद्भवस्ततः । सार्षपश्चाधमः प्रोक्तस्तदन्यो निन्दितः स्मृतः ॥ ६६ ॥ पद्मसूत्रभवा चाद्या कार्पाससंभवा परा । दर्भगर्भभवा चापि वर्तिका परिकीर्तिता ॥ ६७ ॥ को[ष?श]जं रोमजं वस्त्रं तूलं पर्युषितं तथा । वर्तिकार्थं न चादद्यात् साधको भूतिमिच्छुकः ॥ ६८ ॥ तैजसं पार्थिवं लौहं दीपपात्रं प्रशस्यते । दीपवृक्षाश्च कर्तव्यास्तैजसाद्याः पृथक् पृथक् ॥ ६६ ॥ वृक्षे दीपः प्रदातव्यो नतु भूमौ कदाचन । कुर्वन्तं पृथिवीतापं यो दीपमुत्सृजेन्नरः ॥ १०० ॥ तामिस्रं नरकं घोरमाप्नोत्येव न संशयः । नेत्राह्लादकरः स्वर्च्चिर्दूरतापविवर्जितः ॥ १०१ ॥ सशिखः शब्दरहितो निर्धूमो नातिह्रस्वकः । दीपवृक्षस्थिते पात्रे शुद्धस्नेहप्रपूरिते ॥ १०२ ॥ दक्षिणावर्तवर्त्या वै चारुदीप्तः प्रदीपकः । उत्तमः प्रोच्यते सोऽत्र त्रिपुराप्रीतिदायकः ॥ १०३ ॥ वृक्षेण वर्जिनो दीपो मध्यमः परिकीर्तितः । विहीनः पात्रतैलाभ्याम[ध्य?ध]मः परिकीर्तितः ॥ १०४ ॥ दीपमाला प्रकर्तव्या नैकदीपः कदाचन ।

• १ क पाठ । २ 'मलिन' क पाठ.।

पञ्चदशः पटलः । १५७ त्रयो दीपाः प्रदातव्याः पञ्च वा परमेश्वरि ॥ १०५ ॥ इतो न्यूनं न दातव्यं त्रिपुरायै कदाचन । नैव दीपः प्रदातव्यो विधूतः श्रीविवृद्धये ॥ १०६ ॥ न मिश्रीकृत्य दद्यात् तु दीपस्नेहान् घृतादिकान् । कृत्वा मिश्रीकृतस्नेहं रौरवं नरकं व्रजेत् ॥ १०७ ॥ नैव निर्वापयेद् दीपं देवार्थमपि कल्पितम् । दीपहर्ता भवे[द्व?द]न्धः का[नो?णो]निर्वापको भवेत् ।१०८। न तेन व्यवहारोऽपि कर्तव्यः साधकोत्तमैः । सूर्याचन्द्रमसोर्ज्योतिर्विद्यु[द?तोऽ]ग्रेस्तथैव च ॥ १०६ ॥ त्वमेव ज्योतिषां ज्योतिर्दीपोऽयं प्रतिगृह्यताम् । दीपं दक्षिणतो देव्याः पुरतो नतु वामतः ॥ ११० ॥ वामतस्तु तथा धूपमग्रे वा नतु दक्षिणे । निवेदयेत् पुरोभागे गन्धं पुष्पं च भूषणम् ॥ १११ ॥ नैवेद्यं दक्षिणे वामे पुरतो वा न पृष्ठतः । गात्रे दातुं च यद्योग्यं यन्त्रेष्वेव निवेदयेत् ॥ ११२ ॥ दद्याद्यथोग्यं पुरतो नैवेद्यं भोजनादिकम् । मदिरां पृष्ठतो दद्यादन्यपानं तु वामतः ॥ ११३ ॥ या विद्या चेह देवेशि श्रीविद्यायामनासवा । फलहीना समाख्याता साभिचाराय कल्पते ॥ ११४ ॥ इति श्रीगन्धर्वतन्त्रे पार्वतीश्वरसंवादे पूजोपचारतत्फलवर्णनं पञ्चदशः पटलः संपूर्णः ॥ १५ ॥ १_ 'बी' क पाठ ।

षोडशः पटलः ईश्वर उवाच इक्षुरसं समादाय पर्युषितं सुसंस्कृतम् । सहकाररसं तत्र निक्षिपेन्मधुना सह ॥ १ ॥ बादरं जाम्भवं चैव रसं खार्जूरमेव च । नारिकेलोद्भवं तत्र द्राक्षारसमनुत्तमम् ॥ २ ॥ मोहिनीफलजं चूर्णं जातीकोषरजस्तथा । कनकबीजचूर्णं च जातीफलसमुद्भवम् ॥ ३ ॥ त्रिजातं त्रिसुगन्धि च त्रिकटुं त्रिफलान्वितम् । तथान्येषां च द्रव्याणां सुगन्धीनां रजः शिवे ॥ ४ ॥ किंचित् किंचिच्च निक्षिप्य कर्पूरैरधिवासयेत् । स्वर्णे वा राजते पात्रे का(ट?च)पुटेऽथवा प्रिये ॥ ५ ॥ स्थापयित्वा सितां तत्र निक्षिपेत् परमेश्वरि । निक्षिप्य लोहितैर्देवि वस्त्रैराच्छाद्य यत्नतः ॥ ६ ॥ सप्तरात्रोषितं तत्तु जायते ह्यमृतोपमम् । चन्दनागुरुकर्पूरैर्धूपयित्वा निवेदयेत् ॥ ७ ॥ एषा सर्वोत्तमा प्रोक्ता देवीप्रियतमा सदा । मदिरेति समाख्याता परमानन्ददायिनी ॥ ८ ॥ एनां निवेद्य सुन्दर्यै सर्वसिद्धिमुपालभेत् । देवीलोके चिरं स्थित्वा ततो राजा क्षितौ भवेत् ॥ ६ ॥ १ 'श्रा' ख पाठः।

षोडशः पटलः । १५६ तत्रापि चानयाराध्यं कैवल्यं मुक्तिमाप्नुयात् । सविकल्पस्य देवेशि विहितैषा न चान्यथा ॥ १० ॥ निर्विकल्पस्य देवेशि सुरै(र?व)विहितागमे । अमृतं च तदेव स्यान्म(दां?द्यं)चापि तदेव हि ॥ ११ ॥ नापद्यपि द्विजो मद्यं दद्याद् देव्यै कदाचन । मोहाद्यदि ददेन्मद्यं ब्राह्मण्यदेव हीयते ॥ १२ ॥ ब्रह्मघाती स एव स्यात्तस्मान्मद्यं विवर्जयेत् । मद्यमेव पुरासेव्यमासीत् कमललोचने ॥ १३ ॥ पीत्वा मद्यं पुरा शुक्र आत्मानं चापि(विस्मृतः?व्यस्मरत्) । पीत्वा मत्तो निशानाथः पत्नीं तां जगृहे गुरोः ॥ १४ ॥ अतस्तेनापि मुनिना शापो दत्तः सुदारुणः । ब्रह्मा च मुनिभिः सार्धमिदमेव पुरा जगौ ॥ १५ ॥ महादेव्यै द्विजो मद्यं यो दद्याज्ज्ञानविह्वलः । पशुभावे स्थितो यश्च स महापातकी भवेत् ॥ १६ ॥ शेषयोर्विहितं मद्यं निर्विकल्पकयोः पुनः । नाद्यस्य विहितं तेन ब्रह्मघाती भवेच्च सः ॥ १७ ॥ तेनेदं पृथिवीक्षेत्रे वर्ज्यमासीत् सुलोचने । ज्ञानिनां सिद्धिदा चेयममृतत्वप्रदायिनी ॥ १८ ॥ ज्ञानेन संस्कृता चेयं महापातकनाशिनी । ब्रह्महत्या-सुरापान-स्वर्णस्तेयादिपातकान् ॥ १९ ॥ नाशयेत् पूजना(च्छेरि?द्देवि)निर्विकल्पो भवेद्यदि । १ 'क्या' क पाठ ।

१६० गन्धर्वतन्त्रे । निर्विकल्पो यदा मद्यं महादेव्यै निवेदयेत् ॥ २० ॥ अश्वमेधसहस्रस्य अंग्निष्टोमशतस्य च । राजसूयशतस्यापि फलमाप्नोत्यसंशयम् ॥ २१ ॥ अणिमाद्यष्टसिद्धीनां नायको जायतेऽचिरात् । सविकल्पो यदा देवि पापभाङ् नात्र संशयः ॥ २२ ॥ सुरे चानघधामासि स्वा(धा?हा)त्वं च दिवौकसाम् । स्वधा त्वं पितृमुख्यानां मनुष्याणां च सिद्धिदा ॥ २३ ॥ क्षीरा(ब्धि)मथने पूर्वमुद्धृता देवसंसदि । आनन्दभैरवी सार्धमानन्दभैरवेण तु ॥ २४ ॥ त्वयि प्र[सन्न? सादं]यातायां सिद्धिरेव न संशयः । विमुखी चेत्तदा तस्य कुलज्ञानविनाशिनी ॥ २५ ॥ प्रसन्ना खलु देवानां गन्धर्वाणां तथैव च । विमुखी त्वं च दैत्यानामसकृत् सर्वनाशिनी ॥ २६ ॥ त्वां(म?द्)द्यां व[द?र]दे देव्यै मयि चित्स्फुरणं कुरु । एवं स्तुत्वा सुरां देव्यै पूर्वोक्तेन च संस्कृताम् ॥ २७ ॥ त्रिपुरायै निवेद्यैव निग्रहानुग्रहक्षमः । चर्व्यं चोष्यं तथा लेह्यं पेयं चेति चतुर्विधम् ॥ २८ ॥ सर्वयज्ञमयं नित्यं नैवेद्यं सर्वतुष्टिदम् । ज्ञानदं कामदं पुण्यं बलारोग्यमयं तथा ॥ २९ ॥ नैवेद्येन लभेत् स्वर्गं नैवेद्येनामृतं भवेत् । धर्मार्थकाममोक्षाश्चँ नैवेद्येषु प्रतिष्ठिताँः ॥ ३० ॥ १ 'वह्निष्टो' क. पाठ । २ 'खने' क पाठ. । ३ 'रादूढ्यै' क पाठ । ४ 'तश्च' क पाठ' । ५ 'त 'क पाठ ।

षोडशः पटलः । १६१ तस्मात् सर्वप्रयत्नेन नैवेद्यं खलु दापयेत् । . मनसापि महादेव्यै नैवेद्यं दीयते यदि ॥ ३१ ॥ यो नरो भक्तिसंयुक्तो दीर्घायुः स सुखी भवेत् । हविः सुसंस्कृतं दिव्यमाज्ययुक्तं सशर्करम् ॥ ३२ ॥ शुद्धस्फटिकसंकाशं चन्द्रबिम्बसमप्रभम् । लसत्त(न्तु?ण्डु)लजं देवि चारुगन्धसहं मृदु ॥ ३३ ॥ सुगन्धिशा(द्वि?लि)जं चा(त्वं?रु) मधुमांससमन्वितम् । अपूपपायसं क्षीरमन्नं देव्याः प्रशस्यते ॥ ३४ ॥ बलिदानेषु विहिता य एव मृगपक्षिणः । तेषां मांसानि मत्स्यानि देयानि विविधानि च ॥ ३५ ॥ सर्वं सुरभिगन्धाढ्यं व्यञ्जनं सुमनोहरम् । यथा यथा भवेद्धद्यं यत्ने(द्रव्यं?देयं)तथा तथा ॥ ३६ ॥ संस्कृत्य वेशवाराद्यैर्महादेव्यै निवेदयेत् । यत्पूतिगन्धसंयुक्तं दग्धं भोगबहिष्कृतम् ॥ ३७ ॥ तदुक्तमपि(यो?न)दद्यात् त्रिपुरायै कदाचन । कालशाकं कलायं च पालकं चापि पोतिकाम् ॥ ३८ ॥ सार्षपं मूलकं चापि वास्तूकं च कलम्बिकाम् । शाकानेतान् महादेव्यै यो दद्याद्भक्तिसंयुतः ॥ ३६ ॥ सोऽतुलां श्रियमाप्नोति देवीलोके महीयते । माषमु(ग्द?द्र)मसूराद्यैर्व्यञ्जनं लवणान्वितम् ॥ ४० ॥ हिङ्गुजीरमरीचाद्यैरार्द्रकैश्चापि संस्कृतम् । १ 'यत्नात्' क पाठः । २ 'दुग्ध' क पाठः ।

१६२ गन्धर्वतन्त्रे । तिन्तिडीखण्डसंयुक्तं भक्तियुक्तो निवेद्य च ॥ ४१ ॥ ज्योतिष्टोमफलं लब्ध्वा देवीलोकमवाप्नुयात् । नानाविधानि पेयानि व्यञ्जनानि बहून्यपि ॥ ४२ ॥ क्षीरादीन्यथ गव्यानि माहिषाणि च सर्वशः आमिक्षां परमेशान्यै दधि चापि सशर्करम् ॥ ४३ ॥ पायसं शर्करापूपं कपिलाघृतसंयुतम् । पक्वान्नमतिमिष्टं च सिताकर्पूरसाधितम् ॥ ४४ ॥ शर्करालोलितान् कृत्वा वटकान् कुङ्कुमारुणान् । सशर्करं पक्वदुग्धं कदल्यादिफलान्वितम् ॥ ४५ ॥ सितोपदेशं मद्यं च स्वर्णपात्रे निवेदयेत् । अथवा रौप्यपात्रे च ताम्रपात्रेऽथवा पुनः ॥ ४६ ॥ अभावात् पद्मपत्रे वा अन्यथा नरकं व्रजेत् । आममन्नं महादेव्यै नैव दद्यात् कदाचन ॥ ४७ ॥ मन्त्रकालाविशुद्धानि नैवेद्यानि कदाचन देवेभ्यो नोपयुञ्जीत[गुरोर्वामे?पुरो वा स्व]हितेरतः॥ ४८॥ सितासंमिश्रितां दत्त्वा सुरां मधुसमन्विताम् । देवीलोके चिरं स्थित्वा कैवल्यं मुक्तिमाप्नुयात् ॥ ४६॥ आमिक्षया समं दत्त्वा सलिलं नारिकेलजम् । क्षीरा[द्य?ज्य]मधुकर्पूरसितादधिसमन्वितम् ॥ ५० ॥ त्रिजातत्रिकटूनां च लवङ्गेन द्वयोरपि । तथान्येषां च वस्तूनां चूर्णैर्गन्धवतीं शिवे ॥ ५१ ॥ साधयित्वा प्रकारेण वासि(त?तां) गन्धरेणुभिः ।

षोडशः पटलः । १६३ यस्तैजसेन पात्रेण पेयं देव्यै निवेदयेत् ॥ ५२.॥ भक्तिप्रवर्णांचितेन तस्य पुण्यफलं शृणु । कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च ॥ ५३ ॥ स्थित्वा देवीपुरे श्रीमान् सार्वभौमो भवेत् क्षितौ । ततः परं तु कैवल्यमाप्नोति च यथेच्छया ॥ ५४॥ केवलं नारिकेलाम्बु दत्त्वा देव्यै महेश्वरि । अग्निष्टोमफलं लब्ध्वा नरलोके महीयते ॥ ५५॥ ग्राम्यारण्यैः फलैर्देवीं सकलैः परिपूजयेत् । बलिप्रियं च नैवेद्यं कशेरुकविषादिकम् ॥ ५६ ॥ ऋते श्लेष्मातकं बिल्वं शौनकं च विशेषतः । फलान्यनल्पपक्कानि निसर्गमधुराणि च ॥ ५७॥ सुपक्कानि सुगन्धीनि मनोहराणि यानि च । एवमेतानि शस्तानि नान्यानि शुभदानि च ॥ ५८ ॥ सौवर्णे राजते वापि ताम्रे वा प्रस्तरेऽपि च । पद्मपत्रेऽथवा दद्यान्नैवेद्यं त्रिपुराप्रियम् ॥ ५९ ॥ निराच्छादं समालोक्य भक्तिश्रद्धासमन्वितः । वायुबीजेन संशोष्य संदहेद्वह्निना तथा ॥ ६० ॥ वारुणेन [ख?सु]धावृ[त्या?ष्ट्या] प्लावयेद्धेनुमुद्रया । अस्त्रमन्त्रेण संरक्ष्य मूलेनैवाभिषिच्य तु ॥ ६१ ॥ मूलदेव्याः स्वनामान्ते नैवेद्यमिति चोच्चरेत् । गृहाण वह्निजायान्तो नैवेद्यमनुरीरितः ॥ ६२ ॥ १ 'द्याव' क पाठः । २ 'वह्नि' क. पाठ. ।

१६४ गन्धर्वतन्त्रे । अन्नं चतुर्विधं देवि रसैः षड्भिः समन्वितम् । मया निवेदितं भक्त्या तदिदं प्रतिगृह्यताम् ॥ ६३ ॥ लेह्यचोष्यानुपानादिभक्ष्य[तोह्या?भोज्या]नि यानि च । मयाहृतानि यत्नेन [रू?कृ]पया देवि भुज्यताम् ॥ ६४ ॥ जातीलवङ्गकक्कोलवासितं स्वर्धुनीजलम् । मुखवासकरं पुण्यं गृहीत्वाचाम सुन्दरि ॥ ६५ ॥ मूलमन्त्रेण देवेशि हुनेत् पञ्चाहुतीः क्रमात् । प्राणापानौ तथा व्यानमुदानं च समानकम् ॥ ६६ ॥ एतत्स्वरूपं जानीयादाहुतीनां च पञ्चकम् पञ्चाङ्गुलीभिरेव स्यात् क्रमात् पञ्चाहुतीः प्रिये ॥ ६७ ॥ पुनराचमनं दत्त्वा मुखवासं निवेदयेत् । ताम्बूलं गन्धसंयुक्तं कर्पूरादिसुवासितम् ॥ ६८ ॥ संस्कृत्य विविधैर्द्रव्यैर्गन्धवद्भिर्निवेदयेत् । स्तुवन् नानाविधैः स्तोत्रैर्भक्तिभावसमन्वितः ॥ ६६ ॥ प्रणमेत् परमेशानीं विधिना साधकोत्तमः । देवमानुषगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ॥ ७० ॥ नमस्कारेण तुष्यन्ति महात्मानः समन्ततः । नमस्कारेण लभते चतुर्वर्गं महोदयम् ॥ ७१ ॥ सर्वत्र सर्वसिद्ध्यर्थं नतिरेवं प्रशस्यते । नत्वा विजयते लोकान् नत्वा धर्मः प्रवर्तते ॥ ७२ ॥ नमस्कारेण दीर्घायुरच्छिन्ना लभते प्रजाः । १ 'नि' क पाठ । २ 'तिरेका प्रवर्तते' ख पाठ. ।

षोडशः पटलः । १६५ चतुर्वर्गं लभेद्रक्तो न चिरादेव साधकः ॥ ७३ ॥ नमस्कारो महायज्ञः प्रीतिदः सर्वतः सदा । नमस्कुरु महादेवीं प्रदक्षिणां च भक्तितः ॥ ७४ ॥ मनसापि महादेव्या यो भक्त्या कुरुते नतिम् । सोऽपि लोकान् विनिर्जित्य देवीलोके महीयते ॥ ७५ ॥ कायिको वाग्भवश्चैव मानसस्त्रिविधः स्मृतः । नमस्काराश्च विज्ञेया उत्तमाधममध्यमाः ॥ ७६ ॥ कायिकैस्तु नमस्कारैर्देवास्तुष्यन्ति सर्वतः । नमस्कारेषु सर्वेषु कायिकः प्रथमः स्मृतः ॥ ७७ ॥ जानुभ्यामवनीं गत्वा संस्पृश्य शिरसा क्षि[त?ति]म् । क्रियते यो नमस्कारः स एव कायिकः स्मृतैः ॥ ७८ ॥ पुटीकृत्य करौ शीर्षे नमस्कारः प्रदीयते । अस्पृष्ट्वा जानुशीर्षाभ्यां क्षितिं सोऽधम उच्यते ॥ ७६ ॥ जानुभ्यां क्षितिमस्पृष्ट्वा शिरसास्पृश्य मेदिनीम् । क्रियते यो नमस्कारो मध्यमः कायिकस्तु सः ॥ ८० ॥ पौराणिकैस्तान्त्रिकैर्वा मूलमन्त्रेण वा पुनः । प्रदक्षिणां प्रणामं च कुर्याद्धर्मार्थसाधनम् ॥ ८१ ॥ प्रसार्य दक्षिणां हस्तं स्वयं नम्रशिराः पुनः । दक्षिणां दर्शयन् पार्श्वं भक्तिश्रद्धासमन्वितः ॥ ८२ ॥ सकृत् प्रदक्षिणां कृत्वा वर्तुलाकृति साधकः । स च प्रदक्षिणो ज्ञेयः सर्वदेवौघतुष्टिदः ॥ ८३ ॥ १ 'सर्वदा' ख पाठः । २ 'प्रोच्यते कायिकस्तु स' ख पाठः । ३ 'रु' ख पाठः ।

१६६ गन्धर्वतन्त्रे । अष्टोत्तरशतं यस्तु देव्याः कुर्यात् प्रदक्षिणम् । स सर्वकामानासाद्य पश्चान्मोक्षमवाप्नुयात् ॥ ८४॥ त्रिकोणमथ षट्कोणमर्धचन्द्रं प्रदक्षिणम् । दण्डमष्टाङ्गमुग्रं च सप्तधा नतिलक्षणम् ॥ ८५॥ दक्षिणाद्वायवीं गत्वा दिशं तस्माच्च शांभवीम् । ततोऽपि दक्षिणां [द?ग]त्वा नमस्कारस्त्रिकोणवत्॥ ८६॥ त्रिकोणाख्यो नमस्कारस्त्रिपुराप्रीतिदायकः । दक्षिणाद्वायवीं गत्वा वायव्याः शांभवीं तथा ॥ ८७॥ ततोऽपि दक्षिणां गत्वा तां त्यक्त्वाग्नौ प्रविश्य च । अग्नितो राक्षसीं गत्वा कौबेरीं च ततो विशेत् ॥८८॥ आग्नेयीं च ततो गत्वा नमस्कारः प्रकीर्तितः । षट्कोणाख्यो नमस्कारो दुर्गायाः प्रीतिदायकः ॥८६॥ दक्षिणाद्वायवीं गत्वा तस्माद्भावृत्य दक्षिणम् । गत्वा योऽसौ नमस्कारः सोऽर्धचन्द्रो मम प्रियः ॥६०॥ नमस्कारेषु जानीयादासां प्राकृतमाद्रिजे । त्यक्त्वा स्वमासनस्थानं पश्चाद्गत्वा नमस्कृतः ॥६१॥ निपत्य दण्डवद् भूमौ निपत्य हृदयेन च । तथैव दण्डवद् भूमौ दण्ड इत्युच्यते बुधैः ॥६२॥ चिबुकेन मुखेनाथ नासया हनुकेन च । चक्षुषा वाथ कर्णाभ्यां ब्रह्मरन्ध्रेण चैव हि ॥६३॥ तदष्टाङ्गमिति प्रोक्तं यद्भूमिं स्पृशते क्रमात् ।

१ 'ममा' ख पाठ ।

षोडशः पटलः । १६७ ब्रह्मरन्ध्रेण संस्पर्शः द्वितेर्यस्या नमस्कृतेः ॥ ६४ ॥ स उग्र इति विज्ञेयो विष्णोस्तुष्टिप्रदायकः । यत् स्वयं गद्यपद्याभ्यां [ग?घ]टिताभ्यां नमस्कृतिः ॥ ६५ ॥ क्रियते भक्तियुक्तेन वाचिकस्तूत्तमः स्मृतः । पौराणिकैर्वैदिकैर्वा तान्त्रिकैः क्रियते नतिः ॥ ६६ ॥ स मध्यमो नमस्कारो भवेद्वाचनिकैः सदा । परेषां गद्यपद्याभ्यां नमस्कारो यदा भवेत् ॥ ६७ ॥ स वाचिकोऽधमो ज्ञेयो नमस्कारेषु सर्वतः । इष्ट[धामा?मध्या]निष्ठगतैर्मनोभिस्त्रिविधं भवेत् ॥ ६८ ॥ नमनं मानसं प्रोक्तमुत्तमाधममध्यमम् । त्रिविधे च नमस्कारे कायिकश्चोत्तमः स्मृतः ॥ ६६ ॥ इति श्रीगन्धर्वतन्त्रे पार्वतीश्वरसंवादे उपचारफलविधिनिरूपणं षोडशः पटलः ॥ १६ ॥

१ 'यास्त्व' ख पाठः । २ 'दाचारत ' ख पाठः ।

सप्तदशः पटलः । ꕤ श्रीदेव्युवाच प्रकटायः कथं देव पूज्यन्ते परमेश्वर । तत् सर्वं कथयेशान मुद्राविरचनं तथा ॥ १॥ ईश्वर उवाच तास्तु प्रपूजयेद्भक्त्या सृष्टिस्थितिलयक्रमैः । मोहनं क्षोभणं चक्रं दक्षावर्तक्रमाद्यजेत् ॥ २॥ वामावर्तक्रमेणैव शेषचक्राणि पूजयेत् । आरभ्य पश्चिमाद् देवि वायव्यन्तं समापयेत् ॥ ३॥ रश्मिवृन्दानि ते देवि पूजयामि विधानतः । आज्ञापय जगन्मातर्यत[स्त?स्त्व]मेव तानि[व?च] ॥ ४ ॥ कृताञ्जलिर्महेशानि देव्याज्ञां साधकोत्तमः । गृहीत्वा पूजयेत् तुष्टैः प्रागुक्तक्रमयोगतः ॥ ५॥ पूजावरणशक्तीनां गन्धपुष्पाद्भिरर्चतैः । ज्ञानमुद्रान्वितैर्देवि तर्पणं तत्त्वमुद्रया ॥ ६॥ (१)महायोगीश्वरं देवं योगिनं करुणामयम् । वारुणं पूर्वमुद्धृत्य दक्षकर्णेन्दुभूषितम् ॥ ७॥ बुद्धाय नम इत्युक्त्वा पूजयेज्जगदीश्वरम् । पश्चिमादिचतुर्दिक्षु पूजयेद(नि?णि)मादिका ॥ ८॥ वायव्यादिषु कोणेषु वशित्वप्रमुख[न्?खाः]यजेत् । प्राप्तिसिद्धिमधोभागे सर्वकामां तथोर्ध्वके ॥ ६॥

१ 'ष्टो' क. पाठ । २ 'मा' क पाठ. ।

सप्तदशः पटलः । १६६ मायालक्ष्मीसमायोगं कृत्वा पूर्वं महेश्वरि । तथैव सिद्धिशब्दान्ते श्रीपादुकां ततो वदेत् १॥ १० ॥ पूजयामीति मनुना पूजयेदुक्तमार्गतः । तथा द्वितीयरेखायां ब्रह्माण्याद्याः प्रपूजयेत् ॥ ११ ॥ असिताङ्गं रुरुं चैव चण्डं क्रोधं तथैव च । उन्मत्तं च तथा देवि भैरवं च कपालिनम् ॥ १२ ॥ भीषणं चैव संहारं ताभिः सह प्रपूजयेत् । सर्वसंक्षोभिणीमुख्यास्तथा तृतीयरेखगाः ॥ १३ ॥ करशुद्धिकरीं पूर्वे पूजयेच्चक्रनायिकाम् । दक्षिणे पूजयेद् देव्या मुद्रा संक्षोभकारिणीम् ॥ १४ ॥ अ[नि?ग्णि]मां पूजयेद्वामे बुद्धं तस्याः पुरः पुनः । मध्यमे मध्यतः कृत्वा कनिष्ठेऽङ्गुष्ठ[बो?रो]धिते ॥ १५ ॥ तर्जन्यौ दण्डवत् कृत्वा मध्यमोपर्यनामिके । एषा तु प्रथमा मुद्रा सर्वसंक्षोभकारिणी ॥ १६ ॥ (खा?था)न्तं ॐ वह्निसमारूढं द्वितीयस्वरभूषितम् । नादबिन्दुकलायुक्तं बीजं तस्याः प्रकीर्तितम् ॥ १७ ॥ आदाय दक्षहस्तेन विशेषार्घ्योदकं ततः । बीजद्वयं समाभाष्य तथैताः प्रकटास्ततः ॥ १८ ॥ योगिन्यश्च समुद्राश्च ससिद्धयश्च सायुधाः । तथा सपरिवाराश्च सर्वोपचारकैस्तथा ॥ १६ ॥ त्रैलोक्यमोहने चक्रे त्रिपुराधिष्ठिते तथा । १ 'रीपूर्वां' क. पाठ । ॐ थान्तमित्यादिना द्रीं इति बीजोद्धारः कृतः ।