काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

िवक्तव्या ॥ * ॥ स्वैरः । स्वैरी । पा० २ ।" Wait, let's read line 31 carefully: "* स्वादीरेरिण्योर्वृद्धिर्वक्तव्या ॥ * ॥ स्वैरः । स्वैरी । पा० २ ।" Wait, does it say "वृद्धिर्वक्तव्या"? In line 31: "* स्वादीरेरिण्यो" then "र्वृद्धिर्वक्तव्या" is partly blurred or smudged? Look at it: "* स्वादीरेरिण्यो" then smudged letters: "र्वृद्धिर्वक्तव्या" - yes, you can see 'र्वृ', 'द्धि', 'र्व', 'क्त', 'व्या'! Then "॥ * ॥ स्वैरः । स्वैरी । पा० २ ।"

Line 32: "† अत्र वार्त्तिके ऊहग्रहणं प्रौह इति तदुदाहरणं च पुस्तकान्तरेऽधिके ।" Let's check every character: "† अत्र वार्त्तिके ऊहग्रहणं प्रौह इति तदुदाहरणं च पुस्तकान्तरेऽधिके ।" Everything matches!

Let's double check L11-14: L10: आद्गुणः ॥ ८७ ॥ L11: अचीत्यनुवर्तते । अवर्णात्परो यो ऽच् अचि च पूर्वो यो ऽवर्णस्तयोः L12: पूर्वपरयोर्वर्णयोः स्था

५१० ॥ काशिका ॥ ६ ॥ १ ॥ तृतीयासमासे ऽवर्णाद् वृद्धिर्वक्तव्या ॥ * ॥ सुखेन ऋतः, सुखार्तः । दुःखेन ऋतो, दुःखार्तः । ऋत इति किम् । सुखेन इतः सुखेतः । तृतीयेति किम् । परमर्त्तः । समासइति किम् । सुखेनर्त्तः ॥ प्रवत्सतरकम्बलवसनानामृणे वृद्धिर्वक्तव्या ॥ * ॥ प्र । प्रार्णम् । वत्सतर । वत्सतरार्णम् । कम्बल । कम्बलार्णम् । वसन । वसनार्णम् ॥ ऋणदशाभ्यां वृद्धिर्वक्तव्या ॥ * ॥ ऋणार्णम् । दशार्णम् ॥ आटश्च ॥ ९० ॥ एचीति निवृत्तम् । अचीत्यनुवर्त्तते । आटः परो यो ऽच् अचि च पूर्वो य आट् तयोः पूर्वपरयोरादचोः स्थाने वृद्धिरेकादेशो भवति । ऐतिष्ठत् । ऐधत । ऐक्षिष्यत । औभीत । आर्द्धीत् । औञ्जीत । चकारो ऽधिकविधानार्थ उस्योमा- ङोश्च पररूपबाधनार्थः । औक्षीयत् । औकारीयत् । या ऊढा वोढा, तामै- क्षत, औढीयत् ॥ उपसर्गादृति धातौ ॥ ९१ ॥ आदित्येव । अवर्णान्तादुपसर्गादृकारादौ धातौ परतः पूर्वपरयोः स्थाने वृद्धिरेकादेशो भवति । आद्गुणापवादः । उपार्च्छति । प्रार्च्छति । उपार्ध्नोति । उपसर्गादिति किम् । खट्वर्च्छति । मालर्च्छति । प्रगता ऋच्छका यस्माद्देशात्, प्रर्च्छको देशः । यत्क्रियायुक्ताः प्रादयस्तं प्रति गत्युपसर्गसंज्ञका इति । ऋतीति किम् । उप इत, उपेतः । तपरकरणं किम् । उप ऋकारीयति । उपल्कारीयति । वा सुप्यापिशलेरिति विकल्पः स्यात् । उपसर्गग्रहणादेव धातुग्रहणे सिद्धे धातु- ग्रहणं शाकलानिवृत्त्यर्थम् । ऋत्यक इति हि शाकल्यस्य प्रकृतिभावः प्राप्नोति ॥ वा सुप्यापिशलेः ॥ ९२ ॥ आदित्येव । उपसर्गादृति धाताविति च । सुबन्तात्प्रत्यये धातावृका- रादौ परतो ऽवर्णान्तादुपसर्गात्पूर्वपरयोरापिशलेराचार्यस्य मतेन वा वृद्धिरेका- देशो भवति । उपर्षभीयति । उपार्षभीयति । उपल्कारीयति । उपाल्कारीयति । ऋकारऌकारयोः सावर्ण्यविधिरिति ऋतीति ऌकारोपि गृह्यते । आपिशलि- ग्रहणं पूजार्थम् । वेति ह्युच्यतएव ॥ औतो ऽम्शसोः ॥ ९३ ॥ ओतो ऽमि शसि च परतः पूर्वपरयोराकार आदेशो भवति । गां पश्य । गाः पश्य । द्यां पश्य । द्याः पश्य । द्योशब्दोऽप्योकारान्त एव विद्यते, ततोपि परं सर्वनामस्थानं स्विदिष्यते, तेन नाप्राप्तायां वृद्धावयमाकारो विधी- यमानस्तां बाधते । अमिति द्वितीयैकवचनं गृह्यते, शसा साहचर्यात् सुपीति चाधिकारात् । तेनाचिनवममुनवमित्यत्र न भवति ॥

॥ काशिका ॥ ६ । १ ॥ ५११ एङि पररूपम् ॥ ९४ ॥ आदित्येव, उपसर्गाद्धाताविति च । अवर्णान्तादुपसर्गादेङादौ धातौ पूर्व- परयोः पररूपमेकादेशो भवति । वृद्धिरेचीत्यस्यापवादः । उपेलयति । प्रेलयति । उपोषति । प्रोषति । केचित्तु। सुप्पापिशलेरित्यनुवर्तयन्ति तद्वाक्यभेदेन सुब्धातौ विकल्पं करोति । उपेडकीयति । उपैडकीयति । उपोदनीयति ॥ उपौदनीयति शकन्ध्वादिषु पररूपं वक्तव्यम् ॥ * ॥ शक अन्धुः, शकन्धुः । कुल अटा, कुलटा ॥ सीमन्तः केशेषु ॥ सीम्नो ऽन्तः, सीमन्तः । अन्यत्र सीमान्तः ॥ एवे चानियोगे पररूपं वक्तव्यम् ॥ * ॥ इह एव, इहैव । अद्य एव, अद्येव । अनि- योगइति किम् । इहैव भव मा ऽन्यत्र गाः ॥ ओत्वोष्ठयोः समासे वा पररूपं

५१२ ॥ काशिका ॥ ६ । १ ॥ भवति। पटत् इति, पटिति। घटत् इति, घटिति। झटत् इति, झटिति। कमित् इति, कमिति। अव्यक्तानुकरणस्येति किम्। जगत् इति, जगदिति। अत इति किम्। मरट् इति, मरडिति। इताविति किम्। पटत् अत्र, पट- दत्र॥ अनेकाच इति वक्तव्यम्॥ * ॥ इह मा भूत्। सत् इति, सदिति। कथं घटदिति गम्भीरमम्बुदैनैदितमिति। दकारान्तमेतदनुकरणं द्रष्टव्यम्॥ नाम्रेडितस्यान्त्यस्य तु वा ॥ ९९ ॥ अव्यक्तानुकरणास्याम्रेडितस्य यो ऽच्छब्द इतौ तस्य पररूपं न भवति तस्य योऽन्त्यस्तकारस्तस्य वा भवति। पटत्पटदिति। पटत्पटेति करोति। नित्य- वीप्सयोरिति द्विवचनम्। यदा तु समुदायानुकरणं तदा भवत्येव पूर्वेण पररूपं पटत्पटेति करोति॥ नित्यमाम्रेडिते डाचि ॥ १०० ॥ अव्यक्तानुकरणास्यातो ऽन्त्यस्येति चानुवर्तते। डाच्परं यदाम्रेडितं तस्मि- न्पूर्वस्याव्यक्तानुकरणास्याच्छब्दस्य योऽन्त्यस्तकारस्तस्य पूर्वस्य परस्य चाडाच्य वर्णस्य नित्यं पररूपमेकादेशो भवति। पटपटा करोति। दमदमा करोति *। पटदित्यस्मादव्यक्तानुकरणादिति डाचि विहिते डाचि बहुलमिति द्विवचनं तच्च टिलोपात्पूर्वमेवेष्यते॥ अकः सवर्णे दीर्घः ॥ १०१ ॥ अकः सवर्णे ऽचि परतः पूर्वपरयोः स्थाने दीर्घ एकादेशो भवति। दण्डा- ग्रम्। दधीन्द्रः। मधूदके। होतॄश्यः। अक इति किम्। अग्नये। सवर्णेइति किम्। दध्यत्र। अचीत्येव। कुमारि शेते। नाज्झलावित्यत्र यदजिति प्रत्या- हारग्रहणं तत्र ग्रहणकशास्त्रस्यानभिनिवृत्तत्वात्सवर्णा न गृह्यन्त इति सवर्ण- त्वमीकारशकारयोरप्रतिषिद्धम्॥ सवर्णदीर्घत्वे ऋति ॠ वा वचनम् ॥ * ॥ ऋति सवर्णे परभूते तत्र ॠ वा भवतीति वक्तव्यम्। होतृ ऋकारः, होतॄ- कारः। यदा न ॠ तदा दीर्घ एव होतॄकारः॥ ऌति ॡ वा वचनम् ॥ * ॥ ऌति सवर्णे परतो ॡ वा भवतीति वक्तव्यम्। होतृ ऌकारः। होतॡकारः। होतॄकारः। ॠकारऌकारयोः। सवर्णविधिरुक्तो दीर्घपक्षे तु समुदायान्तरतमस्य सवर्णस्य दीर्घस्याभावात् ॠकारः क्रियते॥ प्रथमयोः पूर्वसवर्णः ॥ १०२ ॥ अक इति दीर्घ इति वर्तते। प्रथमाशब्दो विभक्तिविशेषे रूढस्तत्सा- हचर्यात् द्वितीयापि प्रथमेत्युक्ता। तस्यां प्रथमायां द्वितीयायां च विभक्तावचि अकः पूर्वपरयोः स्थाने पूर्वसवर्णदीर्घ एकादेशो भवति। अग्नी। वायू। वृक्षाः।

• मटमटाकरोतीत्यधिकं पुस्तकान्तरे

॥ काशिका ॥ ६ ॥ १ ॥ ५१३ पृक्षाः । वृक्षात् । प्लक्षात् । अतो गुण इति यदकारे पररूपं तदकः सवर्णे दीर्घ- त्वमेव बाधते, न तु पूर्वसवर्णदीर्घत्वं, पुरस्तादपवादा अनन्तरान्विधीन्बाध- न्तइति । अचीत्येव । वृक्षः । प्लक्षः । अक इत्येव । नावौ । पूर्वसवर्णग्रहणं किम् । अग्नी इत्यत्र पक्षे परसवर्णो मा भूत् । दीर्घग्रहणं किम् । त्रिमात्रे स्थानिनि त्रिमात्रादेशनिवृत्त्यर्थम् ॥ तस्माच्छसो नः पुंसि ॥ १०३ ॥ तस्मात्पूर्वसवर्णदीर्घादुत्तरस्य शसो ऽवयवस्य सकारस्य पुंसि नकारा- देशो भवति । वृक्षान् । अग्नीन् । वायून् । कर्तॄन् । हर्तॄन् । षण्डकान् । स्थू- रान् । बारकान्पश्य । सर्वएते पुल्लिङ्गविशिष्टं स्वार्थं प्रतिपादयन्ति । इह तु चञ्चेव चञ्चा । लुम्मनुष्यइति कनो लुपि कृते लुपि युक्तवद् व्यक्तिवचनेइति पुंसोपि स्त्रीलिङ्गता, तेन नत्वं न भवति, चञ्चाः पश्य, वधिकाः पश्येति । तस्मादिति किम् । शतांश्चरतो गाः पश्य । शस इति किम् । वृक्षाः । प्लक्षाः । पुंसीति किम् । धेनूः । बह्वीः । कुमारीः ॥ नादिचि ॥ १०४ ॥ अवर्णादिचि पूर्वसवर्णदीर्घो न भवति । वृक्षौ । प्लक्षौ । खट्वे । कुण्डे । आदिति किम् । अग्नी । इचीति किम् । वृक्षाः ॥ दीर्घाज्जसि च ॥ १०५ ॥ दीर्घाज्जसि इचि च परतः पूर्वसवर्णदीर्घो न भवति । कुमार्यौ । कुमा- र्यः । ब्रह्मबन्ध्वौ । ब्रह्मबन्ध्वः ॥ वा छन्दसि ॥ १०६ ॥ दीर्घाच्छन्दसि विषये जसि च इचि च परतो वा पूर्वसवर्णदीर्घो न भव- ति । मातीश्चतस्रः । पिण्डीः । माहतीश्चतस्रः । पिण्ड्यः । वाराही । उपा- नही । वाराह्यौ । उपानह्यौ ॥ अमि पूर्वः ॥ १०७ ॥ अक इत्येव । अमि परतो ऽकः पूर्वपरयोः स्थाने पूर्व एकादेशो भवति । वृक्षम् । प्लक्षम् । अग्निम् । वायुम् । पूर्वग्रहणं किम् । पूर्व एव यथा स्यात्, पूर्वसवर्णो ऽन्तरतमो मा भूदिति । कुमारीमित्यत्र हि त्रिमात्रः स्यात् । वा छन्दसीत्येव । शम्यँ च । शम्यं च । गौर्यँ च । गौर्यं च ॥ संप्रसारणाच्च ॥ १०८ ॥ पूर्व इत्येव । संप्रसारणादचि परतः पूर्वपरयोः स्थाने पूर्व एकादेशो भवति । यजि । इष्टम् । वपि । उप्तम् । ग्रहि । गृहीतम् । संप्रसारणविज्ञान- ३३

हरणम्? Or खीशब्दस्योदाहरणम्`? In standard Kāśikā: "खीशब्दस्योदाहरणम् । सखं क्षेत्रं वसतीति सखस्, तमिच्छतीति क्यच् सखीयति ।" Wait, let's look at each word in Line 25:

• खीशब्दस्योदाहरणम् । (Wait, does it have खीशब्दस्योदाहरणम् or खिशब्दस्योदाहरणम्? It has a dirgha: खीशब्दस्योदाहरणम् ।)
• सखं क्षेत्रं वसतीति -> wait, is there an anusvara on सख? सखं क्षेत्रं वसतीति
• सखस्समितिच्छतीति? Look at: सखस्, तमिच्छतीति -> सखस्तमिच्छतीति or सखस्समितिच्छतीति? In the print: सखस्तमिच्छतीति? Look at the conjunct: स्त then मि च्छ ती ति -> सखस्तमिच्छतीति!
• क्यच् सखीयति । -> wait, does it say सखीयति or सखीयात? It ends with सखीयति ।

Line 26: सखीयतेः क्विप् सखीस्त

॥ काशिका ॥ ६ ॥ १ ॥ ५१५

अथोवाद्यपूर्वस्य योशीत्यस्मिन्नपि उत्वं विधीयते । रुत्वमस्याश्रयत्वात्पूर्वत्रासि- द्धमित्यसिद्धं न भवति । अत इति किम् । अग्निरत्र । तपरकरणं किम् । वृक्षा अत्र । सानुबन्धग्रहणं किम् । स्वरत्र । प्रातरत्र । अत इत्येव । वृक्ष इह । तस्यापि तपरत्वादत्र न भवति । वृक्ष आश्रितः । अप्लुतादिति किम् । सुश्रोता३ अत्र न्वसि । अप्लुत इति किम् । तिष्ठतु पय आ३इश्विन् । अत्र प्लुतस्यासिद्धत्वादुत्वं प्राप्नोतीत्यप्लुतादप्लुत इत्युच्यते ॥ हशि च ॥ ११४ ॥ हशि च परतो ऽत उत्तरस्य रोरुकारादेशो भवति । पुरुषो याति । पुरुषो हसति । पुरुषो ददाति ॥ प्रकृत्या ऽन्तःपादमव्यपरे ॥ ११५ ॥ एङो ऽतीत्येव । एह इति यत्पञ्चम्यन्तमनुवर्त

५१६ ॥ काशिका ॥ ६ । १ ॥ आपोजुषाणोवृष्णोवर्षिष्ठेऽम्बेऽम्बालेऽम्बिकेपूर्व्वे ॥ ११८ ॥ यजुषीत्येव । आपो जुषाणो वृष्णो वर्षिष्ठे इत्येते शब्दा अम्बे अम्बाले इत्येतौ च यावम्बिकेशब्दात्पूर्व्वौ यजुषि पठितौ ते अति परतः प्रकृत्या भवन्ति । आपो अस्मान्मातरः शुन्धयन्तु । जुषाणो अप्तुराज्यस्य । वृष्णो अंशुभ्यां गभ- स्तिभिः । वर्षिष्ठे अधि नाके । अम्बे अम्बाले अम्बिके । यजुषीदमीदृशमेव पठ्यते । अस्मादेव निपातनादम्बार्थनद्योर्ह्रस्व इति ह्रस्वत्वं न भवति ॥ अङ्गइत्यादौ च ॥ ११९ ॥ अङ्गशब्दे य एङ् तदादौ चाकारे यः पूर्वः स यजुषि विषये ऽति प्रकृ- त्या भवति । ऐन्द्रः प्राणो अङ्गेअङ्गे अदीध्यत् । ऐन्द्रः प्राणो अङ्गेअङ्गे निधी- [L11

कुमारि ऋश्यः । होतृ ऋश्यः † । ऋतीति किम् । खट्वेन्द्रः ।"

Check L30: "अक इति किम् वृक्षावृश्यः । सवर्णार्थमनिगर्थं च वचनम् ॥"

Check L31: Footnotes: "* यल्लक्षणः । पा० २ ।" "† पोतृ ऋश्य इत्यधिकं पुस्तकान्तरे ।"

Everything matches the requested format precisely.॥ काशिका ॥ ६ ॥ १ ॥ ५१९ रन्द्रशब्दस्ये ऽचि परतो गोर्नित्यमवङादेशो भवति । गवेन्द्रः । गवेन्द्र- मन्तःस्वरः * ॥ प्लुतप्रगृह्या अचि ॥ १२५ ॥ प्लुताश्च प्रगृह्याश्चाचि प्रकृत्या भवन्ति । देवदत्ता३ अत्र न्वसि । यज्ञ- दत्ता३ इदमानय । दूराद्धाते प्लुतः सिद्धः । प्रगृह्याः । अग्नी इति । वायू इति । खट्वे इति । माले इति । अचीत्यनुवर्त्तमाने पुनरच्ग्रहणमादेशनिमित्त- स्याचः परिहारार्थम् । तेनेह न भवति । जानु उ अस्य रुजति, जान्वस्य रुजति । प्र

५१२ ॥ काशिका ॥ ६ । १ ॥ अप्लुतवदुपस्थिते ॥ १२९ ॥ उपस्थितं नामानार्षे इतिकरणः समुदायादवच्छिद्य पदं येन स्वरूपे ऽवस्थाप्यते तस्मिन्परतो ऽप्लुतवद्भवति। प्लुतकार्यं प्रकृतिभावं न करोति। सुश्लोका३ इति, सुश्लोकेति। सुमङ्गला३ इति, सुमङ्गलेति। वत्करणं किम्। अप्लुतइत्युच्यमाने प्लुत एव प्रतिषिध्यते। तत्र को दोषः। प्रगृह्याश्रये प्रकृतिभावे प्लुतस्य श्रवणं न स्यात्। अग्नी३ इति। वायू३ इति॥ ई३ चाक्रवर्मणस्य ॥ १३० ॥ ई३ कारः प्लुतो ऽवि परतश्चाक्रवर्मणस्याचार्यस्य मतेनाप्लुतवद्भवति। अस्तु हीत्यब्रवीत्। अस्तु ही३ इत्यब्रवीत्। चिनु हीद्रम्। चिनु ही३ इदम्। चाक्र- वर्मणग्रहणं विकल्पार्थं तदुपस्थिते निवृत्त्यर्थम् अनुपस्थिते प्राप्त्यर्थमित्युभयत्र विभाषेयम्। इकारादन्यत्राप्ययमप्लुतवद्भाव इष्यते। अशा३ दयम् अशेषम्॥ दिव उत् ॥ १३१ ॥ एङः पदान्तादतीत्यतः पदग्रहणमनुवर्तते। दिव इति प्रातिपदिकं गृह्यते न धातुः, सानुबन्धकत्वात्। दिवः पदस्य उकारादेशो भवति। दिवि कामो यस्य, द्युकामः। द्युमान्। विमलद्यु दिनम्। द्युभ्याम्। द्युभिः। निरनुबन्धकग्रहणादिह न भवति। अक्षद्यूभ्याम्, अक्षद्यूभिरिति। तपरकरण- मूठो निवृत्त्यर्थं द्युभ्यां द्युभिरिति। अत्र हि परत्वादूठ् प्राप्नोति। पदस्येति किम्। दिवौ। दिवः॥ एतत्तदोः सु लोपो ऽकोरनञ्समासे हलि ॥ १३२ ॥ एतत्तदौ यावककारौ नञ्समासे न वर्तेते तयोर्यः सुशब्दः यश्च तयोः सुशब्दो यस्तदर्थेन संबद्धस्तस्य संहितायां विषये हलि परतो लोपो भवति। एष ददाति। स ददाति। एष भुङ्क्ते। स भुङ्क्ते। एतत्तदोरिति किम्। यो ददाति। यो भुङ्क्ते। सुग्रहणं किम्। एतौ गावौ चरतः। अकोरिति किम्। एषको वदति। सको ददाति। तन्मध्यपतितस्तद्ग्रहणेन गृह्यतइति रूपभेदेपि साकच्कावेतत्तदावेव भवतः। अनञ्समासइति किम्। अनेषो ददाति। असो ददाति। उत्तरपदार्थप्रधा- नत्वादनञ्समासस्यैतत्तदोरेवात्र संबद्धः सुशब्दः। हलीति किम्। एषोत्र। सोऽत्र॥ स्यश्छन्दसि बहुलम् ॥ १३३ ॥ स्य इत्येतस्य छन्दसि हलि परतो बहुलं सोर्लोपो भवति। इषं स्य वाजी शिपणिं तुरण्यति ग्रीवायां बद्धो अपिकक्षआसनि। एष स्य ते मधुमां इन्द्र सोमः। न च भवति। यन्न स्यो निपतितः॥

or य भ क्त? Wait! Look at the first letter: य, second is भ, third is क्त? अभक्तश्च सुडित्युक्तं! YES! Look: Line 11 said: कात्पूर्वग्रहणं सुटो ऽभक्तत्वज्ञापनार्थम् And line 22 says: भ्यासौ। अभक्तश्च सुडित्युक्तं ततः सकारादुत्तरावडभ्यासावनिष्ठे देशे स्या- YES! अभक्तश्च सुडित्युक्तं! Look at the image: भ्यासौ । अभक्तश्च सुडित्युक्तं! First letter is clearly अ, then भ, then क्त, then श्च: अभक्तश्च! AMAZING!

Line 23: ताम्। एतस्मिंस्तु सत्यत एव वचनात् कृतयोरडभ्यासयोस्तद्द्व्यवायेऽपि सुट् Wait, look at सत्यत एव वचनात्: सत्यत एव वचनात् or सत्यस्मादेव वचनात्? Letters: स त्य त ए व व च ना त् -> सत्यत एव वचनात्. Then: कृतयोरडभ्यासयोस्तद्द्व्यवायेऽपि सुट्

५२० ॥ काशिका ॥ ६ । १ ॥ भवति । तन्न नः संस्कृतम् । तन्न नः परिष्कृतम् । तन्न न उपस्कृतम् । समुदि- तमित्यर्थः ॥ उपात्प्रतियत्नवैकृतवाक्याध्याहारेषु ॥ १३९ ॥ सतो गुणान्तराधानमाधिक्याय वृद्धस्य वा तादवस्थ्याय समीहा प्रति- यत्नः । विकृतमेव वैकृतम् । प्रज्ञादित्वादण् । गम्यमानार्थस्य वाक्यस्य स्वरूपे- णोपादानं वाक्यस्याध्याहारः । एतेष्वर्थेषु गम्यमानेषु करोतौ धातौ परत उपात् सुट् कात्पूर्वो भवति । प्रतियत्ने तावत् । एधोदकस्योपस्कुरुते । काष्ठगुडस्यो- पस्कुरुते । वैकृते । उपस्कृतं भुङ्क्ते । उपस्कृतं गच्छति । वाक्याध्याहारे । उप- स्कृतं जल्पति । उपस्कृतमधीते । एतेष्विति किम् । उपकरोति । किरतौ लवने ॥ १४० ॥ उपादित्येव । उपादुत्तरस्मिन्किरतौ धातौ लवनविषये सुट् कात्पूर्वो भवति । उपस्कारं मद्राका लुनन्ति । उपस्कारं काश्मीरका लुनन्ति । विक्षिप्य लुनन्तीत्यर्थः ॥ णमुलञ्च वक्तव्यः ॥ * ॥ लवन इति किम् । उपकिरति देवदत्तः ॥ हिंसायां प्रतेश्च ॥ १४१ ॥ किरतावित्येव । उपात्प्रतेश्चोत्तरस्मिन्किरतौ विषये सुट् कात्पूर्वो भव- ति । उपस्कीर्णं हं ते वृषल भूयात् । प्रतिस्कीर्णं हं ते वृषल भूयात् । तथा ते वृषल विक्षेपो भूयाद् यथा हिंसामनुबध्नातीत्यर्थः । हिंसायामिति किम् । प्रतिकीर्णम् ॥ अपाच्चतुष्पाच्छकुनिष्वालेखने ॥ १४२ ॥ किरतावित्येव । अपादुत्तरस्मिन्किरतौ चतुष्पाच्छकुनिषु यदालेखनं तस्मिन् विषये सुट् कात्पूर्वो भवति । अपस्करते वृषभो हृष्टः । अपस्करते कुक्कुटो भक्ष्यार्थी । अपस्करते श्वा चाश्रयार्थी । आलिख्य विक्षिपतीत्यर्थः । चतुष्पाच्छकुनिष्विति किम् । अपकिरति देवदत्तः ॥ हर्षजीविकाकुलायकरणे- ष्विति वक्तव्यम् ॥ * ॥ इह मा भूत् । अपकिरति श्वा ओदनपिण्डमाशितः ॥ हर्षजीविकाकुलायकरणेष्वेव किरतेरात्मनेपदस्योपसंख्यानम् ॥ * ॥ कुस्तुम्बुरूणि जातिः ॥ १४३ ॥ कुस्तुम्बुरूणीति सुट् निपात्यते जातिश्चेद्भवति । कुस्तुम्बुरुर्नौषधि- जातिः । धान्यकम् । तत्फलान्यपि कुस्तुम्बुरूणि । सूत्रनिर्देशे नपुंसकलिङ्गमवि- वक्षितम् । जातिरिति किम् । कुत्सितानि तुम्बुरूणि कुतुम्बुरूणि तुम्बुरुशब्दे- नात्र तिन्दुकीफलान्युच्यन्ते, समासेन तेषां कुत्सा ॥ अपरस्पराः क्रियासातत्ये ॥ १४४ ॥

॥ काशिका ॥ ६ । १ ॥ ४२१

••• अपरस्परा इति सुट् निपात्यते क्रियासातत्ये गम्यमाने । अपरस्पराः सार्था गच्छन्ति । सन्ततमविच्छेदेन गच्छन्तीत्यर्थः । क्रियासातत्येति किम् । अपरपराः सार्था गच्छन्ति । अपरे परे च सकृदेव गच्छन्तीत्यर्थः । नात्र गम- नस्य सातत्यं प्रबन्धो विवक्षितः । किमिदं सातत्यमिति । सततस्य भावः सात- त्यम् । कथं सततम्, समस्ते विकल्पेन मकारलोपो विधीयते । लुम्पेदवश्यमः कृत्ये तुंकाममनसोरपि । समो वा हितततयोर्मांसस्य पचिद्युड्घवजोः ॥ गोष्पदं सेवितासेवितप्रमाणेषु ॥ १४५ ॥ गोष्पदमिति सुट् निपात्यते तस्य च षत्वं सेविते ऽसेविते प्रमाणे च विषये । गोष्पदो देशः । गावः पद्यन्ते यस्मिन् देशे स गोभिः सेवितो देशो गो- ष्पद इत्युच्यते । असेविते । अगोष्पदान्यरण्यानि । असेविते गोष्पदशब्दो न संभव- तीत्यगोष्पदशब्दार्थं निपातनम् । यद्येवं नार्थ एतेन, गोष्पदप्रतिषेधादगोष्पदं भविष्यति । सत्यमेतत् । यत्र तु सेवितप्रसङ्गोऽस्ति तत्रैव स्यादगोष्पदमिति । यत्र त्वत्यन्तासंभव एव तत्र न स्यादगोष्पदान्यरण्यानीति । असेवितग्रहणात्- त्तापि भवति । यानि हि महान्त्यरण्यानि येषु गवामत्यन्तासंभवस्तान्येवमु- च्यन्ते । प्रमाणे । गोष्पदमात्रं क्षेत्रम् । गोष्पदपूरं वृष्टो देवः । नात्र गोष्पदं स्वार्थप्रतिपादनार्थमुपादीयते, किं तर्हि क्षेत्रस्य वृष्टेश्च परिच्छेत्तुमियत्ताम् । सेवितासेवितप्रमाणेष्विति किम् । गोः पदं, गोपदम् ॥ आस्पदं प्रतिष्ठायाम् ॥ १४६ ॥ आत्म्यापनाय स्थानं प्रतिष्ठा, तस्यामास्पदमिति सुट् निपात्यते । आस्पदमनेन लब्धम् । प्रतिष्ठायामिति किम् । आपदात्, आपदम् ॥ आश्चर्यमनित्ये ॥ १४७ ॥ अनित्यतया विषयभूतया ऽद्भुतत्वमिह लक्ष्यते तस्मिन्नाश्चर्यं निपात्यते । चरेराङि चागुराविति यत्प्रत्यये कृते निपातनात्सुट् । आश्चर्यं यदि स भुञ्जी- त । आश्चर्यं यदि सो ऽधीयीत । चित्रमद्भुतमित्यर्थः । अनित्यइति किम् । आचर्यं कर्म शोभनम् ॥ वर्चस्के ऽवस्करः ॥ १४८ ॥ कुत्सितं वर्चो, वर्चस्कमवमलं, तस्मिन्नभिधेये ऽवस्कर इति निपात्यते । अवपूर्वस्य किरतेः कर्मणि ऋदोरप् इत्यप्, निपातनात्सुट् । अवकीर्यतइत्यव- स्करो ऽवमलम् । तत्सम्बन्धाद्देशोपि तथोच्यते । वर्चस्करइति किम् । अवकरः ॥ अपस्करो रथाङ्गम् ॥ १४९ ॥

३२२ ॥ काशिका ॥ ६ ॥ १ ॥ अपस्कर इति निपात्यते रथाङ्गं चेद्भवति । अपपूर्वात्किरतेश्चं दोरवित्यप्, निपातनात् सुट् । अपस्करो रथावयवः । रथाङ्गमिति किम् । अपकरः ॥ विष्किरः शकुनिर्ंविकिरो वा ॥ १५० ॥ विकिर इति किरतेर्विपूर्वस्येगुपधज्ञाप्रीकिरः कः इति कप्रत्यये विहिते सुट् निपात्यते शकुनिश्चेद्भवति । विष्किरशब्दाभिधेयो वा शकुनिर्भवति । सर्वे शकुनयो भक्ष्या विष्किराः कुक्कुटादृते । विष्किरो वा शकुनाविति वाग्रहणादेव सुड्विकल्पे सिद्धे विकिरग्रह- णमिह तस्यापि शकुनेरन्यत्र प्रयोगो मा भूत् ॥ ह्रस्वाच्चन्द्रोत्तरपदे मन्त्रे ॥ १५१ ॥ चन्द्रशब्दउत्तरपदे ह्रस्वात्परः सुडागमो भवति मन्त्रविषये । सुश्चन्द्रो नृष्चान् । ह्रस्वादिति किम् । सूर्धाचन्द्रमसाविव । मन्त्र इति किम् । सुचन्द्रा पौर्णमासी । उत्तरपदं समासएव भवतीति प्रसिद्धं, तत इह न भवति । शुक्र- मसि चन्द्रमसि ॥ प्रतिष्कशश्च कशेः ॥ १५२ ॥ कश गतिशासनयोरित्येतस्य धातोः प्रतिपूर्वस्य पचाद्यचि कृते सुट् निपात्यते, तस्यैव षत्वम् ॥ ग्राममद्य प्रवेक्ष्यामि भव मे त्वं प्रतिष्कशः । वार्ताऽपहरः सहायः पुरोयायी वा प्रतिष्कश इत्यभिधीयते । कशेरिति किम् । प्रतिगतः कशां, प्रतिकशो ऽश्वः । अत्र यद्यपि कशेरेव कशाशब्दस्त- थापि कशेरिति धातोस्पादानं तदुपसर्गस्य प्रतेः प्रतिपत्तयर्थम् । तेन धात्वन्ता- रोपसर्गाच्च भवति ॥ प्रस्कण्वहरिश्चन्द्रावृषी ॥ १५३ ॥ प्रस्कण्वो हरिश्चन्द्र इति सुट् निपात्यते ऋषी चेदभिधेयौ भवतः । प्रस्कण्व ऋषिः । हरिश्चन्द्र ऋषिः । हरिश्चन्द्रग्रहणमन्वर्थम् । ऋषी इति किम् । प्रकण्वो देशः । हरिचन्द्रो मायाकारः ॥ मस्करमस्करिणौ वेणुपरिव्राजकयोः ॥ १५४ ॥ मस्कर मस्करिन् इत्येतौ यथासंख्यं वेणौ परिव्राजके च निपात्येते । मकरशब्दो ड्युत्पन्नं प्रातिपदिकं तस्य वेणावभिधेये सुट् निपात्यते परिव्रा- जके ण्विनिरिति । मस्करो वेणुः । मस्करी परिव्राजकः । वेणुपरिव्राजकयोरिति किम् । मकरो ग्राहः । मकरी समुद्रः । के चित्पुनरत्र माङ्युपपदे करोतेः खष्वौ

No"? Wait! It has: [something smudged/cutoff] तस्वरः । लुनीतः । पुनीतः । तस्वरमाम्स्वरः [बाधते?] । Wait, between "तस्वरमाम्स्वरः" and "। लुनीतस्तराम्": There is "।" right after "तस्वरमाम्स्वरः ।"! And at the beginning of L32: There is a blot, then "तस्वरः ।" Wait, before "तस्वरः", is there a word or just ink mark? There's an ink mark on the margin, then "तस्वरः ।" Wait, why does it say "श्नास्वरं तस्वरः"? In Sanskrit: "श्नास्वरं तस्वरो [बाधते]" or "श्नास्वरं तस्वरः [बाधते]"? Here "बाधते" is omitted/understood: "धातुस्वरं श्नास्वरो बाधते । लुनाति । श्नास्वरं तस्वरः । लुनीतः । पुनीतः । तस्वरमाम्स्वरः । लुनीतस्तराम् । पुनीतस्तराम् ।" Look at L32: "तस्वरः । लुनीतः । पुनीतः । तस्वरमाम्स्वरः । लुनीतस्तराम् । पुनीतस्तराम् ।" Wait, look at the first word: Is it "तस्वरः" or "तस्वरैः"? There's a

word? Look at the right of "करणे ॥": "कारके ॥"? No, "करणे"? Wait, what is the word after "करणे ॥"? It is: "करणे" then a danda? No, look: "...पेटाबन्ताः करणे ।" and then: "करणे" is in the middle-right: Let's re-read: "...एव ॥ वेगवेदखेटपेटाबन्ताः करणे" Wait, after "करणे" there is: A word? "करणे" is followed by a space, then "..."? Wait, look at the letters: "वेगवेदखेटपेटाबन्ताः करणे" then there is "करणे ॥"? No! Look at: "वेगवेदखेटपेटाबन्ताः" Then: "करणे" Then: a word that looks like "कारके"? Or "करणे"? Wait, let's zoom in a lot on line 33: Line 33 begins: "एवान्तोदात्तः । गरो विषम् । अन्यत्राद्युदात्त एव ॥ वेगवेदखेटपेटाबन्ताः" Wait, does it say "वेगवेदखेटपेटाबन्ताः"? Let's trace the characters: वे - ग - वे - द - खे - ट - पे - टा - ब - न्दाः (or न्ताः) Then: 'क'

हलश्चेति घञन्ता एते करणे ऽन्तोदात्ता भवन्ति । भावे चाऽद्युदात्ता एव ॥ स्तुयुद्रुवश्छन्दसि ॥ उपसमस्तार्थमेतत् । परिस्तुत् । संयुत् । परिद्रुत् ॥ वसेनिः स्तोत्रे ॥ स्तोत्रं साम । तत्स्थो वसेनिशब्दोऽन्तोदात्तो भवति, अन्यत्र मध्योदात्तः ॥ श्वे दरः ॥ श्वे ऽभिधेये दरशब्दोन्तोदात्तो ऽन्यत्राबन्तत्वादाद्युदात्तः ॥ शाम्प्रतापौ भावगर्हायाम् ॥ अन्तोदात्ता, वन्यत्राद्युदात्तौ ॥ उत्तमशश्वत्तमशब्दौ सर्वत्र ॥ के चित्तु भावगर्हायामित्यत्राप्यनुवर्त्तयन्ति ॥ भंत्तमन्धोग देहा ॥ इते घञन्ता भविव्यन्तोपि घञन्त एव । एरच्प्रत्यन्तानमिति वचनात् ॥ अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः ॥ १६१ ॥ उदात्त इति वर्तते । यस्मिन्ननुदात्ते परत उदात्तो लुप्यते तस्यानुदात्त- स्यादिरुदात्

५२६ ॥ काशिका ॥ ६ । १ । कितः ॥ १६५ ॥ तद्धितस्येत्येव । तद्धितस्य कितोरन्त उदात्तो भवति । नडादिभ्यः फक् । नाडायनः । चारायणः । प्रामहतेष्ठक् । प्राह्तिकः । शालालिकः ॥ तिसृभ्यो जसः ॥ १६६ ॥ तिसृभ्य उत्तरस्य जसोऽन्त उदात्तो भवति । तिस्रस्तिष्ठन्ति । उदात्तस्व- रितयोर्यणः स्वरितोऽनुदात्तस्येत्यस्यापवादः । शसि उदात्तयणो हल्पूर्वादिति सिद्धे ऽन्यत्र बहुवचने षट्चतुर्भ्यश्चेति हलादिरिति विधानाज्जसेव लभ्यत इति जस्ग्रहणमुपसमस्तार्थमेकद्वल्लि । अतितिस्रावित्यत्र स्वरो मा भूदिति ॥ चतुरः शसि ॥ १६७ ॥ चतुरः शसि परतो ऽन्त उदात्तो भवति । चतुरः पश्य * । चतस्रादेशे चाद्युदात्तनिपातनाद्यादेशस्य च पूर्वविधौ स्थानिवद्भावादयं स्वरो न भवति चतस्रः पश्येति ॥ सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः ॥ १६८ ॥ साविति सप्तमीबहुवचनस्य सुप्शब्दस्य ग्रहणम् । तत्र सौ य एकाच् तस्मा- त्परा तृतीयादिर्विभक्तिरुदात्ता भवति । वाचा । वाग्भ्याम् । वाग्भिः । वाग्भ्यः । याता । याद्द्भ्याम् । याद्भिः । साविति किम् । राज्ञा । राज्ञे । एकाच इति किम् । हरि- णा । गिरिणा । राजसु । तृतीयादिरिति किम् । वाचे । वाचः । विभक्तिरिति किम् । वाक्तरा । वाक्तमा । सप्तमीबहुवचनस्य ग्रहणादिह न भवति त्वया मयीति ॥ अन्तोदात्तादुत्तरपदान्यतरस्यामनित्यसमासे ॥ १६९ ॥ एकाच इति वर्तते, तृतीयादिर्विभक्तिरिति च । नित्यशब्दः स्वर्यते । तेन नित्याधिकारविहितः समासः पर्युदस्यते । नित्यसमासादन्यत्रानित्यसमासे यदुत्तरपदमन्तोदात्तमेकाच्च तस्मात्परा तृतीयादिर्विभक्तिरन्यतरस्यामुदात्ता भवति । परमवाचा । २ । परमवाचे । २ । परमत्वचा । २ । परमत्वचे । २ । यदा विभक्तिरुदात्ता न भवति तदा समासान्तोदात्तत्वमेव । अन्तोदात्तादिति किम् । प्रावाचा । सुवाचा । सुत्वचा । तत्पुरुषोयम् । तत्र तत्पुरुषे तुल्यार्थ- तृतीयासप्तम्युपमानाव्ययेति पूर्वपदप्रकृतिस्वरः । उत्तरपदग्रहणमेकाच्त्वेनोत्तर- पदं विशेषयितुम् । अन्यथा हि समासविशेषणमेतत्स्यात् । तत्र शुन कर्णे श्वाक्ष्ण्वित्यत्रैवायं विधिः स्यात् । अनित्यसमासादिति किम् । अग्निचित्ता । सोम- सुता । उपपदमतिङ् इत्ययं नित्यं नित्याधिकारे समासो विधीयते । तत्र गतिकारकोपपदात् कृदित्युत्तरपदप्रकृतिस्वरेण चित् शब्द उदात्तः । मद्गु भिन्न-

• चतुरो वेशीत्यपि पुस्तकान्तरे ।

द्भावेन नित्यसमासस्तत्र भवत्येव विकल्पः। यद्वाचा ब्राह्मणेन, सुवाचा ब्राह्मणेनेति। बहुव्रीहौ नञ्सुभ्यामित्युत्तरपदान्तोदात्तत्वं भवति ॥ अञ्चेश्छन्दस्यसर्वनामस्थानम् ॥ १७० ॥ अञ्चेः परा ऽसर्वनामस्थानविभक्तिरुदात्ता भवति छन्दसि विषये। इन्द्रो दधीचो अस्थभिः। धाविति पूर्वपदान्तोदात्तत्वं प्राप्तम्। तृतीयादि- रिति वर्तमाने शसोऽपि परिग्रहार्थमसर्वनामस्थानग्रहणम्। इहापि यथा स्यात् प्रतीचो बाहूनतिभङ्ग्ध्वेवामिति ॥ ऊडिदम्पदाद्यप्पुम्रैदिभ्यः ॥ १७१ ॥ ऊठ् इदम् पदादि अप् पुम् रै दिव् इत्येतेभ्यो ऽसर्वनामस्थानविभक्ति- रुदात्ता भवति। ऊठ्। पृष्ठौहः। पृष्ठौहा। ऊठ्युपधायहणं कर्तव्यमिह मा भूत्। चतस्रुणा। चतसृणे। इदम्। आभ्याम्। एभिः। अन्तोदात्तादित्यधि- कारादन्वादेशे न भवति। अथो आभ्यां निपुणमधीतमिति। पदादयः पद्धूचोमासित्येवमादयो निशपर्यन्ता इह गृह्यन्ते। निपदाश्चतुरो जहि। या हृत्सु धावति। असन्प्रभृतिभ्यो विभक्तिरनुदात्तैव भवति। ग्रीवायां बद्धो अपि कक्ष्यासनि। मत्स्यं न दीनमुदनि क्षियन्तम्। अप्। अपः पश्य। अद्भिः। द्भ्यः। पुम्। पुंसः। पुम्भ्याम्। पुम्भ्यः। पुंसा। पुंसे। रै। रायः पश्य। राभ्याम्। राभिः। दिव्। दिवः पश्य। दिवा। दिवे॥ अष्टनो दीर्घात् ॥ १७२ ॥ अष्टनो दीर्घान्तादसर्वनामस्थानविभक्तिरुदात्ता भवति। अष्टाभिः। अष्टाभ्यः। अष्टासु। घृतादिपाठादष्टन्शब्दोऽन्तोदात्तस्तत्र झल्युपोत्तममित्य- स्यापवादो विभक्तेरुदात्तत्वं विधीयते। दीर्घादिति किम्। अष्टसु प्रक्रमेषु ब्राह्मणोऽग्नीनादधीत। इदमेव दीर्घग्रहणमष्टन आत्वविकल्पं ज्ञापयति कृता- त्त्वस्य च षट्संज्ञां ज्ञापयति। अन्यथा ह्यात्वपक्षे सावकाशो ऽष्टनः स्वरः पर- त्वादनात्वपक्षे षट्स्वरेण बाध्येतति किं दीर्घग्रहणेन ॥ शतुरनुमो नद्यजादी ॥ १७३ ॥ अन्तोदात्तादिति वर्तते। अनुमो यः शतृप्रत्ययस्तदन्तादन्तोदात्तात्परा नदी अजादिविभक्तिरसर्वनामस्थानमुदात्ता भवति। तुदती। नुदती। लुनती। पुनती। तुदता। नुदता। लुनता। पुनता। अनुमो इति किम्। तुदन्ती। नुदन्ती। अत्राप्युपदेशादिति लसार्वधातुकानुदात्तत्वे एकादेशस्वरेणैकादेश उदात्तेनोदात्त इत्युदात्तत्वं तस्य पूर्वत्रासिद्धत्वं नैव्यास्रति शबन्तमन्तोदात्तं भवति। नद्यजादौ इति किम्। तुदद्भ्याम्। तुदद्भ्यः। तुदद्भिः। अन्तो-

५२८ ॥ काशिका ॥ ६ ॥ १ ॥ उदात्तादित्येव । ददती । दधती । नाभ्यस्तानामादिरित्याद्युदात्तावेतो ॥ बृह- न्महतोश्चोपसंख्यानम् ॥ * ॥ बृहती । महती । बृहता । महता ॥ उदात्तयणो हल्पूर्वात् ॥ १७४ ॥ उदात्तस्थाने यो यण् हल्पूर्वस्तस्मात्परा नदी अजादिर्या ऽसर्वनामस्था- नविभक्तिरुदात्ता भवति । कर्त्री । हर्त्री । प्रलवित्री । प्रसवित्री । कर्त्रे । हत्रे । प्रलवित्र्या । प्रसवित्र्या । तृजन्ता एते ऽन्तोदात्ताः । उदात्तयणं किम् । कर्त्री । हर्त्री । कर्त्रा । हत्रा । तृन्नन्तोयमाद्युदात्तः । हल्पूर्वादिति किम् । वहन्ति नावा ब्राह्मण्या । नकारग्रहणं च कर्तव्यम् ॥ * ॥ वाक्पत्नीयं कन्या ॥ नोङ् धात्वोः ॥ १७५ ॥ ऊङो धातोश्च य उदात्तयण् हल्पूर्वस्तस्मात्परा ऽजाद्यसर्वनामस्थान- विभक्तिर्नोदात्ता भवति । ब्रह्मबन्ध्वा । ब्रह्मबन्ध्वे । वीरबन्ध्वा । वीरबन्ध्वे । ऊङ् प्रत्ययस्वरेणोदात्तः । तेन सह य एकादेशः सोप्युदात्त इति उदात्तयण्का- रस्तस्मादुदात्तत्वे प्रतिषिद्धे उदात्तस्वरितयोर्यणः । स्वरितोनुदात्तस्येति विभ- क्तिः स्वर्यते । धातुयणः खल्वपि । सङ्खल्वा । सङ्खल्वे । खलप्वे । क्विबन्तस्य कृदुत्तरपदप्रकृतिस्वरेणान्तोदात्तस्य ओः सुपि यणादेशः ॥ ह्रस्वनुड्भ्यां मतुप् ॥ १७६ ॥ अन्तोदात्तादित्येव । ह्रस्वान्तादन्तोदात्तान्नुटश्च परो मतुब् उदात्तो भवति । अग्निमान् । वायुमान् । कर्तृमान् । हर्तृमान् । नुटः खल्वपि । अक्षवन्तः । शीर्ष्वन्तः । अन्तोदात्तादित्येव । वसुमान् । वसुशब्द आद्युदात्तस्तस्मान्मतुप् अनुदात्त एव भवति । यत्र च स्वरविधौ व्यञ्जनमविद्यमानवदित्येषा परिभाषा नाश्रीयते नुड्ग्रहणात् तेन महत्वानित्यत्र न भवति ॥ रेशब्दाच्च मतुप उदा- त्त्वं वक्तव्यम् ॥ * ॥ वारेवान् ॥ रेश्च प्रतिषेधो वक्तव्यः ॥ * ॥ चित्रतीर्या- न्यानुवाक्या भवन्तीति ॥ नामन्यतरस्याम् ॥ १७७ ॥ ह्रस्वग्रहणमनुवर्तते मतुब्ग्रहणं च । तेन मतुपा ह्रस्वो विशेष्यते मतुपि यो ह्रस्वस्तदन्तादन्तोदात्तादन्यतरस्यां नाम् उदात्तो भवति । अग्नीनाम् । वायूनाम् । कर्तॄणाम् । मतुपा ह्रस्वविशेषणं किम् । भूतपूर्वेपि ह्रस्वे यथा- स्यात् । अन्यथा हि साम्प्रतिकएव स्यात् तिसृणां चतसृणामिति । सनुट्कस्य ग्रहणं किम् । धेन्वाम् । शक्त्याम् । उदात्तयणो हल्पूर्वादित्ययमन्तोदात्तः । ह्रस्वादित्येव । कुमारीणाम् । अन्तोदात्तादित्येव । त्रपुषाम् । वसूनाम् ॥ ङ्याप्छन्दसि बहुलम् ॥ १७८ ॥