मुकुन्दमाला स्तोत्रम् (कुलशेखर आलवार - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

104 मुकुंदमाल स्वामि : नीवु बागुग परिशीलिंचि प्रपंचमु तुच्छमनि भाविंचि तिवि. नायंड जेरितिवि; संतोशमु. नीकेमि कावलेनु? कुलशेखरुलु : स्वामि! नाकेमियु वलसिनदि लेदु. स्वामि : अयिननु चेप्पुमु. कुल : ना चेतुलु इतर कार्यमुलनु जेयक नी कंजलि घटिंप वलयुनु. शिरमु वंगि युंडवलयुनु. भगवंतुनि सदा तलचुचुंडुटचेत शरीरमु रोमां चमुतो गूडिनदिग नुंडवलयुनु. अय्यो! यिन्नि दिनमुलु भगवंतुनि दलपकुंटिनिगदा यनि चिंतिं चुट चेत भयमु गलिगि मऱियुनु भगवद्भक्ति गलिगि अंदुचेत कंठमुन गद्गदस्वरमु कलगवलयुनु. भगवंतुनि दर्शितंचुट चेतनु, ध्यानिंचुटचेतनु कन्नुललो आनंदबाष्पमुलु कलगवलयुनु. सर्व कालमुल यंदुनु नीयोक्क चरणकमलद्वयमु योक्क ध्यानमु अनु नमृतमुनु पानमु चेय वलयुनु. ओ पुंडरीकाक्षा! मा की रीति जीवितमु जरुगवलयुनु. 21 हे गोपालक हे कृपाजलनिधे हे सिंधुकन्यापते हे कंसांतक हे गजेंद्रकरुणापारीण हे माधव हे रामानुज हे जगत्त्रयगुरो हे पुंडरीकाक्ष मां हे गोपीजननाथ पालय परं जानामि न त्वां विना. हे गोपालक=ओ पशुपुलनु पालिंचुवाडा (गोशब्दमुनकु भूमि यनियु नर्थमु), हे कृपाजलनिधे=दयकु समुद्र मयिनवाडा, हे सिंधुकन्यापते=समुद्रुनि कूतुरगु लक्ष्मीदेविकि प्रियुडा, हे

ముకుందమాల 105 కంసాంతక=ఓ కంసుని సంహరించిన కృష్ణమూర్తీ, హే గజేంద్రకరుణా పారీణ=గజేంద్రునియొక్క దుఃఖమును పోగొట్టి దరిజేర్చిన వాడా, హే మాధవ=ఓ లక్ష్మీవల్లభుడా, హే రామానుజ=ఓ బలరాముని తమ్ముడా, హే జగత్త్ర్యయగురో=ఓ ముల్లోకములనేలువాడా, హే పుండరీకాక్ష=ఓ తెల్లదా మరలవంటి నేత్రములు గలవాడా, హే గోపీ జననాథ=ఓ గోపస్త్రీప్రియుడా, మాం=నన్ను (త్వం=నీవు), పాలయ=కాపాడుము, త్వాం వినా=నిన్ను దప్ప, పరం=ఇంకొకనిని (అహం=నేను), న జానామి=ఎఱుగను. ఓ గోపాలక! ఓ కృపాజలనిధీ! ఓ సింధుకన్యాపతీ! ఓ కంసాంతకా! ఓ గజేంద్రవరదా! ఓ మాధవా! ఓ రామానుజా! ఓ జగత్త్ర్యయగురూ! ఓ పుండరీకాక్షా! ఓ గోపీజననాథా! నన్ను గాపాడుము. నిన్ను దప్ప నితరము నెఱుంగను. (ఇది నిత్య మనుసంధానము చేయదగిన శ్లోకము.) స్వామి : అంజలిబద్ధుడవై శిరము వంచి రోమాంచముతోడను, దగ్గుతికగల కంఠము తోడను, ఆనందబాష్పముల తోడను, నా పాదధ్యానము సేయుచు కాలము గడు పవలయు నంటివి. వారు వారు వచ్చి తమ మనసు నర్పించి నన్ను వరము లడుగుచుండుట, నే నా మనసు నంగీకరించివారి వారి మనోరథము లీడేర్చుచుండుట యనునదియేనా నా కార్యము? కులశేఖరులు : స్వామీ! నీవు గోపాలకుడవు గదా! గోశబ్దముచేత చెప్ప బడు జీవాత్మలకు అనగా బ్రహ్మమొదలు చీమవఱకు గల సకలప్రాణుల కెల్ల పాలకుడవు గదా! ద్వా విమౌ పురుషౌ లోకే క్షర శ్చాక్షర ఏవ చ, క్షర స్సర్వాణి భూతాని కూటస్థో౨క్షర ఉచ్యతే. ఉత్తమః పురుష స్త్వన్యః పరమాత్మే త్యుదాహృతః, యో లోకత్రయ మావిశ్య బిభర్త్యవ్యయ ఈశ్వరః.

106 ముకుందమాల అని భగవద్గీత 15అధ్యా, 16, 17 శ్లోకములలో చెప్పినట్లు నీవు బద్ధ ముక్తులకు పైవాడవు; పురుషోత్తముడవు; ప్రభుడవు. ఇట్లు బద్ధముక్తులను పరిపాలించువాడవై యుండి అట్లు పాలింపవేని గోపాలకు డను నీ పేరు పోవునే. స్వామి : నేను ఘనులనే కాపాడుదును. కుల : స్వామీ! నీవు నీ సౌలభ్యగుణముచేత గోవులను గాపాడలేదా? స్వామి : నేను రక్షింపవలసిన వాడనైనను దయలేకుండు పక్షమున ఏ దోషమునైనను ఆరోపించి రక్షింపకపోవుదును గదా! కుల : స్వామీ! నీవు కృపాజలధివి గదా! సముద్రమున జలమునకు తక్కువ లేనట్లు నీయందు కృపకు తక్కువయుండదు. స్వామి : కృపగలవాడనైనను నీవు అపరాధము చేసినప్పుడు శిక్షింపనా? కుల : స్వామి నీవు సింధుకన్యాపతివి గదా! (సముద్రరాజ తన యకు భర్తవుకదా!) పురుషకారము చేయుటకు మా తల్లి యుండలేదా? స్వామి : లక్ష్మీదేవి యుండిన మాత్రమున నేమి? ప్రతివాడును వాని భార్య మాటను గౌరవించునా? కుల : స్వామీ! భార్య బీదయంటిదై యుండెనేని భర్త ఆమె మాటను ఒకవేళ త్రోసిపుచ్చినను పుచ్చును. శ్రీమంతుని పుత్రిక అయ్యె నేని ఆమె మాట సదా చెల్లుచుండును. నీ భార్యయన్ననో రత్నాకరుని కూతురు గదా! అందుచేత నామెమాట నీ చెవి కెక్కగలదు. ద్వయప్రకరణము 13 వాక్యము రీత్యా ఈమె చేతనులతో మాతృత్వ సంబంధము గలిగి వీరి దుఃఖ మును చూడజాలక భగవంతునితో పత్నీత్వసంబంధము గలిగి ఆయనకు అత్యంత ప్రియురాలైయుండుటచేత ఈమె పురు షకారము చేయును. ఆ పురుషకారమునకు ఏవిధమైన ప్రతిబంధకమును ఉండదు.

मुकुन्दमाल 107 स्वामि : ना दयास्वभावमुचेतनो, पुरुषकारमुचेतनो, रक्षिञ्चु टकु सम्मतिञ्चॆदनुगानि नाकु शक्तियुण्डवलदा? कुल : स्वामी! नीवु कंसांतकुडवुगदा! शिष्टुलनु कापाडि दुष्टुलनु संहरिञ्चुटकु शक्तिगलिगियुन्नावु. अदियुनु गाक कामक्रोध रागद्वेषमुलनु परिहरिञ्चुवाडवु. स्वामि : नेनु रक्षिम्पगलिगिनवाडने, अयिननु ने ना गुणमुलनु अनुष्ठानमुनकु तॆच्चुकॊनलेदु. अत्लॆवरिनैननु रक्षिञ्चि युण्डिन यॆडल तॆलुपवच्चुनु. कुल : स्वामी! मनुष्युडनै युण्डु नन्नु गापाडुमाट अतुण्डनिम्मु. गजेन्द्रुनि कापाडियुण्डलेदा? स्वामि : नेनु वैकुण्ठमुन नुण्डुवाडनु. अन्दुचेत ना कृप नॆत्लु वॆल्लडिचेयगलनु? कुल : स्वामी! नीवु माधवूडवु कदा! (मधुवंशमुन पुट्टि नवाडवु. माधवा यनगा यादवा अनि यर्थमु). नी वीलोकमुन नवतरिञ्चि युण्डुटचेत रक्षिम्पगलुगुदुवु. मत्तः परतरं नान्यत् किञ्चि दस्ति धनञ्जय, मयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव. भगवद्गीत 7. 7श्लोक अवले नीवु सकलमुनु धरिञ्चुवाडवु. स्वामि : नि न्नोक्कनि कापाडगलनु. अनेकुलयोक्क आपदलनु निवा रिञ्चि शत्रुवुलबाडिनुण्डि वारिनि विडिपिञ्चि रक्षिञ्चुटकु ने नोक्कडने समर्थुड नगुदुना? कुल : स्वामी! नीवु रामानुजुडवु कदा! नीवु श्री वैकुं ठमुननुण्डु नपुडु भक्तुलनु गैनॊनि रक्षिन्तुवु. भक्त विरोधुलु वच्चिरेनि आदिशेषा! वारिनि नॊञ्चुकॊम्मुन्दुवु. नीकु सहायुलु लेरनि यॆत्लु चॆप्पगलवु?

108 ముకుందమాల స్వామి : నే నచ్చట నుండిన వేళ ఆదిశేషుడు సహాయుడై యున్నాడు. ఈ లోకమునకు వచ్చుటచేత ఆ యాదిశేషుడు లేడు గదా! ఎట్లు సహాయసంపన్నుడ నగుదును? కుల : స్వామి! నీవు నీ పేరును మార్చితివి. అందుచేత నీ శయ్యయు తన పేరును మార్చుకొనెను. నీవు కృష్ణుడవు. అతడు రాముడు. అందుచేత నీవు రామానుజుడవు. సహా యసంపన్నుడవే. స్వామి : అటులైన నీకేమి కావలయును? స్వామి : జ్ఞాన భక్తి వైరాగ్యములు కావలయును. స్వామి : ఆచార్యు నాశ్రయింపుము. కుల : స్వామి! నీవు ఆచార్యుడవు కావా? కాదని చెప్పిన యెడల ఇతరాచార్యుల నాశ్రయించెదను. స్వామి : నేను గురువు నగుదునా? కుల : స్వామి! నీవు జగత్త్రయగురుడవు కదా! బ్రహ్మదేవుని నాభికమలమునందు గూర్చుండ బెట్టుకొని వేదముల నుప దేశించలేదా? బదరికాశ్రమమున నరనారాయణరూపుడవై నారాయణాష్టాక్షరీమంత్రము నుపదేశించ లేదా? స్వామి : మిగుల స్తుతించుచున్నావు. ఏమి కోరెదవు? కుల : ఓ పుండరీకాక్షా! నీ విశాలనేత్రములతో జూచిన చాలును. స్వామి : జ్ఞానభక్త్యాదు లుండినగదా రక్షింప నగును? కుల : స్వామి! నీవు గోపీజననాథుడవుగదా! గోపికలకు జ్ఞాన భక్త్యాదులుండెనా? వారు సల్పిన కామభక్తిని గూడ సమ్మ తించితివి కదా! కనుక నన్ను కాపాడుటకు సంశయ మేల?

ముకుందమాల 109 స్వామి : నా కంటె గొప్పవారిని ఆశ్రయింపరాదా? కుల : స్వామీ! నీకంటెను మించినవా డున్నాడనినే నే శాస్త్రము నందును చదివియుండలేదు. నా బుద్ధి కట్లు తోచలేదు. 22 భక్తాపాయభుజంగ గారుడమణిః త్రైలోక్య రక్షామణిః గోపీలోచన చాతకాంబుదమణి స్సౌందర్య ముద్రామణిః, యః కాంతామణి రుక్మిణీ ఘనకుచద్వంద్వైక భూషామణిః శ్రేయో దేవశిఖామణి ర్దిశతు నో గోపాలచూడామణిః. భక్త=భక్తులయొక్క, అపాయ=కష్టములనెడి, భుజంగ=సర్పములకు, గారుడమణిః=శ్రేష్ఠమైన గారుడమంత్రమును, త్రైలోక్య=ముల్లోకముల యొక్క, రక్షా=కాపాడుటయందు, మణిః=శ్రేష్ఠుడును, గోపీ=గోపికల యొక్క, లోచన=కన్నులను, చాతక=వానకోయిలలకు, అంబుదమణిః= కాళమేఘమైనవాడును, సౌందర్యముద్రామణిః=అందమునకు దృఢమైన ముద్రయైనవాడును, కాంతామణి=స్త్రీలలో నుత్తమురాలైన, రుక్మిణీ=రుక్మి ణీదేవియొక్క, ఘన=గొప్పవయిన, కుచద్వంద్వ=స్తనములజంటకు, ఏక= ముఖ్యమయిన, భూషామణిః=శ్రేష్ఠమైన ఆభరణప్రాయమైనవాడును, దేవశి ఖామణిః=దేవతలకు శిరోభూషణ మైనవాడును, గోపాలచూడామణిః=గొల్ల లలో శ్రేష్ఠుడును, యః=ఎవడో, సః=ఆ శ్రీ కృష్ణుడు, శ్రేయః=సంపదను, నః=మాకు, దిశతు=ఇచ్చునుగాక! భక్తుల యపాయములనెడి పాములకు గరుడమణియు, మూడు లోకములకును రక్షామణియు, గోపికలయొక్క కన్నులనెడి చాతకము లకు మేఘమణియు, సౌందర్యమునకు ముద్రామణియు, నారీమణియగు రుక్మిణీ దేవియొక్క ఘనకుచములకు అలంకారమణియు, దేవశిఖామణియు నగు గోపాలచూడామణి మాకు శ్రేయస్సు నొసంగుగాక!

110 ముకుందమాల కులశేఖరులు తా మొనర్చిన ముకుందమాల నెల్లవారును తెలిసికొని కడతేరవలయు ననియే తలంపు గలిగియుండిరి. అట్లుండియు క్రింది శ్లోకమున 'మాం పాలయ' -- నన్ను రక్షింపుమని భగవంతునితో విన్నవిం చిరి. స్వామి నన్ను మాత్రమే గాక నావలెనే యెల్లవారిని కాపాడవలయునని ఈ శ్లోకమున విన్నవించుచున్నారు. కులశేఖరులు : భగవంతు డెల్లవారిని కాపాడునా యనిన నతడు భక్తుల అపాయములనెడు పాములకు గరుడమణిగా నున్నాడు. గరుడుని యొక్క స్పర్శచేతను, దర్శనము చేతను సర్పము పోవును. భగవద్దర్శనముచే, స్మరణముచే భక్తుల అపా యములు వీడిపోవును. గరుడమణి యని చెప్పబడు పచ్చను చూపినను పాము పాఱిపోవును. పాము కఱ చిన చోట ఆ మణిని రాచినను విషము విఱిగి పోవును. నీలమేఘశ్యాముడగు స్వామి యొక్క దర్శనము కాగానే భక్తుల సంకటము లనెడు పాములు పాఱిపోవును. అతడు త్రైలోక్యరక్షామణిగా నున్నాడు. మంత్రవాదులు రక్షామణిని కట్టుదురు. ఆ మణిని ధరించినవాడు మాత్రము కాపా డబడును. భగవంతుడన్ననో చరాచరప్రపంచ మందుండు సకలప్రాణులకు రక్షామణిగా నున్నాడు. అందుచేత నెల్లవారిని కాపాడువాడు. మంత్రవాదులు రక్షామణిని కట్టునట్లే ఈ మణిని వసిష్ఠ వామదేవ యాజ్ఞవల్క్యాదులు నారదాదులు కట్టుదురు. ఇట్లు స్తుతింపబడుస్వామి యెట్లున్నా డనిన గోపికల నేత్రములనెడు చాతకములకు మేఘమణిగా నున్నాడు. చాతకపక్షులు మేఘము నెదురు చూచుచు నోరు తెఱచుకొనియుండును. వాన కురిసి నీటి ధారలు పడుచుండగా ఆహారముగ చేసికొనును. నీరుక్రిందపడిన యెడల త్రాగవు.

मुकुन्दमाल 111 गोपिकल कनुलयन्दु तापमु गलिगि यन्दुचेत कृष्णु डेपुडु वच्चुना यनि चातकमुलवले कन्नुलु तेरचुकोनियुन्दुरु. श्री कृष्णमूर्ति रागाने अतनिनि दर्शिञ्चि वारि तापमुनु पोगोट्टुकोन्दुरु. स्वामि नीलमेघ श्यामुलु डगुटचेत गोपिकल कन्नुलनेडि चातकमुलकु आनन्दमुनु गलिगिञ्चुचुन्नाडु. गोपिक लेल चातकमुलट्लु स्वामिकोऱकु वेचियुण्डिरनगा -- स्वामि सौन्दर्यमुद्रामणि यगुटचेत वारट्लु चेसिरि. लोकमुन ने व्यापारमु नयिननु चेयुवारु तम सरकु नितरु लपहरिम्पकुं दुटकै मुद्रवेयुदुरु. श्रीकृष्णमूर्तियुनु सौन्दर्यमनु वस्तुवु नादियनि सीलु चेसेनु. यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जित मेव वा, तत्तदे वावगच्छ त्वं मम तेजोऽंश सम्भवम्. भगवद्गीत 10.41व श्लोकमुवले नतनि यनुग्रहमुन नितरुलकु सौन्दर्य लभिञ्चिन लभिम्पवलसिनदे. अनगा स्वामि वण्टि सौन्दर्य वन्तु लितरु लुण्ड नेररनि भावमु. अट्टिवा डगुटचेतने गोपिकलु अतनिकै निरीक्षिञ्चुचुण्डिरि. इट्टिमणिनि धरिञ्चुवा रेवरनिन कान्ताम णियगु रुक्मिणीदेवि. आमे घन कुचद्वन्द्वमुनकु इतडु आभरण मुग नुन्नाडु. देवशिखामणियै युन्नाडु. सकलदेवतलुनु स्वामिनि तम शिरमुनं दुञ्चुकोन्दुरु. मऱियुनु गोपालचूडामणियै युन्नाडु. चूडामणियनगा शिरमुनं दुञ्चुकोनेडि याभरणमु. गोपालचूडामणियनगा गोपालुरकु शिरोरत्नमनि, गोपाल श्रेष्ठुडनि यर्थमु. गोपालश्रेष्ठु डन्नंतमात्रमुन स्वामियुक्क गौरवमेट्लु वेल्लडियगुनु? मत्तः परतरं नान्यत् किञ्चि दस्ति धनञ्जय, मयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रेमणि गणा इव.

112 ముకుందమాల భగ. 7.7శ్లోకమట్లు అతని కంటెను పరము, పరతరము లేదని తెలిపినగదా అతని గౌరవమునకు దగియుండును? గోపాలు రనగా దేవతలని యర్థము. గోశబ్దముచేత చెప్పబడు జీవా త్మలను గాపాడువారు గాన గోపాలు రనబడుచున్నారు. దేవాన్ భావయతా౨నేన తే దేవా భావయన్తు వః, పరస్పరం భావయంతః శ్రేయః పర మవాప్స్యథ. భగ. 3.11శ్లోకమున దేవతలు చేతనులను గాపాడుదురని చెప్పబ డెను. అట్టి గోపాలురకు=దేవతలకు, స్వామి చూడామణిగ నున్నాడు. అనగా శిరోభూషణమయి యున్నాడు. ఇట్లగుటచేత గోపాలచూడామణి యనగా మత్తః పరతరం నాన్య త్కించి దస్తి ధనంజయ, మయి సర్వ మిదం ప్రోతం సూత్రే మణిగణా ఇవ. భగ. 7అధ్యా. 7శ్లోకమువలె నతడు పరము, పరతరము నను నర్థము సూచింపబడెను. సకలప్రాణులను రక్షించు బ్రహ్మదేవుడు మొదల గువారు ఈశ్వరులు. స్వామి మహేశ్వరుడు. అనగా వారికిని ఈశ్వరుడు. భోక్తారం యజ్ఞతపసాం సర్వలోక మహేశ్వరమ్, సుహృదం సర్వభూతానాం జ్ఞాత్వా మాం శాన్తి మృచ్ఛతి. భగ. 5అధ్యా. 29శ్లోకమువలె స్వామి బ్రహ్మాదులకు రక్షకుడు, శిక్ష కుడు. గోపాలచూడామణి యను నర్థమును వ్యక్తపఱచుటకే దేవశిఖామణి యనియును చెప్పబడెను. ఇట్టివాడు మాకు శ్రేయస్సును అనగా నైహికా ముష్మికములను నొసంగు గాక!

ముకుందమాల 113

23

शत्रुच्छेदैक मन्त्रं सकलमुपनिषद्वाक्यसम्पूज्यमन्त्रं संसारोत्तारमन्त्रं समुपचित तमस्संघ निर्याणमन्त्रम्, सर्वैश्वर्यैकमन्त्रं व्यसनभुजगसंदष्ट संत्राण मन्त्रं जिह्वे श्रीकृष्णमन्त्रं जप जप सततं जन्मसाफल्यमन्त्रम्.

जिह्वे=ओ नालुका, शत्रुच्छेदैकमन्त्रं=शत्रुसंहारमन्दु प्रधान मन्त्रमुनु, सकलं=समस्तमुलयिन, उपनिषद्वाक्य=वेदान्त वाक्यमु ललो, संपूज्य=गौरविम्पदगिन, मन्त्रं=मन्त्रमुनु, संसार=संसा रमुनुण्डि, उत्तार=तरिम्पजेयुनट्टि, मन्त्रं=मन्त्रमुनु, समु पचित=प्रोगुचेयबडिन, तमः=अज्ञानमनु चीकटियौक्क, संघ=राशिनि, निर्याण=पोगोट्टदगिन, मन्त्रं=मन्त्रमुनु, सर्वैश्वर्य=अन्नि यैश्व र्यमुलकु, एक=मुख्यमैन, मन्त्रं=मन्त्रमुनु, व्यसन=दुःखमु लनेडु, भुजग=पामुलचेत, संदष्ट=मिक्किलि कऱवबडिन वारिनि, संत्राण=परिरक्षणमुचेयु, मन्त्रं=मन्त्रमुनु, जन्मसाफल्य मन्त्रं=जन्ममुनकु साफल्यमुनु कलगुजेयु मन्त्रमुनु (अगु) श्रीकृष्णमन्त्रं=श्रीकृष्णुडनु मन्त्रमुनु, सततं=एल्लप्पुडु, जप जप=पलुमारु जपमु चेयुमु.

शत्रुनाशमुनकु मुख्यमन्त्रमुनु, उपनिषद्वाक्यमुलचेत मिगुल पूज्यमुग चेप्पबडिन मन्त्रमुनु, संसारमुनु दाटिंचु मन्त्र मुनु, अतिशयिंचियुन्न अज्ञानराशिनि तोलगिंचु मन्त्रमुनु, सर्वैश्वर्यमुलकु मुख्यमन्त्रमुनु, व्यसनमुलनेडु पामुल चेत कऱवबडिनवारिनि कापाडु मन्त्रमुनु, जन्ममुनु सफलमु जेयुमं त्रमुनु अगु श्रीकृष्णमन्त्रमुनु ओ नालुका, सर्वदा जपिम्पुमु.

भगवन्तुनि मुखोल्लासमुनु कोरुवारु केवल पुरुषकारमु द्वारा आ फलमुनु पोंदेद मनि तलम्परादु. तम मनोवाक्कायमु 9

114 ముకుందమాల లను, ఇంద్రియములను భగవద్విషయమున సంబంధపరచవలెనని తెల్పుటకు కులశేఖరులు ‘జిహ్వే కీర్తయ కేశ’వమ్మను శ్లోకమును జెప్పిరి. ఇతరుల దయ సంపాదింపగోరువాడు వారిని సత్కరింపకపోయినను ' వారితో మంచిమాట లాడిన చాలును. అందుచే వారికి ప్రీతి కలుగును. ఇట్లగుటచే వాక్కు ముఖ్యమయినదిగ ఉన్నది. ఈ కారణము చేతనే కులశేఖ రులు ఈ శ్లోకమున జిహ్వే శ్రీకృష్ణమంత్రం జప జప సతతం=ఓ నాలుకా, శ్రీకృష్ణమంత్రమును సదా జపింపుము, జపింపుము అని అత్యాదరముతో మరల మరల బోధించిరి. నాలుకకు ప్రయోజనము ప్రియవాక్యములు పలుకుట, నామోచ్చార ణము చేయుట. సాధారణముగ కొండెములు చెప్పువాడు పామువం టివాడు. వీడు చెవిని కఱచు పాముగ నున్నాడు. పాముచేత కఱవ బడినవాడు చచ్చునట్లు వీని చేత కఱవబడినవాడు చావడు. ఇతరుడు చచ్చును. ఇట్లగుటచేత వీడు విచిత్రమైన పాముగ నున్నాడు. భగవన్మం త్రము ఇట్టి శత్రువులను నశింపజేయునది. ఇది సకలోప నిషద్వాక్యములచేత స్తుతింపబడు మంత్రము. సంసారసముద్రమునుండి గట్టెక్కించు మంత్రము. మనయందు తమోగుణము అతిశయించి యున్నదే, అది పోవలదా యనిన ఇది తమోగుణసమూహమును నాశముగావించు గొప్పమంత్రముగ నున్నది. ఈ మంత్ర మైహికఫలముల నీయజాలదా యనిన - కాఙ్క్షన్తః కర్మణాం సిద్ధిం యజన్త ఇహ దేవతాః, క్షిప్రం హి మానుషే లోకే సిద్ధిర్భవతి కర్మజా. భగ. 4అధ్యా. 12వశ్లోకమువలె వారివారికి కావలసిన దాని నిచ్చునట్టి మంత్రమిది. కామ్యకర్ములకును వేదమందు విశ్వాసము కలుగు కొఱకు వేద మందును అట్టిమంత్రములు చెప్పబడియున్నవి. అట్లు వేదమందు విశ్వాసము కలిగి చూచుచుపోగా నింతకంటెను హెచ్చైన సుఖమున్నదని కనుగొందురు.

मुकुन्दमाल ११५ भगवन्मन्त्रमु सर्वैश्वर्यमुल निच्चुनदि. प्रति वारिकिनि शरीरसौ- ख्यमु लेकयो, आलुबिड्डलु मोदलगुवारि वलननो, विद्य मोदलगुनवि लेवनियो येदेनि ओक व्यसन मुण्डकमानदु. व्यसनमुल ननुभविञ्चु चुन्नप्पुडु पामुचेत कऱुवबडिन ट्लुण्डुनु. इट्टि वारिनि कापाडुमं- त्रमु, बाल्ययौवनादुल ननुभविञ्चुचु भार्यापुत्रुलु मोदलगु वारि विषयमुन संबन्धपडि चीकटियन्दु मुनिगि पोनीयक जन्ममुनु सफलमु चेयु मन्त्रमु. इट्टिदि श्रीकृष्ण मन्त्रमु. नालुका! दीनिनि जपिम्पुमु. २४ व्यामोहप्रशमौषधं मुनिमनोवृत्ति प्रवृत्त्यौषधं दैत्येन्द्रार्तिकरौषधं त्रिभुवनी संजीवनै कौषधम्, भक्त्यात्यन्तहितौषधं भवभय प्रध्वंसनै कौषधं श्रेयःप्राप्तिकरौषधं पिब मन श्रीकृष्ण दिव्यौषधम्. मनः=ओ मनसा! व्यामोहा=अनुरागमनेडु मूर्छनु, प्रशम=पोगोट्टुनट्टि, औषधं=मन्दुन्, मुनि=योगुलयोक्क, मनो- वृत्ति = मनोव्यापारमु योक्क, प्रवृत्ति = नडवडिकि, औषधं=मन्दुन्, दैत्येन्द्र=राक्षसुललो मेटुलकु, आर्तिकर= बाधनु गलुगजेयुनट्टि, औषधं=मन्दुन्, त्रिभुवनी=मुल्लोकमु- लनु, संजीवन=ब्रतिकिञ्चुनट्टि, 'एक औषधं=मुख्यमैन मन्दुन्, भक्त=सेवचेयुवारिकि, अत्यन्त=मिक्किलि, हित=मेलुनु गलुगजेयु नट्टि, औषधं=मन्दुन्, भव=संसारमुवलनि, भय=वेऱपुनु, प्रध्वं- सन=बोत्तिगा लेकुण्डजेयुनट्टि, 'एक औषधं=मुख्यमयिन मन्दुन्, श्रेयःप्राप्तिकरौषधं=मेलुनु कलुग जेयुनट्टि मन्दुन् अगु श्रीकृष्ण दिव्यौषधं=श्रीकृष्णुडनु श्लाघ्यमैन मन्दुन्, पिब=पानमु चेयुमु.

116 ముకుందమాల ఓ మనసా! వ్యామోహము నణచునట్టి ఔషధమును, మునులయొక్క మనోవృత్తులను నారాయణుని వైపునకు నడపునట్టి ఔషధమును, దైత్యేం ద్రులకు దుఃఖము నొసగు నౌషధమును, మూడులోకములు ఉజ్జీవించు ముఖ్యౌషధమును, భక్తులకు మిగుల హితము గావించు నౌషధమును, సంసారభయమును బోగొట్టు ముఖ్యౌషధమును, శ్రేయస్సును పొందు నట్లు చేయు ఔషధమును అగు శ్రీకృష్ణు డను దివ్యౌషధమును పానము చేయుము. వాక్కును పొగడిన తోడనే మనసునకు కోపము గలిగెను. మనసు సరిగానుండని పక్షమున అనర్థము సంభవించునని తలచి కులశేఖరు లీ శ్లోకమున మనసును సంబోధించుచున్నారు. మనసు గొప్పదా, వాక్కు గొప్పదా యనుట కొక కథ గలదు. సాధా రణముగ యజ్ఞము చేయునపుడు అగ్నివరుణేంద్రాదులకు స్వాహాయని గట్టిగ చెప్పి హవిస్సు నిత్తురు. బ్రహ్మ కిచ్చునపుడు మంత్రమును మనసున తలచి నిశ్శబ్దముగ నిత్తురు. కారణమేమన మనోవాక్కులు నేను హెచ్చు నేను హెచ్చు అని కలహించి బ్రహ్మయొద్ద కేగి తమ వివాదమును పరి ష్కరింపుమని కోరిరి. "మనసే రాజు, వాక్కు పరిచారకుడు. సేవకుడు రాజాజ్ఞానుసారముగ నడచును. మనస్సు జ్ఞాపకశక్తి చేత నోటితో చెప్పిం చును" -- అని బ్రహ్మచెప్పగా వాక్కునకు కోపమువచ్చి నేను నీతోడ రాననెను. బ్రహ్మదేవు డపుడు నాకు కావలసినది హవిస్సే కనుక నా మంత్రమును మనసా తలచిన జాలును, చెప్పనక్కరలే దనెను. ఇందుచేతనే కులశేఖరులు మనసును వేడుచున్నారు. భార్యాపుత్రాదులు వెంట రారని తెలిసియు వారిపై మోహము వద లదు. ఇదియే వ్యామోహము. శ్రీకృష్ణుడు దీనికౌషధము. మోహము వదలినేని మనసు సరిగానుండును. వశిష్టాదుల మనోవృత్తికి ఔషధము. (మనకును అట్లు చేయుము) శత్రువు రాక్రమించిన నెట్లనగా దైత్యశ్రేష్ఠులకు

ముకుందమాల 117 దుఃఖమొసగు నౌషధము. వైద్యులు వారివారి దేహస్వభావమును, దేశకాల ములను చూచి మందులు మార్చి మార్చి యిచ్చుచుందురు. దానిదానికి దగినట్లు పథ్యముండవలయును. ఈ యౌషధ మన్ననో మూడులోకముల కును ఔషధము. సంజీవని వంటిది. ఇది చేదుగా నుండునా యనిన భక్తులకు మధురముగ, అభక్తులకు చేదుగ నుండును. కామక్రోధాదులచేత మన నోటికి చేదుగ నుండును. అందుకు కృష్ణాషధ సేవ చేయవలయును. తిరుమంగయాళ్వారు ‘వాడినైన్’ అని యానతిచ్చిన రీతిగ జననయౌవన వార్ధకములలో గల అవస్థలను దలచిన యెడల మనము మలమూత్రములతో గూడిన గుంటలో పడియుం డునట్లు తెలియును గదా! ఇట్టి సంసారభయమును పూర్తిగా పోగొట్టగలిగిన శ్రీకృష్ణు డనెడు దివ్యౌషధమును ఓ మనసా! పానము చేయుము. 25 ఆమ్నాయాభ్యసనా న్యరణ్యరుదితం వేదవ్రతా న్యన్వహం మేదశ్ఛేదఫలాని పూర్తవిధయ స్సర్వే హుతం భస్మని, తీర్థానా మవగాహనాని చ గజస్నానం వినా యత్పద ద్వంద్వాంభోరుహసంస్మృతింవిజయతేదేవస్స నారాయణః. యత్=ఏ నారాయణమూర్తి యొక్క, పదద్వంద్వాంభోరుహ=కమ లములవంటి రెండుపాదముల యొక్క, సంస్మృతిం వినా=ధ్యానములు లేక, ఆమ్నాయాభ్యసనాని=వేదముల నభ్యసించుటలు, అరణ్యరుదితం= అడవిలో నేడ్చుట వంటివో, అన్వహం=ప్రతిదినము చేయబడునట్టి, వేద వ్రతాని=వేదమునందు చెప్పబడిన వ్రతములు, మేదశ్ఛేదఫలాని=క్రొవ్వు తరగిపోవుటయే ఫలముగా గలవో, సర్వే=సమస్తమైన, పూర్తవిధయః= గుంటలు, కోనేళ్లు త్రవ్వించుట మొదలగు ధర్మ కార్యములు, భస్మని=బూడి దలో, హుతం=హోమముచేయుట వంటివో, తీర్థానాం=గంగాది పుణ్యన

118 ముకుందమాల దులయొక్క, అవగాహనాని చ=స్నానములును, గజస్నానం=ఏనుగుయొక్క స్నానమువంటివో, సః దేవః నారాయణః=ఆ భగవంతుడగు శ్రీ విష్ణుమూర్తి, విజయతే=సర్వోత్కర్షతో ప్రకాశించుచున్నాడు. ఎవ్వని పదకమలములయందు భక్తిలేనివారు చేయు వేదాధ్యయన ములు అరణ్యరోదనములో, ప్రతిదినమును సల్పు వేదోక్తవ్రతములు క్రొవ్వు కరగుటయే ఫలముగా గలవియో, చెరువులు మొదలగునవి త్రవ్వించుట, దేవాలయములు కట్టించుట ఇత్యాది పుణ్యకార్యము లన్నియు బూడిదలో వేల్చిన ఆహుతులో, పుణ్యనదీ స్నానములు ఏనుగు స్నానము వంటివో అట్టి శ్రీమన్నారాయణుడు సర్వోత్కృష్టుడై విరాజిల్లు చున్నాడు. భగవంతుని దలచినంత మాత్రమున నేమి ప్రయోజనము గలదు, వేదాధ్యయనము చేయవలదా యనిన వేదాధ్యయనము చేసిన మాత్ర ముననేమి? వట్టి శాస్త్రాభ్యాసముచేసి ఉపన్యాసములు సల్పువానికి గర్వ మతిశయించి యుండును. వానికి ప్రపంచ మనిన లక్ష్యముండదు. అందుచేత భగవదపచారమో, భాగవతాపచారమో కలుగును. అట్టివాడు చేయు వేదాధ్యయనము అడవిలో ఏడ్చుటతో సమానమే. పదుగురిముందు ఏడ్చినచో నీసంగతి యేమని విచారించెదరు. వాని దుఃఖోపశమనము కావచ్చును. నిర్జన ప్రదేశమున నేడ్చిన ప్రయోజనమేమి?. ప్రయోజనము లేకపోవుటయేగాక అనర్థము గూడ సంభవించును. ఒంటరిగ నేడ్చుచుండు వాని కంఠస్వరమును విని మృగాదులు వచ్చి చేరును. అందుచేత హాని సంభవించును. వేదాధ్యయనము వలన ప్రయోజనము లేక పోవుటయే గాక దానిని మఱచిన పక్షమున నిర్జనమైన యరణ్యప్రదేశమున బ్రహ్మరాక్షసుడై పుట్టవలసి యుండును. అనర్థము కూడ కలుగును. వేదాధ్యయనము సంగతి యటుండనిచ్చి, వేదశాస్త్రములందు చెప్పబ డిన వ్రతముల నెల్ల నాచరించిన ప్రయోజనముండును గదా యనిన, ఆ వ్రతములు సలుపుటవలన దేహమందలి క్రొవ్వు అడగుట, మాంసము

ముకుందమాల 119 తరగుటయే ఫలము. కాలువ, గుంట, బావి మొదలగు వానిని త్రవ్విం చుట, ఆలయప్రతిష్ఠ, బ్రాహ్మణుల కిండ్లు కట్టించి యిచ్చుట, పూజసల్పుట, యాగాదులు చేయుట మొదలగు కార్యము లన్నియు బూదిలో చేసిన హోమమువలెనే యగును. అగ్నిలో చేసిన హోమమే సార్థకమైనది. ఇది అట్టి హోమము కానేరదు. గంగాది పుణ్యనదులలో స్నానము చేసిన ప్రయోజనమే గదా యనిన, ఆ స్నానము గజస్నానమే యగును. అటులైన పైని తెలుపబడిన సత్కా ర్యము లన్నియు వృథయేనా యనిన, భగవంతునియొక్క పాదారవింద ద్వయమందలి స్మరణ లేకపోయెనేని అన్నియు వృథయే యగును. భగవ ద్భక్తి లేక చేయు వేదాధ్యయనము వలన ప్రయోజనము లేదు. మఱచినచో అనర్థము కలుగును. వ్రతాదులు భగవన్ముఖోల్లాసమున కనియే గదా చేయు దురు? భగవంతు డున్నాడు. వాడు నన్ను కాపాడవలయును అను భావము లేక చేయు వ్రతాదులవలన ప్రయోజనము లేదు. చెరువులు త్రవ్వించుట మొదలగు సత్కార్యము లన్నియు నీశ్వరప్రీతి కలుగుటకే చేయ బడుచున్నవి. అట్టి భగవంతుని మరచి దాంభికముగ జేయు క్రియలు వృథ యగును. పుణ్యనదులగు గంగాదినదులలో స్నానమాచరించుట ఎందుకు? పాపక్షయమునకే కదా! భగవంతుని పాదప్రక్షాళన జలమగుటచేత గంగకు ప్రభావము గలిగెను. ఆ సంగతి నెఱిగి స్వామీ! నీ పాదధూళి గలసిన జలమున స్నానమాచరించెదను; కాపాడుము అను భావము లేనివాడు ఏ నీట మునిగిన నేమి? వాడు చేయు స్నానము గజస్నానమువలె వృథ యగును. ఏనుగు ఎదురు పడిన గుంట లన్నిటిలోను మునిగి గట్టెక్కి గనే తలమీద మట్టిని వేసి కొనును. మనము పాపము క్షీణించవలెనని గంగాదులందు స్నాన మాచరించినను మరల పాపములను చేయుదుము. ఇందులకే గంగాస్నాన ముదాహరింపబడెను. ఈ కారణములచేతనే భగవ త్పాదద్వయ సంస్మరణము లేక, భక్తిలేక చేయుకార్యములు వృథ యగును. అతనిని దలచి భక్తితో చేయు కార్యములే ప్రయోజనము గలవి. అట్టి నారాయణుడు ప్రపంచమునకు మీది వాడు అనగా సర్వోత్కృష్టుడు.

120 मुकुन्दमाल 26 श्रीमन्नामप्रोच्य नारायणाख्यं के न प्रापु र्वाञ्छितं पापिनोऽपि, हा नः पूर्वं वाक्प्रवृत्ता न तस्मिन् तेन प्राप्तं गर्भवासादि दुःखम्. पापिनोऽपि=पापात्मुलैननु, के=एवरु, नारायणाख्यम्= नारायण यनुनट्टि, श्रीमत्=संपद्युक्तमैन, नाम = पेरुनु, प्रोच्य=कीर्तिञ्चि, वाञ्छितम्=इष्टमुनु, न प्रापुः=पोंदलेदु?, पूर्वम्=पूर्वजन्ममुनन्दु, वाक्=वागिन्द्रियमु, तस्मिन्=आ नारा- यण नाममुनन्दु, न प्रवृत्ता=प्रवेशिम्पलेदु, तेन=आ कारणमु चेत, गर्भवासादि दुःखम्=गर्भमुलों नुण्डुट मोदलगु वानिवलन गलिगिन दुःखमु, प्राप्तम्=तटस्थिञ्चिनदि, हा=अय्यो! 'नारायण' अनु दिव्यनाममु नुच्चरिञ्चि पापुलुग नुण्डियु एवरु कोरिकनु पोंद लेदु? हा! मुनुपु मनवाक्कु वानि येड प्रवर्तिम्पलेदु. अन्दुचेतने गर्भवासमु मोदलगु दुःखमुलु अनुभविम्पबडिनवि. सकलक्रियलकुनु फलदात भगवन्तुडु गान वानि ज्ञापकमु लेक चेयबडु कार्यमुलकु फलमुलेदु. गोप्प क्रियलकु महिम कलुगव- लय्यु ननिन वानिनि स्मरिञ्चि चेयवलयुननि चेप्पबडेनु. भगवन्तुनि- मिगुल स्तोत्रमु चेयुनत्लु तोचुचुन्नदि. वानिनि तलञ्चिनन्त मात्र- मुन पापमु नशिञ्चुनायनिन अतनि नाममु मिगुल गोप्पदि. श्रीमत् = संपद्युक्तमैनदि. ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेदमुललो अणगिन नाममु. वेदान्त शास्त्रमुन चेप्पबडिन श्रीशब्दमुतो संबं- धमुगल नाममु. वानि नाममुनु नुडिवि येट्टि पापियैननु तरिञ्चुनु. मिक्किलि अज्ञानियैन अजामिळुडु स्वधर्ममुनु विडिचि

ముకుందమాల 121 వేశ్యాలోలుడయు దానియింటిలో వసించుచుండి అంత్యకాలమున ఆ దాసికి పుట్టిన నారాయణుడను తన పదియవకుమారుని బిలిచి ఆ కారణమున ముక్తి పొందెను. ఇక శ్రద్ధాభక్తులతో నుడివిన అడుగ వలయునా? ఇట్టి పవిత్రనామముండియు ప్రాణులకేల జన్మములేక పోలేదనగా పూర్వము మన వాక్కు భగవద్విషయమున ప్రవర్తింపని కారణము చేతనే. మన వాక్కేల ప్రవర్తింపలేదనగా హా=కష్టకాలము. అందుచేతనే గర్భవాసాది దుఃఖములు గలిగెను. పెద్దలొకరు భగవత్సన్నిధికి బోయి స్వామినుద్దేశించి, "స్వామీ! నేను రెండపరాధములు చేసితిని. నీ వాయు పరాధములను మన్నింప వలయును. పూర్వజన్మమున నేను నీకు భక్తితో నమస్కరింపలేదు. వచ్చు జన్మమునను నమస్కరించను. ఈ రెండ పరాధములను మన్నింపవలయును. పోయిన జన్మమున నమస్కరించని కారణముననే నా కీ జన్మము గలిగెను. ఈ జన్మమున సేవించిన కారణముచేతనే నేను ముక్తుడ నగుదును. అపుడును నమస్కరింపను" -- అని విన్నవించిరి. కులశేఖరు లీ రీతిననే చెప్పిరి. అపిచే త్సుదురాచారో భజతే మా మనన్యభాక్, సాధురేవ స మంతవ్యః సమ్య గ్వ్యవసితో హి సః. -- గీత. 9.30శ్లోకమట్లు ఎట్టి దురాచారుడైనను భగవద్భక్తి గలిగి యుండెనేని శ్రేష్ఠుడగును. అపి చేదసి పాపేభ్య స్సర్వేభ్యః పాపకృత్తమః, సర్వం జ్ఞానప్లవేనైవ వృజినం సంతరిష్యసి. గీత. 4.36శ్లోకమట్లు ఎట్టి పాపియైనను పాపమను సముద్రమును జ్ఞానమనెడు ఓడచేత దాటగలుగును. శ్వపచుడైనను అనగా కుక్కమాంస మును వండువాడైనను భగవన్నామమును చెప్పెనేని వాడు బ్రాహ్మణుని కంటె నధికు డగును. ఉత్తమబ్రాహ్మణుడైనను భక్తిహీనుడైనచో చండాలుడే.

१२२ मुकुन्दमाला २७ मज्जन्मनः फल मिदं मधुकैटभारे मत्प्रार्थनीय मदनुग्रह एष एव, त्वद्भृत्य भृत्य परिचारक भृत्यभृत्य भृत्यस्य भृत्य इति मां स्मर लोकनाथ. मधुकैटभारे=मधुकैटभुलनु राक्षसुलकु शत्रुवयिनवाఁडा, मज्ज न्मनः=नायोक्क पुट्टुककु, फलं=प्रयोजनमु, इदं=इदिये, मत्= नाचेतनु, प्रार्थनीयः=कोरदगिनदियु, मत्=नाविषयमैन, अनु ग्रहः= अनुग्रहमुनु, एषएव=इदे, लोकनाथ=ओ लोकाधिपती, मां=नन्नु, त्वत्=देवरवारि, भृत्य=परिचारकुनिय्योक्क, भृत्य= परिचारकुनि योक्क, परिचारक=भृत्युनिय्योक्क, भृत्य=परिचारकुनि योक्क, भृत्य= परिचारकुनिय्योक्क, भृत्यस्य=परिचारकुनिय्योक्क, भृत्यः इति=सेवकडनि, स्मर=तलंचुमु. ओ मधुकैटभारी! ओ लोकनाथा! नायोक्क जन्ममुनकु इदिये फलमु. नायन्दु नीवु चूपवलसिन यनुग्रह मिदिये. नन्नु नीयोक्क दास दास दास दास दास दास दासुडनि तलंपुमु. स्वामि : श्रीवल्लभेति मोदलु मिगुल स्तोत्रमु चेयुचुन्नावु. नी केमि कावलयुनो कोरुमु. दानि निच्चेदनु. कुलशेखरुलु : स्वामी! एन्नि जन्ममुलो एत्तियेत्ति तुदकु ई जन्म मेत्तितिनि. दीनिकी फलमु नडिगेदनु. वेटेमियु अडुगनु. अडुगवलसिनदि ओक्कटिये. मीरनुग्रहिंप वलसिनदियु आ ओक्कटिये. मनुष्यजन्ममुनकु फल मदिये. स्वामि : अदेदो चेप्पुमु.

मुकुन्दमाल १२३ कुल : स्वामी! नन्नु नीतो चेरिनवाड ननि तलंपुमु. स्वामि : अट्लु तलंचुटकु वीलुपडदु. नेनु उच्चस्थितियं दुन्दुवाडनु. नीवु नीचस्थितियं दुन्दुवाडवु. अधमाधमस्थितियं दुन्दु नीकु ई प्राप्ति कलुगुना? कुल : स्वामी! नीतो चेरिन वाडननि तलंपवलदु. नी भृत्यु लतो सममनि तलंपुमु. स्वामि : अदियैननु अगुना? कुल : नी यिंटि भृत्युनिकि, वानि भृत्युनकु, इट्ले अवरभृत्यु नकु क्रिंदिवाड़नयि येडव भृत्युडनुग नुन्नाडननि तलंपुमु. भगवंतुनियंदु उच्चत्वानुसंधानमुनु, तनयंदु नीचत्वा नुसंधानमुनु उंडवलयुनु. शेषशेषि भाव मुंडवलयुनु. अतडु सर्वशेषि. नेनु शेषभूतुडनु अनि ज्ञापकमुंचुकोनवलेनन. वानिकंटे हेच्चैनदि लेदु. नाकंटे तग्गिनदि लेदु अनुकोनवलयुनु. अट्लु तलचुनपुडु ऐदुमेट्लु क्रिंदकु दिगवलयुनु. अतडु सर्वलोकनाथु डगुटचेत अतनि कनेक परिचारकुलुंदुरु. वसिष्ठवामदेवादुलु, नार दादुलु, सनकादुलु, इंद्रुडु, चंद्रुडु, ब्रह्मदेवुडु मोदलगु परिचारकु लुन्नारु. नेनु वारितो समुड नगुदुना? ऐदुवेल यिंतलु तग्गिंचिननु नेनु समानुड नगुदुना अनि तलंपवलेनन. ऐदंतस्तुलु दिगि तानु दासु डनुकोनिन येडल मिगुल शेषत्वानु संधानमु चूपिनटु लगुनु. यमकिंकर संवादमुनु सेलविच्चिन तिरुमळिशै आळ्वारुलु भगवंतु नाश्रयिंप बनिलेदु. भगवद्भक्ति युंडबनिलेदु. भगवदितरुनि आश्रयिंपकुंडिन चालुनु. मीरु वारियॊद्दकु पोकडनि यमुडु यमदूतल काज्ञापिंचेननिरी. क्रॊत्तग कापुरमुनकु वच्चिन चिन्न दानिकि पतिभक्ति लेकुन्ननु दोषमुलेदु. आ भक्ति क्रममुग कलुगुनु. इंटिकि वच्चिन तोडने पोरुगिंटि वानिपै कन्नुलु वेयकुंडिन चालुनु.