मुकुन्दमाला स्तोत्रम् (कुलशेखर आलवार - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

ముకుందమాల 9 అనునట్లు భగవంతుడు సర్వసముడు. భక్తి చేసినటులైన కులశీలా దులను పాటింపడు. సుగ్రీవుడును, విభీషణుడును స్వామి నాశ్రయించి రక్షింపబడిరి. వాలియును, రావణుడును, ఆతని నాశ్రయింపక చెడిరి. కల్పవృక్షమును ఆశ్రయింపనివానిదే తప్పుగును గాని ఆ వృక్షము యొక్క దోష మేమియును లేదు. అగ్నిసమీపమున గూర్చుండు పక్షమున చలి తీరును. అట్లుచేయక దూరమున నుండి తన చలిని పోగొట్టలేదని అగ్నిదే వుని నిందించుట వలన ప్రయోజన మేమి? సంతుష్టః సతతం యోగీ యతాత్మా దృఢనిశ్చయః, మయ్యర్పిత మనోబుద్ధి ర్యో మద్భక్త స్స మే ప్రియః. -- గీత. 12.14 అనపేక్ష శ్శుచి ర్దక్ష ఉదాసీనో గతవ్యథః సర్వారంభ పరిత్యాగీ యో మద్భక్త స్సమే ప్రియః. -- గీత. 12.16 యో న హృష్యతి న ద్వేష్టి న శోచతి న కాంక్షతి, శుభాశుభపరిత్యాగీ భక్తిమాన్ య స్సమే ప్రియః. -- గీత. 12.17. తుల్యనిందాస్తుతి ర్మౌనీ సంతుష్టో యేన కేనచిత్, అనికేత స్థిరమతి ర్భక్తిమాన్ మే ప్రియో నరః -- గీత. 12.19. యే తు ధర్మ్యామృత మిదం యథోక్తం పర్యుపాసతే, శ్రద్దధానా మత్పరమా భక్తా స్తే౭ తీవ మే ప్రియాః. -- గీత. 12.20. అనునట్లు భగవంతుడు భక్తప్రియుడు. ఓ ముకుందా! భవలుంఠనకోవిదా యనిపించుము. భవలుంఠన కోవిదు డనగా జనన మరణరూప సంసారమును ఛేదించుటయందు సమర్థుడు.

१० मुकुन्दमाल जातस्य हि ध्रुवो मृत्यु र्ध्रुवं जन्म मृतस्य च, तस्मा दपरिहार्येऽ र्थे न त्वं शोचितु मर्हसि. -- गीत. २.२७ पुट्टुचु गिट्टुचुण्डुटनु अतडु पोगोट्टुनु. ओ मुकुन्दा! नाथा यनिपिञ्चुमु. नाथु डनगा- मत्तः परतरं नान्य त्किञ्चि दस्ति धनञ्जय, मयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव. -- गीत. ७.७ अनुनट्लु आयनकु मिञ्चिनदि लेदु. परमु, परतरमु अतडे. ज्ञेयं यत्त त्प्रवक्ष्यामि यद्ज्ञात्वाऽमृत मश्नुते, अनादिमत्परं ब्रह्म न सत्तन्नासदुच्यते. -- गीत. १३.१३ भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम्, सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्ति मृच्छति. -- गीत. ५.२९ अनुनट्लु अतडु नाथुडु. इन्द्रादि देवतलु नाथुलु गारा यनिन वारु स्वातन्त्र्यमु लेक अल्लाडुचुण्डुवारु. इक मनमु कोरु कोरिकल ने रीति कोनसागिन्तुरु? सकलजगत्तुनकु नाथु डगुटचेत अतडे कापाड समर्थुडु. हिरण्यकशिपुडु जरामरणमुलु पोवलयु ननि ब्रह्मदेवुनि याचिम्पगा अतडु तनकु कूड आ स्थिति लेदनियु, अन्‍दुचेत आ वर मियजालननि युत्तर मिच्चेनु. त्रैविद्या मां सोमपाः पूतपापा यज्ञै रिष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते, ते पुण्य मासाद्य सुरेन्द्रलोक मश्नन्ति दिव्यान् दिवि देवभोगान्. -- गीत. ९.२०

मुकुन्दमाल 11 स्वयंशक्ति लेनंदुनने भगवंतुडु वारि नाराधिंपवलदनि चेप्पेनु. गुड्डिवाडु मऱियोक गुड्डिवानि नाश्रयिंचिन मार्गमु नेट्लु कनुगोनगलडु? इंद्रादुलु भगवंतुनिकि शरीरभूतुलु. भगवंतु डात्म स्वरूप मुतो नुंडि सकलमुनु नडिपिंचुनु. शरीरमु नाराधिंचिन येडल शरीरिकि संतोषमु गलुगुनु. अट्लयिननु वारिकि संसार बंधमुनु त्रेंचुनट्टि शक्तिलेदु. अट्लगुटचेतने वारि नाराधिंपरादु. भगवंतु डन्ननो तृणमुनु मेरुवुगनु, मेरुवुनु तृणमुगनु चेयगल सम र्थुडु. ओ मुकुंदा! नागशयना यनिपिंचुमु. नागशय्नुडनु ई नाममु इतरुलकु लेनि असाधारण वैभवमुनु देलुपूचुन्नदि. श्रीवल्लभा यनुटकु कांति, शोभ, ऐश्वर्यमु मोदलंगुनवि कलवा डनि यन्वयिंचि अट्टि स्थिति ननुभविंचुवाडु इंद्रुडुगान वानि का पेरु चेप्पवच्चुननि योक वादमु चेय नगुनु. नाथुडनि इतरु लनु गूड चेप्पवच्चुनु. नागशय्नुडनु नाम मट्टिदिगादु. मन पडुकयंदोक चीम पाराडचुंडिननु श्रमगल्गुचुन्नदि. आ परमा त्मुडु सहस्रफणियगु आदिशेषुनि मीद स्पष्टमुग पवळिंचियुन्नाडु. आश्रितुलयोक्क विरोधी निरसनमुनक स्वामि यत्लु विषज्वाललु गल सर्पमुपैनि पवळिंचियुन्नाडु. आयुधाना महं वज्रं धेनूना मस्मि कामधुक्, प्रजन श्चास्मि कंदर्प स्सर्पाणा मस्मि वासुकिः. -- गीत. 10.28 अनंतश्चास्मि नागानां वरुणो यादसा महम्, पितॄणा मर्यमा चास्मि यम स्संयमता महम्. -- गीत. 10.29

12 ముకుందమాల అనునట్లు ఒక తలగల పాము, పెక్కు తలులుగల పాము అని సర్పములలో రెండు భేదములు చెప్పబడినవి. భగవంతుడు అనేక శిరస్సులుగల నాగముపైని శయనించియున్నాడు; కోపమును పోగొట్టుటకు లక్ష్మీదేవిని వక్షఃస్థలమున నుంచుకొనియున్నాడు. శత్రునిరసనమునకు ఆది శేషుని ఉంచుకొని యున్నాడు. అజ్ఞానమును బోగొట్టుటకు చక్రమును, జ్ఞానమును గలిగించుటకు శంఖమును ధరించియున్నాడు. భూమి రాపోఽనలో వాయుః ఖం మనో బుద్ధిరేవ చ, అహంకార ఇతీయం మే భిన్నా ప్రకృతి రష్టధా. -- గీత. 7.4 అని గీతలో చెప్పినట్లు జడప్రకృతి నుంచుకొని సృష్టించువాడు. యావత్సంజాయతే కించి త్సత్త్వంస్థావరజంగమమ్, క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞసంయోగా త్తద్విద్ధి భరతర్షభ. -- గీత. 13.27 అను శ్లోకము రీతిగ సృష్టించువాడు. ఓ ముకుందా! జగన్నివాసా యనిపించుము. జగన్నివాసు డనగా మత్తః పరతరం నాన్యత్కించి దస్తి ధనంజయ, మయి సర్వ మిదం ప్రోతం సూత్రే మణిగణా ఇవ. -- గీత. 7.7 అనుశ్లోకమట్లు సృష్టించిన దానిలోపల ప్రవేశించియుండువాడు. దార మునందు ముత్యము వలె భగవంతునియందు సకలమును గ్రుచ్చబడియు న్నది. భగవంతుడు ఎన్నరాని యుపకారములను చేయుచున్నాడు. వానిలో మనలను ధరించుట యనునది మిగుల హెచ్చైన కార్యము. ధరించువాడు లేకుండిన జారిపడిపోవును. ఆదికూర్మరూపముతో ధరించుచు కాపాడు చున్నాడు.

ముకుందమాల 13 గామావిశ్య చ భూతాని ధారయామ్యహమోజసా, పుష్ణామి చౌషధీ స్సర్వా స్సోమో భూత్వా రసాత్మకః. -- గీత. 15.13 పరమేశ్వరుడు భూమిలోపల ప్రవేశించి ఆమెకు ధరించు శక్తి గల్గించి యుండుటచేతనే మనము నిర్భయముగ నున్నాము. భగవంతుడు ఒక్కొక్క పదార్థము లోను ప్రవేశించియున్నాడు: అణు వులో నణువై మహత్తునకు మహత్తయి యున్నాడు. నారాయణ శబ్దార్థమును చూడగా నారాణాం అయనం యః సః నారాయణః. నారములకు స్థాన మెవ్వడో వాడు నారాయణుడు. మఱియొక యర్థము: నారాః అయనం యస్య సః నారాయణః-నారము లెవ్వనికి స్థానమో వాడు నారాయణుడు. ఈ కారణముల చేత భగవంతుడు జగన్నివాసుడు. కులశేఖరులు భగవద్గుణములను పుంఖానుపుంఖముగ వర్ణింపవలసి యుండగా అట్లు చేయక భగవన్నామములను తమ వాక్కున నుచ్చరింప జేయుమని భగవంతు నేల ప్రార్థింపవలయును? అనగా భగవన్నామము మనయొక్క సకలశ్రమముల పరిహరింప జేయునట్టిదిగ నున్నది. తిరుమం త్రార్థము 14వ వాక్యమున భగవద్వైభవము కంటెను వాని మంత్రవైభవము అధికమైనదనియు, 15వ వాక్యమున భగవంతుడు దూరముగనుండినను మంత్రము సమీపమున నుండి రక్షించుననియును, 16వ వాక్యమున ఆపదయందు ద్రౌపదికి వస్త్రము లిచ్చి కాచిన దీ మంత్రమే కదా యని యును చెప్పబడెను. మఱియును 17వ వాక్యమున భగవన్నామము మనకు కష్టకమైనదని తెలిసి భక్తిశ్రద్ధాపురస్సరముగ చేయకపోయినను కాపాడును. పరిహాసమునకో, ఇతరులు చెప్పిరనియో, బిడ్డల పేరు అనియో, పాట పాడునపుడు తాళము సరిపోవుటకో, దూషించుటకో-ఏ విధముననైనను అప్రయత్నముగ చెప్పినను భగవన్నామము దాని స్వభావమును విడువదని జెప్పబడినది.

14 मुकुन्दमाला

अग्निं तेलिसि त्रोक्किननु, तेलियक त्रोक्किननु काल्चुनु. भेदि मात्रनु ताम्बूलमात्र यनि भ्रमिञ्चि युपयोगिञ्चुकोनिननु दानि कार्यमुनु अदि चेयकमानदु. अत्ले भगवन्नाममु पापमुलनु भस्ममु चेयुनु. लोपल प्रवेशिञ्चि पापराशिनि वेलुपलिकि त्रोसिवेयुनु. अजामिळुडु भगवन्नाममुनु स्मरिम्पदलचिया स्मरिञ्चेनु? नारा- यणु डनु दासिपुत्रुनि गदा अतडु पिलिचेनु. अन्तमात्रमुनने विष्णुदूतलु वच्चि यमदूतलनु गदलतोमोत्ति तఱिमि वारि नुद्देशिञ्चि "दूतलारा! ईतडु नारायणुनि दलचि तन पापमुलकु प्रायश्चि- त्तमुगाविञ्चुकोनेनु. पुण्यशालि यायेनु. ईतडु परमवैष्णवुडु. ए तलम्पुतो नुच्चरिञ्चिननु मा स्वामि पेरुनु चेप्पि परिशुद्धु दायेनु. मीरितनि नंटरा"दनिरि.

भगवन्नाममुन किन्त शक्ति गलदा यनिन कृष्णा यनु नाम मेवनि नालुकयुं दुन्नदो वाडु श्वपचुडु, मत्तेट्टिवा डैननु दोषमु लेदनि भागवतमुन जेप्पबडिनदि.

अपिचेत्सुदुराचारो भजते मा मनन्यभाक्, साधुरेव स मन्तव्य स्सम्यग्व्यवसितो हि स:. -- गीत. 9.30

अनिनत्लु दुराचारुडैननु . भगवन्तुनि भजिञ्चुवाडु साधुवनि चेप्पबडिनदि. वानि मनोनिश्चयमु बागुग नुन्नदनि चेप्पबडेनु.

ध्रुवुडु वासुदेवमन्त्रमु नुच्चरिञ्चि भगवद्दर्शनमु वडसेनु. गजेन्द्रुडु आदिमूलमा यनि पिलुवगा स्वामि कापाडवच्चेनु. अजामिळुडु नारायण यनियु, द्रौपदि कृष्णा यनियु स्मरिञ्चि कापाडबडिरि.

भगवन्नाममु पञ्चमहापातकमुल तोलगिञ्चुननि भागवतमुन जेप्पबडिनदि. अनेकजन्मकृत पुण्यविशेषमुचेतने भगवन्नाममु नोट

ముకుందమాల 15 వచ్చును. ఎవ్వడైనను తన్ను భగవంతుడు కాపాడవలయునని కోరునేని భగవంతునికి తన యభిప్రాయమును దెలుపుటకై యతని నామమునే పంపవలయును. అనగా భగవంతుని నామమును స్మరించిన భగవంతుడు కాపాడును. తిరుమంగైయాళ్వారులు ‘వాడినైన్’ అనుమొదటి పాశురమున నిట్లు చెప్పిరి. తల్లి మొదలగువారు పరమబాధకులు. ఇహమున కష్టించి సంపాదించిన వీరు అనుభవింతురు. పరమున నేను నరక మనుభవింప వలసి యుండుటచేత వీరు శత్రువులు. అట్లు తెలియక వీరిపై శరీరముతో అల్లాడితిని. మనసుతో సంకటపడితిని. జన్మమన దుఃఖ స్వరూపము, దుఃఖహేతువు. అట్టి సంసారచక్రమున బడి దేహమే ఆత్మయని తలచి నేను నేనని యెంచి ఒకటిగ గూడితిని. శరీరముతో గూడి అల్లాడితిని. మరల మరల పుట్టి అల్లాడితిని. పెద్దలు, తల్లి, తండ్రి, ఆచార్యులు మొద లగువారి మాట వినక ఆలుబిడ్డలను, వారియాలోచనలను అనుసరించుచు, నాచేత కాపాడబడునట్టి వారి మాటలు వింటిని వారిని యజమానస్థానమున నుంచితిని. వారిచ్చు సుఖము స్వల్పము, విరసము. విషయేంద్రియసంయోగా ద్యత్తదగ్రేఽమృతోపమమ్, పరిణామే విషమివ తత్సుఖం రాజసం స్మృతమ్. -- గీత. 18.38 అది రాజస సుఖమని చెప్పబడినది మెఱుపువలె క్షణముండు నట్టిది. మునుకుండు చీకటికి ఇట్టి వెలుగు ఉపయోగించునా? ఇట్టివారికై పరుగె త్తితిని. అట్లు పోయి చెడితిని. ఇట్లెన్నో జన్మములకు భగవంతుని కృప యను వస్తువు దొరకెను. కృపయను దొడ్డపదార్థము దొరకగనే జ్ఞానము గలిగెను. దానితో చూడగా ఆత్మస్వరూపోజ్జీవన మార్గము దొరకెను. అది యేమి యనిన- నారాయణనామము. దానిని నేను కనుగొంటిని. అనేక ములగు సుఖదుఃఖములం దుండు మీరు ఎఱుగలేరు. నేను చెప్పెదను. రండు, వినుడు” అనిరి. దీనిలోనే 9 పాశురమున నిట్లు చెప్పబడినది. నారాయణ యను నామము కులము నిచ్చును. ఐశ్వర్యము నిచ్చును. శేషభూతులు అనుభవించు దుఃఖరూపమగువాని నన్నిటిని నశింపజేయును.

16 मुकुन्दमाल परमपदमु निच्चुनु. कृपतो goप्पपदवि निच्चुनु. शक्तिनिच्चुनु. चेप्पनि इतरमुलैनवानि नन्निटि निच्चुनु. कन्नतल्लि कण्टॆनु मेलैन हितमुलनु चेयुनु. कैङ्कर्यश्री निच्चुनट्टि यी तिरुनाममुनु नेडु कनुगोंटिनि. इट्‍टि कारणमुलचेत भगवन्नाम प्रभावमु तॆलियुचुन्नदि. पै कोरिकलनु गोरुवारु पामरुलै युन्दुरु. अट्‍टिवारिके भगवन्नाम मुतो पनियुण्डुनु. ज्ञानुलु तम कॆट्‍टि यिडुमुलु प्राप्तिञ्चिननु तत्परिहारमुनु गोररु. ज्ञानियगु इन्द्रद्युम्नमहाराजुनकु गजजन्ममु वच्चिननु दुःखिम्पक तन यपचारमुनकु प्रतिफल मनुभविञ्चुट युक्तमे यनि तलञ्चॆनु. अटुलैन भगवन्तु नेल पिलिचे ननगा शरीरश्रममु परिहारमु कावलयुननि पिलुवलेदु. कॊलनिलो पूचि युण्डिन तामरपुव्‍वुनु जूचि जन्मान्तरमुन ता नट्‍टि पुष्पमुलतो भगवन्तु नाराधिञ्चुट तलम्पुनकु वच्चि पुष्पमुनु तॊण्डमुन नुञ्चुकोनि स्वामिकि समर्पिम्प गोरि पिलिचेनु. इट्लनि नम्माळ्वारु लानतिच्चिरि. इन्दुचे ज्ञानुलकु कुलमु मॊदलगु वानिതോ पनियुण्डदु. इक भगवन्नाममुతో वारि केमि पनियनिन "कुलन्तरुं" अनु पाशुरमुनकु वे रर्थमु गलदु. ज्ञानुल विषयमुन कुलमेदि यनगा भगवच्छेषत्वज्ञानमु गलुगुट. भगवन्तुडु शेषि; नेनु शेषभूतुडनु अनु भावमुण्डु वाडे कुलमु गलवाडु. भगवन्नामोच्चारण इट्‍टि ज्ञानमुनु कलिगिञ्चुनु. ऐश्वर्य मेदि यनगा श्रीमद्रामायणमुन "लक्ष्मणो लक्ष्मिवर्धनः"-भार्यनु राज्य मुनु वदलिन वाडैननु श्रीरामकैङ्कर्य मनु सम्पदతో गूदियुण्डुवा डगुटचेत लक्ष्मणूडु लक्ष्मिवर्धनु डनबडॆनु. अत डयोध्ययन्दे उण्डि युण्डिनचो श्रीरामकैङ्कर्य सम्पद लभिञ्चियुण्डदु. • पॆद्दलु कोरू सम्पद कैङ्कर्य मनु सम्पद लभिम्पगने वारियॊक्क कष्टमुलु तीरिपोवुनु. नेनु अनु देहात्माभिमानमु, स्वस्वातंत्र्यमु. अन्यशेषत्वज्ञा नमु अनगा भगवन्तुनियन्दु मఱियॊकरियन्दु प्रेमयुञ्चुट,

मुकुन्दमाल १७ संरक्षणमु अनगा तन्नु कापाडुकॊनु विषयमुन तनके भार ुन्नदनि तलचुट. अत्लु तलचरादु. भरन्यासमु चेयवलॆनु. ఁगा तन भारमु भगवंतुनि तलपै वेयवलयुनु. चेतुलॆत्ति शर' गतिचेसिन द्रौपदिनि स्वामि कापाडॆननि चॆप्पबडॆनु. स्वकर्तृत्वमु, भोक्तृत्वमु इत्यादिदोषमुलु पोवुनु. जन्म मरणमुलु तऱुचुग ुगुचुंडुटचेत कैंकर्यमुनकु हानि कल्गुनु. भगवन्नाममु, अवि च्छिन्न भगवत्कैंकर्यमु लभिंचुटकै वैकुंठमु निच्चुनु. शाश्वतमैन च्छिन्नमैन सुखमु निच्चि मोक्षसाम्राज्य मिच्चुनु. प्रकृतिबंधमु गने अविच्छिन्न कैंकर्याानुकूलमैन बलमु कलुगुनु. स्वरूपानुरू पग नन्नियु निच्चुनु. तंड्रियेदि चेयनगुनो दानिने चेयुनु. तल्लि यं दधिकप्रीतिचेत चेयगूडनि दानिनि कूड नंगीकरिंचुनु. अट्ले वन्नाममु परमपदमुनु जेर्चि मुक्तानंदमु निच्चि विधिप्रकारमु ियुनु कलिगिंचि यितर वांछा लेवियैननु नुंडिन तीर्चुनु. इट्लु कारानुसारमुग फलमु निच्चुनदि भगवन्नाममु. इट्टिदानिनि -- बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान् मां प्रपद्यते, वासुदेव स्सर्व मिति स महात्मा सुदुर्लभः. -- गीत. 7.19 अनुनट्लु अनेक जन्ममुलकु पिम्मट कनुगॊंटिननि 'वाडिनेन्' पाशुरमुन तिरुमंगयाळ्वारुलु चॆप्पिरि. ज्ञानभक्ति वैराग्यमुलनु गलिगिंचि भगवंतुनि वलन गॊप्पपदविनि द नर्हुलनु गाविंचुनदि भगवन्नाममु. ऎल्लवारिकिनि कावलसियुं डि सुखमु. आ सुख मनुभविंचुटकु भगवत्कृप कावलयुनु. त्कृप गलुगुटकु भक्ति युंडवलॆनु. भक्ति कल्गुटकु ज्ञानमुंड नु. ज्ञानमुनकु श्रवणमु चेयवलयुनु. श्रवणमुनकु इच्छ ुंडवलॆनु. आ यिच्छ गलुगुटकु प्रतिबंधक पापपरिहारमु काव भगवन्नामस्मरण चेसिनटुलैन तत्पापहर मगुनु. पापमु

१८ मुकुन्दमाल पोवगने अन्तःकरणशुद्धियै श्रवणेच्छ कलुगुनु. अटुपिम्मट श्रवण मननादुलु लभिञ्चि ज्ञानमु कल्गुनु. ज्ञानमु चेत भक्ति कलिगि साक्षात्का- रमु गलुगुनु. अन्दुचेत भगवन्नाममु प्रथमसाधनमै युन्नदि. ३व आयिरं १, २, ३ तिरुवन्दादुलन्दु पोय्‍गै याऴ्वार्लुनु, पूदत्ताऴ्वार्लुनु, पेयाऴ्वार्लुनु इदे यर्थमुनु देलिपिरि. भगवन्तुनि ज्ञान भक्ति वैराग्यमु लिम्मनि अडुगबनिलेदु. प्रथम साधनमु निम्मुनि यडिगिन चालुनु. भगवन्तुनियन्दु साधन भक्ति सल्पिन येडल -- ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति, समः सर्वेषु भूतेषु मद्भक्तिं लभते पराम्. -- गीत. 18.54 अन्न चन्दमुन साध्य भक्ति कलुगुनु. पिम्मट परोक्षज्ञानमुगल्गि अदि मुदिरि अपरोक्षज्ञानमु जनिञ्चि अत्यन्त भक्ति यॊदवि मोक्षमु लभिञ्चुनु. न मां दुष्कृतिनो मूढाः प्रपद्यन्ते नराधमाः, माययापहृत ज्ञाना आसुरं भाव माश्रिताः, -- गीत. 7.15 अनु रीति जन्मान्तरपापमुचेत भगवन्तुनि दलंपरु. अन्दु चेतने भगवन्नामस्मरण चेयवलॆनु. भगवन्नामोच्चारणचेत पापमु वीडुना यनिन, इतरप्रायश्चित्तमु लेल चेयबडुचुन्नवि? पाप परिहा- रमुनके गदा शास्त्रमुलं दी या पापमुन की या प्रायश्चित्तमनि तेलुपबडियुण्डुनु? मनमु मनसुचेत चेयुचुण्डु पापमुलके मितिलेदु. इत्लु गुटचेत मन मिक नेन्नि प्रायश्चित्तमुलनु गाविञ्चुकॊनगलमु? ऒक पापपरिहारार्थमु प्रायश्चित्तमुजेय नारम्भिञ्चिति मेनि मन्त्र

लोप तन्त्रलोप क्रियालोपमुलु तटस्थिञ्चि मऴियुनु लेक्किंपरानि पापमुलु चेरुनु. मनुजुलु चेयुनट्टि पापमुलकु शास्त्रमुनन्दु प्रायश्चित्तमुलु चेप्पबडलेदु.file अन्टुचेतने भगवन्तुडु -- सर्वधर्मान् परित्यज्य मा मेकं शरणं व्रज, अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः. -- गीत. 18.66 अनि सकल पापपरिहार मगुनट्लु ओके प्रायश्चित्तमु नुपदेशिं चिरि. आ प्रायश्चित्तमुनकु द्रव्यमुतो पनिलेदु. श्रममु लेदु. लेनि पापमुलु रावु. सकल पापमुलु पोवुनु. अट्टि goppa/గొప్ప प्रायश्चित्तमु-- वेदान्तदेशिकुलु श्रीरङ्गनाथुनि सेविञ्चि "स्वामी! ने जेसिनदि योक पापसमुद्रमुग मुन्नदि. पापमुलकु प्रायश्चित्तमु लेर्पఱचु टकु मुनुलकु तोचलेदु. सर्वज्ञुडवगुटचेत नीवे योजिञ्चि योक प्रायश्चित्त मेर्पఱचु" मनगा रङ्गनाथुडु 'सर्वधर्मान् परित्यज्य' अनु प्रायश्चित्तमुनु जेप्पिरि. 3 तिरुवन्दादि 10व पाशुरमुलों पेय्याऴ्वारुलु भगवन्नाममु नुच्चरिञ्चुनट्टि महानुभावुनि यॊद्द निवसिञ्चुटकु सुगुणमुलु वेद किकोनवच्चुनु. अवि तम सुखमुनके वच्चुननि चेप्पिरि. विष्णुरहस्यमुन भगवन्नाममुनकुनु पापमुनकुनु संवादमु जरिगेननि यिटुलु चेप्पबडेनु. भगवन्तुडु: नेनु पापमुनु पोगट्टुदुनु. पापमु : नीवु ओक पापमुनु परिहरिञ्चुलोपल मन सुतोने अनेक पापमुलु सेयुदुनु. इत्लु संवादमु जरिगिन पिम्मट भगवन्नाममुनु नालुकयन्दु कूर्चुण्ड बेट्टि अनेक जन्मार्जितपापमुनु आहारमुग नीयगा आदि आ पापमु नन्तयुनु म्रिङ्गि मऴियुनु आकलयनि नन्नु बाधिञ्चुटचेत

20 ముకుందమాల నీవు పాపివి అని, భగవన్నామము చెప్పెను. ఆ పాపమును కూడ మ్రింగు మని పాపము చెప్పెను. కాన భగవన్నామము పాపములను హరించు లోపల మఱియును పాపముసేయ వలను పడదు. ఇత్యాదులైన అనేక కారణములచేత భగవన్నामोచ్చారణము సంసారసాగరమును దాటించుటకు ప్రథమసాధనమని తెలియుచున్నది. ఇట్టి భగవన్నామమును కులశేఖరులు నిరాతంకముగ నుచ్చరింపక తమ వాక్కున వచ్చునట్లు చేయుమని భగ- వంతు నుద్దేశించి "ఓ ముకుందా! (నీవు జ్ఞానేంద్రియ కర్మేంద్రియములం దున్నావు. హృషీకేశుడ వగుట చేత నా వాక్కున గూర్చుండి) నీ నామము వెడలునట్లు చేయు" మని ప్రార్థించిరి. అట్లు ప్రార్థించుటకు హేతు వే మనగా -- నైవ కించి త్కరోమీతి యుక్తో మన్యేత తత్త్వవిత్, పశ్యన్ శృణ్వన్ స్పృశన్ జిఘ్ర న్నశ్నన్ గచ్ఛన్ స్వపన్ శ్వసన్. ప్రలపన్ విసృజన్ గృహ్ల న్నున్మిష న్నిమిషన్నపి, ఇంద్రియాణీన్ద్రియార్థేషు వర్తన్త ఇతి ధారయన్. -- గీత. 5.8,9 అను శ్లోకములందు చెప్పినటులు నిదుర లేచినది మొదలు మరల నిద్రించువఱకు చేయుచుండు పదుమూడు కార్యములందును అనగా చూచుట, వినుట, తాకుట, వాసనచూచుట, భుజించుట, నడచుట, నిద్రిం- చుట, ఊపిరివిడుచుట, మాటలాడుట, వదలుట, గ్రహించుట, కన్నులు తెఱచుట, కన్నుమూయుట అను కార్యములందును మనకు కర్తృత్వము లేదు. నారాయణేతి మంత్రోఽస్తి వాగస్తి వశవర్తినీ, తథాపి నరకే ఘోరే పతంతీ త్యేతదద్భుతమ్. 'నారాయణ' అనెడి మంత్ర మున్నది. మనకు స్వాధీనమైన వాక్కు- న్నది. అయినను ఘోరమైన నరకకూపములో బడిపోవు చున్నారము అను సంగతి చూడగ చాల ఆశ్చర్యము. ఇందుచేత భగవత్ప్రేరణ లేకయే అతని నామము మన నోటరాదు.

! मुकुन्दमाल 21 अहम् वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनाम् देह माश्रितः, प्राणापान समायुक्तः पचा म्यन्नं चतुर्विधम्। -- गीत. 15.14 अनु श्लोकमुन भगवंतुडु अग्निरूपुडै सर्वप्राणुल शरीर मुल नाश्रयिंचि प्राणापानमुलतो चेरि चतुर्विधान्नमुलनु पचनमु चेयुनट्लु चॆप्पबडॆनु। आ भगवंतुडु मनमु भुजिंचिन पदार्थमु लंदलि सारमुनु ग्रहिंचि असारमुनु वॆलुपलिकि त्रोसिवॆयुनु। ई कारणमुलचेत मनकु स्वातंत्र्यमु लेकुन्नदि। कान -- मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा, निराशी र्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः। -- गीत. 3.30 ब्रह्मण्याधाय कर्माणि संगं त्यक्त्वा करोति यः, लिप्यते न स पापेन पद्मपत्र मिवाम्भसा। -- गीत. 5.10 अनु श्लोकमुल रीति आ या कार्यमु लाचरिंचुनपुडु भगवदा ज्ञयनि चेयवलॆनु। ई संग तुल नॆఱिगिनवा रैनंदुन कुलशेखरुलु तामे भगवन्नामोच्चारण चेयक भगवंतुनि प्रार्थिंचिरि। वा रट्लु प्रार्थिंचुट यंदुनु ऒक्क विशेष मुन्नदि। 'कुरु' अनगा चेयुमु अनियु, कारय अनगा चेयिंचुमु अनियु नर्थमु। कुलशेखरुलु 'कुरु मे मुकुंद' यनिरि। अनगा मुकुंदा ! नीवु ना वाङ्मुखनं दुंडि नी नाममुनु चेयुमु अनिरि। चेयिंचुमु अनि प्रार्थिंचुटकु माऱुग चेयुमनि वेडिरि। चेयिंचुमु अनि प्रार्थिंचु पक्षमुन, स्वामी! नीवु चेयिंचुमु। नेनु चेसॆदनु अनि चॆप्पिन ट्लगुनु। सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्याऽस्ते सुखं वशी, नवद्वारे पुरे देही नैवकुर्व[न् न कारयन्।] -- 5.13

22 मुकुन्दमाल अट्लु कर्त, कारयित स्वामियेगान चेयिंचुमनि चेप्पुटलो स्वातं त्र्यमुन्दुन ल्लंघनमुगुनु. आ दोषमु कलुग कुण्डुटकै कुलशेखरुलु 'कुरु' अनिरि. आत्मक्षेमार्थमु भगवंतुडु ओक्कॊक्कनि नोट वसिंचि, तन नाम मुनु ताने उच्चरिंप वलसिन यक्कर येमुन्न दनगा बिड्डकु क्षेममु गलिगिंचुटकै तल्लि पथ्यमुग नुण्डुनट्लु, मातृस्थानमुन नुण्डु भगवंतुडु आत्मयॊक्क क्षेमार्थमु तन नाममु नुच्चरिं चुटयुनु विधीयै युन्नदि. श्रीरामचंद्रुडु समीपमं दुण्डगा सेतुवु कट्टुट यनु चिन्न कार्यमु चेयबडेनु. आतनि नाममु नोटगलवारु संसार सागरमुने दाट समर्थुलगुचुन्नारु. इत्यादि कारणमुलचेत भगवंतुडु तन नामोच्चारणनु कृपचेयवलयुननि तॆलियुचुन्नदि. कुलशेखरु लिट्लु प्रार्थिंपगा 'ए समयमन्दु ना नामोच्चारण चेयवलयुन'नि भगवंतुनिकी संशयमु कलिगॆनु. "प्रति पदं कुरु मे मुकुन्द" यनि कुलशेखरुलु प्रार्थिंचिरि. प्रतिपद मनगा "स्वामी! ऒक्कॊक कालमु नन्दुनु प्रतिवाक्यमुनन्दुनु, प्रति श्लोकमुनन्दुनु-- नैव किंचि त्करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित्, पश्यन् शृण्वन् स्पृशन् जिघ्र न्नश्नन् गच्छन् स्वपन् श्वसन्. -- गीत. 5,8 प्रलपन् विसृजन् गृह्णा न्नुन्मिष न्निमिष न्नपि, इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन्. -- गीत. 5.9 अनि नुडिविन प्रकारमु प्रतिकार्यमुनन्दुनु, प्रतिस्थानमुनन्दुनु, प्रतिवस्तुवुनु जूचिनपुडुनु भगवत्सन्निधान मुन्नदनि तलचुनट्लु चेयु मनि यर्थमु.

ముకుందమాల 23 ఈ శ్లోకమునందు ప్రతి భగవన్నామమునకు 'ఇతి' చేర్చి చెప్పబడియు న్నది. 'ఇతి' యనగా 'అని' యర్థము. శ్రీవల్లభ ఇతి, వరద ఇతి, దయాపర ఇతి, భక్తప్రియ ఇతి, భవలుణ్ఠన కోవిద ఇతి, నాథ ఇతి, నాగశయన ఇతి, జగన్నివాస ఇతి-అనగా శ్రీవల్లభాయని, వరదాయని, భక్తప్రియాయని, భవలుంఠన కోవిదాయని, నాథాయని, నాగశయనాయని, జగన్నివాసాయని నా నోట పలికించుము అని యున్నది. అట్లు ప్రతి భగవన్నామము నకు 'ఇతి' చేర్చి చెప్ప నవసరము లేదు. శ్రీవల్లభా, వరదా, దయాపర, భక్తప్రియా, భవలుణ్ఠన కోవిదా, నాథా, నాగశయనా, జగన్నివాసా అని అనిపించుము అని అన్నినామములను చెప్పి కడపట 'ఇతి' చేర్చి చెప్పియుం డవచ్చును. కులశేఖరు లట్లు చేయక ప్రతి భగవన్నామమునకును ప్రక్క 'ఇతి' చేర్చి చెప్పుటలో ఒకవిశేష మున్నది. శ్రీవల్లభ మొదలు జగన్నివాస వఱకు గల నామములను జెప్పి కడపట 'ఇతి' ప్రయోగించు పక్షమున పైజెప్పిన నామముల నన్నింటిని నానోట వచ్చునట్లు చేయుమని యర్థ మగును. అపుడు అన్నినామముల నుచ్చరించిననే మోక్షము కల్గునని యర్థ మగును. ప్రతి భగవన్నామము తోడను 'ఇతి' చేరియుండుటచే శ్రీవల్లభా అని యనిపించుము చాలును; లేక వరదా అని యనిపించుము. అట్లు గాకున్న దయాపరా అని యనిపించు మని యిట్లే ఒక్కొక్కనామమును చెప్పి అడిగిన ట్లగును. ఒక్కొక్కనామము నుచ్చరించినను చాలునన్న యర్థము తెలుపబడినది. అందుచేతనే కులశేఖరులు అట్లు 'ఇతి, ఇతి' యని ప్రయోగించిరి. ఒక్కొక్క భగవన్నామమునకు మోక్ష మిప్పించునంతటి శక్తి యుండె నేని కులశేఖరులు నారాయణా అనిపించుము అని ప్రార్థించియుండ రాదా? ఇన్ని భగవన్నామముల నెత్తి చెప్పి వాని నన్నింటిని చెప్పించుమని వేడనేల యనిన, భగవన్ముఖోల్లాసమునకు ఆతని ఒక్కనామమే చాలి యుండినను అనేక నామములను జెప్పుటచేత అతని యనేక కల్యాణగుణములను వర్ణిం చిన ట్లగును. అట్లు వాని గుణానుభవము చేయుటకే కులశేఖరు లనేకనామముల నుదాహరించిరి.

24 ముకుందమాల 2 జయతు జయతు దేవో దేవకీనందనోఽయం జయతు జయతు కృష్ణో వృష్ణివంశప్రదీపః, జయతు జయతు మేఘశ్యామలః కోమలాంగో జయతు జయతు పృథ్వీభారనాశో ముకుందః. దేవకీనందనః = శ్రీదేవకీదేవియొక్క పుత్తుండగు, అయం = ఈ, దేవః = భగవంతుడగు శ్రీకృష్ణుడు, జయతు జయతు = అందతికంటె నుత్కృష్టుం డగునుగాక, వృష్ణివంశప్రదీపః = వృష్ణివంశమను యాదవవం శమునకు ప్రకాశము కలుగజేయువాడయిన, కృష్ణః = శ్రీకృష్ణపరమాత్మ, జయతు జయతు = సర్వోత్కృష్టుం డగుగాక, మేఘశ్యామలః = మేఘ మువలె నల్లని దేహకాంతిగల, కోమలాంగః = మెత్తని అవయవములుగల శ్రీకృష్ణ భగవానుడు, జయతు జయతు = సర్వదేవతలకంటె నధికుడగు గాక, పృథ్వీ = భూమియొక్క, భార = బరువును, నాశః = పోగొట్టునట్టి, ముకుందః = శ్రీకృష్ణమూర్తి, జయతు జయతు = సర్వోత్కర్షతో విరాజిల్లుగాక! దేవకీ పుత్తుండగు దేవునకు మఱియు మఱియు జయము గలుగు గాక! వృష్ణివంశమునకు ప్రకాశకుడైన శ్రీకృష్ణమూర్తి పునః పునః జయశాలి యగుగాక! వర్షాకాలపు మేఘమువలె నల్లనివాడై, కోమలములగు నవయ వములు గల శ్రీకృష్ణుడు జయశాలి యగుగాక! జయశాలి యగుగాక! భూభారమును పోగొట్టువాడైన ముకుందుడు జయించుగాక, జయించుగాక! శ్రీవల్లభేతి యను శ్లోకములో ఉదాహరింపబడిన భగవన్నామములలో ఒక్క శ్రీవల్లభా యనుటకు అర్థమును జూచినను భగద్వైభవము వ్యక్త మగు చున్నది. సమోఽహం సర్వభూతేషు న మేద్వేష్యోఽస్తి న ప్రియః, యే భజన్తితు మాం భక్త్యా మయి తే తేషు చాప్యహమ్. -- గీత. 9.29

मुकुन्दमाल २५ अनु श्लोकमुन भक्ति सेयुवारु ना यन्दुन्नारु. नेनु वारियं दुन्नाननियुनु-- तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्ति र्विशिष्यते, प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थ महं स च मम प्रियः. -- गीत. ७.१७ अनु श्लोकमुलो ज्ञानिकि अन्निटिकण्टेनु नेने प्रियुडनु. नाकुनु वाडे प्रियुडु अनि श्रीकृष्णमूर्ति चेप्पिरि. इत्यादिकारणमुलचेत ज्ञानियोक्क मनसु भगवन्तुनियन्दे निलिचियुण्डुनु. चलिञ्चदु. मुप्पदिमूडुकोट्ल देवतलयं दोक्कडैननु तननु प्रयोजकुडनि तलम्पडु. नारायणुनियन्दे दृढविश्वासमु गलिगियुण्डुनु. कुलशेख रुलु महाज्ञानि यगुटचेत श्रीवल्लभेति यनु श्लोकमुयोक्क अर्थमुनु दलचि आ श्लोकार्थभूतुडगु भगवन्तुनियोक्क कल्याण गुणमुलनु चिन्तिञ्चि अतिस्नेहमुचेत ना भगवन्तुनि केट्टि कीडु वाटिल्लुनो यनि भीतिचेन्दि सकल कल्याण गुणपरिपूर्णुडगु आ भगवन्तुडु क्षेममुग नुण्डवलयु ननि कोरि रेण्डवश्लोकमुन जयतु जयतुदेवो यनि यारम्भिञ्चि मंगळाशासनमु चेसिरि. जनकमहाराजु सयितमु सीता देविनि श्रीरामचन्द्रुनकु समर्पिञ्चि "इयं सीता" यनु श्लोकमुनु चेप्पेनु. मेघमुवलेनु, मेऱुपुवलेनु प्रकाशिश्चुचुण्डिन श्रीरामूनि, सीत नुजूचि वारिकि राजदृष्टिपडुननि तलचि "भद्रं ते"-इट्टियल्लुडु लभिञ्चेने क्षेममुग नुण्डवलयुननि याशीर्वदिञ्चेनु. याज्ञवल्क्युनि वद्द उपनिषदर्थ विचारमु चेसिन जनकुडुनु अ ट्लाचरिञ्चेनु. जयतु जयतु अनगा सुखमुगनु क्षेममुगनु उण्डवलयुननि यर्थमु.

26 ముకుందమాల పితాసి లోకస్య చరాచరస్య త్వమస్య పూజ్యశ్చ గురు ర్గరీయాన్, న త్వత్సమో2 స్త్వభ్యధికః కుతో2న్యో లోకత్రయే2ప్యప్రతిమ ప్రభావ. -- గీత. 11.43 అను శ్లోకమున మూడు లోకములందును నీ సమమైన వస్తువులేదు. ఇక నీకు పైవస్తు వేది యుండు? నని అర్జును డనెను. అట్టి సర్వోత్కృష్ట వస్తువు బహుకాలము సుఖముగ నుండవలయునని యెంచి కులశేఖరులు ఆశీర్వదించిరి. మనకు ప్రీతిపాత్రు లగువారు సముద్రస్నానమునకు బోయి యుండి రేని, వారి కేమి యాపద వాటిల్లునో యని మనకు భయముగనే యుండును. అతిస్నేహముచేత నట్లు దోచుట సహజము. ఇది లోకవిదితమైన సంగతి. మనతో సంబంధము లేనివా రెందఱో ఆ సముద్రస్నానమునకే పోయి యుండినపుడు వారిని గూర్చి మనకు కొంతయైన చింత కలుగదు. భగ వంతుని యందలి యతిస్నేహముచేత కులశేఖరులును ఆశీర్వదించిరి. కులశేఖరులు కొన్ని గుణములను దెలుపు భగవన్నామముల నుదాహరించి యట్టి గుణములు గలవాడు జయించుగాక యనిరి. ఈ రెండవ శ్లోకమున దేవః, దేవకీనందనః, కృష్ణః, వృష్ణివంశ ప్రదీపః, మేఘశ్యామలః, కోమలాంగః, పృథ్వీభారనాశః, ముకుందః-అను నెనిమిది భగవన్నామములను ప్రయోగించి అట్టివాడు జయించుగాక యనిరి. ఆశీర్వదించునపుడు భగవంతునియొక్క యే నామమునైనను చెప్పి ఆశీర్వదింపరాదా? నారాయణుడు జయశాలి యగుగాక యనరాదా? పై దెల్పిన నామములే యుండవలయునా యనిన ఆ పదములే సందర్భాను కూలమైనవి. ఆ భగవన్నామములయొక్క ప్రయోజనము విశదముగ తెలుపబ డుచున్నది.

ముకుందమాల 27 దేవః అనగా సృష్టి స్థితి లయములను లీలగా చేయువాడని యర్థము. జ్ఞానము నిచ్చువా డనియు నర్థము. 'దివ్' అనుపదమునకు 19 అర్థములు గలవు. ఆ వస్తువు శుభముగ నుండని మ్మనిరి. ఈ రీతిగ నిత్యవిభూతిని దలచి భగవంతు డెట్టి మాహాత్మ్యము గలవాడని యాశ్చర్యపడి అంతలో నతని సౌలభ్యము నిట్లు యోజించెను. నిత్యసూరులు పుష్పము, ధూపము మొదలగు వానిని గైకొనుడని ప్రార్థించు చుండగా వాని నంగీకరింపక, బద్ధాత్మలను కాపాడుటగదా ముఖ్య మని సంకల్పించి ఆ లోకమునం దవ తరించెను. ఎట్టి పరత్వముగలవా డెట్టి సౌలభ్యము గలవాడై యున్నాడని యానందించెను. సాధారణముగ నొక విలక్షణమైన బిడ్డను చూచినపుడు వానిని గన్న తల్లి యెట్టి భాగ్యవతియో యని ప్రశంసించుట లోకానుభవమే. ఆ విధముగనే కులశేఖరులు పరత్వ సౌలభ్యములతో గూడిన భగవంతుని దలచి అట్టివానినిగన్న దేవకీదేవి జ్ఞప్తికి రాగా ' దేవకీనందనః' అనిరి. రామా యణమునందును 'కౌసల్యానందవర్ధనః' అని రాముని గూర్చి చెప్పబడెను. తిరుప్పావునందును "తాయైక్కుడల్ విళక్కుశ్ శెయ్ద దామోదరనై" అనగా తన యవతారముచేత తన తల్లియొక్క గర్భసమానము వేరొక్క గర్భము కాదని పట్టము గట్టినవాడు త న్నాశ్రయించినవారి బంధమోచనము గావిం చువాడై యుండియు, తల్లికి స్వాధీనుడనైతినని తెలుపుటకు దారముచేత గట్టబడె ననియును తెలుపబడెను. పరబ్రహ్మమని కొనియాడబడు వస్తువు లోకోద్ధరణార్థము మధురాపట్టణమునం దాదుచున్నది. మధురభాగ్య మేమని వేదాంతదేశికులు గోపాలవింశతి యందు దెలిపిరి. ఆ శ్లోక మిది -- వ్రజయోషి దపాంగవేదనీయం మధురాభాగ్య మనన్యభోగ్య మీడే, వసుదేవవధూస్తనంధయం తత్ కి మపి బ్రహ్మకిశోర భావగమ్యమ్. దేవః, దేవకీనందనః-అను రెండు పదములచేత భగవంతునియొక్క పరత్వ సౌలభ్యములు తెలుపబడెను. దేవకీదేవి పుణ్యాత్మురా లగుటచే

28 ముకుందమాల దేవకీనందను డని చెప్పబడెను గాని స్వామియొక్క సొంతపేరును గదా చెప్పవలయును? అతని పేరు కృష్ణ డనగా సాక్షాత్ పర బ్రహ్మము. ఈ కృష్ణ శబ్ద ప్రయోగమునకు మఱియొక్క కారణము, వేఱువిధమైన ప్రశ్న తెలుప బడుచున్నవి. ఏ మనగా ఈ రెండవ శ్లోకమునకు ప్రథమపాదమున దేవః -- అనగా జగత్సృష్ట్యాదులను లీలగా చేయు వాడని చెప్పబడెను. అందుచే నట్టికార్యము చేయుటచేతనే యతనికి గొప్పతనము గలదని యేర్పడుచున్నది. అత డిట్లు జగత్సృష్ట్యాదులను జేయకుండు పక్షమున ఘనుడు కాజాలడా? లోకమునందు ఏపనియును చేయకుండ కూర్చుండు వాడు కదా గౌరవనీయుడుగ నెన్నబడుచున్నాడు? ఇందుకు సమాధాన మతడు మనకు జ్ఞానేంద్రియ కర్మేంద్రియ శరీర మనోబుద్ధుల నిచ్చి కాపాడ దలచి జగత్సృష్ట్యాదులు చేయుచున్నాడు. అత డట్లు చేయకున్నను కృష్ణః -- అనగా పరిపూర్ణానంద స్వరూపుడు. అవాప్త సమస్తకాముడు. సరి. తల్లిని సుఖపెట్టుట ఒక హెచ్చైన సంగతిగ తోచలేదు. అనగా నింతమాత్రమేకాక వృష్ణివంశప్రదీపః -- స్వామి తన తల్లిని మాత్రమే సుఖపెట్టలేదు. వృష్ణివంశమునకే సుఖము గల్గించెను. తిరుప్పావు నందును "మణివిళక్కై" -- మంగళకరమైన దీపమువంటివాడై అని స్వామియొక్క సంగతి చెప్పబడినది. ప్రదీపః -- గొప్పదీపము. ఆ వృష్ణివంశమునకు స్వామి గొప్పదీపము వలెనుండెను. ఈ శ్లోకము యొక్క రెండుపాదములచేత చెప్పబడునట్టి పదార్థము గొప్పదనియు, దాని ననుభవింపవలయుననియు తెలియుచు న్నది. ప్రసిద్ధౌషధమైనను చేదుగ నుండెనేని దానిని పుచ్చుకొనుట కష్టము కదా! భగవన్నామమును, అతని కథను, ధ్యానమును, నిత్యవిభూతిని, లీలా విభూతిని, యోజించినటులైన అతని మాహాత్మ్యము తెలియవచ్చును. ఎంత గౌరవము గలిగి యుండినను ఆ పరమాత్మ సౌందర్యము గలిగియుండిననే, మనసు లయించును. కాన అతని కేమైన సౌందర్యము కలదా యనిన