भारतकोश
संग्रह पर लौटें

विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

Vishnudharmottara Purana Hindi

महर्षि वेदव्यास (सम्पादक: डॉ. प्रियबाला शाह) द्वारा

स्रोत: Sri Vishnu Dharmottara Mahapuranam 1000p Classic Edition (उद्गम)

DevanagariHindipublished1,001 पृष्ठ
अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
१०७असुरसुरपितृऋष्यादिसन्दर्शनहेतुमनुस्मराक्षसगन्धर्वादि-विविधसृष्टिकथनपुरस्सरं स्वधर्मस्थितद्विजानां स्वर्गामृतमलोकवासः प्रजापत्यंशगुह्याभ्यां दक्षतत्पत्नीमानुषावमतप्रसूतिस्तारदलक्षतदर्शनाहूत-सत्यानादरप्रयुक्तहुतयागेन मनुष्योर्भवेति दक्षाय शिवशापाद्याख्यानम् ....६७
१०८ध्रुववंशकथने वेनस्यातिक्रान्तमर्यादत्वधर्मनिवारकोहितोपदेष्टृमुनिवचस्तदनादराच्च दण्डतमज्ञा मन्त्रपूतेनकुशेन तैस्तस्यासुभिर्विरहीकरणम्, पुनर्मन्त्रपूतकुशोदकेन तदूरुमन्थादन्निषादादपृथूत्पद्यंत ....७०
१०९बह्माविष्ण्वादिदेवकृतपृथुराज्याभिषेके देवदत्तहयगजच्छत्रचामरादिहिमस्तुताभाववैद्यनन्ते सूतमागधास्तवनहृष्टस्य तस्य तान्यामनूपमागधयामदानम्, वृत्त्यर्थिजनाप्रार्थनया पृथ्वीतः सस्याद्यानयनं स्वायम्भुवमनुसोमादिदग्धदोहनात्तत्समुद्भवोपविविधपुष्टिः, पितृवत्प्रजारञ्जनात्तां तेनानुराजनम् ....७१
११०पृथुपुत्रप्राचीनबर्हिस्तनूजानां दशाप्राचीनबर्हिषां दशवर्षपर्यन्तं तपश्चरणेन वृक्षवृद्ध्या प्रकाशे सति सम्भ्रान्तप्रचेतोमुखसमुत्थयाग्निना द्रुमनाशे सोमराजप्रार्थनया वृक्षराजकन्यया मारिषया वृक्षाणां पत्नीत्वेन ग्रहणं दक्षक्षमापतिजन्म, ततश्च हराज्ञयात्तन्मानसीसृष्ट्युपरोधे वीरणप्रजापतिकन्यायां वीरिण्यां पुत्रसहस्रोत्पत्तिः, नारदोपदेशनष्टेषु पुत्रेषु दक्षशापान्नारदस्य कश्यपसुतत्वेन जन्म, हरद्वारा दक्षस्वास्थ्य्वमेधभङ्गो दक्षाणापि यज्ञे शिवं न यक्ष्यन्तीति शापदानं दक्षप्रसूतिवर्णनञ्च ....७२

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
१११स्वायम्भुवेऽन्तरे शिवशमतुसतीनां वैवस्वतेऽन्तरे सम्भवः, भूवह्निद्रुमस्त्रीमुनीनामुत्पत्तिर्मन्वन्तरसंख्यादावुद्वाहता च ....७३
११२अङ्गिरसो वंशाऽनुवर्णनं तद्वंशानां मिथोऽनुद्वाह्यता ....७४
११३अत्रिवंशगोत्रकारमुनिसंज्ञानां संकीर्णसंस्मरप्रतिमुनिक्रापुत्रवर्णनं मिथोऽवैवाह्यता च ....७५
११४अत्रेस्तपोवंशवर्णने तपसा विश्वामित्रस्य ब्राह्मण्यप्राप्तिर्मित्रगणां तद्वंशानां मिथोविवाह्यता च ....७४
११५भृगोर्वंशकथ्यपकुले गोत्रकारमुनिनामवर्णनसंवादख्यात्याद्युत्पन्नगौत्रजादिपर्णनम् ....७६
११६वशिष्ठप्रवंशीयकोषिप्रवरादिवर्णनम् ....
११७निमिपूर्वपुरोहिताद्वसिष्ठात् तप्यानभरतयानश्रांते किञ्चिद्विश्रम्य याजयिष्य इत्युक्तवत्यपि धर्माचरणे कालयापनं न श्रेय इति द्वितीयपुरोहितद्वारा विचक्षमाणं विदेहो भवेति निमिं शशाप वशिष्ठः; निमिरप्यनुचितानंगिणं तं विदेहो भवेति शशाप, बह्ववरदानान्मनुष्येष्वमुषु निमेर्वासः, वसिष्ठजीवस्य मित्रवरुणपुत्रता, नग्लङ्गनिगन्त्याऽऽरुन्धत्या वशिष्ठान्मोदहः, तस्यां शक्तेर्जन्यम्, तत्सुतः पराशरः; तत्पुत्रो द्वैपायनः, तस्य कृष्णालिरक्षंतेनोग्रभूअपाशारास्तां सर्वेषां व्यापीयाः प्रवराः ( पलाशशक्तितिविशेषाः ) तेषां मिथोऽविवाह्यम् ....७७
११८अगस्त्यवंशप्रवरकथनम्तेषु पुलस्त्यपुलहक्रत्वगस्त्यानामिवंशता ....
११९अङ्गन्वयोममृतवर्णनम् ....७८

वि० ध० ॥ ६ ॥ ० अनुक्रम०

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काःअध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
१२०कश्यपवंशवर्णनं आदित्योत्पत्तिश्च ... ... ...७८१२८दुर्गेसद्धिकामजातोपचितप्रसंगे गन्धर्वाप्सरसां नामानि तज्जन्म कद्रू सन्ततिः, अहल्यानिर्माणं तत्कामुकशक्रस्य निर्वृपणतादि च ...८१
१२१हिरण्याक्षादीन्दशवराहादिरूपेण हत्वा बलिञ्च छलयित्वा बाणासुरयुद्धे सकार्त्तिकेयं कृष्णो विजिग्ये । ... ... ...१२९बद्धर्त्या ततस्त्यन्तौ नतनारायणौ प्रलोभयितुमागता दश मौनयाप्सरसो लज्जयितुं नारायणेन स्वोरुदूत रूपसौन्दर्य्यशालिन्युरुर्वशी निर्मिमे ... ... ...
१२२मथताममसुर्देव्यैः पराजितो दैत्यानां देवाचार्यसविधेिगमनं तत्कृतातिस्तुतिप्रीतस्तद्विता तद्दरीकरणम् । ... ... ...१३०वैवस्वतस्य मनोद्वापरे युगे देवासुरयुद्धप्रसंगेन स्वार्त्तापुरुरवदृष्ट्वासक्तोर्वश्या रमभया सह संवादः ... ... ...
१२३अग्निसाहाय्यार्थं देवाचार्यकृतवास्तुस्तवनम् ... ... ...७९१३१रम्भया सहावेक्ष्या आकाशमार्गेण प्रतिष्ठानपुरमगमने नारददर्शनं, तेन च पुरूरवसो गृहे वासे उर्वशीमुक्तैकपक्षद्वयस्य सदा ऊर्णागोरे स्थापनं, घृतमात्राहाहरणं वर्तनं, कदाचिदपि नग्नस्य राज्ञोऽनवलोकनमकामाभ्यासस्त्याः पुरूरवसा रत्नकणाण् सम्प्रेषणेषु कस्यापि भेंगे उर्वश्याः शिलोभावः सर्वप्रतिज्ञाहानेश्क्षिति, प्रतिज्ञानप्रमृष्टाङ्गोद्वर्णनम् ... ... ...८२
१२४अनिर्वाणपुराजितेर्दत्यानां पाताले गमनम्, कालनेमिनो देवान्पराजित्य त्रैलोक्यैश्वर्य्यं वैष्णवपदेच्छया विष्णुदर्शनश्च ... ... ...१३२किंचिद्विशिष्टदिनम्भागं यापयितुं गन्भोर्वशीं पुरूरवम् आक्रीडशोभावनामणिषेण विनोदग्रामास ... ... ...८४
१२५कालनेमिं निपात्य ब्रह्मस्तुतौ विष्णुलोकेपालान्स्वायुधायुधैरातपस्थ्यानेषु योजयित्वा देवान्यज्ञभुजश्चकार । ... ... ...१३३चन्द्रोदये चन्द्रकान्तगृहे सविसमहाये पुरूरवस्याहने रम्भया तृष्णाक्रान्तागगन्तरे नारदप्रतिज्ञाश्रवणं पुत्रीकरणप्रणयोपगंडश्च, रम्भाश्रावितेनारदसमयस्य राज्ञांग्रिकरणं प्रसस्ररम्भाय गतो न्न्थापणं तस्याश्च ऊर्ध्वार्या धनदानमज्ञय नलकूबरस्य स्वभर्तुः भाविने गमनं पुरूरवस्स्वोर्वश्या सह रमणम् ... ... ...८४
१२६बलिबन्धने क्रुद्धेत्यातिदेत्यादितसुराययत्कर्तव्ये भूतले दुर्भिक्षे तद्वेषभीतेर्ब्रह्मापतिवराहकृपाविष्णुना धवस्तहृद्यं पातालं कृते सति स हरिः स्वभक्तप्रह्लादायामृतुसंप्लवमायुर्दत्वराजतां तत्पुत्रविरोचनाय कल्पाऽयुष्टं प्रदाय बलेः सर्वाणिमकमन्वन्तरे शक्रत्वं स्वीकृत्य तत्पुत्रं बाणं स्वायंप्रथकारिणामपि नाशोभावीत्युक्तं इत्यनुचक्रमे ... ... ...८०
१२७शक्रहन्तारं पुत्रं मे प्रयच्छेति दितिप्रार्थितः कश्यपो रजतों तथा सहोपिता शुचिव्रत्या वर्षसहस्रं स्थास्यसि चेद्देवं भविष्यतित्युक्त्वा तपसे जगाम, शक्रस्तु तां छलयित्वा सेवितुमाजगाम, अदृष्टेऽशे काले दिवा सुप्तायास्तस्या उदरं प्रविश्य वज्रेण सप्तधा गर्भं विदार्य्य पुनः सप्तधा कृत्वोनपंचाशन्मरुतो निर्मितवान्, द्वितिप्रार्थनया तेषां स्थानानि नामानि च चक्रे ... ... ...
अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
१३४उर्वशीपुरूरसोर्विचित्रप्रासादरत्नवंतनदीतुलिनादिरम्यप्रदेशेषु क्रीडावर्णनमाख्यादिपञ्चपुत्रोत्पत्तिर्गन्धर्वाणामुर्वश्यानयनार्थं मन्त्राणा च८५
१३५उर्वशीमन्वेषयन् रात्रावुर्वशीमवेहिरात्रौ तदन्वेषणाय नगे पुरूरवसि च निर्गते राज्ञः प्रतिलाभशङ्कार्तेस्तिरोधाने राज्ञः प्रलापः ...८६
१३६पुरूरूविरहसन्तप्ताया उर्वश्या नारदोपदेशादेकरात्रं सहवासः, गमनसमये च गन्धर्वापासनाया मत्सलक्ष्मी भविष्यतियुर्वश्युपदेशाद्राज्ञ एकवत्सरपर्यन्तं घोरतपश्चरणं नारदं पुरस्कृत्य गन्धर्वाणां तत्र गत्वा वरदानान्ते गन्धर्वैत्कारकायानम्वन्तरं तया सह क्रीडाकरणस्य तदनु च चन्द्रमःप्रवेशपितृलोकेप्राप्तेश्च वरं प्राप्य सपालस्य पुरूरवस उर्वशीदस्तसत्यालीकविश्वायुनामकवालकस्य स्वपुरे नयनम्, माँगे गन्धर्वैः स्था ल्याहरणं पश्चाच्छमीगर्भान्नोत्पाद्येनाडुपदेशं कृत्वा राज्ञो गन्धर्वलोकप्राप्तिकथा ....८७
१३७अश्वमेधवाजपेयादिष्टोमातिरात्रादिकरणपूर्वकं राज्ञो वारिच्यात्मकराष्ट्रत्वं प्रजानामतीव सौख्यं राज्ये धर्मप्रधानतायात्पुपुयुज्य राज्ञो देहसहितं त्रिदिवगमनम् ....८८
१३८संतानेहितपितॄणानामंसंख्यया श्राद्धतृप्तिपतृव्यवस्थ्यादि ....८९
१३९हिरण्याक्षवध नन्तरं सौकवपुषा रसातलाद्धृतायामावनिं दृष्ट्वालवं मृतपिण्डं दक्षिणे करे कृत्वा स्वयमेवदेवरूपां तिलद्भीं निर्माय विष्णोः पिण्डदान ( श्राद्ध ) मर्यादामकरणम् ...:
१४०श्राद्धनिदेनतुवराहं विष्णुं सम्पूज्याहिताग्न्यनाहिताग्न्योरथयधिकारं योग्यद्विजपित्रावाहतनूतनपिण्डनिर्वपणपूजनक्षीरादिदानेनवेदास्यदानप्रायनादिपुरःसरं श्राद्धंकन्त्रीकर्तृकारसातसपिमन्त्रकथनम्९०
१४१श्राद्धेऽशक्तत्र देयादिह्मादिविचारश्च ....९१
१४२श्राद्धभेदाः साधारणविशेषकालेषु तेषां फलानि च ...९२
१४३श्राद्धे पात्रापात्रविचारः ....९३
१४४गङ्गाद्यमुनातहिबाहुप्यावरुणादिश्राद्धदेशानुकीर्तनम् ....९४
१४५अशून्यशयनादितृतीयायां व्रतश्राद्धरूपफलम् ....,,
१४६अविद्याविहितकर्मणा संसारं विद्याविहितस्य च तस्य मोक्षसाधनतामुक्त्वा पाण्डवानां कृष्णात्साविद्याज्ञाव्यचरतादिकमनुसरसं धर्मस्पृष्टपुलक्षणवर्णनम् ....९५
१४७नृपोत्सर्गकालफलकर्त्तव्यतादि ....९६
१४८पुरूरवसः पूर्वजन्मचरितवर्णनम् ...,
१४९हिमवाद्गिरेर्वरावेतांशोभावर्णनम् ....९७
१५०हिमवर्णनम् ....,,
१५१सुगन्ध्यमूनफलवृक्षपतितमनानानेकबहुवर्गाद्धरङ्गिजीवराणिजीवविश्रांतिविवधपक्षगणकलकलकलसुखेननृत्यन्तमहाकलिकेरवङ्गविविधपादपावरांजिते, अग्रमाश्रमे दृर्विक्षोभस्सिच्छिडावलोकनसमज्ञाबहर्षस्य राज्ञः प्रवेशः९८
१५२अध्याश्रमरसोिं तन्महिद्रम्अतिआणणर्जगतबहुमादिदौविटेपिणीभितर्वंदिकार्या पद्मरागच्छत्रपद्मरागोभादिद्गुतया विविधरत्नस्तनायभूयां तादृशं च प्रासादं भगवन्तो जनार्दनम्य भोगिभोगावल्यं शयानम्य गत्वा वन्दनम् तम्यचाराश्रमक्यकद्देशे तपश्चरणञ्च९९

वि० ध० | अन्०

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काःअध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
१५३तत्राश्रमे गन्धवर्णाणामप्सरोभिर्विविधविहारानपश्यन्नवलोलो राजा महत्पत्रकार तत्कर्मगुणैश्चैवंमथ्यो मधुसूदनमसादं ययाचे ....१००दनसहितातया दानस्य माहात्म्यम्। पूर्वजन्मनि मरुप्रान्तस्थशाकलन- गरवास्तव्यस्य कस्यचिद्देश्यस्य श्रवणद्वादश्यां तीर्थाचन्द्रभागायो- नद्योः संगमे सद्यद्योदनवारिदानादिनाऽजन्मनातरे प्रेताधिपतानामपि नित्यं भोजनसमये दध्योदनयुतवारिदान्पुष्टिस्थितिवर्णनम् ....१०५
१५४मद्रराजस्य ( भाविपुरुषत्वतः ) स्वमेऽनिरूतामामः कृतकृत्यता च भविष्यतीति दर्शने प्रभाते जाग्रदवस्थायामिविदर्शनं, पूर्वजन्मनि द्वादशीव्रतकरणाङ्गवति विष्णौ प्रसन्ने तव मदाश्रमभात्रिश्च च षोडशकृशिलाभार्थे माक्षिकादिफलयुक्तमद्देशे निरशनपूर्वकतपसा प्रसन्नेन विष्णुना भवदिच्छाश्रोतीविक्रियत इत्युक्तमरूपमातिवे रूपस- ब्रोपदशः.... ... ... ...१०११६३तिलद्वादश्यां स्नानेहोमेनवेदीपोदकदानेषु तिलप्राशस्त्यम् ...१०६
१६४मागंधेषु चण्डेग्वरराज्ञोमहिषी नयनसुन्दरी पूर्वजन्मनि श्रवणाद्वादश्यां तिलहोमादनादिकाणाप्रदाक्षीत्प्रभावप, तत्सखीमतीक्षणा वासन्ति- कया तत्कारणे पृष्टे पूर्वजन्मनि ब्राह्मणे तस्यैतद्देशस्थदधिविधाहानस्य राज्ञो भार्यया कमलावत्या सहव्वशाद्दुमारुपांतस्ततानद्यां लाजो- पवासपूर्वकोविष्णुपूजादवनकर्मणि वह्निमुखश्रोततिलपुष्पफलदानात्स- स्था राजमहिषीत्वादि निजगाद ... ... ...१०७
१५५ज्योतिःशास्त्राेक्तसिंहादिद्विजब्राह्मणः गुरुपदेशादूपसत्रकरणं तत्फ- लानि च ... ... ... ...,,
१५६भगवत्प्राप्तिणा मद्रराजस्य रूपसत्रे गुरुत्सुरूरीकृत्य यथाविधि तत्स- त्रसम्पादनं तदवसाने च राज्ञोऽपूर्वसम्पत्त्या पौरजानपदैर्वाधिक- पूज्यता, पृथक् देहावसाने बहुपुत्रता, सदेहस्य तस्य स्वर्लोके गमनञ्च१०२१६५गायत्रीदशांशतर्पणमवचने तस्या गायत्रीसावित्रीमाध्यव्याख्यानमनिवचन- ञ्चाभिधाय तज्जापस्य सर्वार्थसाधकतत्कोङ्गरसहिताथास्तस्याः पद्मपुरु- षसहितचतुर्विंशतितत्त्वप्रकृतीतिदिर्वणनम् ... ...१०८
१५७मार्गशीर्षशुक्लद्वादश्यां राज्यकामस्य व्रतविधिः ... ...१०३१६६द्वादस्यमावस्यादिषु केशवादिश्चनेषु दीपदानस्य तथा कातिकमास आकाशदीपदानस्य फलम् .... ...१०९
१५८कामद्वादशीवर्णनम् ... ... ... ...१०४१६७विप्रधीपाचित्रचन्रतनया ललिता त्रिशन्नार्याख्यापि काशिराजस्य प्रियरक्षांनं विषयायतानादिषु दीपदानादवाप, साविराग्जपुगगेहतमं- द्रेथेणोमारुपेद्विकाशित्तर्निधं निमित्तमप्यल्पाय कातिकमासि द्यूतस्य
१५९मार्गशीर्षादिकृष्णपक्षद्वादशीषु केशवार्चनादिप्रथिमादिपक्षफलानि ...,,,,
१६०प्रतिकृष्णपक्षद्वादशीविहितकरणफलञ्च ... ... ...१०५
१६१सर्वद्वादश्युपवासत्वासमर्थानां भाद्रपदमासातिशुक्लपक्षस्य श्रवणनक्षत्रे- तद्द्वादश्युपवासफलं, तस्या एव बुधश्रवणयुक्तेर्महत्त्वनमाहत्म्यम् ...,,,,
१६२श्रवणद्वादशीप्रसंगेन पुण्यनदीसंगमस्नानतज्जलपूर्णवारिवान्व्या दध्यो-
अध्यायाःविषयाःपत्रांकाःपृष्ठांकाः
दीपस्य वर्तिभरेणेन सुताया क्षूपिकाया जन्मान्तरे विदर्भराजकन्यात्वं काशिराजप्रियमहिषीत्वञ्च ....११०
१६८उपवासाङ्गसतत्वहर्त्तनादिनामपि सर्वसुखेषु पुण्याण्येव्यत्नरसा-ध्यासु च पुष्पफलातीवादिसामग्रीषु केशवाचंया सर्वकामसमृद्धिः स्वायत्तता ....१११
१६९विष्ण्वालयादौ मार्जनादिकर्तुः फलानि ....
१७०कस्मिंश्चित्क्षेत्रे शूद्रे वाणिज्यकृपिनव्येने गंगातटस्यवराहमंदिलेप-नवशक्तो काकतालीयवद्वराहाच्छादिताश्वं सौबीरराज आगतः तत्तत्पत्तिलब्धचित्तः शूद्रः पश्चात्तज्जगाम, तद्भार्या तेन संहक-ल्पित्वा भस्मसादभवत्, तत्पुण्यवशात्स स्वर्गलोकङ्गतः तदैव युवानौ पुत्रवितेन विष्णुमानर्च, स्वमे भार्गवं च्यवनं गच्छेति विष्ण्वादिष्टः स नृपस्तं सवृतमवदत्, च्यवनोऽपि तज्ज्ञातं पुत्रीयं जलं कृत्वा कलसे स्थापामास, निशीथे राजा तृषांतं तज्जले पीते सूनुषुत्वाहद्राजः कुक्षौ गर्भः सञ्जातः मान्धातोति तन्नाम शूदात्मा तं विवेश, शुद्रभार्या काशिराजदुहित्वां याता मान्धात्रोद्वा उद्वाहा-नन्तरं युवाम्वस्तमबोध्यौषिमभिषिच्य वनस्थो नाकमगमत् ....११३
१७१मान्धातरि विष्ण्वंशस्य विद्यमानेऽपि लवणेन माहेश्वश्शूलेन स कथं हत इति संशयोद्धारकपुरस्सरं विलोविष्ण्वभेरस्य पुरुषरूपस्य वर्णनम् ....
१७२हरेः प्रादुर्भावेषु सुनरीतिकीर्त्तनस्यावश्यकत्वमनावश्यकत्वं जगतपालनम् । मायालेश-मन्तरेण यथास्वामि धर्मशास्त्रपुरस्सरममानवीयकर्मचरणम् ....११३
१७३मार्गशीर्षमासमारभ्य मासनक्षत्रोपवासपूर्वकं हविर्मासजावार्थेकमङ्गे पूजांयित्वा गोकृतेण स्नातुं रक्तपुष्पैः पूजनं ताम्रस्य दानमित्यादि क्रमेण पुत्रीयान्तव्रतकथनम् ....११४
१७४कार्तिकमासादारभ्य मासनक्षत्रपूजनविधानम् ....११५
१७५शाम्बरावधायुक्तानककथितं विष्णुकृततद्विहिनतनञ्च ....
१७६ब्रह्मणस्तनुप्रथममनुस्तत्पुत्रमरीच्यादिसप्तर्षिजादिसमोषधिविश्व-सृगिन्द्रादिषोडशप्रवरवारुणकलादेनामकितर्नम् ....
१७७शक्रं प्रति शाम्बरायण्याख्याने द्वितीयमनुस्वारोचिषात्तरे तद्वंशा-दिनामकितर्नम् ....
१७८तृतीयस्यौत्तमस्य मनोजादिसप्तपुत्राणां रजोबाहादिसप्तर्षीदीनाञ्च कीर्तनम् ....
१७९चतुर्थस्य तामसस्यमनोर्जिनुष्विादिपुत्राणां वनादिनामकसप्तर्षीणां-सत्यादिवेवगणानाञ्च वर्णनम् ....११६
१८०पंचमस्य रैवतस्य मनोर्महापुराणादिपुत्राणां वेदश्रुत्यादिसप्तर्षीणा-माभूतराजादिवेवगानानां विभोर्गिन्द्रस्य सम्भार्यास्यन्दनपत्यादीनाञ्च वर्णनम् । ....
१८१षष्ठस्य मनोश्चाक्षुषस्यर्बोधादिपुत्राणामाद्यदिप्तर्षीणां दिवौकसाम-ष्टका. पंचगणानां मनोजावस्येन्द्रस्य च कीर्तनम्, दुत्यराजन्य महामालस्य वर्णनम् ....

वि० ध० ॥ ७ ॥

वाम भाग

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
१८२सप्तमस्य वैवस्वतस्य मनोरीक्ष्वाकादिपुत्राणामाश्रयादिसप्तर्षीणांमे-<br>क्रोनपंचाशद्देवानामदितिद्वादशानामपरदेवानांमोजोनाम्नामकस्य<br>शक्रस्य कीर्त्तनं हिरण्याक्षस्य देवारार्तेर्नृहरिरूपेण विष्णुना<br>वधादिकथनञ्च .... .... .... ....११६
१८३अष्टमस्य भविष्यस्य सावर्णेस्य मनोर्विजयादिपुत्राणामश्वत्थामादि-<br>सप्तर्षीणां सुतपसादिदेवगणानां बलेरिन्द्रस्य तिसृपत्यस्य कीर्त्तनम्,<br>तस्मिन्मन्वन्तरे हिमाचलस्थं नानोलं विष्णुरिति कथञ्च११७
१८४ब्रह्मपुत्रस्य नवमस्य मनोर्धृतिकेत्वादिपुत्राणां मेधातिथ्यादिसप्त-<br>र्षीणां परादिदेवगणानां विप्रनाम्नो भविष्यदिन्द्रस्य कालकाक्षादि-<br>दैत्यादाणराज्ञो वसुनाम्नश्च धार्मिकत्वाद्विद्याधरोष्णपुत्रतया भावि-<br>कालकालकाक्षवधः .... .... ....,,
१८५धर्मपुत्रस्य दशमस्य मनोः सुक्षेत्रादिपुत्राणामापोमूत्र्यादिसप्तर्षीणां<br>प्राणाख्यादिदेवगणानामिन्द्रस्य शान्त्याख्यस्य तद्विद्विषां प्रबलस्य<br>वालिनो विष्णुकर्त्तृकं हननम् .... .... ....,,,,
१८६रुद्रपुत्रस्यैकादशस्य मनोः सर्वत्रगादिपुत्राणां हविष्मदादिसप्तर्षीणां<br>निर्विष्यादिदेवगणानामिन्द्रस्य वृषाभिधयस्य द्विषन्तं दशग्रीवं विष्णुः<br>कूर्मं रूपमाश्रितां वधिष्यति । .... ....,,,,
१८७द्वादशस्य मनोर्दक्षपुत्रस्य देववर्षादिपुत्राणां सतमादिसप्तर्षीणां सुश-<br>र्मादिदेवगणानामिन्द्रस्यानभि नरकं नपुंसकरूपं विष्णुर्हन्ता,,,,
१८८त्रयोदशस्य रौच्यस्य मनोश्चित्रसेनादिपुत्राणां धृतिमदादिसप्तर्षीणां

दक्षिण भाग

अनु०

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
(१८८)सुत्रामादिदेवगणानामिन्द्रस्य वृहस्पतेरुपदेशमासाद्य त्रिदिवमय मातृ-<br>रूपविष्णुना विनाशः .... .... ....११८
१८९चतुर्दशस्य भौत्यस्य मनोस्तनूगंभीरादिपुत्राणामभीव्रादिसप्त-<br>र्षीणां चाक्षुषादिदेवगणानां शुचेरिन्द्रस्य शत्रूणां राज्ञो महासुखस्य<br>समर्थे दिव्यवर्षसहस्रपर्य्यन्तं देवासुरयुद्धे जाते तामसीमायाया मधु-<br>सूदनो रोधयिष्यति । .... .... ....,,
१९०प्रतियुगं यथार्थं विष्णोरेकतावतारधारणम् .... ....,,,,
१९१शक्रप्रश्नानुरोधेन शाम्बरयन्त्राण्या यावज्जवं मासतन्त्रप्रपूजनेन स्वस्या-<br>अतीतानागतमन्वन्तरेषु तत्तद्गहज्ञानम् .... ....११९
१९२श्रीविष्णोः स्तुतिमाहात्म्यवर्णनम् .... ....,,
१९३देवलसुत्यवशात् हाहाहूहूयोर्गजनक्रत्वीभवनम् .... ....,,,,
१९४जम्बूद्वीपे त्रिकूवाति कुलाचले हाहागन्धर्वेण हस्तित्वेन हूहू गन्धर्वेण<br>च नक्रत्वेनोभयाह जलं पातुंममत्सराति प्रविष्टं गजराजं रोद्रेण<br>ग्राहेण तस्य ग्रहणं मिथो युद्धे गजराजेन पुण्डरीकाहृतकमलपुष्पेण<br>विष्णोर्मामंनिसमर्पणर्या व्यथार्त तत्त्वावकृतो विष्णुः सगमि तन्त्रा-<br>त्रियं कस्तपायिचनाभवापि गन्धर्वतानमथयत एतन्अध्यायपठन-<br>फलम् .... .... .... ....,,,,
१९५सर्वदुष्टापशमनं विष्णुप्रशस्त्रस्तोत्रम् .... ....१२१
१९६ब्रह्मणा त्रिपुरं जिघांसोः शङ्करस्य सहाय. वार्योशीन च बलं<br>जिघांसोः शक्रस्य सहायं निक्षिपतस्य विष्णुरङ्गजन्मत्रय<br>कथनम् .... .... .... ....,,,,

Here is the exact transcription of the page into clean Markdown in Unicode Devanagari:

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काःअध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
१९७कश्यपस्य दक्षाख्यायां पत्न्यां यक्षोत्पत्तिः.... ....१२३२०४भरतमाशीर्वादेरभिवर्द्धर्च-गन्धर्वान्हत्वा, सिन्धोरुभयपार्श्वयोर्नगरे निर्मायौभौ पुत्रौ तत्राभिषिच्य युधाजितं सम्मान्य च शीघ्रमागच्छे-त्यादि श्रीरामेण समन्त्रणम्, स क्रोशमात्रे स्थाने निर्मितं शिविरं प्रविश्य पौरजानपदं च विसर्ज्जयार्तिदानकर्मकमुत्तप्तार्थं द्विणमध्व-निकरणादिकं लक्ष्मणमुपदिदेश .... ....१२५
१९८कपिषासुतयोरक्षघण्टयोर्ब्रह्महानमातृवानालये तनये वभूवतुः, तौ ते कन्यके सुचिताकारं राक्षसं ददतुः, तस्य ब्रह्महानाख्ये ब्रह्महाना निशाचराः, यातुधानान्वये यातुधानाः प्रसिद्धाः । श्लेष्मातकवनस्थानेषु दशाक्षरक्षरासेषु सूर्याणुचरेषु हेतिमहेतिवंशेषु मालिकेमालिमाल्यवत्सु सुमालिदौहित्रेस्त्रिलोकीजयी रावणः, मालिनो धरेण वधुना निधनं माल्यवांश्च वर्षांत्वा सुखं जीवेति ....२०५प्रायाणिकवाद्याद्यघोषैर्विहतोपद्रवादितुमुले प्रयान्तीनां भगतांवराधरा-माणां दीनान्धकृपणादिग्यो दानद्रव्यादिपर्णनपुरस्सरं प्रायाणिकक-र्त्यनिर्देशः .... .... ....१२६
१९९पुलोमदानवेन्द्रेण स्वज्येष्ठतनया पुलोमजा भृगवे दत्ता, एकदान्त-र्वत्नीमग्निहोत्रगतां तां पुलोमा राक्षसोऽभ्येत्य हेऽत्रे मत्पूर्वं नयेत्युक्तवान्, नेयं तत्पूर्व्वेति श्रुत्वाऽपि स तां जहार, पथि गर्भच्युतेश्छ्यवन इति गर्भजातस्य संज्ञा, तेन दृष्टमात्रस्य रक्षसो नाशः पुलोमाश्रुनिपातेन वध्वरानादीनादुर्भावो भूगोः सकाशादग्नेः सर्व्वभक्षकत्वशापः, ब्रह्मणोवरगुम्हेण्च .... .... ....२०६गंगायां स्नानश्राद्धादानादिकंक्रियान्तरमपरागमनार्थ कूटार्य्यादीष्वृक्षादिनिर्माणाय च भरतस्य निदेशानन्तरं निशामार्गमेव नौकादिभिस्तरणम् .... ....१२८
२००स्वतपसा हरं प्रसाद्य लब्धशूलो मधुदैत्यो रावणस्वसारं कुम्भीनसीं हत्वा तस्यां लवणं सुतमुत्पादयामास, मान्धातारश्च युद्धे जवान् .....१२४२०७मार्गे भरतस्य दमनकिरातेन संगमः, यमुनायां स्नानदानश्राद्धादेनन्तरं मत्स्यसाल्वादिदशैः संगाय भरतेन कुरुक्षेत्रस्य तीर्थसन्निहितेनामधेयकारणे पृष्टे वयोवृद्धब्राह्मणेन च्यावनदधीच्यादिस्थितिनिमितवजेण दैत्यनाशस्य तथा मासपर्यन्तं सर्वतीर्थानां कुरुक्षेत्रे सन्निधानस्य कार-णमवोचि, ततोऽमरकण्टकादितीर्थेषु स्नानादिकं कृत्वा देविकानद्यां भरते गते कुमारपादिश्चपर्वतीयराजां तद्व्ययं आगमनं तत्र त्रिरा-त्रमुषित्वा भरतश्चन्द्रभागां ययौ । पुनश्च वित्तस्तामुत्तीर्य केकयनाम्न्य स युधाजिता तन्मातुलेने सस्कृतः .... ....
२०१शूलपूर्व्वेशवर्णनम् .... .... ....
२०२दृष्टशूलुप ( गन्धर्व ) जयाय भरतप्रस्थानवर्णनम् ....
२०३भरतयुद्धयात्रायां त्रिलक्षसंख्याकानामरथानां दशसहस्राणां दन्तिनां षष्टिसहस्राणां रथानां पञ्चकोटिपदातीनां वस्त्रसुवर्णमण्यादीनां निचर्यैः सह बहुपण्ययुक्तीर्नागादिष्विधवैद्यकर्मान्तिकरुयपतिमार्गिकादीनां प्रेषणम् .... .... ....१२५२०८प्रचुरश्वाससुतम्लेक्षदिर्शनार्थे भरते युधाजित्पुरं प्रविष्टे पौरस्त्रियो
अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काःअध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
विस्मृतसकलब्यापारा निश्चेष्टास्तं ददृशुः, भरतश्च मातुलगृहं प्राप्य परार्ध्यभोजनपानादिसत्कारं लेभे ... ... ...१३०२१४माल्यवता वार्य्यमाणावपि मालिमुमालिनौ लंकादुर्गमाश्रित्य देवा-न्पीडयाञ्चक्रतुः ततश्च वद्देशसहिता देवाः क्षीरपोधौँ सुरं विष्णुमु-पतस्थिरे ... ... ... ...१३६
२०९भरतो वन्दिनां विचित्रा नव्या मघ्याश्च रचनाः शृण्वन्नुत्थाय कृत-सन्ध्याहवनतर्पणनितिनक्रियो ब्राह्मणान्वदानेन तुतोष, पुनश्च सभां गतो तपोवनैर्द्विजवरैः कृताशीर्वादो वलसुख्यान्महीपतींश्च ददर्श, स्वदत्तताम्बूलेन मप्रक्ष्यं तांश्चससर्ज च ततो युद्धाय मन्त्रणे जाते गार्ग्यं दौत्यकर्मणि नियुज्य यं योद्धव्यमिति आज्ञापयामास, संस्थासुपास्य गृहभूषितमाकण्ठं च प्रासादासंतिकानं पवनातनय-नाक्षेदसप्रदादिवृत्तान्तदर्शनश्रवणाभ्यां मुदमाप ...१३०२१५सर्वे देवा सुतयो तदनोदादथश्च श्रीविष्णुमभ्रजग्मुः ..."
२१६देवानां रणसन्नुद्योगामाकर्ण्य मालिमुमालिनां युद्धार्थं निर्ययुः१३७
२१७देवासुरसंग्रामे विष्णुना मालिमक्षसमशिरश्छेदः""
२१८मालिनिधनानन्तरं तार्क्ष्यक्षतवातातितत्रस्तानां पातालगतं लङ्काया वैश्रवणे दानम् ... ... ... ...१३८
२१०भरताज्ञामनुन्दुभिं श्रुत्वा शैलूषतनयाः शैलूषं राजानसुपतम्युः भरत-सोदिष्टं गार्ग्यवाक्यं सरोषं मन्त्रयामासुश्च ... ...१३३२१९ब्रह्ममानसुपुत्रपुलस्त्यस्य विश्रवसो बृहस्पतिपुत्री भरद्वाजसुता देव-वर्णिनी भार्य्याऽऽसीत् तत्रपुत्राय वैश्रवणाय तनसनुष्टो बह्मा यथेक्षव-नेह्लोकपालत्वं विधीय पुष्पकं विमानं विश्वकर्मनिर्मितां लंकां च ददौ । ... ... ... ...१३९
२११अपराजितादिसप्तमानां गन्धर्वराज्ञासुद्दिश्य युद्धविषये सम्मतिदानम्"२२०सुमालिनो पितुराज्ञायाः कैकस्र्या विश्रवसः गवणकुम्भकर्णयोः सुतयोः शूर्पणखायाः कन्यायाश्चेत्पत्तिः, कञ्चाविच्छुदाभ्याश्रयभवं दृष्टान्तौ कृत्स्नी गवणनुचे वमन्वयं श्रीमन्तंभवति ततश्च प्रदाणः सकाशा-न्मातुपं विद्यां देवादिन्यैश्व्यं त्रैलोक्यविजयश्च ययाचे, एवं विभी-षणं नित्यं धर्ममतिस्तत्त्वञ्च उन्वा ब्रह्मणो यतिं पातालाच्छान्य-गत्य दशवक्त्रं लंकाग्रऽज्येऽप्यच्योदयन् । गवणवचनात्कुवेरो लंकां त्यक्त्वाऽलकापामवसत् पुनश्च त्रैलोक्यविजयं कृत्वा मयननयां मन्दादरीं गवण उपयेम, तस्याञ्च मेघनादं सुतं जनयामाम न गमणवाधि ... ... ... ...१४८
२१२ऋषिवाणिव्याद्विकमार्थोपोगिनीं दूर्वामृषाणमिश्रांपुदययुक्ते चिन्तया देवजातीयता गन्धर्वाणाम्, भरतश्च प्रद्युम्नांशः सुमालिन्मघवद्वीर्यैन सप्त विग्रहो न लिङ्तसम्मत इति नाडायनोऽमन्त्रयत ...१३४
२१३वृत्रे शक्रेण निहते दैत्याः समुद्रमङ्गुष्ठं विधाय गता प्रजा निजघ्नुः, सुराश्शीतोऽग्न्यस्रः समुद्रे पपा तत दुग्धोत्पन्नाशः समजनि । गवि-न्निष्ठाकमार्गं रोढुं प्रवृत्ते विन्ध्यागैरावलस्त्येन स्वगणमकरणाय नभ्रे तस्मिन्मम प्रत्यागमनपर्यन्तमभवं तोर्चिनियुक्त्यापि तस्य खर्वताकरणम्, इल्वलवातापिनामभक्षणं दग्धे त्वत्युद्दिनऽपाममल्लवं तव च लँक पूता भविष्यतीत्याश्वास्याय द्वयंवरदानम्१३५
अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
२२१ब्रह्मदत्तवरदो रावणस्त्रिदशरामाः कन्याश्च जहार, अगाध्यावास्य-<br>नरूपं नृपं जवान स च म्रत्कुलात्तव निधनं भविष्यतीति तमशपत्<br>मरुत्तयज्ञे देवापराधं च कृतवान, बृहस्पतिसुतकुशध्वजकन्या वेदव-<br>तीति ख्याता विष्णुपरार्थं तपस्यन्ती रावणेन मलोन्मत्तिनापि न तं<br>चकमे, केशाग्रेषु तेन स्पृष्टा सा ज्वलनं प्रविश्यान्त्यजन्मनि सीता<br>बभूव, संक्षिप्य रामसीताचरितमुक्त्वा तादृग्विष्णुभ्रातृमतेन युद्धं<br>न श्रेय इति नाडायनसम्मतिः । .... .... ....१४०
२२२मौद्गल्यं कृत्वाः सुरैरस्त्वध्यष्टित्यत इति वक्तारं धनददूतं हत्वा तस्य<br>पुष्पकविमानं च हृत्वा रावणः कैलासं ययौ, वानराकृतिं नन्दिनं<br>दृष्ट्वा प्रहसति रावणे पुल्हप्रजापतिकुलसमुद्भवतानवमेयस्तव विनाशः<br>स्यादिति नन्दिकेश्वरशापे जाते सकैलासं हरं लङ्कां निर्णीषौ रावणं,<br>अचलचलनसम्भ्रमजातस्वयंमहामाहेश्वपुत्पृष्ठे हस्तं रावणनामा-<br>नमकरोत्, ततश्च रावणः संयमिन्यां धर्मराजं कालपाशाद्यगणितवृ-<br>षांश्च विजित्य सूर्येण षोड्शुपतस्थौ, ब्रह्मा सूर्यं निवारयादरावणश्च<br>सेन्द्रान्देवान्विजिग्ये । .... .... ....१४१
२२३रावणः पाताले कालखंखादिदैत्यान्विजित्य ब्रह्मानुरोधेन निवातक-<br>वचैः सह सख्यञ्चकार, नागान्मसुतं वरुणञ्च जित्वा किष्किन्धायां<br>युद्धार्थं वालिनं पप्रच्छ, तारेण दुन्दुभिघातिनं सुग्रीवस्य निष्कासनं<br>ह्वयमपौरुषञ्च वर्णितम् । (इतस्परं पाठः खण्डितः, एतदध्याय-<br>शेषश्रुतविंशत्युत्तरद्विशततमाध्यायश्च नोपलब्धः) .... ....१४२
२२५त्रिपुरदाहान्ते शंक्रादृगिब्रविष्णवोस्तुवन्तिः । .... ....१४३
२२६अन्धकासुरसमरे तद्रक्तस्त्रातानेकान्धकविक्लेवेन शम्भुना माहेश्वर्यादि-<br>मातृः सृष्टापि यदा नाभ्यकामभक्षंस्तदा तनुत्खाद्वसुदेवशृङ्खरे-<br>दतीपीतकर्धिश अन्याकाः अयं प्रापुः मूलन्यकं तत्प्रार्थनयथा शिवो<br>गणेशत्वं स्वामीमपाञ्च ददौ ततो मातृणामुपद्रवे वृद्धे रुद्रस्तत्तुष्ट-<br>हरिविर्गावर्णीभ्योः ममसृज, ततेजोनिर्माताः पूर्वमातरः नृसिंहं शरणं<br>जग्मुः स च तत्पूजकानामकभीष्टसिद्धिं स्वीकृत्य ताः पूज्या व्यधत्त
२२७मातृदीर्षापनिवाशनस्नानार्तुलनृपबलिपञ्चाङ्गभक्षादिकथनम् .... ....१४५
२२८परस्परस्पर्धमानहरगौर्यो रहस्यूक्रीडायामन्यतरस्याविरततया वर्द्धतत्र<br>कपोतरूपेण मवेश शङ्करेस्तच्छ्रुतं वह्नेरास्यामविक्षण्णाप च गिरिजा-<br>देवान्सप्तभार्थ्यायुंषु नव पुत्राञ्चभ्वभामिति, अत्त्युयं हि शिवरेतो वह्निर-<br>जगार गङ्गा च तदधार. गङ्गाप्यसह्यं तत्तैजः श्वेते गिरौ तत्याज,<br>पद्मक्तितकाश्च तद्दृष्टुः शङ्करसुतः पडाननो भूत्वा तासां स्तनान्पपौ<br>तत्पयोवृद्धश्च कृतिकान्चन्द्रयोगे वह्निशङ्कक्तिकारवरुणपुजाकतुंरभिप्र-<br>तेष्टसिद्धिं वरं ददौ .... .... ....
२२९सर्वतेजोऽमहन्त्या मया श्वेतगिरौ त्वं त्यक्त इति कथयन्ती गङ्गां<br>कार्तिकेशोऽक्षयतृतीयायां कुत्रापि स्नानकर्तुर्ज्ञानस्नानफलमातिं दाना-<br>देशाक्षयफलत्त्वांचकार .... .... ....
२३०श्वेतगिरावपुर्वसत्सं श्रुत्वा देवंद्यादिभिरागम्य शक्तस्त्वलाशाय मतिं<br>चक्रे, स्कन्दस्वपरगालानांप्रतिमाथ सर्वस्तार्विर्यार्थे, नास्तिकादि-<br>भ्यस्तद्वतिर्माप स्वीचक्रे .... .... ....

वि० पृ० ॥ १ ॥

अध्यायःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काःअध्यायःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
२३१ग्रहगृहीतकलक्षणानि ....१४६२४१अयोध्यायां ग्रीष्मवर्णनम् ....""
२३२अभ्यङ्गिनवग्रहदोषहराः क्रिया गोद्विजदैवार्चकस्य सहानुकूला ग्रहाः ....१४७२४२साधुकण्टकं मधुवनं जहीति च्यवनपुरस्सरयमुनातीर्थयमुनिनृन्द आगते सर्वसन्यस्य शत्रुघ्नस्य रामाज्ञया तद्वधाय गमनम् ....१५३
२३३शक्रकृतकार्तिकेयस्तुतिः, कार्तिकेयकृतमहिषासुरवधश्च ....१४८२४३प्रावृड्वर्णनम् ...."
२३४देवैर्द्दष्टं शङ्करभोगेकल्पिते शिवस्तवचित्रासत्रायामयां पुरोडाशमास्वापूर्व्यो दत्तान्भागानमन्दस्वतनाशयत्, यज्ञो नरनारायणाश्रममदवद्विष्णुशरणमगमद्दरस्तमनुजग्राह च"२४४शत्रुघ्नं प्रति रामाज्ञोक्तेन शरद्वर्णनम् ....१५४
२३५गङ्गाद्वारे दक्षयज्ञे शङ्करानाह्वानारम्भदम्भदकल्याक्ष्म्या दक्षस्याहविश्चेत्तः, वीरभद्रोपशांस्तुतमद्रकण्ठेश्वरो दक्षाश्वमेधसहस्रफलं लेभे । रुद्रद्वारे कृशावतीतीर्थपञ्चकमाशास्त्यम् ...."२४५शत्रुघ्नं प्रति रामकर्तृक हेमन्तकत्तव्योपदेशे हेमन्तवर्णनम् ....""
२३६शम्भुं प्रजायते क्षेत्रज्ञौ श्रुतिमान् कालस्तस्यायुः पूर्णत्वात्तमानंतं तद्देशमागतः, कृतेष्णववचन्वलक्षः शम्भुः कालं भस्मसादकरोत् ....१४९२४६शत्रुघ्नाय रामोपदेशे शिशिरवर्णनम् ...."
२३७नारायणवर्मकथनम् ....१५०२४७श्रौतशिष्टाचारादिपादविभावाय शत्रुघ्नो मथुराजिगमिषया प्रथमं वाल्मीक्याश्रमं माप, शत्रुघ्नकृतलवणवधनानन्तरं सुभीतदेवेच्छया शत्रुघ्नेन मथुरानिर्माणम् । ....१५५
२३८स्वप्रतिमार्य्यज्ञासाया बलिस्झनि गते रावणे तांहांडलंछद्मद्वारं विष्णुं जेक्ष्यामीति ब्रुवाणे तदस्यभक्तकमानार्थयाञ्प्रशिंशोहि बलिनोक्तः स सर्वबलोऽपि न शशाक कुण्डलमपनेतुम्, एताभ्यां च कुण्डलाभ्यां हिरण्यकशिपोर्मत्यपितामहोऽशोभत यमयं मस्कृणाप्रायमभवद् यूथा तजये तवाशेति ....""२४८पुलहवंशवर्णनसंप्रसङ्गे सुमातृसंगमन्तालिकन्यानां पुलहद्धाग सुगादिप्रथिर्वणनम् । ...."
२४९ओषधिविराजितकञ्जयत्रतपसां चन्द्रं, सर्वजगतारीनां दक्षं, सर्वगन्धर्वाणां मनसं सुरर्षीणां मन्मथमित्यादि मतिसमूहे राजकर्तृत्वम् ....१५६
२५०ब्रह्मा देवराड्ये काश्यपं शक्रर्माभषेपेच ....""
२३९रावणस्य विष्णुपराङ्मुखदर्शनम् ....१५१२५१मतंगजानां कुलाङ्गकानि वनाष्टकञ्च ....१५७
२४०अयोध्यायां वसन्तवर्णनम् । ....१५२२५२वानरोत्पत्तिवर्णनं तत्कर्तृकदिनपराजयाश्च । ....१५८
२५३गजवानरयुद्धवर्णनम् । ....""
२५४श्री भरतेन सह योद्धुमयय सर्वैर्वानरासमवदमुतूरमावश्यकं कृत्वा श्व आगतव्यमिति शैलपुनिनिंदना । ....१५९

अनु० ॥ १ ॥

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
२६५अयोध्यायां विरहिणीवर्णनम्१६०
२६६अयोध्यायां प्रेषितभर्तृकावर्णनम्
२६७भरतचमूं सैनिकानां निशाविहारवर्णनम्
२६८युद्धोद्योगान्वितसैन्यवर्णनम्१६१
२६९भरतसैन्यनिर्याणम्
२६०भरतगन्धर्वसैन्ययोः संकुलसमरवर्णनम्
२६१भरतशैलूषराजपुत्रयोर्युद्धवर्णनम्१६३
२६२भरतस्य गन्धर्वैस्तृतीयदिवसयुद्धवर्णनम्१६६
२६३चतुर्थदिवसयुद्धवृत्तान्तः१६७
२६४पञ्चमदिवसयुद्धोदन्तः
२६५शैलूषे हतशरे भरते च तथाविधे भीषणयुद्धानन्तरं षष्ठदिवसयुद्धविरतिः१६८
२६६नानामाययुद्धे भरतविहितशैलूषवधे सञ्जाते शैलूषपुत्राधिष्ठितान्त्रिकोडिगन्धर्वसेनानामपि नाशे शक्रस्य भरतसमीपे वरदानार्थं गमनम्, सिन्धुकुलयोः प्रदर्श्य तत्पुत्रयो राज्ये रत इत्याभिधाय स्वर्गगमनञ्च, भरतं सभाजयित्वा चित्ररथस्यापि नाकभ्रमणम्
२६७भरतयुधाजितोः स्वशिबिरं गच्छतोर्यथाजितकृतसमरसूक्ष्मवर्णनम्१६९
२६८रणभूमी गतासुन्गन्धर्वान्विलोक्य हृदयद्रावकं गन्धर्वीविलपनम्१७०
२६९रणात्प्रतिनिवृत्तस्य भरतस्य रामसाक्षात्कारविर्जितगन्धर्वसत्त्वानां रामाय निवेदनम्१७१

॥ इति प्रथमखण्डः ॥


अथ द्वितीयखण्डः ।

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
रामस्य पुष्करगृहगमनम्१७४
राष्ट्रराजप्रशंसा
राजलक्षणानि
सांवत्सरिकलक्षणानि
पुरोहितलक्षणानि१७५
राजमन्त्रिलक्षणानि
राजामहिषीपत्निलक्षणानि
श्रेष्ठपुरुषलक्षणानि१७६
श्रेष्ठस्त्रीलक्षणानि१७७
१०प्रशस्तहस्तिलक्षणानि
११अश्वानांमशुभशुभलक्षणानि
१२चामरलक्षणम्१७८
१३छत्रलक्षणम्
१४भद्रासनलक्षणम्
१५खड्गलक्षणानि तेषां विचित्रफलानि च
१६चापशरलक्षणानि१७९
१७यज्ञेन यजतो ब्रह्मणः खे विप्रसम्भवावायां पावकत्वाद्वैद्रं स्वभोत्पत्तिः, ब्रह्मण तस्मिन् विष्णौ दत्ते तेन यज्ञोपद्रवकर्तृलोहदंष्ट्र्ये हते ब्रह्मयज्ञसमाप्तिः,
वि० ध०अनु०
॥१०॥
अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काःअध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
१८राज्याभिषेककालिकनिर्णयः ...१८०३३साध्वीप्रशंसामिधानम् ...१९६
१९पुरन्दरशान्तिवर्णनम् ...,,,,३४पतिव्रताकर्तव्यवर्णने मूलकर्म- (मन्त्रतन्त्रवशीकरणादि)-निन्दा,,
२०शुभलक्षणविप्रकथनम् ...१८१३५स्त्रीदण्डताडनादिनिरूपणम् ...१९७
२१राज्याभिषेकविविधवर्णनम् ...,,,,३६सावित्र्युपाख्याने सावित्रीसत्यवतोर्गन्धनार्थं वनगमनम् ...१९९
२२अभिषेकमन्त्रवर्णनम् ...१८२३७काष्ठानि पाटयतः सत्यवतः शिरोवेदनया पंचत्वे यमेन तस्य लिंगशरीरस्य नयनं सावित्र्याश्च तदनुगमनञ्चादर्श विलोक्य यमेन वरदानम्,,,,
२३तीर्थफलवर्णनम् ...१८५३८सावित्रीपमोपाख्याने सावित्र्यै महोदरभ्रातृशतप्राप्तिवरदानम् ...२००
२४शूरकुलीनबलवन्नाङ्गादिसम्पद्युक्तसहायवरणप्रसंगे सेनापतिप्रतीहारहस्तिक्षा निधिविग्रहकेलेखकखड्गधारिकोशध्यारि सारथिसदस्य क्षमधर्माध्यक्षादिराजकार्यसहायकनिरूपणम्१८६३९सावित्र्यै यमेनशूरशतपुत्रप्राप्तिवरदानम् ...२०१
२५राजानुजीविपवर्णनम् ...१८७४०सावित्रीस्तुतितुष्टयमेन सत्यवतः परित्यक्तगात्रस्या आयुर्वान्ते स्वर्गभोगप्राप्तिवरदानम् ...,,,,
२६दुर्गसम्पत्तिवर्णनम् ...१८८४१प्राप्तजीवनः सत्यवान् सावित्र्या सह गृहं गतः, तंत्पिता लब्धचक्षुर्मूत्वा राज्यमपि लेभे ...,,,,
२७रक्षोघ्नविद्यौषधादिधारणम् ...१९०४२राज्ञा सदा गोपालनं कर्तव्यं, गोग्रासप्रदानगोप्रेमनतदनुगमनतदर्तिहरणादिमाहात्म्यवर्णनम् ...,,,,
२८विषदातृलक्षणं विषसंसृष्टान्नपरीक्षणादि ...,,४३गोचिकित्सावर्णनम् ...२०३
२९गृहादिनिर्माणाय भूमिपरीक्षणाग्निइत्यादिकरणावास्तुदेवतादिग्विभागवृक्षशुभाशुभविचारशालान्यासादिवास्तुविद्यावर्णनम्१९२४४गोशान्तिकर्मभवेर्गोनाधवृक्चुद्कंपदंश्यप्रभृतिनिन्द्यागववर्णनम्२०४
३०गृहोचितदिषु वृक्षरोपणसुद्यानकूपवाप्यादिनिर्माणं फलपुष्पसम्पत्तये भैषज्यदोहने वृक्षायुर्वेदादि च ...१९३४५मन्थे अश्वप्रशंसा, अश्वितैषु तद्वैद्यवतःमङ्गलम२०५
३१देवतागृहेलेपनानन्तरंमाल्यानुलेपनपताकादानपूजनादिमाहात्म्यकथनपुरस्सरं देवद्रव्यापहरणादिदोषकथनम्१९४४६अश्वचिकित्सा ...
३२ब्राह्मणमाहात्म्यवर्णनम् ...१९५४७अश्वशान्तिः ...२०६
४८गजप्रशंसा, हस्तिषु तेषु गजनाशः२०७
४९हस्तिचिकित्सा ...,,
अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
५०गजशान्तिविधानम् ....१०८
५१राजपुरुषप्रशंसा ....११०
५२शोणितमदरक्तगुल्मौपशमतोदोषीकरणमासिलीकर्णपीततनीकरणादिपूर्वकं सुप्रसन्नत्यर्थं केशवाराधनेच्छाविमलनागौषधिविधेवणादिकथनम्, विष्णुमादुर्भावादि श्रवणगौदेवब्राह्मणपूजनपुरस्सरं धौम्यपरिचारिकाभिः सूतिकागृहं प्रविश्य सुसंतानार्थिनी नारी वातानुलोमनादि कृत्वा प्रसव्यमुदपं वलिकर्माद्याचरेत् । ततश्च जातनामकर्मनिष्क्रमणान्नप्राशनाङ्गदुन्तजनने शांत्यादि ....,,
५३पुत्रीयरोहिणीस्नानवर्णनम् ....२१३
५४पुत्रीयसप्तमीव्रतकथनम् ....,,,,
५५पुत्रीयाष्टमीव्रतम् ....,,,,
५६नानौषधैः पुत्रचिकित्साकथने विष्णुभक्तैः सर्वामयैकौषधित्वकथनम्२१४
५७सर्वरोगनाशकशतभिषास्नानविधिः ....२१६
५८पौषशुक्लद्वितीया-(आरोग्यद्वितीया)-यां बालेन्दुद्विजब्राह्मणानां च पूजनादारोग्यपुष्टिदिलाभः ....,,,,
५९आरोग्यप्राप्तिविधानं फलञ्च ....२१७
६०आरोग्याव्रतविधानम् ....,,,,
६१शमदमाशामशतममशिशिवेषशोवेक्षणादिप्रमन्वेन धनवृद्विपुरस्सरं प्रजारक्षणम् ....,,
६२धर्माधिरोधिकाभसेवोवाविचारपुरस्सरमन्तःपुरीचिन्तनम् ....२१९
६३भोज्यभक्ष्यलेह्यचोष्यपेयोति भोज्यकल्पनाकथनम् ....२१९
६४शोधनशमनविरेचनभावनापाकशोधनतृषनवासनादिगन्धयुक्तिकथनम् ....२२०
६५राजधर्मवर्णनम् ....२२१
६६देवपादृश्यां रथकक्षांयोगि क्रियान्विल्लो समवतंवडापि पुष्पकारम्य श्रेष्ठत्वम् ....,,२२२ २
६७माममाध्ययुक्पनिदेशः ....,,,,
६८जयमिन्द्रांगसंज्ञं भेदविधानम् ....,,२२३ १
६९दानमाहात्म्यम् ....,,,,
७०दण्डप्रशंसा ....,,,,
७१दण्डप्रणयनपुरस्सरं राज्ञः सूर्य्यचन्द्रवाय्वयमपावककुबेरवरुणात्मकत्वम्,,,,
७२विविधतापानानुसारं दण्डप्रणायनम् ....२२४
७३विविधनिषिद्धकर्ममेवनानेकृन्तकथनायश्चित्तानि ....२२८
७४रहस्यप्रायश्चित्ताव्हानम् ....२३२
७५मरणाशौचशुद्धिकालकथनम् ....२३३
७६प्रेतनिर्हरणादिसम्बन्ध्यनादिमतक्रियाशङ्ङ्खस्थितिशंगदापणव्याख्यादिप्रेतहितकृत्यम् ....,,,,
७७सपिण्डीकरणश्राद्धम्.... ....२३४
७८संसारामार्गतास्यनपुग्ग्मदं धर्मनित्यताधश्चाभानम् ....,,,,
७९द्रव्यशुद्ध्युपायान्कम्.... ....२३७
८०वर्णानां सामान्यविशेपधर्मानुवर्णनम् ....,,,,
अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काःअध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
८१वर्णशरीररक्षोपदेशः२३६९६सवस्त्रस्नानशक्त्याधिकस्नानवर्णनम्२४४
८२आपद्धर्मनिर्देशः""९७भृणौकस्तिकैस्तोरुपवासपूर्वकवस्तुदेवपूजनं शत्रुनाशः२४५
८३व्यापारलाभकारके पूर्वाषाढालग्नवर्णनम्२३७९८कायस्स्थानान्तु साधारणस्नानवर्णनम्""
८४मूलस्नानवर्णनम्""९९गोपिचन्दनशस्त्रस्नानकथनम्२४७
८५गर्भाधानादिसंस्काराभिधानम्"१००सर्वोपद्रवविनाशनमभिजिन्स्नानम्""
८६ब्राह्मचर्यवर्णनम्२३८१०१पुष्टिप्रदमाभिजित्स्नानम्२४७
८७वर्णानां पृथग्वि वाहकरणं, ब्राह्मादि विवाहभेदाः शचीयागविवाहार्थतिथिवारादि"१०२जन्मर्क्षस्नानवर्णनम्२४७
८८ब्राह्मादिनिर्वचनवर्णनम्२३९१०३पुष्यस्नानवर्णनम्""
८९माल्यवस्त्रचन्दनोपानत्सूक्ष्मवस्त्राणां, हीनाधिकाङ्गादिभिः सहागमनं, मार्गे दक्षिणातः कर्त्तव्यपदार्थाः देयमार्गश्च, पशुप्रवृत्त्युद्योगेनदाद्यप्रवेशादिकर्त्तव्यकर्मसंग्रहः२४०१०४दिक्पालस्नानवर्णनम्२४८
९०देवाचामनमन्त्रीककथनम्२४११०५विनायकस्नानवर्णनम्२४९
९१उदकाङ्गुलवस्त्रमरणपण्यादिवल्वपत्रदूर्वादिविनिवेद्यनिवेद्यवस्तुयोग्यताकथनम्२४२१०६स्नाते सर्वशत्रुक्षयकारि महेश्वरस्नानम्""
९२वैश्वदेवातिथिपूजनवर्णनम्""१०७वृतगोशकृद्दधिवभ्रोधकपलशार्विवल्वकपल्लवचामरादिक्षोदिकानम्२४९
९३चन्द्रसूर्योपराग भोजनवर्जनं बालकानां पूर्व दत्तेव गृहस्थस्य भोजनमित्यादिभोजननियमकथनम्२४३१०८प्रादुत्तमपादौदकस्नानम्""
९४शयनतद्देशशयनपुस्तरं रजस्वलादिभिः सङ्गतिनिषेधवर्णनम्२४४१०९मणिवस्त्रवर्णनम्२५०
९५गृहस्थधर्मवर्णनम्""११०नानागंगामोदकविविधवल्लीच्छत्त्राद्यंगद्भगवदुपवेशनवर्णनम्२५१
१११माघीश्रावणांगोण नक्तमासमादिदण्डिविधानम्""
११२जीवस्य गमनक्रान्तिवर्णनम्२५२
११३प्रेतलोक- जीवस्य क्रमानुमार्ग्यान्ताइनायनन्तरं भोगदण्डफलभोगः""
११४गर्भ कललनीभूतांगनिर्माणमत्वक्वर्मोनुचित्पुत्रपुत्र गर्भव्यथादिकथनम्२५३
अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काःअध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
११५शरीरविषयवर्णनम् ... ... ...२५६१३१यतिधर्मनिरूपणम् ... .......२७५
११६विविधदानकर्तॄणां धर्ममाचरतां च जीवोत्क्रमणानन्तरं ससुखं यमपुरे गमनं तद्विरुद्धानां तत्र विविधयातनासहनम् ....२५८१३२सर्वशान्तिसाधारणीशान्तिविधिः .... .......२७६
११७स्ववर्णाश्रमधर्ममनुरुन्धतां स्वर्गवासः ...२५९१३३भौमान्तरिक्षादिशान्तिषु, अद्भुताभ्यादि शान्तिकथनम्....२७७
११८शास्त्रोक्तविरुद्धवर्णाश्रमधर्मकारिणां निरयगमनम् ...२६०१३४विविधोत्पातकथनम् .......२७८
११९विविधनरकनामप्रदर्शनपूर्वकं पापिनां तेषुतेषु नरकेषु यातना वर्णनम्२६११३५अथाविकारोपशमनवर्णनम् ... .......२७९
१२०पापकर्मानुसारं नारकयातना अनुभूय नारकाणां संसारे ब्रह्मराक्षसतिर्यगादिगोनुषु जन्म ... ...२६२१३६औत्पातिकशान्तिवर्णनम् ... .......
१२१नरकवेदनाभोगानन्तरं मणिमुक्तादिहर्तुः स्वर्णकाजातो, स्वर्णचोरस्य कुनखित्वं, सुरापस्य कृष्णदन्तता, गुरुप्रतिकूलस्यापस्मारित्वादिकपूर्वजन्म कर्मप्रकाशकविद्युक्तवपुस्त्वम् ... ...१३७औत्पातिके वृक्षविकृत्यवर्णनम् ... .......
१२२वर्णाश्रमधर्मकारिणां भीत्यभावः (दुर्गतिितरणम्) ...२६३१३८” वृष्टिविकृत्यवर्णनम् .......
१२३सर्वपापनाशक चान्द्रायणकृच्छ्रादिवर्णनम् ...१३९” जलवैकृत्यवर्णनम् .......२८०
१२४विविधपापनाशकनानाद्रव्य पूर्वक गोदानफलप्रदाने२६५१४०कृमिस्रववर्णनम् ... .......
१२५वैदिकविहितमन्त्रैस्तत्तत्कार्यसाधक तन्त्रविधानम् ...२६८१४१वडवास्ति्यादिवसृमप्रसववैकृतादिशान्तिः....
१२६अनेककामनासिद्धिकरसामप्रयोगकथनम् ...२७११४२उपस्कवैकृतवर्णनम् .......
१२७अथर्वविहिनानेकप्रयोगसाधकविधिकथनम् ...२७२१४३आप्रव्यथ्याम्पश्व्वादीनां ग्रामारण्यगमनादिविकृतशान्तिः....
१२८श्रीसूक्तमाहात्म्यकथनम् ... ...२७४१४४प्रसादादीनांगोनानांनिमितपतनं ग्रहादीनां विरुद्धापत्वे गुरुमित्रदेवीहार्दानामुदये च शान्तिः ... .......२८१
१२९पुरुषसूक्तमाहात्म्यवर्णनम् ... ...१४५राज्यमण्डलवर्णने कुल्यादिभेदेन शत्रूवर्णनम् .......
१३०वानप्रस्थाश्रमधर्मकथनम् ... ...२७५१४६शत्रुपु दण्डप्रणायनम् ... .......
१४७युद्धकरणे हानि विचार्योपेक्षीकरणम् .......२८२
१४८शत्रुव्याकुलीकरणाय तद्राज्ये गुप्ताल्योत्पादादिकम्....
१४९इन्द्रजालेन शत्रुराज्ये चतुरङ्गबलवृद्धिच्छिङ्गानि दर्शनीयानि....

वि० ध० ॥ १२ ॥

अध्यायाःविषयाःपत्रांकाःपृष्ठांकाः
१५०धातुपृथ्ववर्णनम् ....२८१
१५१राज्याङ्गिकवर्णनम् ...."
१५२जन्मऋक्षक्षालनुष्पस्नानसूर्यप्रणमितिक्तर्कपूपूर्णत्वबालेंदुपू-नादीनि राजकर्म्माणि ....२८३
१५३राज्ञश्छात्रोत्पत्तिविविधवर्णनम् ...."
१५४शक्रध्वजोत्थापितकन्यपुरस्सरं तन्महोत्सवकर्तुः संग्रामे जयः२८४
१५५शक्रध्वजमहौत्सवकालोविधिकलादिकथनम् ...."
१५६इन्द्रध्वजपतनभङ्गदिशादिफलवर्णनम् ....२८५
१५७शक्रध्वजारोपणप्रसङ्गेन स्तावकमन्त्राः
१५८आश्विनशुक्लारम्भ्यां निशिरीतरे भद्रकालीगृहं निर्म्माय पटे भद्रकालीं सम्पूज्याष्टम्यां छत्रचर्म्माद्यायुधानि पूजयेत् ....२८६
१५९हस्त्यादीनांराजशान्तिविधिः ....२८७
१६०छत्राश्वध्वजपताकाखड्गवर्मदुन्दुभ्यादिमन्त्राः ....२८८
१६१राज्याभिषेकिरणं वृत्तकन्यलशान्तिकर्म्म ....
१६२संवत्सराभिषेकः ....२८९
१६३यात्रायां शकुनविधानम् ....२९१
१६४" " " ....२९१
१६५शुभाशुभस्वप्नफलम् ...."
१६६ज्योतिषशास्त्रेण शास्त्रज्ञाक्षणावर्णनम् ....
१६७कालमानादिग्राह्यं स्वरूपसमवर्गग्रहसैन्यादिनामितामसंज्ञाताजावबायवक्कथनम्, मासाधिपचलादिश्रवणादृष्टदोषग्रहेणाहार्विचारस्मरणाकारणादृष्टनगराजयोगोद्देश कथनम् ....२९२ (पृष्ठांकः २)
१६८सौरादिदिवससत्ययुगादिमानकल्पग्रहमन्दोच्चशीघ्रोच्चादिगतेरयनसंपाताद्ययनगत्यादिसाधनक्रान्तिशरासाधनलग्नमानयतनलग्नतद्भुक्तभोग्यादिस्फुटदिनकेन्द्रादिकेन्द्रिाद्वर्णनम्२९० (पृष्ठांकः १)
१६९इष्टकालान्मरीचितचन्द्राद्हस्साधनाहणगणनार्य्याधिपमासाधिपनादिनाधंष्यानगत्रकालपातकालमंषतग्णाद्दानयनतद्दोषविधिस्रपाचिश्रपाकोदयग्रहसुप्त्यादिवर्णनम् ....२९१ (पृष्ठांकः २)
१७०नक्षत्रातिध्रुवगाणानयनप्रकारः ....२९८ (पृष्ठांकः २)
१७१छेदशंकुच्छायादिवसाध्नमस्र गतेशेषज्ञानम्
१७२लंबोदककालज्ञानवर्णनम्
१७३ग्रहोदयास्तग्रहागस्त्याद्यनप्रोतितंविदेसोस्मीत्यादिज्ञानम्
१७४ग्रहणाकालकर्णचन्द्रायांश्रुकृतलक्षणतद्भवनवार्ता स्फुटदशग्गम्म्भीद्रांसनीत्यादिसाधने ग्रहणिज्ञानानुभूतवर्णनञ्च ....२९९ (पृष्ठांकः १)
१७५पौष्यादिविद्यो यायिविधद्वले गजयात्रायाः श्रेष्ठा. शुक्राक्रान्तायां नविपेयः, यात्रांपश्चानिमाश्रदिवसनक्षत्राङ्गीहगान्त्रनिवारिणीयांडियांगक्तव्यमुत्तरं जन्मग्नशुपथयात्रायां यात्रायाः सिद्धिर्भवत्यस्य
१७६राज्ञां विजययात्रार्थं शुभवक्तं विधायं तद्दिनान्मन्नगरप्रवृतंवेदांयविधिवर्णनपुरस्सरं यात्रादिवसे त्रिविक्रमं सम्पूज्य होममानन्तरं घृतवेक्षणस्नादिपटनपूर्वकं दिङ्नक्षत्रयांतव्यं दत्त्वा किञ्चिभ्राम्य गायतून...३०० (पृष्ठांकः १)
१७७वस्त्रशालोद्यरगणरत्नकश्च्यान्दिनिविन्यानुकर्म्मं युद्ववर्णनम्३०१ (पृष्ठांकः २)

अनु० ॥ १२ ॥

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काःअध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
१७८रथनागाश्वपत्तीनां पादानाश्चित्य धनुर्वेदस्य चतुष्पादता, यन्त्रमुक्त-प्राणिमुक्तमुक्तसन्धारितामुक्तविशेषाल्लक्षणसम्पत्त्या युद्धम्....<br>....३०३<br>३०४<br>तत्रापि गद्यपद्यादिभेदपूर्वकं शब्दशास्त्रामृतवरषम्....
गायत्र्युष्णिगादिछन्दोवर्णनम् .......''
१७९समपदवैशाखमण्डलाढीलमत्याख्यातसपुटादिधनुर्वेदवर्णनम्....''स्वयंवरचाकीर्त्तिमंत्रराजिदिदतादानवगन्धर्वग्रहाक्षसकिन्नरनागवचः-कथनपुरस्सरमृग्यन्त्रादिनिवारणमन्त्रवर्णनम्....
१८०बाणव्यापारे कृतहस्तादिशिक्षणाभ्यासवर्णनम्....३०५सूत्रलक्षणतद्वातुर्विध्यवाक्यार्थवाक्यपदार्थपंचवावयवहर्षिधूसूत्रध्या-ख्यामृत्यादितिविधप्रमाणातलक्षणनिरुक्तभेदगणाहितादिवर्णनम्....
१८१धनुर्वेदे ऽयुधविधिवर्णनम्....''अधिकरणयोग-पदार्थ-हेत्वर्थादेश-निर्देशादितन्त्रयुक्तिकविवरणम् .......
१८२खड्गप्रासाद्यराशूलतोमरगदापरशुमुद्गरलघुडवज्रपदिशकृपाणक्षेप-णीगदानियुद्धकर्माणि....३०६प्राकृतभाषालक्षणम् ........
१८३स्वलनीपर्याणास्तारणादिद्युताक्षानाञ्च रश्मिसंग्रहकोविद्कृपान्तगणना-दिद्युक्तसारथे रथहस्तादीनां वर्णनम्....३०६देवादिषट्कश्रपर्यायवर्णनाध्यायः....
अभिधानकोशवर्णनम्....
इति विष्णुधर्मोत्तरेद्वितीयखण्डः ।१०मनुष्यादिपर्यायवर्णनम्....
११अभिधानकोशे कीत्यादिवेलिंगशब्दानिर्देशः....
अथ तृतीयखण्डः ।१२राजादिपर्यान्दानिर्देशः....
चित्रसूत्रविधानदेवतार्चानिर्माणपूजनेन देवतासान्निध्यं ततश्चाभीष्टच-तुर्वर्गफलम्....३०८१३जलादिपुंस्कशब्दाभिधानम्....
प्रतिमास्वरूपनिश्चायकचित्रसूत्रतालोद्यनृत्यशास्त्रावनातत्त्वज्ञानं तस्य च गीतशास्त्राधीनत्वं, गीतस्य तु संस्कृतप्राकृतापभ्रष्टाष्टविधेोदाहृत्यं....''१४अनुप्रासमयमकश्लेषाद्यलंकारकथनम्....
१५शास्त्रेतिहासकाव्यमहाकाव्यानां लक्षणवर्णनम्....
१६प्रहेलिका लक्षणभेदकथनम्....

वि० ध०

॥३॥

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
१७मन्त्रब्राह्मणकल्पपुराणकथनपुरस्सरं नाटकनाटिकाप्रकरणप्रकरणीसमवकारोहामृगादिदशरूपकलक्षणकथनपुरस्सरं नायकानाथिकाभेदशृङ्गारादिरसवर्णनम् ....३१६
१८गीतकयोः कण्ठशिरःस्थानैर्यथा मन्द्रादिस्वरोत्पत्तिः, ग्रामत्रयं, सप्तस्वराः, एकविंशतिसूर्च्छनाः, एकोनपञ्चाशत्तानाः, वृत्तित्रयम्, शृङ्गारादिनवरसानां ग्रामविभागः, दशलक्षणा जातयश्चतारोह्यलंकाराः, अपरान्तकादिगीतानि चेतिगीतलक्षणवर्णनम् ....३१७
१९ततः सुप्रीतादिभेदेन चतुर्विधाताद्यस्वरतालचित्रादिद्विविधक्रमनिपुणानवदादिदणपुरस्सरं गायकवादिकादिसियातितमदर्शनम् ....
२०नाट्यनृत्तनृत्यलास्यमण्डपदिग्दर्शनपूर्वकं देवदानवनृपतरुद्रुतमृगजीविषु विविधगतिगोदिलाक्षणतद्गुरुपञ्चाशल्लक्षणिकाभिनयकटिपार्दाद्याश्रितरेचकचारिमहागीतनामण्डलगाहारकरणावृत्तनृत्यादिवर्णनम् ....३१८
२१शय्यासनस्थानवर्णनम् ....३२५
२२स्वरस्तन्यदालक्तकान्तमभालसाह्यापञ्चाशत्स्थानकटाक्षदिदर्शनम्
२३वैष्णवसमपादादिभेदेन पुंस्थानकादिवर्णनम् ....३२६
२४अङ्गवर्णनम् ....
२५रसहास्यतम्प्रोगयुक्तकर्मतारकाकर्मनयनाचोकिनादिनर्त्तन दृष्टिकर्मतद्वृ-

अनु०

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
ङ्गसूचकनासिकाकर्मजिह्वाधरोष्ठमर्द्दनदन्तकर्मगण्डपिण्डकर्मवर्णनम्३१९
२६अर्धयुतसंतुतादिभेदेनपुरस्सरं तूर्ये करक्रियाम्, करकर्मलक्षणादि च३०१
२७वाचिकादिशौर्यकासिकोवकभेदेन चतुःप्रकाराभिनयमस्तकाङ्गिङ्गङ्गचनाङ्गुलीवदनादिबोधकप्रणवर्णनम् ....३२२
२८इन्द्रियार्थाभिनयप्रकाराः, दृष्टानिष्ठमध्यमभेदेन गात्रप्रवाङतादिना चेष्टानिष्ठ पणाम् प्रभातमागधगीतप्रबोधादिवर्तुवनस्वर्गजलशयादिङ्कनश्चयःअभिनयादिवर्णनम् ....३२८
२९जादूकर्दलक्षणंनाविकोक्तुङ्गमत्स्युडुमञ्चानांपर्वागौत्यूक्यादिषु नाबुकदीसमानादिनानागतिप्रचारवर्णनम् ....३३३
३०शृङ्गादिवन्नुवप्रक्रमकथनक्रमङ्गेन शृङ्गागढ्डास्यस्य रौद्रार्कणणस्य वीगतुङ्गम्य वैभन्माहृतनस्यश्रीयश्चिमिश्रिभाव नतहचनावर्णनभेदद्वयज्ञनादिदिग्दर्शनम् ....३२६
३१हासनर्तकोक्तवेकापञ्चाशद्भावनिदिपणम् ....
३२कर्णयुक्ताने विविधैर्वक्तव्यस्वभावौचित्यात्तत्तद्वस्तुभेदेनपुंभगवचूननिकोदिदन्तसमुदावर्णनम् ....३२७
३३मन्त्र प्रज्ञानलक्षणप्रशंसा नवरोपंच्यदेवताविष्वादिदुतनुबलातुरवाचनान्३२८
३४नवरंजनितचतुरङ्गमंत्रगद्यसर्वदुःखह्रणम्३३२

॥१३॥

अध्यायाःविषयाःपत्रांकाःपृष्ठांकाःअध्यायाःविषयाःपत्रांकाःपृष्ठांकाः
३५तपस्यता नारायेणाप्सरोदर्शमंगाय चित्रकर्मणाऽऽदर्शं निर्माय विश्वकर्मणे तत्कर्मांशार्पणं, तन्नानुसारं चित्रेपि त्रैलोक्यानुकर्षण-दृष्टिभावांगोपांगकरणविन्यासादिकरणम्, हंसादिपञ्चपुरुषलक्षणानि च३३१४३चित्रे शृंगारादिनवरसमदर्शनं, देवालयनृपसभामारोस्तद्मशं, निधिविद्याधरगुह्यकदिमंगलिहार्याचित्राणां गृहेषु यत्रालोहेवने स्वरंगरेनामसगृहे चित्रलेखनेनपिचित्रदंशेषगुणवर्णनम, चित्रसूत्रसमाप्तिः३३७
३६चित्रसूत्रवर्णने सूर्यमवयवममान तदनुसारेण मधुकंसभाल्मल्यादिवर्णनम्३३२४४ब्रह्मविष्णुशंकरादिचित्रनिर्माणनियमवर्णनम्
३७चित्रकर्मण्यंगप्रत्यंगमानेन स्त्रीणां निर्माणम्४५विष्णुप्रजाभ्योऽध्यक्षनिर्माणवर्णनम्३३८
३८चित्रकर्मणि देवतानांनेत्राद्यंगवर्णनम्४६अष्टपस्यापि देवस्य विक्रितिवशात्साङ्गाता, तत्र च ब्रह्मणः संह्तुकं चतुर्वक्तादिभििरूपणम्
३९नानावर्णोत्पत्ताः शुभाकारविहारा ऋजुवागतासाचीकृतदेहत्वोनेकोपवेधसहिताश्चित्रकर्मणो नव भेदाः ( वर्ण )३३३४७विष्णुरूपनिर्माणॆ चतुर्बाहूनाम्बांतुरूपत्वं, चतुर्वक्राणामञ्च बलक्षानेश्वर्यशक्तिरूपता, वलस्यापि वासुदेवसङ्कर्षणप्रद्युम्नानिरुद्धा, वासुदेवस्य प्रमिक्तवे सूर्यचन्द्ररूपं काद्युद्गम्, संकर्षणदिरूपाणामपि मुसलाङ्गिलाद्यायुधतादिवर्णनम्
४०चित्रकर्मभूमिसंस्कारकथनपूर्वकं बहुसमयस्थायिरंग निर्माणं, कनकजातादिगद्रव्यकथनञ्च३३४४८महादेवस्य सद्योजातवामदेवादिभेदेन पञ्चरूपाणि प्रतिवक्रे सोमसूर्याग्निनेत्रत्रयत्वम्, सूक्ष्मादितत्त्वानि, विशुद्धज्ञानवैराग्यादीनामादर्शदिक्पती३३९
४१सत्यवैणिकादिभेदेन सलक्षणं चित्रचातुर्विध्यम्, पत्राकृतिक्रान्तिविन्दुवर्तनादिचित्रदोषस्थानप्रमानमाणादिचित्रभूषणगुणासनादिचित्रनाशहेतुभूमादिवर्णनञ्च३३६४९नासत्यरूपनिर्माणम्....
४२चित्रे देवनृपपिंगोश्वदैत्यदानवादीनां सायुधानां सपरिच्छदानां निर्माणदेशविशेषावुरुवासनशयनयानवेशस्तित्सागरावरोहणशैलशिखरपक्षीभूमण्डलञ्चक्रप्रम्हादीनिधिसचन्द्रनक्षत्रराजिसन्ध्यादिनिर्माणम्५०दक्षप्रजापतिनिर्माणं सहेतुकम् ....

वि० ध० ॥ १४ ॥ अनु० ॥ १४ ॥

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
५१सहैके यमरूपनिरूपणं तस्य संकर्षणरूपता, तद्वाहनमहिषस्य मोह-रूपत्वं धूमोर्णारूपत्वं चित्रगुप्तस्वरूपकथनञ्चादि च ....३४०
५२सप्तशक्तिकायुधसवाहनवरुणस्वरूपं, तद्दक्षिणभागे मकरवाहनग-ङ्गास्वरूपम्, वामभागे सचामरकूर्मस्थयमुनास्वरूपम्, वरुणस्य प्रद्युम्नता तद्भार्याया रतिरूपतादिकथनञ्च ....
५३धनदस्वरूपनिर्माणम्, तस्य वामभागे ऋद्धिः, शंखपद्मनिध्यादि तत्पार्श्वे, ....३४१
५४गरुडरूपनिर्माणम् ...
५५गौरीशप्रतिकृतिरचनम् ...
५६स्वाहादिसहितोग्निप्रतिमार्निर्माणं चतुर्वेदषडङ्गयुक्ताग्निविचित्रसहितम् ...३४२
५७विरूपाक्षरूपनिर्माणं सनिदृत्यादि ....
५८आकाशवर्णस्य वायोः सप्तशक्तिकस्य निर्माणम् ....
५९भैरवमहाकालयोः स्वरूपनिर्माणप्रकारः ....
६०एकवक्त्रद्विबाहुगदाचक्रधगविष्णुरूपमपरम् ....
६१शुक्लं वर्णं चतुर्मुखं जगत्प्रसवाधिपं पञ्चहस्ततादिभूवर्णस्वरूपनिर्माणम् ....
६२नीलोत्पलश्यामवर्णयुतमाकाशस्वरूपम् ....
६३असिताभाग्निरूपयोगेश्वरः ....
६४ध्यातुः सर्वार्थसाधकं सरस्वतरूपनिर्माणम् ....३४२
६५अनन्त ( शेष ) रूपनिरूपणम् ....३४३
६६जयविजयाख्यदत्त्वपराजितादेवीसहितस्य महादेवचम्बूरोंनिर्माणम्
६७प्रकारद्वयेन पिंगलातिपिंगलगणयुक्तस्य रेवन्तादिचतुःपुत्रैश्च तत्प्रभिः पत्नीभिश्च सहितस्य रवे रूपनिर्माणम् ....
६८सितचतुस्तुरङ्गरथस्थ कान्तितोषाभ्यां भार्याभ्यां सहितस्यानिवन्ध्याष्टा-विंशतिभार्याभिर्वा सहितस्य चन्द्रमसो निर्माणम् ....
६९सायुधसवाहनभौमादिग्रहानेर्माणम् ....३४४
७०वर्तमानभविष्यन्मनुरूपनिर्माणम् ....
७१स्कन्दविशाखमुखरुद्रकालोग्रिगणेशविश्वकर्मरूपनिर्माणम् ....
७२धरादिसुतानां विष्ण्वब्जरूपादीनाञ्च रूपवर्णनम् ....
७३कश्यपादिसप्तऋतुकाद्यादीनां ध्रुवागस्त्यभृगुप्रभृद्यनेकैदेवानां निर्माणम् ....
७४लिङ्गरूपनिर्माणम् ....३४६
७५व्योमरूपनिर्माणम् ....
७६वदनेवृक्षमधु नगरानायपणरूपनिर्माणम् ....
७७कीर्त्यादिचतुर्दशभार्यायुतधर्मरूपनिर्माणम् ....
७८प्रकारत्रयेण नृसिंहमूर्तिनिर्माणम् ....