जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

मान्द्यब्दादिफलाध्यायः ॥६॥ २४१ अथर्तुफलम् । दीर्घायुर्धनिको वसन्तसमये जातः सुगन्धप्रियो, ग्रीष्मतौ घनतोयसेव्यचतुरो भोगी कृशाङ्गः सुधीः । क्षारक्षीरकटुप्रियः सुवचनो वर्षर्तुजः स्वच्छधीः, पुण्यात्मा सुमुखः सुखी यदि शरत्कालोद्भवः कामुकः ॥ २७ ॥ योगी कृशाङ्गः कृपकश्च भोगी हेमन्तकालप्रभवः समर्थः । स्नानक्रियादानरतः स्वधर्मी मानी यशस्वी शिशिरर्तुजः स्यात् ॥ २८ ॥ इदानीमृतुफलमुच्यते । तत्र 'मृगादिराशिद्वयभानुभोगात् षडर्त्तवः स्युः शिशिरो वसन्त' इत्याद्युक्तेः, मकरकुम्भयोः सञ्चरति भास्वति शिशिरर्तुः । मीनमेषयोर्वसन्तः । वृषमिथुनयोर्ग्रीष्मः । कर्कसिंहयोर्वर्षा । कन्यातुलयोः शरत् । वृश्चिकधनुषोर्हेमन्त इति षड् ऋतवो भवन्ति । तेषु ऋतुषु जातानां फलान्यत्रोक्तानि । दीर्घायुरित्यादयः । स्पष्टार्थो श्लोकौ ॥ २७-२८ ॥ वसन्त ऋतुमें बालक उत्पन्न हो तो दीर्घायु, धनिक, सुगन्धप्रिय होवे । ग्रीष्म ऋतुमें पैदा हो तो अगाध जलका सेवी, चतुर, भोगी, कृशतनु और पण्डित होवे । वर्षा ऋतुका जायमान मनुष्य क्षार-दूध-कटु-पदार्थका प्रेमी, सुवचन, स्वच्छ, बुद्धिवाला होवे । शरद् ऋतुका जन्मा हुआ बालक पुण्यात्मा, सुमुख, सुखी, कामी हो । हेमन्त ऋतुका जायमान जातक योगी, कृशशरीर, कृपक, भोगी और समर्थ होवे । शिशिर ऋतुका जायमान मनुष्य स्नान-क्रिया-दानमें रत, स्वधर्मी मानी और यशस्वी होवे ॥ २७-२८ ॥ अथ मासफलम् । चैत्रे सर्वकलागमश्रुतिपरो नित्योत्सवः श्रीरतो वैशाखे यदि सर्वशास्त्रकुशलः स्वातन्त्रिको भूपतिः । ज्येष्ठे मासि चिरायुरर्थतनयी मन्त्रक्रियाकोविद्- श्चाषाढेऽतिधनी कृपालुरनिशं भोगी परद्वेषकः ॥ २६ ॥ जातः श्रावणमासि देवधरणीदेवाच्चने तत्परो नानादेशरतश्च भाद्रपदजस्तन्त्री मनोरथ्यवान् । मासे चाश्वयुजि स्वकीयजनविद्वेषी दरिद्रश्चलः पुष्टाङ्गः कृपको विशालनयनो वित्ताधिकः कार्तिके ॥ ३० ॥ सुरगुरुपितृभक्तो मार्गशीर्षे च धर्मी धनगुणबलशाली तुङ्गनासस्तु पुष्ये । खलमतिरतिधर्माचारवान् माघमासि प्रतिदिनमुपकर्ता फाल्गुने गानलोलः ॥३१॥ अधुना मासफलान्युच्यन्ते । तत्र 'मासास्तथा च तिथयस्तुहिनांशुमानात्' इत्युक्तेः, मासाश्चान्द्रा एव ग्राह्याः । चान्द्रो मासस्तु दर्शान्तद्द्वयान्तर्वर्त्ती कालः 'दर्शावधिश्चन्द्ररस- स्तु मासः' इति प्रमाणात् । अत्रैदमवधेयम्-चैत्रामान्तकालाद्वैशाखामान्तावधिरेकश्चान्द्र- मासः । तस्मिन् सूर्ये मेषराशौ सञ्चरति स चान्द्रमासश्चैत्राख्यः । एवं वैशाखामान्ताज्ज्येष्ठा- मान्तपर्यन्तं वृषे सञ्चरति सूर्ये वैशाखो मास इत्येवमपरेऽपि मासाः । "मेषादिस्थे सवितरि यो यो मासः प्रपूर्यते चान्द्रः । चैत्राद्यः स ज्ञेयः" इति वचनस्वरसात् । तेषु चैत्राद्बिद्वादशमासेषु जातानां फलान्यत्रोक्तानि । श्लोकास्तु स्पष्टार्था एवेति २९-३१ चैत्र मासमें जन्म हो तो सभी कला-आगम और वेदका ज्ञाता हो, नित्य उत्सव तथा लक्ष्मीमें रत रहे। यदि वैशाखमें जन्म हो तो सब शास्त्रमें कुशल तथा स्वतन्त्र रहे और

२६२ सटीकजातकपारिजाते- राजा होवे । ज्येष्ठ मासमें उत्पन्न हो तो बड़ी आयु वाला हो, धनवान् तथा पुत्रवान् हो मन्त्र क्रियाका ज्ञाता हो। आषाढ़ मासमें जन्म हो तो विशेष धनी, कृपालु, अहर्निश भोगी और परायेसे वैर करनेवाला हो ॥ २९ ॥ श्रावण मासमें जन्म हो तो भूमिदेव (ब्राह्मण) तथा देवता की पूजा करनेमें तत्पर हो । भाद्रपदमें जन्म हो तो नाना प्रकारके देशमें लीन, तन्त्री, मनोराज्यवान् होवे। आश्विन मासमें जन्म हो तो अपने जनोंका वैरी, दरिद्र, चंचल हो। कार्तिक मासमें हो तो पुष्टांग, कृषक, विशालनेत्र तथा अधिक धनवाला हो ॥ ३० ॥ मार्गशीर्ष ( अगहन ) मासमें जन्म हो तो देवता-गुरु-पितरका भक्त और धर्मात्मा हो । पौषमें जन्म हो तो धन-गुण-बलमें प्रबल और ऊंची नासिकावाला हो। माघमें जन्म हो तो खलबुद्धि, विशेष धर्म करनेवाला हो । फाल्गुन मासमें जन्म हो तो प्रतिदिन उपकार करनेवाला और गानमें चतुर होवे ॥ ३१ ॥ अथ पक्षफलम् । वलक्षपक्षे यदि पुत्रपौत्रधनाधिको धर्मरतः कृपालुः ॥ स्वकार्यवादी निजमातृभक्तः स्वबन्धुवैरी यदि कृष्णपक्षे ॥ ३२ ॥ इदानीं पक्षफलमुच्यते । प्रतिमासं शुक्लकृष्णभेदेन द्वौ पक्षौ भवतः । दर्शान्तात्पूर्णि- मान्तं यावदेकः शुक्लपक्षः । पूर्णिमान्ताद्दर्शान्तं यावद् द्वितीयः कृष्णपक्षः । तस्मिन्पक्षद्वि- तये जातस्य फलमत्रोक्तम् । वलक्षेति । शुक्लपक्षे 'वलक्षो धवलोऽर्जुनः' इत्यमरोक्तेः । शेषं स्पष्टमिति ॥ ३२ ॥ शुक्ल पक्षमें जन्म हो तो अधिक पुत्र-पौत्र-धनसे युक्त, धर्ममें लीन और कृपालु हो । कृष्ण पक्षमें जन्म हो तो अपने कार्यमें वाद-विवाद करनेवाला, अपनी माताका भक्त और अपने परिवारका शत्रु हो ॥ ३२ ॥ अथ कालफलम् । जातः प्रत्युषसि स्वधर्मनिरतः सत्कर्मजीवी सुखी मध्याह्ने यदि राजतुल्यगुणवान् जातोऽपराह्ने धनी । सायंकालभवः सुगन्धवनितालोलः खलात्माऽटनो रात्रौ तत्फलमेव सौख्यबहुलः सूर्योदये जायते ॥ ३३ ॥ इदानीं कालफलमुच्यते । प्रत्युषसि = दिनमुखे ( प्रातः काले ) जातः स्वधर्मनिरत इत्यादि सर्वं स्पष्टमेवेत्यलम् ॥ ३३ ॥ प्रातः काल जन्म हो तो अपने धर्ममें युक्त, सत्कर्म से जीवन रखनेवाला और सुखी होवे। मध्याह्नमें जन्म हो तो राजाके तुल्य, गुणवान् होवे। अपराह्नमें जन्म हो तो धनी होवे । सायंकालका उत्पन्न मनुष्य सुगंध और स्त्रीमें प्रीति रखनेवाला, खल, घूमने-फिरने वाला होता है। रात्रिमें उत्पन्न नरको सायंकालके सदृश ही फल होता है और सूर्योदयके समय उत्पन्न हो तो बहुत सौख्य वाला होवे ॥ ३३ ॥ अथ तिथिफलम् । महोद्योगी जातः प्रतिपदि तिथौ पुण्यचरितो- द्वितीयायां तेजःपशुवलयशोवित्तविपुलः । तृतीयायां पुण्यप्रबलभयशीलश्च पटुवाक् चतुर्थ्यामाशांलुस्त्वटनचतुरो मन्त्रनिपुणः ॥ ३४ ॥ पञ्चम्यामखिलागमश्रुतिरतः कामी कृशाङ्गश्चलः षष्ठ्यामल्पबलो महीपतिसमः प्राज्ञोऽतिकोपान्वितः । सप्तम्यां कठिनोरुवाग् जनपतिः श्लेष्मप्रधानो बली चाष्टम्यामतिकामुकः सुतवधूलोलः कफात्मा भवेत् ॥ ३५ ॥

ख्यातो दिव्यतनुः कुदारतनयः कामी नवम्यां तिथौ धर्मात्मा पटुवाक्कलत्रतनयः श्रीमान् दशम्यां धनी । देवब्राह्मणपूजको हरितिथौ दासान्वितो वित्तवान् द्वादश्यामतिपुण्यकर्मनिरतस्त्यागी धनी पण्डितः ॥ ३६ ॥ त्रयोदश्यां लुब्धप्रकृतिरतिकामी च धनवान् चतुर्दश्यां कोपी परधनवधूको गतमनाः । अमायामाशांलुः पितृसुरसमाराधनपरो धनी राकाचन्द्रे यदि कुलयशस्वी च सुमनाः ॥ ३७ ॥ इदानीं तिथिफलान्युच्यन्ते । एकस्मिन्पक्षे पञ्चदश तिथयः । ताश्च सूर्याचन्द्रमसो- रन्तरद्वादशांशतुल्या भवन्ति । यतोऽमान्ते सूर्याचन्द्रमसोरन्तराभावः 'दर्शः सूर्येन्दुसङ्गमः' इत्युक्तेः । पूर्णान्ते तयोरन्तरं षड्राशिमितम् । राशिषट्के शताधिकाशीतिभागाः (१८०°) । अतः १ तिथिः= १८०° / १५ = १२ । तासु.पञ्चदशतिथिषु जातानां फलान्यत्रोक्तानि । महोद्यो- गीत्यादिभिः । स्पष्टार्थाश्चैते श्लोकाः ॥ ३४-३७ ॥ प्रतिपदा तिथिमें जन्म हो तो महा उद्योगी, धर्माचरणवाला हो । द्वितीया तिथिमें पैदा हो तो तेजस्वी, विपुल पशु-बल-यज्ञ-वाला हो । तृतीया तिथिमें जन्म हो तो पुण्यमें प्रबल, डराकू और बुद्धिपूर्वक वाक्य बोलनेवाला हो । चतुर्थी तिथिमें जन्म हो तो दूसरे की आज्ञा रखनेवाला, घूमता, चतुर और मंत्रनिष्ठ हो ॥ ३४ ॥ पंचमी तिथिमें उत्पन्न हो तो समस्त आगम-शास्त्र-वेदमें तत्पर हो, कामी तथा दुर्बल हो । षष्ठी तिथिमें पैदा हो तो अल्पबली, राजाके तुल्य, बुद्धिमान् और क्रोधी हो । सप्तमी तिथिमें उत्पन्न हो तो कठिन जंघा और कड़ी वचन बोलनेवाला, मनुष्योंका स्वामी, कफप्रकृति और प्रधान बली होवे । अष्टमी तिथिमें जायमान हो तो विशेष कामी, पुत्र- स्त्रीमें लीन, कफ-प्रकृतिवाला हो ॥ ३५ ॥ नवमी तिथिमें उत्पन्न हो तो विख्यात, दिव्यशरीर, दुष्ट स्त्री-पुत्रवाला और कामी हो । दशमी तिथिमें उत्पन्न हो तो धर्मात्मा, चतुर-वचन, स्त्री-पुत्रसे सम्पन्न, श्रीमान् और धनी हो । एकादशी तिथिमें देव-ब्राह्मणका पूजन करनेवाला, दासयुक्त और धनवान् हो । द्वादशी तिथिमें अत्यन्त पुण्य कर्ममें युक्त, त्यागी, धनी और पंडित हो ॥ ३६ ॥ त्रयोदशी तिथिमें उत्पन्न हो तो लोभी, अतिकामी और धनी होवे । चतुर्दशी तिथिमें जायमान हो तो पर-धनग्राही, परस्त्रीग्राही और हीनबुद्धि हो । अमावास्या तिथिमें उत्पन्न हो तो आशा रखनेवाला, पितर-देवकी पूजामें तत्पर रहे । यदि पूर्णिमा तिथिमें उत्पन्न हो तो धनी, कुलमें यशस्वी और प्रसन्न चित्त हो ॥ ३७ ॥ अथ वारफलम् । मानी पिङ्गलकेशलोचनतनुश्चादित्यवारे विभुः कामी कान्तवपुर्दयालुरनिशं शीतांशुवारोद्भवः । क्रूरः साहसवादकार्यनिरतो भूसूनुवारे सदा देवब्राह्मणपूजकः सुवचनः सौम्यस्य वारोदये ॥ ३८ ॥ यज्वा भूपतिवल्लभश्च गुणवान् ख्यातो गुरोर्वासरे धान्यक्षेत्रधनाश्रितः सितदिने सर्वप्रियः कामधीः । मन्दप्रायमतिः परान्नधनभुग् वादप्रवादान्वितो द्वेषी बन्धुजनावरोधकुशलो मन्दस्य वारोद्भवः ॥ ३६ ॥ इदानीं वारफलमुच्यते । तत्र सूर्यादिसप्तग्रहाणां स्वस्वनाम्ना सप्त वाराः सूर्योदयद्वयः-

"त्तराषाढा विश्वं परमभिजित्दाहुर्निगणाः" ? No, look at the characters after "परमभिजित्": There is: 'द्' + 'आ' or 'ह'? Wait! Look at the letter: It is 'दा' or 'द्वा' or 'ह'? Wait, is it "परमभिजित्" "दा"? Wait! Look at the character: It's "दा" ? Wait, look at the word: "परमभिजित् दाहुर्निगणाः" Wait, could it be "परमभिजित्" followed by "दाहुर्निगणाः"? Wait, why "निगणाः"? What is a synonym for Abhijit or constellation? Abhijit is ruled by Brahma (विधि). Wait, what are the names in these verses? V40:

• अश्विनी: तुरङ्ग, दस्र, अश्वियुग्, अश्विनी, हय
• भरणी: यम, कृतान्त, भरणी, याम्यभ
• कृत्तिका: हुताशन, अग्नि, बहुला, कृत्तिका
• रोहिणी: विधि, विरिञ्चि, शकट, रोहिणी V41:
• मृगशिरा: सौम्य, चन्द्राग्रह, वाय्युडुप (वाय्विडुप?), मृगशिरस्तारका
• आर्द्रा:

मान्द्यब्दादिफलाध्यायः ॥६॥ २६५ २६ उत्तरभाद्रः, २७ रेवती । अत्रोत्तराषाढास्यान्तिमं चतुर्थांशं तथा श्रवणस्यादिमं पञ्चद- शांशं ( २५२ ) शतद्वयाधिकद्विपञ्चाशतकलामानकमभिजन्नाम नक्षत्रमुच्यते । तत्केवलै फलादेशार्थमेव । 'वैश्वप्रान्त्यङ्घ्रिश्रुतितियिभागतोऽभिजित्स्यादिति, रामाचार्योक्तेः । तेषां नक्षत्राणां नामान्तराप्यत्रोक्तानि । १ अश्विनी = तुरङ्गः, दस्रः, अश्वियुक्, अश्विनी, हयः । २ भरणी = यमः, कृतान्तः, भरणी, याम्यभम् । ३ कृत्तिका = हुताशनः, अग्निः, बहुला, कृत्तिका । ४ रोहिणी = विधिः, विरिञ्चिः, शकटं, रोहिणी । ५ मृगशिराः = सौम्यः, चान्द्रः, अग्रहायणी, उडुपः, मृगशिरः । ६ आर्द्रा = तारकाः, रौद्रम्, आर्द्रा । ७ पुनर्वसुः = आदित्यम्, पुनर्वसु, सुरजननी । ८ पुष्यः = तिष्यः, पुष्यः, अमरेज्यः । ९ श्लेषा = आश्लेषा, अहिः, भुजङ्गः । १० मघा = पितृ, जनकः, मघा । ११ पू. फ. = फल्गुनी, भाग्यभम् । १२ उ. फ. = अर्यमा, उत्तरभगम् । १३ हस्तः = भानुः, हस्तः, अरुणः अर्कः । १४ चित्रा = त्वष्टा, चित्रा, सुरवर्द्धकिः । १५ स्वाती = मरुत, वातः, समीरणः, वायुः, समीरः । १६ विशाखा = द्विदैवतम्, इन्द्राग्निकम्, शूर्पभम् । १७ अनुराधा = अनूराधा, मैत्रम् । १८ ज्येष्ठा = कुलिशतारा, शतमखः, सुरस्वामी, ज्येष्ठा । १९ मूलम् = असुरः, मूलम्, ऋतुभुक् । २० पू. षा. = पूर्वाषाढा, पयः, सलिलम्, जलम्, तोयम् । २१ उ. षा. = उत्तराषाढा, विश्वम् ( चतुर्थ-चरणमभिजित् ) । २२ श्रवणा = श्रोणा, विष्णुः, हरिः, श्रुतिः, श्रवणः । २३ धनिष्ठा = श्रविष्ठा, वसु, धनिष्ठा । २४ शतभिषा = प्रचेताः, शततारकाः, वरुणभम् । २५ पू. भा. = अजैकपादः, अजपात्, पूर्वप्रोष्ठपदम् ॥ २६ उ. भा. = अहिर्बुध्न्यम्, उत्तराप्रोष्ठपात् । २७ रेवती=पूषा, रेवती, पौष्णभम् । इत्येतानि नक्षत्राणां नामान्तराणि मुनिभिः क्रमात् सङ्कीर्तितानि । अन्यान्यपि नामान्त- राणि ग्रन्थान्तरेभ्यो ज्ञेयानि ॥ ४०-४४ ॥ तुरङ्ग, दस्र, अश्वियुग्, अश्विनी, हय ये अश्विनीके नाम हैं१ । यम, कृतान्त, भरणी, याम्य ये भरणीके नाम हैं २। हुताशन, अग्नि, बहुला, कृत्तिका ये कृत्तिकाके नाम हैं ३ । विधि, विरिञ्चि, शकट, ये रोहिणीके नाम हैं ४ ॥ ४० ॥ सौम्य, चान्द्र, अग्रहायणी, उडुप, मृगशिर ये मृगशिराके नाम हैं ५। तारका, रौद्र, आर्द्रा ये आर्द्राके नाम हैं ६ । अदिति, पुनर्वसु, सुरजननी ये पुनर्वसुके नाम हैं ७ । तिष्य पुष्य, अमरेज्य ये पुष्यके नाम हैं ८ । आश्लेषा, अहि, भुजङ्ग ये श्लेषाके नाम हैं ९ । पितृ, जनक, मघा, ये मघा के नाम हैं १० । फल्गुनी, भाग्य ये पूर्वाफाल्गुनीके नाम हैं ११ । अर्यमा, उत्तरभग, ये उत्तराफाल्गुनीके नाम हैं १२ । भानु, हस्त, अरुण, अर्क ये हस्तके नाम हैं १३ ॥ ४१ ॥ त्वष्टा, चित्रा, सुरवर्धकि ये चित्राके नाम हैं १४ । स्वाती, मरुत्, वात, समीरण, वायु, समीर ये स्वातीके नाम हैं १५ । विशाखा, द्विदैवत, इन्द्राग्निक, शूर्पभ ये विशाखाके नाम हैं १६ ॥ ४२ ॥ अनुराधा, मैत्र ये अनुराधाके नाम हैं १७ । कुलिशतारा, शतमख, सुरस्वामी, ज्येष्ठा, ये ज्येष्ठाके नाम हैं १८ । असुर, मूल, ऋतुभुज् ये मूलके नाम हैं १९ । पयः, पूर्वाषाढ, सलिल, जल, तोय ये पूर्वाषाढके नाम हैं २० । उत्तराषाढके विश्व उसके ४ थे चरणके नाम अभिजित् मुनिगणों ने कहा है २१ ॥ ४३ ॥ श्रोणा, विष्णु, हरि, श्रुति, श्रवण ये नाम श्रवणके हैं २२ । श्रविष्ठा, वसु ये नाम धनि- ष्ठाके हैं २३ । प्रचेताः, शततारका, वरुण शतभिषके नाम हैं २४। अजैकपादः, अजपात्, पूर्वप्रो- ष्ठपद्, पूर्वभाद्रके नाम हैं २५ । अहिर्बुध्न्य, उत्तरा, प्रोष्ठपात, उत्तराभाद्र पदके नाम हैं २६ । पूषा, रेवती, पौष्ण ये रेवतीके नाम हैं २७ । ये नक्षत्रोंके नाम मुनि लोग क्रमसे कहे हैं ॥४४॥

२६६ सटीकजातकपारिजाते- अथ गण्डान्तताराः । मूलावासवयोधर्मघाभुजगयोः पौष्णाश्वयोः सन्धिजं गण्डान्तं प्रहरप्रमाणमधिकानिष्टप्रदं प्राणिनाम् ॥ ज्येष्ठादानवतारसन्धिघटिका चाभुक्तसंज्ञा भवेत् तन्नाडीप्रभवाङ्गनासुतपशुप्रैष्याः कुलध्वंसकाः ॥ ४५ ॥ उक्तेषु केषुचिन्नक्षत्रेषु केचिद्भागा गण्डान्तशब्देनोच्यन्ते । तेऽत्रोच्यन्ते । मूलावासव- } योर्मूलज्येष्ठयोः, मघाभुजगयोर्मघाश्लेषयोः, पौष्णाश्वयोः = रेवत्यश्विन्योः नक्षत्रयोः सन्धिजं प्रहरप्रमाणं सार्द्धसप्तघटीप्रमाणम् । एतदुक्तं भवति । ज्येष्ठान्ते पादोनं घटिकाचतुष्टयं मूलादौ घटिकाचतुष्टयं पादोनञ्चेति संमिश्रणेन प्रहरप्रमाणं सार्द्धसप्तघटीमितं ( ७।३० ) गण्डान्तं= गण्डान्ताख्यः कालः स्यात् । तद्गण्डान्तं प्राणिनामधिकानिष्टप्रदमत्यशुभदं भवतीति । तथोक्तं गण्डान्तं रामाचार्येण, परं घटिकाचतुष्टयमेव— "ज्येष्ठापौष्णभसार्पभान्त्यघटिकायुग्मं च मूलाश्विनीपित्र्यादौ घटिकाद्वयं निगदितं तद्गस्य गण्डान्तकम्" इति । अथाभुक्तघटिकोच्यते—ज्येष्ठादानवतारयोः = ज्येष्ठामूलनक्षत्रयोः सन्धिघटिका ( ज्येष्ठान्त्यमूलादिभवमेकघटिकात्मकमिति ) अभुक्तसंज्ञा भवेत् । तस्यामभुक्तसंज्ञानाड्यां प्रभवाः = जायमानाः अङ्गनाः = कन्याः, सुताः पुत्राः, पशवश्चतुष्पदाः, प्रैष्याः भृत्याश्च कुल- ध्वंसकाः, अर्थात्स्मिन्कुले जायन्ते तत्कुलस्य नाशका भवन्तीति । अत्राभुक्तघटीविषये मुहू- र्त्तचिन्तामणौ रामाचार्यः- अभुक्तमूलं घटिकाचतुष्टयं ज्येष्ठान्त्यमूलादिभवं हि नारदः । वशिष्ठ एकद्विघटीमितं जगौ बृहस्पतिस्त्वेकघटीप्रमाणकम् ॥ अथोचुरन्ये प्रथमाष्टमीमथो मूलस्य शाक्रान्तिमपञ्चनाड्यः । जातं शिशुं तत्र परित्यजेद्वा मुखं पिताऽस्याष्टसमा न पश्येत् ॥ तन्नाभुक्ते जातस्य दोषशान्त्यै तस्य परित्याग एवोत्कृष्टः पक्षः । अशक्तौ पिता तस्य पुत्रस्य वा कन्याया मुखमष्टवर्षपर्यन्तन्नावलोकयेत् । तथाह नारदः— अभुक्तमूलजं पुत्रं पुत्रीमपि परित्यजेत् । अथवाऽष्टाब्दकं तातस्तन्मुखं न विलोकयेत् ॥ इति॥ मूल-ज्येष्ठाकी, मघा-श्लेषाकी, रेवती-अश्विनीकी सन्धिमें प्रहर प्रमाण पर्यन्त गण्डान्त होता है, यह प्राणियोंको अधिक अनिष्टकारक होता है। ज्येष्ठा-मूलकी सन्धिकी १ घटिका अभुक्तसंज्ञक है। उस अभुक्त नाडीमें उत्पन्न कन्या, पुत्र, पशु और नौकर कुलका नाश करते हैं ॥ ४५ ॥ अथ ज्येष्ठाफलानि । विभक्ता दशभिर्ज्येष्ठानक्षत्राखिलनाडिकाः । आद्यंशे जननीमाता द्वितीये जननीपिता ॥ ४६ ॥ तृतीये जननीभ्राता यदि माता चतुर्थके । पञ्चमे जाततनयः षष्ठे गोत्रविनाशकः ॥ ४७ ॥ सप्तमे चोभयकुलं त्वष्टमे वंशनाशनम् । नवमे श्वशुरं हन्ति सर्वं हन्ति दशांशके ॥ ४८ ॥ भौमवासरयोगेन ज्येष्ठाजा ज्येष्ठसोदरम् । भानुवासरयोगेन मूलजा श्वशुरं हरेत् ॥ ४६ ॥ ज्येष्ठाद्यपादेऽग्रजमाशु हन्याद् द्वित्तीयपादे यदि तत्कनिष्ठम् । तृतीयपादे पितरं निहन्ति स्वयं चतुर्थे मृतिमेति जातः ॥ ५० ॥

मान्द्यब्दादिफलाध्यायः ॥६॥ २६७ इदानीं ज्येष्ठाresident ज्येष्ठांशनक्षत्रजातानां फजान्यभिदधाति । ज्येष्ठा नक्षत्रस्याखिलनाडिकाः (अभोगकालमितिः) दशाभिर्भक्ताः कार्याः । एवं भोगमानस्य तुल्यदश-खण्डानि जायन्ते । तेषु आद्यंशे = प्रथमे दशांशे जातस्य जाताया वा जननीमाता = मातामही नाशमुपयाति । द्वितीये दशांशे जननीपिता = मातामहः । तृतीये जननीभ्राता = मातुलः । यदि चतुर्थे दशांशे जन्म भवेत्तदा जातस्य माता नाशमियात् । पञ्चमे दशांशे जाततनयो यस्य जन्म भवति स स्वयमेव म्रियते । षष्ठे दशांशे जातो गोत्रविनाशकः = स्ववंशच्छेदको भवति । न तस्मा- त्पुनः सन्ततिरुत्पद्यते । सप्तमे दशांशे जात उभयकुलं = मातृकुलं पितृकुलं च नाशयति । अष्टमे दशांशे तु वंशनाशनं = स्वकीयवंशस्य नाशं कुरुते । नवमे दशांशे जातो हि स्वश्व- शुरं हन्ति । दशमे दशांशके जायमानः सर्वं = स्वकीयं यत्किञ्चिज्जगद्व्यावहारिकं तत्सर्वमेव हन्ति । तथोक्तं भगवता भरद्वाजेन- ज्येष्ठादौ मातृजननीं मातामहं द्वितीयके । तृतीये मातुलं हन्ति चतुर्थे जननीं तथा ॥ आत्मानं पञ्चमे हन्ति षष्ठे गोत्रक्षयो भवेत् । सप्तमे कुलनाशः स्यादष्टमे ज्येष्ठसोदरम् ॥ नवमे श्वशुरं हन्ति सर्वस्वं दशमे तथा ॥ इति ॥ अत्रोक्तं फलं पुत्रकन्ययोर्द्वयोरेव जन्मनि विज्ञेयम् । अथ भौमवासरयोगेन ज्येष्ठाजा = मङ्गलवासरे ज्येष्टानक्षत्रं स्यात्तस्मिन्द्यदि कन्या जायेत तदा ज्येष्ठसोदरं हरेत् । तथा भानुवासरयोगेन मूलजा = रविवासरसहिते मूलनक्षत्रे जाता श्वशुरं हरेत् । अत्र ज्येष्ठसो- दरेण पतिज्येष्ठसोदरमपि विजानीयात् । 'मूलजा श्वशुरं हन्ति व्यालजा च तदङ्गनाम् । ऐन्द्री पत्यग्रजं हन्ति देवरं तु द्विदैवजा' ॥ इति नारदवचनात् ॥ अथ ज्येष्ठानक्षत्रे चरणवशेन जातस्य फलम् । ज्येष्ठानक्षत्रमानं ( अभोगः ) चतु- र्भक्तं चत्वारः पादास्तस्य भवन्ति । तेषु आद्यपादे = प्रथमचरणे जातोऽग्रजं = स्वज्येष्ठमाशु = शीघ्रमेव हन्यात् । यदि ज्येष्ठाद्वितीयपादे जन्म स्यात्तदा तत्कनिष्ठं = जातः स्वकनिष्ठं पश्चाज्जातं हन्यात् । तृतीयपादे जातः स्वपितरं निहन्ति । चतुर्थे तु जातः स्वयमेव मृति- मेति = म्रियते ॥ ४६-५० ॥ ज्येष्ठाकी सम्पूर्ण नाडी दश भागोंमें विभक्त करे, पहले अंशमें उत्पन्न हो तो माताकी माता ( नानी ) का, द्वितीय भागमें माताका पिता ( नाना ) का, तृतीय अंशमें माताका भाई (मामा) का, चौथे अंशमें माताका, पञ्चममें अपना, छठेमें कुलका नाश करे। सातवां अंश दोनों कुलका नाश करता है। आठवां वंश नाश करता है। नवम अंश श्वशुरका संहार करता है, और दशवां अंश सबका संहार करता है ॥ ४६-४८ ॥ ज्येष्ठा नक्षत्र और मङ्गलवारके योगमें उत्पन्न कन्या ज्येष्ठ भाईका नाश करती है। मूल नक्षत्र और सूर्यवार दोनोंके योगमें कन्या श्वशुरका नाश करतो है ॥ ४९ ॥ ज्येष्ठाके आदि चरणमें उत्पन्न ज्येष्ठ भाईका नाश करता है। यदि दूसरे चरणमें पैदा हो तो छोटे भाईका संहार करता है। तीसरे चरणमें उत्पन्न हो तो पिताका नाश करता है, और चौथे चरणमें उत्पन्न हो तो जातक स्वयं मरता है ॥ ५० ॥ अथ मूलफलानि । मूलाद्यपादे पितरं निहन्याद् द्वितीयके मातरमाशु हन्ति । तृतीयजो वित्तविनाशकः स्याच्चतुर्थपादे समुपैति सौख्यम् ॥ ५१ ॥ मूलर्क्षनिखिला नाड्यस्तिथिसङ्ख्याविभाजिताः । आद्ये पिता पितृभ्राता तृतीये भगिनीपतिः ॥ ५२ ॥

२६८ सटीकजातकपारिजाते- पितामहश्चतुर्थे तु माता नश्यति पञ्चमे । षष्ठे तु मातृभगिनी सप्तमे मातुलस्तथा ॥ ५३ ॥ अष्टमांशे पितृव्यस्त्री निखिलं तु नवांशके । दशमे पशुसंघातो भृत्यस्त्वेकादशांशके ॥ ५४ ॥ द्वादशे तु स्वयं जातस्तज्ज्येष्ठस्तु त्रयोदशे । चतुर्दशे तद्भगिनी त्वन्ते मातामहस्तथा ॥ ५५ ॥ अथ मूलनक्षत्रे जातस्य चरणपरत्वेन फलम् । मूलनक्षत्रमानं (अभोगः) चतुर्धा विभजेत् । तत्र प्रथमे पादे जातः पितरं निहन्यात् । द्वितीये जातो मातरमाशु=त्वरितमेव निहन्यात् । तृतीयचरणजो वित्तानां=स्वधनानां विनाशको भवति । तथाऽस्य मूलस्य चतुर्थे पादे जायमानः सौख्यं समुपैति । चतुर्थपादो न दोषावह इति । तथा रामाचार्यः- आद्ये पिता नाशमुपैति मूलपादे, द्वितीये जननी, तृतीये । धनं, चतुर्थोऽस्य शुभोऽथ शान्त्या सर्वत्र तत्स्यादहिथे विलोमम् ॥ इति ॥ अथ च मूलर्क्षस्य=मूलनक्षत्रस्य निखिलाः (अभोग-) नाड्यः तिथिसंख्यया (१५) पञ्चदशसंख्यया विभाजिताः कार्याः । तदा पञ्चदश खण्डानि जायन्ते । तेषु क्रमेण जातस्य फलान्यत्रोक्तानि । श्लोकाः स्पष्टार्था इति ॥ ५१-५५ ॥ मूलके प्रथमचरणमें पिताका, २ रेंमें माताका, ३ रेंमें धनका नाश होता है और ४ था चरण शुभ है ॥ ५१ ॥ मूल नक्षत्रकी सम्पूर्ण नाड़ीमें १५ का भाग देकर १५ खण्ड बनावे, उसके एक २ अंशका फल कहते हैं-प्रथम अंशमें पिताका नाश, दूसरेमें चाचाका, तीसरेमें भगिनीपति (बहनोई) का, चौथेमें पितामहका, पांचवें अंशमें माताका नाश होता है, छठे अंशमें मौसीका, सातवे अंशमें मामाका, आठवें अंशमें चाचीका, नववें अंशमें सबका, दसवें अंशमें पशुका, ग्यारह- वें अंशमें नौकरका नाश होता है । बारहवें अंशमें स्वयं जातकका नाश होता है । तेरहवें अंशमें उसके ज्येष्ठ भाईका संहार होता है । चौदहवें अंशमें उस जातककी बहिन का नाश होता है और १५ वें अंशमें नाना का नाश होता है ॥ ५२-५५ ॥

| अंश | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | | :---: | :---: | :---: | :---: | :---: | :---: | :---: | :---: | :---: | :---: | :---: | :---: | :---: | :---: | :---: | | फल | पिता का नाश | पितृव्य (चाचा) का नाश | बहनोई का नाश | मातामह का नाश | माता का नाश | मौसी का नाश | मामा का नाश | चाची का नाश | सर्वनाश | पशु का नाश | नौकर का नाश | स्वयं नष्ट होय | ज्येष्ठ भाई का नाश | बहिन का नाश | नाना का नाश |

उदाहरण-मूलका सर्व भोग ६४ दं० १५ प० है इसमें १५ का भाग देनेसे लब्ध १ खंड में ४ दण्ड १७ पल हुआ । जन्म कालमें भयात ३५।२ है, अयातमें ८ वां अंश ३४ दं० १६ पल तक है नववां अंश ३८ दं० ३३ प० पर्यन्त है इसी बीचका भयात ३५। घ० ५ पल होता है । इससे निश्चय हुआ कि ९ वें अंशमें जन्म है । ९ वें अंशका फल-सर्व नाश है । इदानीं श्लेपानक्षत्रे गण्डान्तमुच्यते— आश्लेषाद्ये न गण्डं स्याद्धनगण्डं द्वितीयके । तृतीये मातृगण्डं तु पितृगण्डं चतुर्थके ॥ ५६ ॥ आश्लेषाद्ये = श्लेषानक्षत्रस्य प्रथमे चरणे गण्डं न स्यात् । तस्य प्रथमपादं शुभम् । द्वितीयके = श्लेषाद्वितीयचरणे धनगण्डं, तत्र जातस्य धननाशं ब्रूयात् । तृतीये चरणे

मान्द्यब्दादिफलाध्यायः ॥६॥ २६६ मातृगण्डमर्थात्तुतीये चरणे जातस्य माता म्रियते । चतुर्थके चरणे पितृगण्डं पिता नाश- मुपैतीति । उक्तञ्च— सार्पाये प्रथमे राज्यं द्वितीये तु धनक्षयः । तृतीये जननीनाशश्चतुर्थे मरणं पितुः ॥ इति ॥ ५६ ॥ श्लेषा नक्षत्रके प्रथम चरणमें गण्ड नहीं है । दूसरा चरण धनगण्ड है । तीसरा चरण मातृगण्ड है और चौथा चरण पितृगण्ड है (चौथा पिताके, तीसरा माताके, दूसरा चरण धनके लिये अनिष्टकारक है, प्रथम चरण शुभ ) ॥ ५६ ॥ इदानीं श्लेषामघाज्येष्ठामूलरेवत्यश्वेषु गण्डान्तमुच्यते— मूलामघाश्विचरणे प्रथमे पितुश्च पौष्णेन्द्रयोश्च फणिनस्तु चतुर्थपादे । मातुः पितुः स्ववपुषोऽपि करोति नाशं जातो यथा निशि दिनेऽप्यथ सन्ध्ययोश्च॥ दिवा जातस्तु पितरं रात्रिजो जननीं तथा । आत्मानं संध्ययोर्हन्ति नास्ति गण्डे विपर्ययः ॥ ५८ ॥ मूलमघाश्विनीनक्षत्राणां प्रथमे चरणे जातः पितुर्नाशं करोति । पौष्णेन्द्रयोश्च = रेवती- ज्येष्ठयोः, फणिनः = श्लेषायाश्च चतुर्थपादे जातः क्रमेण मातुः, पितुः, स्ववपुषोऽपि नाशं करोति । रेवतीचतुर्थचरणे जातो मातृनाशं, ज्येष्ठाचतुर्थचरणे जातः पितृनाशं, श्लेषाचतु- र्थपादे आत्मनो नाशं करोति । अत्र न केवलं रेवतीज्येष्ठाश्लेषाचतुर्थचरणे जातोऽपितु यथा क्रमं निशि = रात्रौ, दिने, सन्ध्ययोर्द्वयोश्चेति । रात्रौ रेवतीचतुर्थचरणे, दिने ज्येष्ठाचतुर्थच- रणे प्रातःसायंसन्ध्ययोः श्लेषाचतुर्थचरणे, जातः क्रमेण मातुः, पितुः, स्वस्य च नाशं कुरुते इति भावः ॥ ५७ ॥ पूर्वोक्तमनेन श्लोकेन दृढं करोति । अत्र गण्डे जातस्योक्तफले विपर्ययो न भवति, तत्फलं भवत्येवेति भावः । उक्तदोषपरिहारार्थं शान्तिः प्रकर्त्तव्या । "............ शुभाः शान्तिस्तः" इति श्रवणात् ॥ ५८ ॥ मूल, मघा, अश्विनी इनके प्रथम चरणमें पिताको कष्ट कहै और रेवती, ज्येष्ठा, श्लेषा इनके चतुर्थ चरणमें पिताको अनिष्ट कहै । रातमें रेवती ४ चरणमें, दिनमें ज्ये० ४ चरणमें और संध्याओंमें श्लेषा ४ चरणमें जन्म होनेसे क्रमसे माता, पिता और अपना नाश कहै ५७ उक्त गण्डमें दिनका जन्मा हुआ बालक पिताको, रात्रिका जन्मा हुआ माताको और दोनों संध्याका जन्मा हुआ अपनेको नाश करता है । गंड दोषमें विपर्यय नहीं होता है ५८ ऋक्षस्यान्ते भवेद्रात्रावादौ यदि दिने तथा ॥ संध्यासु ऋक्षसन्धौ तु तदेतद् गण्डलक्षणम् ॥ ५६ ॥ यदि रात्रौ ऋक्षस्यान्ते जन्म भवेत्तथा दिने नक्षत्रस्यादौ जन्म भवेत् एवं सन्ध्यासु- ऋक्षसन्धौ (कर्कटकालिमीनभान्ते) जन्म भवेत्तदैतत् गण्डस्य लक्षणमर्थात्पूर्वोक्ताशुभफलदं भवतीति ॥ ५९ ॥ नक्षत्रके अन्तमें रात्रिमें, दिनमें आदिमें, दोनों संध्यामें ऋक्षसंधिमें यह भी गण्डका लक्षण है, याने वहां भी अशुभ फल कहे ॥ ५९ ॥ पूर्वाषाढे धनुर्लग्ने जातः पितृविनाशकः । पुष्ये कर्कटके लग्ने पितृमृत्युकरो भवेत् ॥ ६० ॥ पूर्वाषाढे तु पुष्ये च पितरं मातरं सुतम् । मातुलं च शिशुहन्त्यात्प्रथमांशकतः क्रमात् ॥ ६१ ॥ उत्तराफाल्गुनीताराप्रथमे चरणे यदि । तिष्यनक्षत्रमध्यस्थपादयोरुभयोर्यदि ॥ ६२ ॥

३०० सटीकजातकपारिजाते- पादे तृतीये चित्रायाः पूर्वार्द्धे यमभस्य च। तृतीयांशेऽर्कतारायाश्चतुर्थांशेऽन्त्यभस्य च ॥ जातस्तु पितरं हन्ति जाता चेन्मातरन्तथा ॥ ६३ ॥ पूर्वाषाढे नक्षत्रे धनुर्धरराशिलग्ने जातः पितृविनाशको भवति । तत्र जातस्य पिता म्रियते इति । पुष्ये नक्षत्रे कर्कटके लग्ने च जातस्तथैव पितृमृत्युकरो भवेत् ॥ ६० ॥ पूर्वाषाढे पुष्ये च नक्षत्रे प्रथमांशक्तः = प्रथमचरणक्रमात् पितरं, मातरं, सुतं, मातुलं च जातः शिशुः हन्यात् । पूर्वाषाढस्य पुष्यस्य च प्रथमे चरणे जातो बालकः पितृ- नाशो भवति । द्वितीयचरणे मातरं नाशयति । तृतीयचरणे बालकमेवं चतुर्थचरणे मातुलं नाशयति ॥ ६१ ॥ उत्तराफल्गुनीनक्षत्रस्य प्रथमे चरणे, तिष्य-(पुष्य-) नक्षत्रस्य मध्यस्थपादयोरुभयोः द्वितीयतृतीयचरणयोः, चित्रायास्तृतीये पादे, यमभस्य = भरणीनक्षत्रस्य पूर्वार्द्धे च, अर्कता- रायाः = हस्तनक्षत्रस्य तृतीयांशे = तृतीयपादे तथाऽन्त्यभस्य = रेवतीनक्षत्रस्य चतुर्थांशे = चतुर्थचरणे जातस्तूतृपक्षो बालकस्तु पितरं हन्ति तथा यदि चेत्तत्र जाताऽर्थातन्न कन्या जायते तदा मातरं हन्ति ॥ ६२-६३ ॥ पूर्वाषाढ़में धनु लग्नमें उत्पन्न हुआ बालक पिताका नाश करे । पुष्यमें कर्क लग्नमें उत्पन्न हो तो पिताकी मृत्यु करनेवाला होवे ॥ ६० ॥ पूर्वाषाढ़ और पुष्यमें बालक प्रथमांशकके क्रमसे पिता, माता, बालक तथा मामाका नाश करता है ॥ ६१ ॥ उत्तराफल्गुनीके प्रथम चरणमें, पुष्य नक्षत्रके मध्यके दोनों चरणोंमें, चित्राके तीसरे चरण में भरणीके पूर्वार्द्धमें, हस्तके तृतीय पादमें और रेवती नक्षत्रके अन्त्य चरणमें पुत्रके जन्मसे पिताको, कन्याके जन्मसे माताको अनिष्ट होता है ॥ ६२-६३ ॥ अथ गण्डकालः । षोडशाब्दास्तुरङ्गाद्ये मघाद्ये चाष्टवत्सराः ॥ ६४ ॥ एकाब्दः शक्रतारायां चत्वारस्त्व्राष्ट्रमूलयोः । सार्पे वर्षद्वयं चैव रेवत्यामेकवत्सरः ॥ ६५ ॥ द्वौ मासौ चोत्तरादोषः पुष्यर्क्षे तु त्रिमासकम् । नवमे मासि पितरं पूर्वाषाढोद्भवं हरेत् ॥ ६६ ॥ हस्तर्क्षे यदि जातस्तु पितरं द्वादशाब्दके । अभुक्तमूलजः पुत्रः पितरं हन्ति तत्क्षणात् ॥ ६७ ॥ अभुक्तमूलजनितो यदि जीवति मानवः । निजवंशकरः श्रीमान् बहुसेनाधिपोऽथवा ॥ ६८ ॥ गण्डान्ते यान्युक्तान्यशुभफलानि तानि कियद्भिर्दिनैः फलन्तीत्यत्रोच्यते । स्पष्टार्थाश्चैते श्लोकाः । एतेषां दोषाणां परिहारार्थं प्रत्येकस्य शान्तिः प्रकर्त्तव्या । शान्तिविधिः शान्ति- पद्धतौ द्रष्टव्यः । इति ॥ ६४-६८ ॥ अश्विनीके आदि चरणमें जायमान गण्डदोष १६ वर्षमें । मघाके आदिचरणोत्पन्न ८ वर्षमें, ज्येष्ठामें उत्पन्न एक वर्षमें, चित्रा और मूलमें उत्पन्न ४ वर्षमें, श्लेषामें उत्पन्न २ वर्षमें । रेवतीमें उत्पन्न १ वर्षमें, उत्तराका दोष २ मासमें, पुष्यका दोष ३ मासमें होता है। पूर्वाषाढ़में उत्पन्न ९ वें मासमें पिताको अनिष्टकारक होता है । हस्तके गण्डमें यदि बालक उत्पन्न हो तो १२ वें वर्षमें पिताका संहार करे। अभुक्त मूलका उत्पन्न बालक उसी क्षण पिताका नाश करता है ॥ ६४-६७ ॥

मान्द्यब्दादिफलाध्यायः ॥६॥ ३०१ यदि अभुक्त मूलका बालक जीवे तो अपने वंशका कर्त्ता, श्रीमान् और बहुत सेनाका मालिक होवे ॥ ६८ ॥ अथ तिथिदोषः । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां षडंशे प्रथमे शुभम् । द्वितीये पितरं हन्ति तृतीये मातरं तथा ॥ ६९ ॥ चतुर्थे मातुलं हन्ति पञ्चमे भ्रातृनाशनम् । षष्ठे यदि शिशुं हन्ति गण्डदोष इतीरितः ॥ ७० ॥ अमायां तु प्रजातानां गजानां वाजिनां तथा । गवां च महिषादीनां मनुष्याणां विशेषतः ॥ ७१ ॥ सिनीवालीप्रजातानां त्याग एव हि सर्वदा । विशेषाच्च कुहूत्यानां शान्तिं कुर्याद्विधानतः ॥ नारीं विनाऽवशेषाणां परित्यागो विधीयते ॥ ७२ ॥ इदानीं तिथिगण्डमुच्यते । कृष्णपक्षे . चतुर्दशीतिथिमानं षड्भक्तं कार्यं तत्र प्रथमे षडंशे जातस्य शुभम् । तत्र प्रथमे षडंशे गण्डदोषो न भवतीति भावः । अन्यत्स्पष्टमेव । अथामायां तिथौ जायमानानां गजानां = हस्तिनां, वाजिनामश्वानां, गवां, महिषादीनां च तथा मनुष्याणां विशेषतो निश्चयेन त्याग एव कर्त्तव्यः । यदि साऽमा सिनीवाली भवति । अथ कुहूसंज्ञकामायां तिथौ जातानामेतेषां दोषपरिहारार्थं विधानतः = पद्धतिक्रमेण शान्तिं कुर्यात् । एतदुक्तं भवति । सिनीवाल्यामुत्पन्नानां गजादीनां त्यागः प्रकर्त्तव्यः, कुहूजा- तानां विशेषेण त्यागः कर्त्तव्यः । अत्र सिनीवालीकुहूद्दर्शयोर्लक्षणमुच्यते । यस्याममायां चन्द्रस्य काचित्कला दृश्यते सा सिनीवाली भवति, अर्थात् सा चतुर्दशीयुक्ता भवति । यस्याममायां चन्द्रस्य कलाः पूर्णतया परिक्षीणा भवन्ति, सा कुहूनाम्नी भवति । अर्थात् सा शुद्धाऽमेति । “सा दृष्टेन्दुः सिनीवाली सा नष्टेन्दुकला कुहूः” । इत्यमरसिंहवचनात् । तत्र त्यागाशक्तौ तद्दोषप्रशमनार्थं शान्तिः प्रकर्त्तव्या । अत्र मनुष्यस्य परित्यागे मोहसम्भवान्नरयोनिं विनाऽवशेषाणां गजादिपशुजातीनां परित्याग एवो- त्तमः पक्षो विधीयते ॥ ६९-७२ ॥ कृष्णपक्षकी चतुर्दशीके पहला षडंश (तिथिमानका छठवां हिस्सा) शुभ है, दूसरे अंशका गण्डदोष पिताका, तीसरे अंशका माताका, चौथे अंशमें जायमान मामाका, पांचवें अंशमें उत्पन्न भाईका नाश करता है। छठे अंशका गंड बालकका नाश करता है ॥६९-७० ॥ अमावस्यामें उत्पन्न होनेवाले हाथी-घोड़ा-गाय-भैंसोंको और विशेषतः मनुष्योंको अनिष्ट होता है । सिनीवाली अमावसमें उत्पन्न हो तो सर्वदा त्याग करे, कुहू अमावसके [L3

३०२ सटीकजातकपारिजाते- ग्रहपीडितनक्षत्रे जातो रोगनिपीडितः । ग्रहमुक्ते काञ्चितर्चें दत्तपुत्रो भवेत्सुतः ॥ ७६ ॥ व्यतीपातेऽङ्गहीनः स्यात् परिघे मृत्युमाप्नुयात् । वैधृतौ पितरं हन्ति विष्कम्भे चार्थहानिकृत् । शूले तु शूलरोगी स्याद् गण्डे गण्डमवाप्नुयात् ॥ ७७ ॥ इदानीं योगजातगण्डमुच्यते । यस्मिन्नक्षत्रे पितुर्जन्म वरीवर्त्ति तन्नक्षत्रे तथा कर्म्म- क्षै = दशमनक्षत्रे च जातो जायमानो बालकः पितृविनाशको भवति । तथा पितुर्जन्मराशे- र्नवांशे तल्लग्ने च जातः सद्य एव पितृमृत्युप्रदो भवति । अन्यत्स्पष्टार्थकमैव ॥ ७३-७७ ॥ पिताके जन्म-नक्षत्र या १० वें नक्षत्रमें उत्पन्न बालक पिताका नाश करता है। पिताके जन्म राशिके नवांशमें जायमान तथा उस लग्नमें उत्पन्न जातक तुरन्त पिताको मृत्यु देता है । मुसल और मुद्गर योगमें उत्पन्न जातक शुभनाशक होता है । अङ्गारमें जायमान बालक दरिद्र होता है। गुलिकमें उत्पन्न अङ्गहीन होता है । रिक्ताका पैदा हुआ बच्चा नपुंसक होता है । यमघंट योगोत्पन्न कुमार लङ्गड़ा होता है । ग्रहपीडित नक्षत्रमें जायमान बालक रोगसे पीड़ित रहता है । ग्रहमुक्त और काञ्चितर्चमें दत्तक पुत्र होता है । व्यती- पातमें अङ्गहीन होता है । परिघमें मृत्यु होती है । वैधृतियोगका उत्पन्न पिताका नाश करता है । विष्कम्भका जायमान धननाश करता है । शूलोत्पन्न शूल रोगी होता है । गण्डवालेको गंड रोग होता है ॥ ७३-७७ ॥ अथ दन्तोद्गमफलम् । सदन्तजातः कुलनाशकारी द्वितीयमासादिचतुष्टयान्ते । दन्तोद्भवो मृत्युकरः पितुः स्यात् षष्ठे शिशोस्तत्परतः शुभं स्यात् ॥ ७८ ॥ अथ जातकस्य दन्तोद्गमे फलमुच्यते । यदि बालो दन्तयुक्तो जायते तदाऽसौ कुल- नाशकारी भवति । जन्मानन्तरं द्वितीयमासादिचतुष्टयान्ते = द्वितीयमारभ्य पञ्चममासं याव- च्छिशोर्दन्तोद्भवः पितुर्मृत्युकरः स्यात् । षष्ठे मासे दन्तोद्भवः शिशोरेव मृत्युकरो भवति । परतः = सप्तमादिमासेषु दन्तोद्भवश्चेत्तदा शुभं वाच्यमिति । परञ्चात्र दन्तजनने फलवैष- म्यं दृश्यते— “मासे चेत्प्रथमे भवेत्सदशनो बालो विनश्येत्स्वयं हन्यात्स क्रमतोऽनुजातभगिनीमात्रग्रजान् द्व्यादिके ॥ षष्ठादौ लभते हि भोगमतुलं तातात्सुखं पुष्टतां लक्ष्मीं सौख्यमथो जनौ सदशनो बोध्यं स्वपित्रोर्दिहा” ॥ इति रामाचार्यवचनात् , तथा— प्रथमे दन्तजननात्स्वयमेव विनश्यति । द्वितीये भ्रातरं हन्ति तृतीये भगिनीं तथा ॥ चतुर्थे मातरं हन्ति पञ्चमे चात्मनोऽग्रजम् । षष्ठे च मन्त्रजीवी स्यात्सप्तमे पितुसौख्यदः ॥ अष्टमे पुष्टिजनको नवमे लभते धनम् । लभते दशमे मासि सौख्यमेकादशेऽपि वा ॥ द्वादशे धनसम्पत्तिर्दन्तानां जनने फलम् ॥ इति चण्डेश्वरवचनाच्चेति ॥ ७८ ॥ दाँतके सहित उत्पन्न बालक कुलका नाशक होता है । दूसरे माससे ४ मास तक दांत होनेसे बालक पिताका, षष्ठमें शिशुका नाश करेगा । सप्तम आदि मासोंमें दन्त उत्पन्न होनेसे शुभ होगा ॥ ७८ ॥ अथ जन्मताराद्यः । जन्मर्क्षमाद्यं दशमन्तु कर्म साङ्घातिकं षोडशभं वदन्ति । अष्टादशं स्यात् समुदायसंज्ञमाधानमेकोनतविंशतिः स्यात् ॥ ७९ ॥

मान्द्यब्दादिफलाध्यायः ॥६॥ ३०३ त्रयोविंशतिनक्षत्रं वैनाशिकमिति स्मृतम् । जातिदेशाभिषेकाख्याः पञ्चविंशादितारकाः ॥ ८० ॥ जन्मतारादयो यस्य विद्धाः पापवियच्चरैः । सद्यो मृत्युकरास्तस्य शुभैः शुभफलप्रदाः ॥ ८१ ॥ अधुना ताराऽपरनामकानि कानिचिन्नक्षत्राणि कथ्यन्ते । यस्मिन्नक्षत्रे जन्म भवति तदाद्यं ( जन्मर्क्षम् ) प्रथममिति । जन्मर्क्षाद्दशमं नक्षत्रं कर्मसंज्ञकम् । षोडशकं साङ्घाति- कमार्या वदन्ति । अष्टादशं नक्षत्रं समुदायसंज्ञकम् । एकोनविंशतितमम् (१९) नक्षत्रं आधा- नसंज्ञकम् । त्रयोविंशतितमं नक्षत्रं जातिसंज्ञम् । षड्विंशं देशाख्यम् । सप्तविंशं च अभिषेक- संज्ञकमुक्तम् । प्रयोजनमुच्यते । जन्मतारादय इति । यस्य जातस्य जन्मतारादयः परिभा- षितास्ताराः पापवियच्चरैः = पापग्रहैः विद्धाः = सप्तशलाकाचक्रे विद्धाः स्युस्तस्य जातस्य सद्यः = शीघ्रमेव मृत्युकारा भवन्ति । यदि तास्ताराः शुभग्रहैर्विद्धा भवेयुस्तदा जातस्य शुभ- फलप्रदा भवन्तीति ॥ ७९-८१ ॥ जन्म नक्षत्र की “आद्य” दशमकी “कर्म” सोलहवें की “सांघातिक” अठारहवें की “समु- दाय” उन्नीसवेंकी “आधान” और तेईसवेंकी “वैनाशिक” संज्ञा कही है । पच्चीसवें आदि की “जाति-देश-अभिषेक” संज्ञा है ॥ ७९-८० ॥ जिसके जन्म तारादिक पाप ग्रहसे वेध हो उसकी तुरन्त मृत्यु होती है और शुभ ग्रहसे वेध हो तो जन्मादि तारा शुभफल देनेवाली होती है ॥ ८१ ॥ अथ गण्डदोषापवादः । वैशाखे श्रावणे माघे फाल्गुन्यां व्योमसम्भवम् । आषाढपुष्यसौम्येषु ज्येष्ठे मासि च मानुषम् ॥ ८२ ॥ अश्वयुक्चैत्रकार्तिक्यां भाद्रे च बिलसम्भवम् । मर्त्ये मृत्युर्गण्डदोषः पाताले नास्ति पुष्करे ॥ ८३ ॥ जातमात्रे कुमारस्य मुखमालोकयेत्पिता । पितॄणात्स विमुच्येत पुत्रस्य मुखदर्शनात् ॥ ८४ ॥ पूर्वमुक्ता ये गण्डदोषास्तेषामपवाद उच्यते । वैशाखे, श्रावणे, माघे, फाल्गुन्यां ( फ- ल्गुनीयुक्तायाम् ) फाल्गुने चेति मासचतुष्टये व्योमसम्भवमाकाशसञ्जातं गण्डमुक्तम् । आषाढ़ः प्रसिद्धः, पुष्यः = पौषमासः, सौम्यो मार्गमासस्तेषु, ज्येष्ठे च मासि मानुषं = मनु- षbloकोद्भवं गण्डान्तं ज्ञेयम् । अश्वयुगाश्विनो मासः । चैत्रः प्रसिद्धः, कार्त्तिकी = कार्त्तिक- मासः । भाद्रो भाद्रमास इति मासचतुष्टये बिलसम्भवं = पाताललोकोद्भवं गण्डान्तं ज्ञेयम् । अभिप्राय उच्यते । मर्त्ये ( ज्येष्ठआषाढमार्गपौ ) षेतिमासचतुष्टये ) जातस्य गण्डदोषो मृत्युर्भ- वति । पाताले ( चैत्रभाद्राश्विनकार्त्तिकेषु ) पुष्करे = आकाशे “व्योमपुष्करमम्बरमित्यमरः” ( वैशाखश्रावणमाघफाल्गुनेषु ) च जातस्य गण्डदोषो न भवतीति । यत्रोद्भवं गण्डं तत्रैवा- निष्टं करोतीति भावः । अथ पितृकर्त्तव्यमुच्यते । पिता जातमात्रे = त्वरितं जायमाने कुमारे तस्य कुमारस्य मुखमालोकयेत् । तत्र कुमारमुखसन्दर्शने हेतुरुच्यते । सः पिता पुत्रस्य मुखदर्शनात् पितॄणात=पितॄणां ऋणात् पितृयज्ञात् ( पितृश्राद्धतर्पणादिरूपात् ) विमुच्येत । पुन्नाम्नो नरका- स्त्रायत इति पुत्रशब्दव्युत्पत्त्या यस्य पुत्रोद्गमो न भवत्यसौ पितृणग्रस्तो नरकं व्रजति । ‘अपुत्रस्य गतिर्नास्ति स्वर्गो नैव च नैव च, इति वचनाच्च पुत्रोदयादेव पितुर्नरकात्प- 21 रित्राणमिति जातमात्रे पुत्राननमालोकनीयमिति ॥ ८२-८४ ॥

' or 'वसुड्भजनितः'? Look closely at that glyph: It has 'ड' and underneath a '्' or 'ू' or 'भ'? Wait, look at 'डू' vs 'ड्भ': it looks like 'डू' (D + oo) or 'ड्भ'! Wait, in old Hindi/Sanskrit presses, 'द्भा' or 'ड्भ' or 'द्भ'? Look at L11: "बहुलोद्भवः" - 'द्भव' has 'द्' + 'भ' + 'व'. In L31, it is 'व', 'सु', then a letter with a tail, then 'ज', 'नि', 'त', 'ः'. Wait, could it be "वसुडूजनितः"? It is typeset as 'वसुडूजनितः' or 'वसुड्भजनितः' or 'वसुभजनितः'? Actually, look at: 'व', 'सु', then 'डू' or 'ङ्क'? It looks like 'डू'!

Let's read every line carefully to make sure we don't miss anything.

Line 1: ३०४ सटीकजातकपारिजाते-

Line 2: वैशाख, श्रावण, माघ, फाल्गुन मासमें गण्डान्त स्वर्गमें रहता है। आषाढ, पौष, (Note: आषाढ has ढ, not line under it, just आषाढ)

Line

मान्द्यब्दादिफलाध्यायः ॥६॥ ३०५ कृत्तिकामें जन्म हो तो तेजवान्, प्रचुरसुहृद्, ज्ञानी और विचक्षणी हो। रोहिणीमें जन्म होवे तो परच्छिद्रान्वेषी, कृशाङ्ग, ज्ञानी और परस्त्रीगामी होवे ॥ ८५ ॥ मृगशिरामें उत्पन्न हो तो सौम्यमन, यात्री, कुटिलदृष्टि, कामातुर और रोगी हो। आर्द्रा में जन्म होनेसे दरिद्र, घूमनेवाला, विशेषवली, क्षुद्रकर्मी और शीलवान् हो। पुन- र्वसुमें जन्म हो तो मूढ, धन-बलमें मशहूर, कवि और कामी हो। पुष्य नक्षत्रमें जन्म हो तो ब्राह्मण-देवताका प्रिय, धन-बुद्धि-वाला, राजाका प्रिय और बन्धु (परिवार) वाला हो ॥ ८६ ॥ श्लेषा नक्षत्रमें जन्म हो तो मोटी बुद्धि, कृतघ्नवचन, कोपी, आचारवान् हो। मघानक्षत्र में जन्म हो तो अहङ्कारी, पुण्यमें लीन, स्त्रीके वश, मानी और धनी हो। पूर्वाफाल्गुनीमें जन्म हो तो चपल, कुलमें वरिष्ठ, त्यागी और दृढ कामी हो। उत्तराफाल्गुनीमें जन्म लेने वाला भोगी, मानी, कृतज्ञ और पण्डित होवे ॥ ८७ ॥ हस्त नक्षत्रमें जिसका जन्म हो वह काम-धर्ममें रत, प्राज्ञ, उपकारी और धनी होवे। चित्रा जन्मर्क्ष हो तो अत्यन्त गुप्त शीलमें रत, मानी और स्त्री-रत हो। स्वातीमें जन्म हो तो देव-ब्राह्मणका प्रिय करनेवाला, भोगी, धनी और मन्द बुद्धि हो। विशाखामें जन्म हो तो अहङ्कारी, स्त्रीके वशीभूत, शत्रुजित् और विशेष क्रोधी होवे ॥ ८८ ॥ अनुराधा नक्षत्रमें जन्म हो तो सुन्दर-प्रिय वचन बोलनेवाला, धनी, सुखमें रत, पूज्य, यशस्वी और विज्ञ होवे। ज्येष्ठा में जन्म हो तो विशेष कोप करनेवाला, परस्त्रीगामी, विज्ञ, और धर्मात्मा होवे। मूल नक्षत्रमें जन्म हो तो चतुर वचन बोलनेवाला, खूब कुशल, धूर्त, कृतघ्न और धनी होवे। पूर्वाषाढमें जन्म हो तो वह बालक विकारी, मानी, सुखी और शांत बुद्धिवाला होवे ॥ ८९ ॥ उत्तराषाढमें जन्म हो तो मान्य, शान्तगुण, सुखी, धनवान् और पण्डित हो। श्रवणमें जन्म हो तो द्विज-देवकी भक्तिमें निरत, राजा, धनी और धर्मवान् हो। धनिष्ठामें उत्पन्न हो तो आशावान्, धनवान्, मोटे ऊरु-कण्ठवाला और सुखी हो। शतभिषाका उत्पन्न बालक कृशाङ्ग, शान्त, अल्पभोजी और साहसी हो ॥ ९० ॥ पूर्वाभाद्रपद नक्षत्रका उत्पन्न बालक तेज वचन बोलनेवाला, धूर्त, अयातं और कोमल होता है। उत्तराभाद्रपद नक्षत्रका जायमान कोमलगुणी, त्यागी, धनी और पण्डित होवे। रेवतीमें उत्पन्न मनुष्य धर्ममें विद्वान्, कामातुर, मन्त्री, पुत्र-स्त्री-मित्रसे युक्त, स्थिर और धीरज होवे ॥ ९१ ॥ अथ राशिफलम् । मेषस्थे यदि शीतगौ च लघुभुक् कामी महोत्थाग्रजो दाता कान्तयशोचनोरुचरणः कन्याप्रजो गोगते । दीर्घायुः सुरतोपचारकुशलो हास्यप्रियो युग्मके कामासक्तमनोऽटनः सुवचनश्चन्द्रे कुलीरस्थिते ॥ ९२ ॥ सिंहस्थे पृथुलोचनः सुवदनो गम्भीरदृष्टिः सुखी कन्यास्थे विषयातुरो ललितवाग्विद्याधिको भोगवान् । तौलिस्थेऽमरविप्रभक्तिनिरतो बन्धुप्रियो वित्तवान् कीटस्थे शशिनि प्रमत्तहृदयो रोगी च लुब्धोऽटनः ॥ ९३ ॥ सौम्याङ्गो रुचिरैक्षणः कुलवरः शिल्पी धनुःस्थे विधौ गीतज्ञः पृथुमस्तको मृगगते शाली परस्त्रीरतः । कुम्भस्थे गतशीलवान् बुधजनद्वेषी च विद्याधिको मीनस्थे मृगलाञ्छने वरतनुर्विद्वान् बहुस्त्रीपतिः ॥ ९४ ॥

३०६ सटीकजातपारिजाते- अधुना चतुर्भिः श्लोकैः राशिफलान्युच्यन्ते । जन्मकाले चन्द्रो यस्मिन् राशौ भवति तद्राशिफलं जातकस्य वाच्यमिति । श्लोकाः स्पष्टार्थाः ॥ ९२-९४ ॥ यदि मेष राशिमें चन्द्रमा हो तो जातक अल्प भोजन करनेवाला, कामी, भाइयोंमें श्रेष्ठ हो। वृषमें हो तो दाता, सुन्दर, यशस्वी, दृढ़ जङ्घे तथा पैर वाला और कन्या सन्तान- वाला हो। मिथुन राशिमें हो तो दीर्घायु, कामके उपचारमें कुशल और हास्यप्रिय हो। कर्क राशिमें चन्द्रमा हो तो कायासक्त, घूमनेवाला, सुन्दर वचन बोलनेवाला हो ॥९२॥ सिंह राशिमें चन्द्रमा जन्म समयमें हो तो सुन्दर मुख, गम्भीर दृष्टि और सुखी हो। चन्द्रमा कन्या राशिके होनेपर जन्म हो तो स्त्रियोंमें आतुर, ललित वचन, अधिक विद्या- वाला और भोगवान् हो । जन्म समय तुलाराशिमें चन्द्रमा हो तो देव-ब्राह्मण-भक्ति में लीन, बन्धुप्रिय और धनवान् हो । जन्म-समय वृश्चिक राशिस्थ चन्द्रमा हो तो प्रमत्त हृदय, रोगी, लोभी और घूमनेवाला हो ॥ ९३ ॥ धनु राशिके चन्द्रमामें जन्म हो तो शुभाङ्ग, रुचिर दृष्टि, कुलश्रेष्ठ और शिल्पकर्म जाननेवाला हो । मकर राशिके चन्द्रमामें गीत जाननेवाला, बड़े मस्तक वाला, ज्ञानी और परस्त्रीगामी हो । कुम्भ राशिके चन्द्रमामें जातक शीलहीन, पण्डितोंका वैरी और अधिक विद्यावाला हो । मीन राशिका चन्द्रमा हो तो श्रेष्ठ शरीर, विद्वान् और बहुत स्त्रियोंका स्वामी होवे ॥ ९४ ॥ अथ राश्यंशफलम् । सेनानीर्धनवान् पिशङ्गनयनश्चोरश्च मेषांशके पीनस्कन्धमुखांसकोऽसितवपुर्जातो वृषांशे विधौ । चार्वङ्गः प्रभुसेवको लिपिकरो युग्मांशके पण्डितः श्यामाङ्गः पितृपुत्रसौख्यरहितश्चन्द्रे कुलीरांशके ॥ ६५ ॥ पीनाङ्गोन्नतनासिको धनबलख्यातश्च सिंहांशके कन्यांशे मृदुभाषणः कृशतनुर्द्यूतक्रियाकोविदः । कामी भूपतिसेवकः सुनयनश्चन्द्रे तुलांशे स्थिते कीटांशे विकलोऽधनः कृशतनुः सेवाऽटनो रोगवान् ॥ ६६ ॥ चापांशे कृशदीर्घबाहुतनुगस्त्यागी तपस्वी धनी लुब्धः कृष्णतनुः सदारतनयश्चन्द्रे मृगांशे यदि । मिथ्यावादरतः स्वदारवशगः कुम्भांशगे शीतगौ मीनांशे मृदुवागदीनवचनस्तीर्थाटनः पुत्रवान् ॥ ६७ ॥ अत्र मुखावगमैस्त्रिभिः श्लोकैर्नवांशफलान्युच्यन्ते । जन्मकाले चन्द्रो यत्र कुत्रापि राशौ यस्मिन् नवांशे स्थितो भवेत्तत्फलमादेश्यं जातस्येति ॥ ६५-६७ ॥ मेष राशिके नवांशमें जन्म हो तो सेनापति, धनवान्, पीले नेत्रवाला और चोर होवे । वृष राशिके नवांशमें जन्म हो तो मोटे कंधे और मुखवाला हो और श्यामवर्ण होवे । मिथुन राशिके अंशमें चन्द्रमा हो तो चार्वङ्ग ( सुन्दराङ्ग ), प्रभुकी सेवा करनेवाला, लेखक और पंडित होवे । कर्कके अंशमें चन्द्रमाके होनेपर पैदा हो तो श्यामशरीर, पितृ- पुत्र-सुखसे रहित होवे ॥ ६५ ॥ सिंह राशिके अंशमें चन्द्रमाके होनेपर बालक पैदा हो तो स्थूल शरीर, ऊंची नासिका, धन-बलमें विख्यात हो । कन्यांशकमें चन्द्रमाके रहनेपर बच्चा पैदा हो तो कोमलवचन, दुर्बल शरीर, द्यूत ( जुवा ) में निपुण होवे । तुला राश्यंशमें चन्द्रमाके स्थित होनेपर यदि मनुष्यका जन्म हो तो कामी, राजाका सेवक, सुन्दर नेत्र वाला हो । वृश्चिकके अंशमें चन्द्रमाके होनेपर बालकका जन्म हो तो वह विकल, दरिद्र, दुर्बल शरीर, त्यागी, तपस्वी और धनी होवे ॥ ६६ ॥

मान्द्यब्दादिफलाध्यायः ॥६॥ ३०७ धनुके नवांशमें चन्द्रमाके रहनेपर उत्पन्न हो तो दुर्बल, बड़ीबाहुवाला, त्यागी, तपस्वी और धनी होवे। मकरके नवांशमें चन्द्रमाके होनेपर बालक उत्पन्न हो सो लोभी, दुर्बल शरीर, स्त्री-पुत्रसे युक्त हो। कुम्भके नवांशमें चन्द्रमाके रहनेपर जन्म हो तो झूठ बोलनेमें युक्त, अपनी स्त्रीके वशीभूत हो। मीनांशकमें चन्द्रमाके प्राप्त होनेपर यदि जन्म हो तो वह कोमल वचन बोलनेवाला, दीन वचन कभी भी न बोलनेवाला, तीर्थयात्री और पुत्रवान् होवे ॥ ९७ ॥ अथ योगफलम् । विष्कम्भे जितशत्रुरर्थपशुमान् प्रीतौ परस्त्रीवश- श्चायुष्मत्प्रभवश्चिरायुरंगदः सौभाग्यजातः सुखी ॥ भोगी शोभनयोगजो वधूरुचिर्जातोऽतिगण्डे धनी धर्माचाररतः सुकर्मजनितो धृत्यां परस्त्रीधनः ॥ ९८ ॥ शूले कोपवशानुगः कलहकृद्गण्डे दुराचारवान् वृद्धौ पण्डितवाग् ध्रुवेऽतिधनवान् व्याघातजो घातकः । ज्ञानी हर्षणयोगजः पृथुयशा वज्रे धनी कामुकः सिद्धौ सर्वजनाश्रितः प्रभुसमो मायी व्यतीपातजः ॥ ९६ ॥ दुष्कामी च वरीयानैस्तु परिघे विद्वेषको वित्तवान् शास्त्रज्ञः शिवयोगजश्च धनवान् शान्तोऽवनीशप्रियः ॥ सिद्धे धर्मपरायणः क्रतुपरः साध्ये शुभाचारवान् चार्वङ्गः शुभयोगजश्च धनवान् कामातुरः श्लेष्मकः ॥ १०० ॥ शुक्ले धर्मरतः पटुत्ववचनः कोपी चलः पण्डितो मानी ब्रह्मभवोऽतिगुप्तधनिकस्त्यागी विवेकप्रभुः ॥ ऐन्द्रे सर्वजनोपकारचरितः सर्वज्ञधीर्वित्तवान् मायावी परदूषकश्च बलवान् त्यागी धनी वैधृतौ ॥ १०१ ॥ इदानीं चतुर्भिः श्लोकैः सप्तविंशतियोगफलान्युच्यन्ते । तत्र प्रथमं को नाम योगः ? इत्युच्यते । सूर्यचन्द्रमसोर्योगकलिका अष्टशतमजा लब्धमिता योगा भवन्ति 'विक्षोध सार्कसितगोर्भिसैः खखाष्टौ-८०० दृष्टताः, याते स्तो अद्युती क्रमात्' इति गणेशोक्तेन । ते योगाः फलादेशार्थम्- विष्कम्भः प्रीतिरायुष्मान् सौभाग्यः शोभनस्तथा । अतिगण्डः सुकर्मा च धृतिः शूलस्तथैव च ॥ गण्डो वृद्धिश्च ध्रुवश्चैव व्याघातो हर्षणस्तथा । वज्रः सिद्धिर्व्यतीपातो वरीयान् परिघः शिवः ॥ सिद्धः साध्यः शुभः शुक्लः ब्रह्मा ऐन्द्रश्च वैधृतिः ॥ इति सप्तविंशतिनामभिर्व्यवहृताः । तेषु जन्मकाले यो योगस्तदुक्तफलं ज्ञातव्यादे- श्यमिति ॥ ९८-१०१ ॥ विष्कम्भ योगमें जन्म हो तो शत्रुओंको जीतनेवाला, धनवान् और पशुमान् होवे । प्रीति योगोत्पन्न बालक पर स्त्रीके वशमें रहे । आयुष्मान् योगमें उत्पन्न बालक दीर्घायु, रोगरहित होवे । सौभाग्य योगमें उत्पन्न होनेवाला सुखी होवे । शोभन योगमें उत्पन्न बालक भोगी, वध करनेमें रुचि रखनेवाला हो । अतिगण्डोत्पन्न बालक धनी होता है । सुकर्मा योगका उत्पन्न बालक धर्म-आचारमें रत होवे । धृति योगोत्पन्न परस्त्रीके धनसे धनी हो ॥ ९८ ॥

शूल योगमें उत्पन्न हो तो कोपके वशमें रहनेवाला और कलह करनेवाला होवे । गण्ड- योगमें पैदा हो तो दुराचारी होवे । वृद्धियोगमें उत्पन्न बालक पण्डितके सदृश बोलनेवाला हो । ध्रुवयोगोत्पन्न विशेष धनी हो । व्याघात योगोत्पन्न घातक हो । हर्षण योगोत्पन्न ज्ञानी और बड़े यशवाला होवे । वज्रयोगोद्भव धनी और कामी होवे । सिद्धि योगोत्पन्न सर्वजनका आश्रित, प्रभुके सदृश हो, व्यतीपातका बालक मायावी हो ॥ ९९ ॥ वरीयान् योगका उत्पन्न दुष्कामी हो । परिघयोगवाला विद्वेषी तथा धनी हो । शिव योगमें उत्पन्न बालक शास्त्रज्ञ, धनी, शान्त और राजाका प्रिय हो । सिद्धयोगका जन्मा हुआ बालक धर्ममें और यज्ञ करनेमें तत्पर हो । साध्ययोगोत्पन्न शुभ आचरण- वाला हो । शुभयोगका बालक चञ्चलाङ्ग, धनवान्, कामातुर और कफ-प्रकृति वाला हो ॥ १०० ॥ शुक्ल योगमें पैदा हुआ बालक धर्ममें तत्पर, चतुर बचन बोलनेवाला, क्रोधी, चञ्चल, और पण्डित हो । ब्रह्म

(4) श्री-मान् (2) य-शो-वि-त्त-वान् (5)? That's 11? Let's count: प्रा ज्ञ श्चा प वि ल ग्न जः (8) कु ल व रः (4) श्री मान् (2) य शो वि त्त वा न् (5)? No: कु (1) ल (1) व (1) रः (1) = 4 श्री (1) मान् (1) = 2 य (1) शो (1) वि (1) त्त (1) वा (1) न् = 5? Total 11 syllables? That's not Anushtubh! Wait, what meter is this? Let's check the second half: ... कुम्भीरसमुद्भवश्च रमणीलोलः शठो दीनवाक् ॥ १०६ ॥ कुम् भी र स मुद् भ व श्च (8) र म णी लो लः (5) श ठो दी न वाक् (5) = 10? Wait! In the printed text, look at the line: प्राज्ञश्चापविलग्नजः कुलवरः श्रीमान् यशोवित्तवा- न्वा कुम्भीरसमुद्भवश्च रमणीलोलः शठो दीनवाक् ॥ १०६ ॥ Wait, why does it say ॥ १०६ ॥? Look at the verse number:

(withा->र्जा) 2: री? 3: क? Wait, is there a कbeforeश्च? YES: कश्चन्द्रहोरा! Before क: what is there? There is ONE or TWO glyphs between र्जाandक! Let's measure the width: Width of दयालु-is about 5-6 letter widths. Width ofर्जा...कश्चन्द्रहोरा`:

• र्जा (1 letter width)
• then a glyph (1 letter width)
• then क (1 letter width)
• then श्च (1 letter width)
• then न्द्र (1 letter width)
• then हो (1 letter width)
• then रा (1 letter width) Wait! There is only ONE glyph between र्जा and क! What is that glyph? It has:
• A consonant body
• An ी matra on top! What is the consonant? Is it री? Then it would be र्जारीकश्चन्द्रहोरा! Wait, could it be स्त्री? Look at स्त्री: स + त् + र + ी. Does it have ी? Yes! If it is स्त्री, then: र्जारस्त्रीकश्चन्द्रहोरा! Wait