भारतकोश
संग्रह पर लौटें

छान्दोग्योपनिषद् (शाङ्करभाष्य सहित)

Chandogya Upanishad with Shankara Bhashya

आदि शङ्कराचार्य द्वारा

स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press, Gorakhpur (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished978 पृष्ठ
पृष्ठ 962स्थायी लिंक

( ९५८ )

मन्त्र प्रतीकानिअ०खं०मं०पृष्ठ
तद्य इह रमणीयचरणाः५१०७५२९
तद्य एवैतं ब्रह्मलोकम्८४३८४०
तद्य एवैतावरं च८५४८४७
तद्यत्प्रथमममृतम्३६१२५७
तद्यत्रैतत्सुप्तः८६३८५७
,, ,,८१११९०१
तद्यथा महापथ आततः८६२८५६
तद्यथा लवणेन४१७७४३८
तद्यथेषीकातूलमग्नौ५२४३५७०
तद्यथेह कर्मजितो लोकः८१६८१९
तद्यदृक्तो रिष्येद् भूः४१७४४३५
तद्यन्दक प्रथममागच्छेत्५१९१५६३
तद्यद्रजतं सेयं पृथिवी३१९२३४७
तथा एतदनुज्ञाक्षरं यद्धि१२८४१
तद्यध्यक्षरतदादित्यम्३१४२४७
,, ,,३२३२५०
,, ,,३३३२५१
,, ,,३४३२५२
,, ,,३५३२५४
तमग्निरभ्युवाद सत्यकाम४६२३८९
तमु ह परः प्रत्युवाच४१३३५६
` तमु ह परः प्रत्युवाचाह४२३३६४
तयोरन्यतरां मनसा४१६२४३०
तस्मा आदित्याश्च२२४१६२४१
तस्मा उ ह ददुस्ते४३८३७६
तस्मादप्यद्येहाददान०८८५८८५
तस्मादाहुः सोष्यति३१७५३३२
तस्मादु हैवंविद्यद्यपि५२४४५७१
तस्माद्वा एतं सेतुम्८४२८३९
तस्मिन्निमानि सर्वाणि२९२१७४
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ५४२४८४
,, ,,५५२४८८
पृष्ठ 963स्थायी लिंक

( ९५९ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृ०
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ५६२४९०
,, ,,५७२४९१
,, ,,५८२४९४
तस्मिन्यावत्सम्पातम्५१०५५१४
तस्मै श्वा श्वेतः११२२१४०
तस्य क्व मूलँ स्याद्६८४६५१
,, ,,६८६६५६
तस्य प्राची दिग्जुहूर्नाम३१५२३१८
तस्य यथा कप्यासम्१६७९४
तस्य यथाभिनहनम्६१४२६८६
तस्य ये प्राञ्चो रश्मयः३१२२४४
तस्यर्क् च साम च गेष्णौ१६८९६
तस्य ह वा एतस्य३१३१२८९
तस्य ह वा एतस्यात्मनः५१८२५६१
तस्य ह वा एतस्यैवम्७२६१७९८
तस्या ह मुखमुपोद्गृह्णन्४२५३६६
तस्यैषा दृष्टिर्यत्रैतत्३१३८३००
त्रयी विद्या हिङ्कारस्त्रयः२२११२०४
त्रयो धर्मस्कन्धा यज्ञः२२३१२१४
त्रयो होद्गीथे१८११०६
ता आप ऐक्षन्त६२४५९९
तानि वा एतानि यजूं ष्येतम्३२२२४९
तानि वा एतानि सामानि३३२२५१
तानि ह वा एतानि७४२७२९
,, ,,७५२७३५
,, ,,८३५८३४
तानु तत्र मृत्युरंया१४३७९
तान्यभ्यतपत्तेभ्यः२२३३२३१
तान्होवाच प्रातर्वः५११७५४३
तान्होवाचाश्वपतिर्वे५११४५४०
तान्होवाचोहैव११२३१४०
तान्होवाचैते वै खलु५१८१५५९
पृष्ठ 964स्थायी लिंक

( ९६० )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृ०
तावानस्य महिमा३१२६२८४
तासां त्रिवृतं त्रिवृतमेकैकाम्६३३६१०
,, ,,६३४६१२
तेजसः सोम्याश्यमानस्य६६४६३०
तेजो वावाद्भ्यो भूयः७१११७५५
तेजोऽशितं त्रेधा विधीयते६५३६२५
तेभ्यो ह प्राप्तेभ्यः५११५५४०
तेन तँ ह बकः१२१३६२
तेन तँ ह बृहस्पतिः१२११६१
तेन तँ हायास्य१२१२६१
तेनेयं त्रयी विद्या११९४२
तेनोभौ कुरुतो यश्चैतत्१११०४४
ते यथा तत्र न विवेकम्६९२६६४
ते वा एते गुह्याः३५२२५४
ते वा एतेऽथर्वाङ्गिरसः३४२२५२
ते वा एते पञ्च३१३६२९६
ते वा एते रसानाँ रसाः३५४२५५
तेषां खल्वेषां भूतानाम्६३१६०४
ते ह प्राणाः प्रजापतिम्५१७४४७
ते ह नासिक्यम्१२२५०
ते ह यथैवेह११२४१४१
ते ह सम्पादयाञ्चक्रुरुद्दालकः५११२५३८
ते होचुरूपकोसलेषा४१४१४१६
ते होचुर्येन हैवार्थेन५१३६५४२
तौ वा एतौ द्वौ४३४३२७
तौ ह द्वात्रिँ शतं वर्षाणि८७३८७०
तौ ह प्रजापतिरुवाच८७४८७१
,, ,,८८२८७८
तौ हान्वीक्ष्य प्रजापतिः८८४८८३
तौ होचतुर्यथैववेद०८८३८८१
दध्नः सोम्य मथ्यमानस्य६६१६२९
दुग्धेऽस्मै वाग्दोहम्११३४१४७
,, ,,२८३१७२
पृष्ठ 965स्थायी लिंक

( ९६१ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृ०
देवा वै मृत्योर्बिभ्यतः१४२७८
देवासुरा ह वै यत्र१२१४७
द्यौरेवर्गादित्यः१६३९१
द्यौरेवोदन्तरिक्ष गीः१३७७२
ध्यानं वाव चित्ताद्भूयः७६१७३८
नक्षत्राण्येवर्क्चन्द्रमाः१६४९१
न वधेनास्य हन्यते८१०२८९५
” ”८१०४८९६
न वै तत्र न निम्लोच३११२२७३
न वै नूनं भगवन्तस्ते६१७५८०
न वै वाचो न चक्षूंषि५११५४५३
न स्विदेतेऽप्युच्छिष्टा इति११०४१२४
न ह वा अस्मा उदेति३११३२७४
न हाप्सु प्रैत्यप्सुमान्२४२१६२
नान्यस्मै कस्मैचन३११६२७६
नाम वा ऋग्वेदो यजुर्वेदः७१४७१८
नाहमत्र भोग्यं पश्यामीति८९२८८९
निधनमिति त्र्यक्षरम्२१०४१८४
नैवैतेन सुरभि न१२९५८
न्यग्रोधफलमत आहरेतीदम्६१२१६७६
पञ्च मा राजन्यबन्धुः५३५४७६
परोवरीयो हास्य भवति२७२१६८
पर्जन्यो वाव गौतमाग्निः५५१४८७
पशुषु पञ्चविधम्२६११६५
पुरा तृतीयसवनस्योपा०२२४११२३९
पुरा प्रातरनुवाकस्योपा०२२४३२३५
पुरा माध्यन्दिनस्य२२४७२३८
पुरुषँ सोम्योत६१६१६९८
पुरुषँ सोम्योतोपतापिनम्६१५१६९४
पुरुषो वाव गौतमाग्निः५७१४९१
पुरुषो वाव यज्ञस्तस्य३१६१३२३
पृथिवी वाव गौतमाग्निः५६१४८९
पृष्ठ 966स्थायी लिंक

( १६३ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०ख०मं०पृ०
पृथिवी हिङ्कारोऽन्तरिक्षम्२१७११९४
प्रजापतिर्लोकानभ्यतपत्२२३२२३०
” ”४१७१४३४
प्रवृत्तोऽश्वतरीरथः५१३२५५०
प्रस्तोतर्या देवता११०११२८
प्राचीनशाल औपमन्यवः५१११५३६
प्राण इति होवाच१११५१३३
प्राण एव ब्रह्मणश्चतुर्थः३१८४३४२
प्राणे तृप्यति चक्षुस्तृप्यति५१९२५६४
प्राणेषु पञ्चविधं परोवरीयः२७११५७
प्राणो वा आशायाः७१५१७६७
प्राणो ह्येवैतानि सर्वाणि७१५४७७२
प्राप ह्याचार्यकुलम्४९१३९७
बलं वाव विज्ञानाद्भूयः७८१७४५
ब्रह्मणः सोम्य ते पादम्४६३३९०
” ”४७३३९२
” ”४८३३९५
ब्रह्मणश्च ते पादं ब्रवाणीति४५२३८७
ब्रह्मवादिनो वदन्ति२२४१२३३
ब्रह्मविदिव वै सोम्य४९२३९७
भगव इति ह प्रतिशुश्राव४१४२४१७
भगवाँस्त्वेव मे१११३१३२
भवन्ति हास्य पशवः२६२१६६
मघवन्मर्त्यं वा इदम्८१२९०६
मटचीहतेषु कुरुष्वाटिक्या११०११२२
मद्गुष्टे पादं वक्तेति४८१३९४
मनो ब्रह्मेत्युपासीत३१८१३३८
मनोमयः प्राणशरीरः३१४२३०६
मनो वाव वाचो भूयः७३१७२४
मनो हिङ्कारो वाक्२११११८७
मनो होच्चक्राम५१११४५०
मानवो ब्रह्मैवैक ऋत्विक्४१७१०४४०
पृष्ठ 967स्थायी लिंक

( ११३ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृ०
मासेभ्यः पितृलोकम् ....५१०४५११
मासेभ्यः संवत्सरम् ....४१०२५००
यं यमन्तमभिकामः ....८२१०८२४
य आत्मापहतपाप्मा ....८७१८६६
य एते ब्रह्मलोके ....८१२६९३५
य एष स्वप्ने महीयमानः ....८१०१८९४
य एषोऽक्षिणि पुरुषः ....४१५१४२०
यच्चन्द्रमसो रोहितँ रूपम् ....६४३६१५
यत्र नान्यत्पश्यति ....७२४१७८६
यथा कृतायविजितायाधरेयाः ....४१४३५७
„ „ ....४१६३५९
यथा विलीनमेवाङ्ग ....६१३२६८१
यथा सोम्य पुरुषम् ....६१४१६८५
यथा सोम्य मधु मधुकृतः ....६९१६६३
यथा सोम्यैकेन ....६१४५७७
यथा सोम्यैकेन नख० ....६१६५७९
यथा सोम्यैकेन लोह० ....६१५५७९
यथेह क्षुधिता बाला मातरम् ....५२४५५७२
यदग्ने रोहितँ रूपम् ....६४१६१३
यदादित्यस्य रोहितम् ....६४२६१५
यदप उच्छुष्यन्ति ....४३२३७०
यदा वा ऋचमाप्नोति ....१४४८०
तदा वै करोत्यथ ....७२११७८२
यदा वै निस्तिष्ठत्यथ ....७२०१७८१
यदा वै मनुतेऽथ ....७१८१७७९
यदा वै विजानात्यथ ....७१७१७७६
यदा वै श्रद्दधात्यथ ....७१९१७८०
यदा वै सुखं लभतेऽथ ....७२२१७८३
यदुदिति स उद्गीथः ....२८२१७१
यदु रोहितमिवाभूदिति ....६४६६२१
यद्विज्ञातमिवाभूत् ....६४७६२१
यद्विद्युतो रोहितँ रूपम् ....६४४६१६
पृष्ठ 968स्थायी लिंक

( २६४ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृ०
यद्वै तत्पुरुषे शरीरमिदम्३१२४२८२
यद्वै तद्ब्रह्मे तीदम्३१२७२८५
यस्तद्वेद स वेद२२१४२०६
यस्यामृचि तामृचम्१३९७४
यां दिशमभिष्ठोष्यन्१३११७५
या वाक्सर्त्तस्मात्१३४६९
यावान्वा अयमाकाशः८१३८०९
या वै सा गायत्रीयम्३१२२२८०
या वै सा पृथिवीयम्३१२३२८१
येनच्छन्दसा१३१०७५
येनाश्रुतँ॒ श्रुतम्६१३५७६
यो वै भूमा तत्सुखम्७२३१७८५
योषा वाव गौतमाग्निः५८१४९३
यो ह वा आयतनम्५१५४४५
यो ह वै ज्येष्ठं च श्रेष्ठं च५११४४३
यो ह वै प्रतिष्ठां वेद५१३४४४
यो ह वै वसिष्ठं वेद५१२४४४
यो ह वै सम्पदं वेद५१४४४५
रैक्वेमानि षट्शतानि४२२३६३
लवणमेतदुदकेऽवधायाथ६१३१६८०
लो ३ कद्दारमपावा ३ र्णू२२४४२३६
,, ,,२२४८२३८
,, ,,२२४१२२४०
लोकेषु पञ्चविधँ॒ सामोपासीत२२११५४
लोम हिङ्कारस्त्वक्प्रस्तावः२१९१२००
वसन्तो हिङ्कारः२१६११९६
वसिष्ठाय स्वाहेत्यग्नावाज्यस्य५२५४६६
वागेव ब्रह्मणश्चतुर्थः३१८३३४०
वागेवर्क् प्राणः११५३७
वाग्वाव नाम्नो भूयसी७२१७२१
वायुर्वाव संवर्गो यदा४३१३६९
विज्ञानं वाव ध्यानाद्भूयः७७१७४१
पृष्ठ 969स्थायी लिंक

( १६५ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृ०
विनर्दि साम्नो वृणे२२२१२०८
वृष्टौ पञ्चविधम्२३११५९
वेत्थ यथासौ लोको न५३३४७४
वेत्थ यदि॒तोऽधि प्रजाः५३२४७३
व्याने तृप्यति श्रोत्रं तृप्यति५२०२५६५
श्यामाच्छबलं प्रपद्ये८१३१९३७
श्रुतँ ह्येव मे भगवद्दृशेभ्यः४९३३९८
श्रोत्रँ॒ होच्चक्राम५११०४४९
श्रोत्रमेव ब्रह्मणश्चतुर्थः३१८६३४२
श्रोत्रमेवङ्मर्नः१७३९९
श्वेतकेतुर्हारुणेयः५३१४७२
” ”६११५७४
षोडशकलः सोम्य६७१६३३
संकल्पो वाव मनसः७४१७२७
स एतां त्रयीं विद्याम्४१७३४३५
स एतास्तिस्रो देवताः४१७२४३५
स एवाधस्तात्स उपरि०७२५१७९३
स एष परोवरीयानुद्गीथः१९२११८
स एष ये चैतस्मात्१७६१०३
स एष रसानाँ॒ रसतमः११३३४
स जातो यावदायुषम्.९२४९८
सत्यकामो ह जाबालः४४१३८०
सदेव सोम्येदमग्रे६२१५८२
स ब्रूयान्नास्य जरयैतत्८१५८१३
समस्तस्य खलु२१११४९
समान उ एवायं चासौ१३२६६
समाने तृप्यति मनस्तृप्यति५२२२५६७
स य आकाशं ब्रह्मेत्युपास्ते७१२२७६०
स य आशां ब्रह्मेत्युपास्ते७१४२७६५
स य इदमविद्वानग्निहोत्रम्५२४१५६९
स य एतदेवं विद्वानक्षरम्१४५८१
स य एतदेवं विद्वान्२१४१५२
पृष्ठ 970स्थायी लिंक

( ९६६ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृ०
स य एतदेवममृतं वेद३६३२५९
” ”३७३२६२
” ”३८३२६४
” ”३९३२६८
” ”३१०३२७०
स य एतमेवं विद्वाँश्चतुष्कलम्४५३३८८
” ”४६४३९१
” ”४७४३९३
” ”४८४३९५
स य एतमेवं विद्वानादित्यम्३१९४३५०
स य एतमेवं विद्वानुपास्ते४११२४१०
” ”४१२२४१२
” ”४१३२४१४
स य एवमेतत्साम२२१२२०५
स य एवमेतद्वृहदादित्ये२१४२१९३
स य एवमेतद्यज्ञायज्ञीयमङ्गेषु२१९२२००
स य एवमेतद्रथन्तरमग्नौ२१२२१९०
स य एवमेतद्गायत्रम्२११२१८८
स य एवमेतद्राजनं देवतासु२२०२२०२
स य एवमेतद्वामदेव्यम्२१३२१९१
स य एवमेतद्वैराजमृतुषु२१६२१९६
स य एवमेतद्वैरूपम्२१५२१९५
स य एवमेताः शक्वर्यो लोकेषु२१७२१९८
स य एवमेता रेवत्यः२१८२१९९
स य एषोऽणिमैतदात्म्यम्६८७६६१
” ”६९४६६६
” ”६१०३६६९
” ”६१२३६७९
” ”६१३३६८४
” ”६१४३६९३
” ”६१५३६९६
स यः संकल्पं ब्रह्मेत्युपास्ते७४३७३२
पृष्ठ 971स्थायी लिंक

( ९६७ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृ०
स यः स्मरं ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७१३२७६३
स यथा तत्र.... ६१६३७०१
स यथा शकुनिः सूत्रेण.... ६८२६४६
स यथोभयपाद्व्रजन्नथः.... ४१६५४३२
स यदवोचं प्राणम्.... ३१५४३२०
स यदशिशिषति.... ३१७१३३०
स यदि पितरं वा मातरम्.... ७१५२७७०
स यदि पितृलोककामः.... ८२१८२१
स यश्चित्तं ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७५३७३६
स यस्तेजो ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७११२७५७
स यावदादित्य उत्तरतः.... ३१०४२७१
स यावदादित्यः.... ३६४२६०
स यावदादित्यः पश्चात्.... ३९४२६९
स यावदादित्यः पुरस्तात्.... ३७४२६३
स यावदादित्यो दक्षिणतः.... ३८४२६४
स यो ध्यानं ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७६२७४१
स यो नाम ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७१५७१९
स योऽन्नं ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७९२७५१
स योऽपो ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७१०२७५३
स यो बलं ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७८२७४७
स यो मनो ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७३२७२६
स यो वाचं ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७२२७२३
स यो विज्ञानं ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७७२७४३
सर्वं खल्विदं ब्रह्म.... ३१४१३०३
सर्वकर्मा सर्वकामः.... ३१४४३१२
सर्वास्वप्सु पञ्चविधम्.... २४११६१
सर्वे स्वरा इन्द्रस्यात्मानः.... २२२३२१०
सर्वे स्वरा घोषवन्तः.... २२२५२१२
स वा एष आत्मा हृदि.... ८३३८२९
स समित्पाणिः पुनरेयाय.... ८१०३८९५
” ”.... ८११२९०३
पृष्ठ 972स्थायी लिंक

( ९१८ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृ०
स ह क्षत्तान्यिष्य४१७३६१
स ह खादित्वातिशेषान्११०५१२६
स ह गौतमो राज्ञः५३६४७७
स ह द्वादशवर्ष उपेत्य६१२५७५
स ह पञ्चदशाहानि६७२६३४
स ह प्रातः संजिहानः११०६१२६
स ह व्याधिनानशितुम्४१०३४०२
स ह शिलकः१८३१०९
स ह सम्पादयाञ्चकार५११३५३९
स ह हारिद्रुमतं गौतमम्४४३३८२
स हाशाथ हैनमुपससाद६७४६३६
स हेभ्यं कुल्माषान्खादन्तम्११०२१२३
स होवाच किं मेऽन्नम्५२१४५८
स होवाच किं मे वासः५२२४६०
स होवाच भगवन्तं वा१११२१३१
स होवाच महात्मनः४३६३७३
स॒ होवाच विजानाम्यहम्४१०५४०४
सा ह वागुच्चक्राम५१८४४८
सा हैनमुवाच नाहम्४४२३८१
सेयं देवतैक्षत६३२६०६
सैषा चतुष्पदा षड्विधा३१२५२८३
सोऽधस्ताच्छकटस्य४१८३६१
सोऽहं भगवो मन्त्रविदेवास्मि७१३७१४
स्तेनो हिरण्यस्य सुराम्५१०९५३४
स्मरो वावाकाशाद्भूयः७१३१७६१
हँस्ते पादं वक्तेति४७१३९२
हन्ताहमेतद्भगवतो वेदानीति१८७११४
पृष्ठ 973स्थायी लिंक

॥ श्रीहरिः ॥

गीताप्रेस, गोरखपुरसे प्रकाशित विभिन्न गीताएँ

श्रीमद्भगवद्गीता-तत्त्वविवेचनी—
(टीकाकार-श्रीजयदयालजी गोयन्दका)

श्रीमद्भगवद्गीता साधक संजीवनी टीका—
(टीकाकार-स्वामी रामसुखदासजी महाराज)

गीता-दर्पण— (स्वामी रामसुखदासजी महाराज)
गीता-दर्पण— (पाकेट साइज)
गीता-माधुर्य
गीता-शांकरभाष्य
गीता-चिन्तन— (ले० श्रीहनुमानप्रसादजी पोद्दार)
श्रीमद्भगवद्गीता— मूल, पदच्छेद, अन्वय, साधारण भाषाटीका
श्रीमद्भगवद्गीता— माहात्म्यसहित, सटीक मोटे अक्षरोंमें
श्रीमद्भगवद्गीता— श्लोक, साधारण भाषाटीका, टिप्पणी-प्रधान विषय, मोटा टाइप, अजिल्द
श्रीमद्भगवद्गीता— केवल भाषा
श्रीमद्भगवद्गीता— साधारण भाषाटीका, पाकेट साइज
श्रीमद्भगवद्गीता— मूल मोटे अक्षरोंमें
श्रीपञ्चरत्नगीता— (श्रीमद्भगवद्गीता, विष्णुसहस्रनाम, श्रीभीष्मस्तवराज, श्रीअनुस्मृति, श्रीगजेन्द्रमोक्षके मूल-पाठ)
श्रीमद्भगवद्गीता— श्रीविष्णुसहस्रनामसहित छोटा साइज
गीताताबीजी— मूल

पृष्ठ 974स्थायी लिंक

॥ श्रीहरिः ॥

गीताप्रेस, गोरखपुरसे प्रकाशित

उपनिषद्

ईशादि नौ उपनिषद्अन्वय, हिंदी व्याख्यासहित
ईशावास्योपनिषद्हिंदी अनुवाद शांकरभाष्यसहित
केनोपनिषद्( ,, ,, )
कठोपनिषद्( ,, ,, )
माण्डूक्योपनिषद्( ,, ,, )
मुण्डकोपनिषद्( ,, ,, )
प्रश्नोपनिषद्( ,, ,, )
तैत्तिरीयोपनिषद्( ,, ,, )
ऐतरेयोपनिषद्( ,, ,, )
श्वेताश्वतरोपनिषद्( ,, ,, )
छान्दोग्योपनिषद्( ,, ,, )
बृहदारण्यकोपनिषद्( ,, ,, )
पृष्ठ 975स्थायी लिंक

[सील/मुहर: K. P. SABHA AMBPHALA LIBRARY No . . . . . . Date. . . . . . JAMMU]

पृष्ठ 976स्थायी लिंक

(यह पृष्ठ रिक्त है / This page is blank)

पृष्ठ 977स्थायी लिंक

(यह पृष्ठ रिक्त है / This page is blank)

पृष्ठ 978स्थायी लिंक

मिलनेका पता— गीताप्रेस, पो० गीताप्रेस ( गोरखपुर )