भारतकोश
संग्रह पर लौटें

किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

Kiratarjuniyam of Bharavi Hindi

महाकवि भारवि द्वारा

स्रोत: Kiratarjuniyam with Ghantapath & Sudha Hindi Commentary by Sheshraj Sharma (उद्गम)

DevanagariHindipublished707 पृष्ठ

पञ्चदशसर्गे स्थितानां चित्रबन्धानामुद्धारः

गोमूत्रिकाबन्धः ( १२ श्लोकः )

ना सु रो य न क्ष मा गो ध र सं स्थो न रा क्ष सः
ना सु खो यं न वा भो गो ध र णि स्थो वि रा ज सः


सर्वतोभद्रः ( २५ श्लोकः )

देवाकानिनिकावादे
वाहिकास्वस्ववाहिका
काकारेरेकाका
निस्वव्यव्यस्वनि
निस्वव्यव्यस्वनि
काकारेरेकाका
वाहिकास्वस्वकाहिवा
देवाकानिनिकावादे

अर्धभ्रमकः ( २७ श्लोकः )

त्यतिदेनियं
रार्षंनाशिनी
त्वराधिसंनादे
त्वबंति

परिशिष्ट

किरातार्जुनीय में अलङ्कार-स्थापना

१ अतिशयोक्ति—द्वि० सर्ग २४, ३१, तृ० २१, पं० २, १९, ४३, ष० ४२, स० ११, १२, १६, अष्ट० २०, ४६, नव० ४, दश० १, २४, ३४, द्वाद० ७, त्रयो० १६, २१, २३।<br>२ अनुप्रास—अष्ट० २ छेकानुप्रास और वृत्त्यनुप्रास।<br>३ अनुमान—त्रयो० ३०।<br>४ अपह्नुति—द्वाद० १५।<br>५ अर्थत्रयवाचिन्—पञ्च० ४५।<br>६ अर्थान्तरन्यास—प्र० २, ५, ८, २३, २५, ३०, ४५, द्वि० १५, १८, २०, २१, ३०, तृ० १३, ३१, ५३, चतु० ४, २०, २३, पं० ४१, ५१, ष० ३०, ४१, ४०, ४५, सप्त० १३, १५, अष्ट० ४, ७, नव० ३३, ३५, ४९, ५८, ६४, दश० २५, ३५, ३७, ५८, ६२, एका० ५५, ७६, द्वाद० २९, त्रयो० ८, ६६, चतु० १, ११, २२, षो० ६१।<br>७ अर्थापत्ति—सप्त० २७।<br>८ अर्धभ्रमक—पञ्चद० २७।<br>९ उत्प्रेक्षा—द्वि० ५४, तृ० १, ३, ४३, ४७, ४८, ४९, चतु० ७, ११, १३,२६, २७, ३०, ३१, पं० १, ३, ७, ८, १५, १७, ३०, ३२, ३४, ३५, ४८, ष० १०, ११, १२, १७, २५, २६, २७, ३३, ४१; स० ६, १४, २३, ३१; अष्ट० १०, ११, २१; २६, २७, २८, ३२, ३३, ३४, ३८, ५०, ५५; नव० १, ३, ५, ९, १२, १४, २१, २३, २६, ३२, ५३, ५५, ६१, ७२; ७४, ७५, ७६; दश० ३, ११, २१, ३२, ३३, ४३; द्वाद० १३, १४, २४, ४५; त्रयो० ५, ८, २२, ३३, ३४; चतु० २९, ३०, ३२, ३३, ३४, ४८, ५०, ५३, ५४; पञ्चद० ९; षो० ३, ३५, ३८, ४५, ४६, ६२, सप्तद० ८, २७, ४७; अष्टा० १८, १९ हेतूत्प्रेक्षा।<br>१० उदात्त—प्र० १६; त्रयो० ५५।<br>११ उपमा—प्र० २१; द्वि० ५०; तृ० ३२, ३६, ४३, ४६; च० १, ६, १५, १७, १९, २८, ३६, प० १८, २६, ४१, ४५, ष० २, २३, ४०, ४९, न० ८, १०, १२, १४, १५, १८, २७, २९, ३२, ६३, ६

पञ्चदशसर्गे स्थितानां चित्रबन्धानामुद्धारः

गोमूत्रिकाबन्धः ( १२ श्लोकः )

ना सु रो य न त्रा ता गो ध र सं स्थो न रा क्ष सः
╳╳╳╳╳╳╳╳╳╳╳╳╳╳
मा सु खो यं न वा भो गो ध र णि स्थो हि रा ज सः


सर्वतोभद्रः ( २५ श्लोकः )

देवाकानिनिकावादे
वाहिकास्वस्ववाहिका
काकारेरेकाका
निस्वव्यव्यस्वनि
निस्वव्यव्यस्वनि
काकारेरेकाका
वाहिकास्वस्वकाहिवा
देवाकानिनिकावादे

अर्धभ्रमकः ( २७ श्लोकः )

त्यतिदेनियं
रार्षंनाशिनी
त्वराधिसंनादे
त्वषंति

परिशिष्ट

किरातार्जुनीय में अलङ्कार-स्थापना

१ अतिशयोक्ति—द्वि० सर्ग २४, ३१, तृ० २१, पं० २,१९,४३, ष० ४२, स० ११, १२, १६, अष्ट० २०,४६, नव० ४, दश० १, २४,३४, द्वाद० ७, त्रयो० १६, २१, २३।
२ अनुप्रास—अष्ट० २ छेकानुप्रास और वृत्यनुप्रास।
३ अनुमान—त्रयो० ३७।
४ अपह्नुति—द्वाद० १५।
५ अर्थत्रयवाचिन्—पञ्च० ४५।
६ अर्थान्तरन्यास—प्र० २,५,८, २३, २५, ३०, ४५, द्वि० १५,१८,२०, २१, ३०, तृ० १३,३१,५३, चतु० ४, २०, २३, पं०४१,५१,ष०२७, ४१, ४४, ४५, सप्त० १३, १५, अष्ट० ४, ७, नव० ३२, ३५, ४९, ५८, ६४, दश० २५, ३५, ३७, ५८, ६२, एका० ५५, ७६, द्वाद० २९, त्रयो० ८, १६, चतु० १, ११, २२, षो० ६१।
७ अर्थापत्ति--सप्त० २७।
८ अर्धभ्रमक--पञ्चद० २७।
९ उत्प्रेक्षा--द्वि० ५४, तृ० १, ३,४३, ४७, ४८, ४९, चतु० ७, ११, १३, २६, २७, ३०, ३१, पं० १, ३, ७, ८, १५, १७, ३०, ३२, ३४, ३५, ४८, ष० १०, ११, १२, १७, २५, २६, २७, ३३, ४१; स० ६, १४, २३, ३१; अष्ट० १०, ११, २१; २६, २७, २८, ३२, ३३,३४, ३८, ५०, ५५; नव० १, ३, ५, ९, १२, १४, २१, २३, २६, ३२, ५३, ५५, ६१, ७२; ७४, ७५, ७६; दश० ३, ११, २१, ३२, ३३, ४३; द्वा० १३, १४, २४, ४५; त्र० ५, ८, २२, ३३, ३४; चतु० २९, ३०, ३२, ३३, ३४, ४८, ५०, ५३, ५४; पञ्चद० ९; षो० ३, ३५, ३८, ४५, ४६, ६२, सप्तद० ८, ३७, ४७, अष्टा० १८, १९ हेतूत्प्रेक्षा।
१० उदात्त—प्र० १६; त्रयो० ५५।
११ उपमा—प्र० २१; द्वि० ५०; तृ० ३२, ३६, ४३, ४६; च० १, ६, १५,१७, १९, २८, ३६, प० १८, २६, ४१, ४६, ष० २, २१, ४०, ४९, स० ८, १०, १२, १४, १७, १८, २७, २९, ३२, ६३, ६७,

४२६ | किरातार्जुनीयम्

७८, द० ८, २४, ३४, ४२, एका० ३३, ५५, ५९, ६४, द्दा० १७, २०, २२, त्रयो० १४, १५, १७, २२, २८, ५३, ६६, चतुर्द० ७, ३५, ४०, ५२, षो० २६, ६०, सप्तद० ४ पूर्णोपमा, मालोपमा, श्लिष्टोपमा।९, द० २७, एका० १९, षो० २१, ४१, ६२, सप्तद० ४६।
१२ ऊर्जस्वल - द०५१, ५७।२४ निरोष्ठ्य - पञ्चद० ७, २१।
१३ एकव्यञ्जन - पञ्चद० १४।२५ परिकर -- प्र० १९, ष० ४०, स० ४, एका० ४५।
१४ एकावली -- प्र० १२, द्वि० ३२, द० १३।२६ परिणाम -- च० २।
१५ कारणमाला - द्वि० १४, ४०, सप्तदश १७२७ परिवृत्ति - द्वि० १९ संपरिवृत्ति।
१६ काव्यलिङ्ग - प्र० ७, द्वि० २९, ३९ ४०, ४४, तृ० ४२, प० २०, २३, २६, ४०, ४४, ष० २८, स० २६, अष्ट० ३, १२, १८, ४४, न० ५५, ५७, ६२, ६३, द० १५, एका० १, ७८; चतुर्द० २९।२८ पर्याय -- द० ३७।
१७ गोमूत्रिका बन्ध - पञ्चद० १२।२९ पर्यायोक्ति -- प० ४१।
१८ छेकानुप्रास - अष्ट० १।३० पूर्णोपमा -- प्र० ४६, तृ० ४३।
१९ तद्गुण - ष० ८, स० २३, द्दा० २३।३१ प्रतिलोम - पञ्चद० २३।
२० तुल्ययोगिता - न० ५१, एका० ५४।३२ प्रतिलोमानुलोमपाद - पञ्चद० २०
२१ दृष्टान्त - द्वि० ५१, पञ्चद० २५।३३ प्रेय - प० ५१।
२२ द्व्यक्षर - पञ्चद० ३८।३४ भाविक - प्र० २९, ३३।
२३ निदर्शना - द्वि० ५१, प० ३९, ष० ४, स० ३, १७,४०, ५७, न०३५ भ्रान्तिमत् - प० २६, ३१, ४२, ष० ८, स० २२, ३१, अष्ट० ७, द० ४, ४२, अष्टाद० २१।
३६ माला - अष्टाद० ४६।
३७ मालोपमा - त्रयो० २९, चतुर्द० ६३, सप्तद० ११।
३८ मीलन - अष्ट० ४६, ४८।
३९ यथासंख्य - अष्ट०४२, पञ्चद० १६
४० यमक - प० १८, २० २३, पञ्चद० १, ३, १६, ३१, शृङ्खला यमक।
४१ रसवत - द० ५१।
४२ रूपक - तृ० ४१, च० २४, प० २८, ष० ४१, स० ५, ११, १५, न० ३, २७, ५७, ६२, द० ३२, चतुर्द० १२, पञ्चद० ३८।
अलङ्कारस्थापना४२७
४३ वस्तुध्वनि — त्रयो० २३, २७।५८ संसृष्टि — द्वि० ५०, तृ० ४६, च० १७, प० १८, २० २३, सप्त० १२ अष्ट० १, ७, १०, ४६, न० ६३, ६४, द० ३२, पञ्चद० १६, सप्तद० ४६।
४४ वास्तव — च० २२।५९ संदेह — च० ५, पं० १२, ३६, ष० १२, अष्ट० १५, ३५, ३६, ५३, न० ७, १५, ९२, ९४।
४५ विभावना — प० २६, अष्ट० ४०, न० २५।६० सम — द० २५।
४६ विरोध — द० १४।६१ समपरिवृत्ति — स० ३५।
४७ विरोधाभास — न० ६३, ६४, एका० ३५, द्वा० १६, अष्टाद० ४१।६२ समासोक्ति — प्र० १८, तृ० ४४, ६०, प० २७, अष्ट० ६, न० ५, ११, द० ३१, चतुर्द० ३।
४८ विशेषोक्ति — तृ० ८।६३ समाहित — द० ५१।
४९ विषम — अष्ट० ४१, द० ३८।६४ समुच्चय — पञ्चद० १, षो० ३५।
५० वृत्त्यनुप्रास — प्र० १।६५ सर्वतोभद्र — पञ्चद० १५।
५१ व्यतिरेक — प० ४४, एका० ६३, द्वा० १४, त्रयो० ५१, ५३।६६ सहोक्ति — प्र० ३९, द० ३९, ४८।
५२ शृङ्खला यमक — पञ्चद० ४२।६७ सामान्य — अष्ट० ४२।
५३ श्लिष्टोपमा — न० १८।६८ स्मरण — च० ३८, प० २४, ष० १२।
५४ श्लेष — अष्ट० २, द० २४, ३४, एका० ५९, त्रयो० १४, १५, चतुर्द ५२, सप्तद० २७।६९ स्वभावोक्ति — च० १०, १३, १६ १७, १८, २९, ष० १५, सप्त० १२, १९, अष्ट० १७, १८, २२ २६, ४५, ४९, द्वा० ४२, त्रयो० १८, २२, ३०, ३१, चतुर्द० १६।
५५ संशय — न० ६९।७० हेतूत्प्रेक्षा — द्वि० १०, अष्ट २०।
५६ सङ्कर — च० ३४, प० २६, ष० २, ८, ४० ४१, स० २३, २५, अष्ट० ६, ११, १५, १८, ४२; न० ३, ५, १२, १४, २७, ३२, ५५, ५७, ६२, द० २४, २५, ३४, ३६, द्वा० १४, त्रयो० २१, ५३, ६६, चतुर्द० २९, षो० ३५।
५७ संसर्ग — अष्ट० २।

किरातार्जुनीयव्याख्यायां प्रमाणत्वेन समुपन्यस्तानां ग्रन्थानां ग्रन्थकाराणां च नामानि ।

ग्रन्थ / ग्रन्थकारग्रन्थ / ग्रन्थकार
अगस्त्यः १२।४०मनुः १।१७, २।६, १४।६ इत्यादि
अमरः १।१, १।२, १।७, इत्यादिमाघः ५।३, ८।४९.
आगमः १।४६, ३।३७, ९।३ इत्यादि.मातङ्गः ४।३३.
आलङ्कारिकाः १।१, १८।४८.मार्तण्डः ८।१५.
कामन्दकः १।३१, २।६, २।१० इत्यादियादवः १।३४, ३।११, ७।४ इत्यादि.
काव्यप्रकाशः १।८, १।१२, १।३९ इ०रघुवंशन् ८।४९.
काशिका १।३, १।६, २।११ इत्यादि.रघुवंशसञ्जीविनी ११।७६.
केशवः २।२१, ८।२४, ९।११ इत्यादिरसरत्नाकरः ९।७२.
कैयटः १।१, १।१०, ८।११ इत्यादि.रसिकाः १२।४०.
क्षीरस्वामी १।९, १।२१, १०।३.रामायणम् १।९.
गणव्याख्यानम् २।१७, २।३०, ३।६रुद्रटः ५।८.
दण्डी १।४६, ८।४४.वाग्भटः ५।८.
दशरूपकम् ८।१३, ९।२६ ९।४५.वात्स्यायनः ९।४७.
धन्वन्तरिः ४।२८.वामनः २।२७, २।३७, ४।२४ इत्यादि.
नारदः १।१३.विद्याधरः ४।३८.
निरुक्तम् ७।१०.विश्वः १।८, १।९, १।२४ इत्यादि.
नीतिवाक्यामृतम् १।२, १।४, १।२६. इत्यादि.वैजयन्ती १।१३, २।८, ४।३६ इत्यादि.
नृत्यविलासः ८।५३.वैद्यकम् ५।११.
नैषधम् ८।४९.व्यक्तिविवेकः ३।२१.
न्यायः १।२४, २।५.शब्दार्णवः ८।३१.
न्यायोद्द्योतः २।१७.शाकटायनः ३।३५.
पाण्डुकाव्यम् ७।८.शाश्वतः २।२२, ३।५, ७।२७ इत्यादि.
पुराणम् २।२६.सज्जनः १३।४५, १४।२७, १६।५९.
प्रकाशवर्ष ४।१०.सर्वस्वकारः २।१८, ९।१५.
भारतम् ५।३०, १३।१०, १४।१०.सामुद्रिकाः ६।१.
भाष्यकारः १।१, १।१०, ८।११ इत्यादिस्मरणम् (स्मृतिः) १।१३, ६।२९ इत्या-
हलायुधः २।३, ४।१८, ७।१३.
हैमः १।२९, ५।४९, १०।३.

श्लोकानामकाराद्यनुक्रमणिका

श्लोक-प्रतीकस०श्लो०श्लोक-प्रतीकस०श्लो०
अकृत्रिमप्रेमरसाभिरामं३७अथ शशधरमौलेरस्य१८४६
अखण्डमाखण्डल२९अथ स्फुरन्मोनविधूत२७
अखिलमिदममुष्य२१अथ स्वमायाकृतमन्दिरो
अगूढहासस्फुटदन्त३६अथ हिमशुचिभस्म१८१५
अग्रमानुषु नितान्तअथाग्रे द्रुनता मार्वि१५
अचक्रमत सपह्लवां१०४९अथापदामुद्धरणक्षमेषु१७
अचित्ततायामपि१७४७अथामिपश्यन्निव५६
अचिरेण परस्यअथामयस्मिन्मशचिच११
अजन्मा पुरुषस्तावत्११७०अथारुवन्नैरासनतः५७
अजस्रमोजिह्मममोघ१४५७अथो शरस्तेन मदर्थं१४१७
अणीयसे विश्वविधा१८४१अथोष्णमासेव सुरेह३२
अणुरप्युपहन्ति५१अशोषितं वैद्युतजातवेदसा२१
अतिपातितकाल४२अथ क्रिया कामदुघाः
अतिशयितवनान्तर१०अधरीचकार च विवेक२१
अतीतसंख्या विहिता१४१०अधिगक्य गुह्यकादिति३८
अत्यर्थं दुरुपसदानुपेत्यअधिरुह्य पुष्पभरनम्रशिखैः१७
अथ कृतकविलोभनं१०१७अनादरोपात्तघृतैक१४३६
अथ क्षमामेव४४अनाप्तपुण्योपचये
अथ चंदवभिः१६अनामृशन्तावक्वचिदेव१७३३
अथ जयाय नु प्रेहमयीअनायुधे सत्त्वजिघांसिते१४१६
अथ दीपितवारिवाह०१३२०अनारतं तेन पदेषु१५
अथ दीर्घतमं तमः१३३०अनारतं यो मणिपीठ४०
अथ भूतभव्यभवदीश१२१९अनिर्जयेन द्विषतां११७१
अथ भूतानि वार्त्रघ्न१५अनुकूलपातिनमचण्ड२५
अथ वासवस्य वचनेन१२अनुकूलमस्य च विचिन्त्य१२४३
अथ विहितविषेयै१६६२अनुचरेण धनाधिपतेरथ१६
अथ वैष कृतज्ञयेव पूर्वं१३अनुजगु रथ दिव्यं१०
अनुजानुमण्यमवसक्त१२२२

४३०

किरातार्जुनीयम्

प्रतीकस०श्लो०प्रतीकस०श्लो०
अनुद्धताकारतयाअभिमुनि सहसा१०४५
अनुपालयता मवे१०अभियोग इमान४६
अनुभाववतावुरु१३१५अभिरश्मिमालि१२
अनुशासतमित्यना५४अभिलषत उपायं१७६४
अनुसानु पुष्पितलताअभिवर्षति योऽनु३१
अनुहेमवप्रमरुणैः सयतांअमूतमामज्य विरुद्ध१४१९
अनेकराजन्य रथाश्व१६अभ्यधानि मुनिचापलात्१३६३
अनेन योगेन विवृद्ध२८अभ्यायत: सन्ततधूम१६
अन्तः पर्यवस्थाता१११३अमविणां कृत्यमिव१४६३
अन्तिकाऽन्तिकगतेन्दु२१अमी पृथुस्तम्ब्रभृतः२६
अन्यदीयविशेखे न१३४६अमी समुद्भूतसरोज१५
अन्यदोपमिव स स्वकं१४४८अपयार्थक्रियारम्भैः११५२
अन्योन्यरक्तमनसा७४अयमच्युतश्च वचनेन१२३५
अपनेयमुदेतुमिच्छता३६अयमसौ भगवानुत१८
अपयन्धनुषः शिवान्तिक१३२३अयमेव मृगऽस्वकाम१३
अपरा गसमीर णे५०अयं व. बलैड्यमापन्नाम्१५१९
अपवर्जितविप्लवे२६अलकाधिपभृत्यदर्शितं५१
अपवादाभीतस्य११५६अलकृतानाममृतो१७२९
अपश्यद्भिरिवेशानं१५अलङ्घ्य तत्तदुदीक्ष्य१९६०
अपहृष्येऽथवा सद्भिः११६८अलङ्घयत्वाज्जनेः११४०
अप्राकृतस्याहव१६२४अलमेष विलोकितः१७
अभितस्तं पृथासूनुः११अलसपदमनेोरमं प्रकृत्या१०६०
अभिद्रोहेण भूतानाम्११२१अवचयपरिभोगवन्ति१०
अभिनयमनसः१०४२अवद्यन्विशिखः शम्भोः१५३७
अभिभवति मनः कदम्ब१०२३अवधूतपङ्कजपराग
अभिभवोदितमन्यु१८अवधूयारिभिर्नीता११५८
अभिमानधनस्य१९अवन्ध्यकोपस्य३३
अभिमानवतो१३अवरुग्णतुङ्गसुरवा रु

श्लोकानुक्रमणिका

४३१

श्लोक-प्रतीकस०श्लो०श्लोक-प्रतीकस०श्लो०
अवलीढसनाभिरश्वसेनः१३११अंसस्थले केचिद्१६३०
अवहितहृदयो विधाय५८अंसाववहृद्वनतो१६२१
अविप्रहृष्याप्यनुलेन१८३३
अविज्ञातप्रबन्धस्य११४३आकारमाशंसितभूरि२७
अवितृप्ततया तथापि२९आकीर्णं बलरजसा३६
अविभावितनिष्क्रमं१३२७आकीर्णा मुखनलिनेः१८
अविमृष्यमेतदभिलष्यति४४आकुमारमुपदेष्टु१३४३
अविरतोजितवारिआकुलभ्रलतस्त्रि
अविरलफलिनीवनं१०२८आसिसचापावरणेपु१७५९
अविरलमलसेषु१०४३आसिप्तसम्पातमपेत१६४१
अविलङ्घ्यविकंपणम्५७आक्षिप्यमाणं रिपुभिः५०
अविवेकवृथाश्रमा१३२९आघट्टयामास गता१७३८
असकलनयनेक्षितानि१०५९आघ्राय सद्यमतिवृप्य३४
असजमाराधयतो११आतपे धृतिमतो३०
असमापितकृत्य४८आतिथेयीमथासाद्य११
असावनास्थापरया३४आत्मनोनमुपतिष्ठते१३६९
असिः शरा वर्म धनुश्च१४२०आत्मलामपरिणाम१८३४
असङ्कदीनामपुत्रीप१६१०आदृता नलपदैः४१
असंविदानस्य ममेश१८४२आत्राधामरणभया१८३९
असंशयं न्यस्तमृषान्त२८आपत्तभ्रमरकुला१०
असंशयालोचितकार्य३३आमोदवासितचला७७
असहायोत्साहं जयिनं१८४७आयस्तः सुरसरिदोध३२
अस्त्रवेदमधिगम्य तत्त्वतः१३६२आरोढुः समवनतस्य१३
अस्त्रवेदविद्यं महो१३६७आशंसितापचिति४६
अस्त्रैः समानामपि१७३६आशु कान्तमभिसारित३८
अस्मिनगुह्यात् पिनाक३१आसक्तभरनीकाशै११
अस्मिन्यशः पौरुष१६आसक्ता धूरियं११७७
अंशुपाणिभिरतीवआसन्नद्विपपदवीमदा३४

४३२ | किरातार्जुनीयम्

श्लोकांशस०श्लो०श्लोकांशस०श्लो०
आसादिता तत्प्रथमं१६२७इदमीदृग्गुणोपेतं११४१
आसुरं लोकविश्राम१५२८इमान्यमूनीत्यपवर्जिते१०
आसेदुषां गोत्रभिदो१८१८इमामदं वेद न तावकीं३७
आस्निग्व्यशब्दनभसः१८४३इयमिष्टगुणाय रोचतां
आश्यामालाभ्य नीतेषु१५इयं च दुर्वारमहारथानां१६१७
आस्थितः स्थगितइयं शिवाया नियते२१
आहिते नु मधुना६६इह दुरधिगमः किञ्चिदेवा१८
इह वीतभयास्तपोऽनुभावा१३
इच्छतां सह वधूभिः१३इह सनियमयोः सुराप४०
इतरेतरानभिभवेन३४
इति कथयति तत्र१७ईशार्थमम्भसि चिराप१९
इति गां विधाय विरतषु१२३२
इति चालयन्नचलसानु१२५२उच्चतां स वचनीय३९
इति तानुदारमनुनीय१२४०उज्झतीशुचमिवाशु१८
इति तेन विचिन्त्य चाप१३१८उज्झत्सु संहार इवा१६१६
इति दर्शितविक्रियं२५उत्फुल्लस्थलनालिनी३९
इति निगदितवन्तं१८४४उत्सङ्गे मणिविषमे ममं२१
इति ब्रूवाणेन महेन्द्र२०उत्सृष्टवज्रकुशकङ्कटा३०
इति विविधमुदासे१६६३उदस्य धैर्यं दयितेन५०
इति विषमिवचक्षुषा१०५६उदारकीर्तेरुदयं१८
इति शासति सेनान्या१५२९उदाहरणमाशीःषु११६५
इतीरयित्वा गिरमात्त२६उदितोपलस्खलन
इतीरिताकूतमनील१४२४उदीरितां तामिति५५
इत्थं विहृत्य वनिताभि५५उदूढवक्षःस्थगितैक१४११
इत्युक्तवन्तं परिरम्य११८०उद्गतेन्दुमविभिन्न२४
इत्युक्तवन्तं व्रज साधये२४उन्मज्जन्मकर इवा१७६३
इत्युक्तवामुषितविशेष१०उपकार इवासति१३३३
इत्युक्त्वा सपदि द्वितं५१उपकारकमाहते४४

श्लोकानुक्रमणिका

<div align="right">४३३</div>
श्लोकस०श्लो०श्लोकस०श्लो०
उपजापसहान्बिल४७कच्छान्ते सुरसरितो१२५४
उपपत्तिरुदाहृता२८कतिपयसहकारपुष्प१०३०
उपलभ्य चञ्चलतरङ्ग१४कथमिव तव सम्मति१०४६
प्लावितोद्धततरङ्ग१०कथं वादीयतामर्वाङ्११७६
उपाघत्त सपत्नेषु११५०कथाप्रसङ्गेन जनैः२४
उपारताः पश्चिमरात्रि१०कपोलसंश्लेषि विलो
उपेयुषीणां बृहतीरधि१२करणस्पृष्टङ्गलनिःसृतयोः१८११
उपेयुषी बिभ्रतमन्तक१४३८करिष्यसे यत्र सुदुश्च२९
उपैति सस्यं परिणाम२२करुणमभिहितं त्रपा१०५८
उपैत्यनन्तद्युतिरप्य१६६१करोति योऽक्षोपजनाति५१
उपोढकल्याणफलो१७५४करो धुनाना नवपल्लवाकृति-पयस्यगाधे४८
उमापति पाण्डुसुत१७१२करो धुनाना नवपल्लवाकृति-वृथा कृता
उरसि शूलभृतः प्रहिता१८कलत्रभारेण विलोल१०
उरु सत्त्वमाहु विदरि३५कवचं स बिभ्रदुपवीत१२
कषणकम्पनि रस्तघटा४७
ऊर्ध्वं तिरश्चीनमधश्च१६५०कान्तदूत्य इव कुङ्कुम
कान्तवेश्म बहु सन्दिशती३७
ऋषिवंशजः स यदि३६कान्तमङ्गमपराजित५२
कान्ताजनं सुरतखेद७६
एकतामिव गतस्य१२कान्तानां कृतपुलकः
एवं प्रतिद्वन्द्विषु तस्य१७१८कि गतेन न हि युक्त४०
कि त्यक्तापास्तदेवन्व१५२१
ओजसापि खलु नून३३किमपेक्ष्य फलं२१
ओष्ठपल्लवविदंश५७किमसामयिकं वित४०
कि मुपेक्षसे कथय१२३१
औपसत्पमयादव११किरातसैन्यादुरुचाप१४४५
ककुदे वृषस्य कृत१२२०

२८ कि०

४३४ | किरातार्जुनीयम्

पाद / श्लोकांशस०श्लो०पाद / श्लोकांशस०श्लो०
कुप्यताशुभ्रवतानत५३क्षीणयावकरसोऽप्यति६२
कुररीगणः कृतरवस्तरवः२५क्षुभितामिनिसुतः१२४५
कुरु तन्मतिमेव२२क्षोभेण तेनाथ गणा१७२२
कुरु तात तपांस्यमार्ग१११३
कुसुमनगवनान्युपेत१०३१खण्डिताशंशया तेषां१५
कुसुमितमवलम्ब्य१०५३
कृतधृति परिवन्दिते१८२१गणाधिपानामविधाय१४५४
कृतप्रणामस्य महींगणयति नखलेखा७८
कृतं पुरुषशब्देन११७२गतान्पशूनां सहजन्म१३
कृतवानन्यदेहेषु११२६गतैः परेषामविभाव१४५२
कृतानतिर्व्याहतसा४१गतैः सहावैः कलहंस२९
कृतान्तदुर्वृत्त इवा१६२९गन्धमुद्धतरजःकण३१
कृतारिषड्वर्गनयेनगभीररन्ध्रेषु भृशं मही१४४६
कृतावधानं जितबर्हि३३गम्यतामुपगते नयनानां
कृतोर्मिरेखं शिथिलत्वगुणसम्पदा समधिगम्य२४
कृष्णद्वैपायनादेशात्११४६गुणानुरक्तामनुरक्त३१
को न्विमं हरितुरङ्ग१३५०गुणापनादेन तदन्य१४१२
कोऽपवादः स्तुतिपदे१२२५गृहक्रियारम्भफलं१४४२
क्रान्तानां ग्रहचरितात्१२गुरुस्थिराणुत्तम१६२८
क्रामद्भिर्धनपदवोमनेक३४गुरून्कुर्वन्ति ते वंश्यान्११६४
क्रियासुयुक्तैर्नृपगूढोऽपि वपुषा राजन्११
क्रोधान्धकारान्तरितो१७ग्रसमानमिवोजांसि११७३
क्लान्तोऽपि त्रिदशवधू२१ग्रहविमानगणानभितो१४
क्व चिराय परिग्रहः३९
क्षत्रियस्तनयः पाण्डोः११४५घनपोत्रविदीर्णशाल१३
क्षययुक्तमपि स्वभावजं११घनं विदार्यार्जुन१४५०
क्षितिनभःसुरलोकघनानि कामं कुसुमानि
क्षिपति योऽनुवनं४५

श्लोकानुक्रमणिका

४३५

श्लोकस०श्लो०श्लोकस०श्लो०
जलदजालघनैरुसिता४८
चञ्चलं वसु नितान्त१३५३जलोवसंमूर्च्छनमूच्छित१६५९
चतसृष्वपि ते विवेकिनीजहातु नैनं कथमर्थ१४
चमरीगणगंगबलस्य१२४७जहार चास्मादचिरेण१७४४
चयानित्वाद्रीनिव१६५२जहिहि कठिनता१०५०
चलनेऽवनिञ्चलति१२२८जहीहि कोपं दयितो
चारुचुम्बिशरारेची१५३८जिह्वाशतान्युल्लस१६३७
चिचीपतां जन्मवतां११जोयन्तां दुर्जया देहे१११२
चित्तनिवृत्तिविधायि७१जेतुमेव भवता१३५४
चित्तवानसि कल्याणी१११४ज्वलत्सुतव जात२४
चित्रीयमाणानति१७३१ज्वलतोऽनलादनु१२
चिरनियमकृशोऽपि१०१४ज्वलितं न हिरण्य२०
चिरमपि कलितान्य१०४८
च्युते स तस्मिन्त्रिपुधो१७३७तत उदय इव द्विरदे१८
ततः किरातस्य वचो१४
छायां विनिर्भूय तमोमयीं१६३२ततः किराताधिपते१६
ततः प्रनष्टे सममेव१५५४
जगदीशरणे युक्तो१५४५ततः प्रत्यात्यस्तमदा१७१७
जगतप्रसूतिर्जगदेक३२ततः शरच्चन्द्रकरा
जटानां कीर्ण्या केशैः११ततः सकूजत्कलहंस
जनैरुपग्राममनिन्द्य१९ततः सदपं प्रतनु१४३५
जन्येष्वतपसां१३६४ततः स संप्रेक्ष्य शरदगुणं२०
जन्मिनोऽस्य स्थिति११३०ततः सुपर्णव्रजपक्ष१६४४
जपतः सदा जपमुपांशु१२ततस्तपोवीर्यसमुद्धतस्य१७३५
जयमत्रभवान्नूनं१११८ततोऽप्रभूमि व्यवसाय१७५५
जयारवक्ष्वेडितनाद१४२९ततो धरित्रीधरतुल्य१६५५
जयेन कश्चिद्धिरमेद्यं१४६२ततोऽनुपूर्वायतवृत्त१७५०
जरतोमपि विद्वाण११ततोऽपवादेन पताकिनी१४२७
तत्तदीयविशिखा१३५७

४३६ किराताजुनीयम्

पाद/श्लोकांशस०श्लो०पाद/श्लोकांशस०श्लो०
तत्तितिक्षितमिदं१३६८तरसा भुवनानि यो१८१०
तत्र कार्मुकभृतं१४३५तरसैव कोऽपि भुवनैक१२२१
तथा न पूर्वं कृतभूषणा४१तवोत्तरोयं करिषमं१८३२
तथापि जिह्यः सतस्मै हि भारोद्धरणे१७१८
तथापि विघ्नं नृप१२तस्यातियत्नादति१७१२
तदनघ धनुरस्तु१०५०तस्याहवायासविलोल१७
तदभूरिवासस्कृतं२९त शम्भुराक्षिसमहैषु१७४१
तदलं प्रतिपक्ष१५तान्मूरिधाम्नश्चतुरोऽपि३१
तदा रम्याण्यरम्याणि११२८तापसोपि विभुता१३३१
तदासु कर्तुं त्वयि२५तामैक्षन्त क्षणं सभ्या११५१
तदाशु कुर्वन्वचनं५४तावदाश्रियते लक्ष्म्या११६१
तदुपैक्ष्य विघ्नयत४३तिरोहितश्वभ्रनिकुञ्ज१४३१
तद्गणा ददृशुर्भीमं१५३५तिरोहितान्यानि नितान्त४७
तनुमवजितलोक१०१५तिरोहितेन्दोरथ१६१६
तनुवारभसो भास्वान१५२३तिष्ठतां तपसि पुण्य१६४४
तनूरलक्तारुणपाणितिष्ठद्भिः कथमपि
तपनमण्डलदीपितमेकतीरान्तराणि मिथुनानि५१
तपसा कृशं वपुरुवाह१२तुतोष पश्यन्कलभस्य
तपसा तथा न मुदमस्य१८१४तुल्यरूपमसितोत्पल१६
तपसा निपीडितकृश१२३९तुषारलेखाकुलितो३१
तपोबलेनैव विधाय१४६०तेजः समाश्रित्यपरै१७
तप्तानामुपदधिरे विषाण१३तेन व्यातेनिरे भीमा१५४६
तमतनुबनराजिश्यामितो३८तेन भूरिरुपकारिता१३४०
तमनतिशयनीयं सर्वतः५२तेनानिमित्तेन तथा१७
तमनिन्यवन्दिन इवेन्द्रःतेनानुजसहायेन११४८
तमाशुचक्षुःश्रवसां१६४२त्रयीमूतूनामिनिला१४४८
तमुदीरितारुणजटांशु१२१४त्रासजिह्मां यतश्चेष्टा१५
त्रिःसप्त कृत्वो जगती१८

श्लोकानुक्रमणिका

४३७

स०श्लो०स०श्लो०
त्वमन्तकः स्याश्च१८३५द्युति वहन्ती वनिता९३
त्वया माभू समारम्भि१११०द्युवियद्गामिनो तार१५४३
त्विषां ततिः पाटलिता१६३३द्योरुन्नतामेव दिशः१६३५
द्रुतपदमभियातु१०
दक्षिणां प्रणतदक्षिणां१८२७द्वारि चक्षुरधिपाणि४३
ददृशेऽथ सबिस्मयं१३१७द्विरदानिव द्विरिख२३
दधत इव विलासशालि३२द्विषतः परासिसिपु१२३४
दधतमाकरिभिः करिभिःद्विषतामुदयः
दधति क्षतोः परिणतःद्विषतां विहितं१०
दनुजः स्विदयं क्षपाः१३द्विषन्निमित्ता यदियं४१
दरीमुखैरासवराग१६४६द्विषां विघाताय
दिङ्नागहस्ताकृति१६३८द्विषां क्षतोर्याः प्रथमे१४५५
दिवः पृथिव्याः ककुभां१४५३
दिव्यस्त्रीणा सचरण२३धनुः प्ररन्ध्रध्वनितं१६२०
दिशः समूहन्निव१४५०धर्मात्मजो धर्मनिवन्धि३४
दीपयन्नथ नभः२३धार्तराष्ट्रैः सह प्रीति११५५
दीपितस्त्वमनुभाव१३३८धाष्टर्यलङ्घितयथोचित७२
दुरक्षाम्बोध्यता राज्ञा११४७धूतानामभिमुखपातिभिः
दुरापदवनजयाया११६३धृतिविसवलयावलि१०२४
दुरासदानरीनूप्रान्११२३धृतिविसवलंय निधाय१०४६
दुर्वचं तदद्य मा स्म१३४९धूतहेतिरप्यधूतजिह्म२४
दुःशासनामर्षरजो४७धृतोत्पलापोड इव१६१५
दूनास्तेऽरिवलादूना१५३१धैर्याविसादेन हृतप्रसादा३८
दृश्यतामयमनीकहा१३७०धैर्येण विश्वास्यतया१४
दृष्टावदानाद्वयतेऽरि१७१६ध्रुवं प्रणाशः प्रहितस्य१४
दृष्ट्वा दृश्यान्त्याचरणी१८२८ध्वनिरगविवरेषु१०
देवाकानिनि कावादे१४२५ध्वंसेत हृदयं सद्यः११५७
द्यों निरून्धदतिनील२०

४३८ | किरातार्जुनीयम्

स०श्लो०स०श्लो०
न ज्ञातं तात यत्तस्य११४२निद्राविनोदितनितान्त७५
न तेन सज्यं क्वचिदु२१निपत्तिनेऽधिनिरोध१८
न ददाह मुहुर्वनानि१२१६निष्पीयमानस्तबका
न दलति निचये१०३९निबद्धनिश्वासविकम्पिता१५
ननु हो मथना राधो१५२०निमीलदाकेकरलोल५३
न नोननुन्नो नुन्नोनो१५२४निरञ्जनं साचिविलोकितं५२
न पपात सन्निहित१२निरत्ययं साम न दान१२
न प्रसादमुचितं गमिता२५निरास्पदं प्रशनकुतूहलित्व
न मृगः खलु कोऽप्ययं१३निरीक्ष्यमाणा इव
नयनादिव शूलिनः१३२२निरीक्ष्यसंरम्भनिरस्त११
न रागि चेतः परमा१८५१निर्याय विधाय दिनादि२५
नवपल्लवाञ्जलिभृतः२६निवृत्तवृत्तोऽपयोधर
न वर्त्म कस्मैचिदपि१४१४निशम्य सिद्धिं द्विषतां१७
नवविनिद्रजपाकुसुमनिशातरोद्रेषु विकासतां१४३०
नवात्तपालोहितमाहितंनिशि तामिरितोऽभीको१५२२
न विरोधिनी रूपमियाय१२४६निःशेषं प्रशमितरेण३८
न विसिस्मिये न विषसाद१२निःशेषं शकलित१७६२
न समयपरिरक्षणं४५निःश्वासधूमैः स्थगितां१६११
न सुखं प्रार्थये नार्थ११६६निषण्णमापहप्रतिकार१४३७
न सजो रुचिर३५विषादिसन्नाहमणि१६१२
नानारत्नज्योतिषां३६निसर्गदुर्बोधमबोध
नाम्तरङ्गाः श्रियो जातु११२४निहते विडम्बित१२३८
नाभियोक्तुमनुत१३५८निहितसरसयावकै१०
नासुरोऽयं न वा नागो१५१२नीतोच्छ्रायं मुहुरशिशिर३१
निचायिनि लवली१०२९नीरन्ध्रं पयिषु रजो२५
निजह्निरे तस्य हरेषु१७२६नीरन्ध्रं परिगमिते१७
निजेन नीतं विजितान्य१४३९नीलनौरजनिभेहिम१९
नुनोद तस्य स्थलपद्मिनी

श्लोकानुक्रमणिका

४३९

श्लोकस०श्लो०श्लोकस०श्लो०
नूनमत्र भवतः शराकृति१३४५पश्चात्क्रिया तूणयुगस्य१७४२
नृपतिमुनिपरिग्रहंण१०पाणिपल्लवविधूनन५०
नृपसुतमभितः१०४४पातितोत्तङ्गमहात्म्यैः१५११
न्यायनिर्णीतसारत्वा११३९पातुमाहितरतीन्व्यभि५१
पार्यवाणाः पशुपते१५४०
पतत्सु शस्त्रेण वितत्य१४४९पुरःसरा धामवता४३
पतन्ति नास्मिन्विशदाः२३पुराधिरूढः शयनं३८
पातितारिपतजलदाम्न२७पुरोपनीतं नृप३९
पतिं नगानामिव१७पुंसः पदं मध्यममुत्त१६१९
पयश्च्युतायां समितौ१५पृथग्विधान्यस्त्रविराम१६३४
पपात पूर्वा जहतो१८पृथुकदम्बकदम्ब...
परमास्त्रपरिग्रहोत्सजैः१३२६पृथुधाम्नि तत्र परिबोधि४५
परवानयं समिद्धो११३३पृथूरुपर्यस्तवृहल्लता१५३४
परस्य भूयान्विवर१६२३प्रकृतमनुसार नाभि१०५१
पराहृतध्वस्तशिखे१६५६प्रचलिते चलितं१८१०
परिकीर्णमुद्रतभुजस्थ१२११प्रणतिश्रवणान्विहाय४४
परिक्षते वक्षसि दन्ति१६११प्रणयिमद्य विधाय४७
परिणामसुखे गरीयसिप्रणिधात चित्तमय३९
परिणाहिना तुहिनराशि१२२३प्रणिधाय तत्र विधि१९
परिभ्रमन्मूर्धजषट्पदा१४प्रतप्तचामीकरभासुरेण१६४०
परिश्रमह्लोहित३४प्रतिक्रियायै विधुरः१७४१
परिमोह्यमानेन१५३६प्रतिघ्नतोभिः कृत१६४३
परिवीत मंशुभिरदस्त१२१८प्रतिदिशमांभगच्छता१०२१
परिसरविषयेषु लीढ३८प्रतिदिशं प्लवगाधिप१४६४
परिसुरपतिमनुग्राम१०२०प्रतिबोधजृम्भणविभिन्न१२
परिस्फुरन्मीनविवट्टितो४५प्रत्यार्द्रीकृततिलकास्तूपार१५
परीतनुश्चावजदे११प्रत्याह्रतोजाः कृत१७१५
परोऽव जानाति यदज्ञता१४२३प्रनृत्तशबवित्रस्त१५२६

४४० | किरातार्जुनोयम्

स०श्लो०स०श्लो०
प्रपित्सोः किं न ते१११६प्राप्यते यदिह दूर१८२५
प्रबभूव नालमवलोकयितुंप्रियेऽपरा यच्छति१५
प्रभवति न तथा परो१०३५प्रियेण संप्रथ्य विपक्ष३७
प्रभवः खलु कोष१२प्रियेण सिक्ता चरमं५४
प्रमाष्टुंमयशःपङ्क११६७प्रियेपु यैः पार्थ विनोप५२
प्रयच्छतोच्चैः कुसुमानि१४प्रियैर्मनीलं करवारि४९
प्रयुज्य समाचरितं१४प्रीते पिनाकिना मया११८१
प्रलीनभूपालमपि२३प्रेरितः शशधरेण करोधः२८
प्रवृत्तेऽथ महाहव१८प्लुतनालतीसितकपाल१२२४
प्रवालभङ्गारुणपाणि२१
प्रविकर्षनिनादभिन्न१३१६बदरीतपोवननिवास१२३३
प्रविततशरजालच्छन्न१४६५बद्धकोपकृतोरपि६४
प्रविवेश गामिव१२१०बभार शून्याकृति१७३१
प्रवृत्तनक्तंदिव१६४७बलवदपि बलं मिथो१०३७
प्रवृद्धसिन्धूमिचय१६६०बलवानपि कोपजन्मनः१७
प्रशान्तधर्माभिभवः२८बलशालितया यथा१३१२
प्रश्च्योतन्नदसुरभीणि३५बहुधा गतां जगति४२
प्रसक्तदावानल१६२६बहु बर्हिचन्द्रकनिभं११
प्रसह्य योऽस्मासु परैः४४बहुशः कृतसत्कृतंविधातुं१३१०
प्रमादरम्यमोजस्वि१४३८वाणच्छिदस्ते विशिखाः१७२०
प्रसादलक्ष्मीं दधतंविभ्रान्तनूपुररूत१२४९
प्रसेदिवांसं न समाप१७२३वृहदृहत्कलदावि१२४२
प्रस्थानश्रमजनितां३१
प्रस्थिताभिरधिनाथ३६भयङ्करः प्राणभृतां१११७
प्रहीयते कार्यवशा१६२२भयादिवाश्लिष्य झषाहते४६
प्राञ्जलावपि जने१०भर्तुभिः प्रणयमन्त्रम५४
प्राप्तोऽभिमानव्यसनाद७५भर्तृरूपसखि निशिप६६
प्राप्यते गुणवतापि५८भवतः स्मरतां सदा१८३८

श्लोकानुक्रमणिका

श्लोक-प्रतीकस०श्लो०श्लोक-प्रतीकस०श्लो०
भवद्भिरक्षुण्णाराति१५१०मया मृगान्धन्तुमनेन१४२५
भवन्तमेतर्हि मनस्वि३२मरुतः शिव्रा नवतृणा३३
भवन्ति ते सभ्यतमा१४महतां पतिः स्विद्१२१५
भवभीतये हतवृहत्सम४१महते फलाय तदवेक्ष्य२८
भवादृशेषु प्रमदा२८महत्त्वयोगाय महा२३
भव्यो भवन्नपि मुने४९मध्यैर्यभस्कन्धनतून१४४०
भिस्त्वेव भाभिः सवितु१६५१महानले भिन्नसिताम्र१६५७
भुजगराजसितेनमहारथानां प्रतिदन्त्य१६१४
भूभर्तुः समविकमादधे२७महास्त्रदुर्गे शिथिल१६२६
भूयः समापान१७महिषक्षतागुरुतमाल१२५०
भूरिप्रभावेण रणामि१७महीभृता पक्षवतेह१६१३
भूरेणुना रासनधूसरेण१६महीभृतां सच्चरितं२०
भृशकुसुमशरैषु१०६१महेपुजङ्घवी शत्रो१५३२
भ्रूविलाससुभगाननु५६महौजसो मानधना१९
मा जपन्मदविमूढ७०
मग्नां द्विषच्छद्मनि३९मा गश्चित्रांयकचरः५३
मणिमयूखजयांशुकमानिनीजनविलोचन२६
मतिभेदतमस्तिरो३३मा भूवन्नपथहृतस्तवे५०
मतिमान्निनयप्रमाथि५२माया स्विद्देशा मति१६१८
मथिताम्भसो रथविकीर्ण१२५१मार्गणैश्च तत्र१३५९
मदमानसमुद्धतं४९मा विहासिष्ट समरं१५
मदसिक्तमुखंर्मुगा१८माहेन्द्र नगमभितः२०
मदसुतिश्यामित१६मित्रमिष्टमुपकारि१३५१
मधुरैरवशानि५५मुकुलितमतिशय्य१०२७
मध्यमोपलनिश्रे लसदंशामुक्तमूललघुरज्जित
मनसा जप्यैः प्रणतिभिः२२मुखैरसौ विद्रुमभङ्ग३६
मनःशिलाभञ्जनिभेन१६४५मुञ्चतीशे शराञ्छिष्णो१५३४
मनोरमं प्रापितमन्तरंमुमितमधुलिहो वितानो१८२०
मन्दमस्यत्रिशुलतां१५१३