भारतकोश
संग्रह पर लौटें

विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

Vishnudharmottara Purana Hindi

महर्षि वेदव्यास (सम्पादक: डॉ. प्रियबाला शाह) द्वारा

स्रोत: Sri Vishnu Dharmottara Mahapuranam 1000p Classic Edition (उद्गम)

DevanagariHindipublished1,001 पृष्ठ
पृष्ठ 31स्थायी लिंक
अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काःअध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
११५शरीरविषयवर्णनम् ... ... ...२५६२१३१यतिधर्मनिरूपणम् ... .......२७५
११६विविधदानकर्तॄणां धर्ममाचरतां च जीवोत्क्रमणानन्तरं ससुखं यमपुरे गमनं तद्विरुद्धानां तत्र विविधयातनासहनम् ....२५८२१३२सर्वशान्तिसाधारणीशान्तिविधिः .... .......२७६
११७स्ववर्णाश्रमधर्ममनुरुन्धतां स्वर्गवासः ...२५९२१३३भौमान्तरिक्षादिशान्तिषु, अद्भुताभ्यादि शान्तिकथनम्....२७७
११८शास्त्रोक्तविरुद्धवर्णाश्रमधर्मकारिणां निरयगमनम् ...२६०११३४विविधोत्पातकथनम् .......२७८
११९विविधनरकनामप्रदर्शनपूर्वकं पापिनां तेषुतेषु नरकेषु यातना वर्णनम्२६१२१३५अथाविकारोपशमनवर्णनम् ... .......२७९
१२०पापकर्मानुसारं नारकयातना अनुभूय नारकाणां संसारे ब्रह्मराक्षसतिर्यगादिगोनुषु जन्म ... ...२६२११३६औत्पातिकशान्तिवर्णनम् ... .......”
१२१नरकवेदनाभोगानन्तरं मणिमुक्तादिहर्तुः स्वर्णकाजातो, स्वर्णचोरस्य कुनखित्वं, सुरापस्य कृष्णदन्तता, गुरुप्रतिकूलस्यापस्मारित्वादिकपूर्वजन्म कर्मप्रकाशकविद्युक्तवपुस्त्वम् ... ...”२१३७औत्पातिके वृक्षविकृत्यवर्णनम् ... .......”
१२२वर्णाश्रमधर्मकारिणां भीत्यभावः (दुर्गतिितरणम्) ...२६३११३८” वृष्टिविकृत्यवर्णनम् .......”
१२३सर्वपापनाशक चान्द्रायणकृच्छ्रादिवर्णनम् ...”२१३९” जलवैकृत्यवर्णनम् .......२८०
१२४विविधपापनाशकनानाद्रव्य पूर्वक गोदानफलप्रदाने२६५११४०कृमिस्रववर्णनम् ... .......”
१२५वैदिकविहितमन्त्रैस्तत्तत्कार्यसाधक तन्त्रविधानम् ...२६८२१४१वडवास्ति्यादिवसृमप्रसववैकृतादिशान्तिः....”
१२६अनेककामनासिद्धिकरसामप्रयोगकथनम् ...२७१२१४२उपस्कवैकृतवर्णनम् .......”
१२७अथर्वविहिनानेकप्रयोगसाधकविधिकथनम् ...२७२११४३आप्रव्यथ्याम्पश्व्वादीनां ग्रामारण्यगमनादिविकृतशान्तिः....”
१२८श्रीसूक्तमाहात्म्यकथनम् ... ...२७४११४४प्रसादादीनांगोनानांनिमितपतनं ग्रहादीनां विरुद्धापत्वे गुरुमित्रदेवीहार्दानामुदये च शान्तिः ... .......२८१
१२९पुरुषसूक्तमाहात्म्यवर्णनम् ... ...”२१४५राज्यमण्डलवर्णने कुल्यादिभेदेन शत्रूवर्णनम् .......”
१३०वानप्रस्थाश्रमधर्मकथनम् ... ...२७५११४६शत्रुपु दण्डप्रणायनम् ... .......”
१४७युद्धकरणे हानि विचार्योपेक्षीकरणम् .......२८२
१४८शत्रुव्याकुलीकरणाय तद्राज्ये गुप्ताल्योत्पादादिकम्....”
१४९इन्द्रजालेन शत्रुराज्ये चतुरङ्गबलवृद्धिच्छिङ्गानि दर्शनीयानि....”
पृष्ठ 32स्थायी लिंक

वि० ध० ॥ १२ ॥

अध्यायाःविषयाःपत्रांकाःपृष्ठांकाः
१५०धातुपृथ्ववर्णनम् ....२८११
१५१राज्याङ्गिकवर्णनम् ...."२
१५२जन्मऋक्षक्षालनुष्पस्नानसूर्यप्रणमितिक्तर्कपूपूर्णत्वबालेंदुपू-नादीनि राजकर्म्माणि ....२८३१
१५३राज्ञश्छात्रोत्पत्तिविविधवर्णनम् ...."२
१५४शक्रध्वजोत्थापितकन्यपुरस्सरं तन्महोत्सवकर्तुः संग्रामे जयः२८४१
१५५शक्रध्वजमहौत्सवकालोविधिकलादिकथनम् ...."२
१५६इन्द्रध्वजपतनभङ्गदिशादिफलवर्णनम् ....२८५२
१५७शक्रध्वजारोपणप्रसङ्गेन स्तावकमन्त्राः
१५८आश्विनशुक्लारम्भ्यां निशिरीतरे भद्रकालीगृहं निर्म्माय पटे भद्रकालीं सम्पूज्याष्टम्यां छत्रचर्म्माद्यायुधानि पूजयेत् ....२८६१
१५९हस्त्यादीनांराजशान्तिविधिः ....२८७२
१६०छत्राश्वध्वजपताकाखड्गवर्मदुन्दुभ्यादिमन्त्राः ....२८८२
१६१राज्याभिषेकिरणं वृत्तकन्यलशान्तिकर्म्म ....
१६२संवत्सराभिषेकः ....२८९१
१६३यात्रायां शकुनविधानम् ....२९११
१६४" " " ....२९१२
१६५शुभाशुभस्वप्नफलम् ...."
१६६ज्योतिषशास्त्रेण शास्त्रज्ञाक्षणावर्णनम् ....
१६७कालमानादिग्राह्यं स्वरूपसमवर्गग्रहसैन्यादिनामितामसंज्ञाताजावबायवक्कथनम्, मासाधिपचलादिश्रवणादृष्टदोषग्रहेणाहार्विचारस्मरणाकारणादृष्टनगराजयोगोद्देश कथनम् ....२९२ (पृष्ठांकः २)
१६८सौरादिदिवससत्ययुगादिमानकल्पग्रहमन्दोच्चशीघ्रोच्चादिगतेरयनसंपाताद्ययनगत्यादिसाधनक्रान्तिशरासाधनलग्नमानयतनलग्नतद्भुक्तभोग्यादिस्फुटदिनकेन्द्रादिकेन्द्रिाद्वर्णनम्२९० (पृष्ठांकः १)
१६९इष्टकालान्मरीचितचन्द्राद्हस्साधनाहणगणनार्य्याधिपमासाधिपनादिनाधंष्यानगत्रकालपातकालमंषतग्णाद्दानयनतद्दोषविधिस्रपाचिश्रपाकोदयग्रहसुप्त्यादिवर्णनम् ....२९१ (पृष्ठांकः २)
१७०नक्षत्रातिध्रुवगाणानयनप्रकारः ....२९८ (पृष्ठांकः २)
१७१छेदशंकुच्छायादिवसाध्नमस्र गतेशेषज्ञानम्
१७२लंबोदककालज्ञानवर्णनम्
१७३ग्रहोदयास्तग्रहागस्त्याद्यनप्रोतितंविदेसोस्मीत्यादिज्ञानम्
१७४ग्रहणाकालकर्णचन्द्रायांश्रुकृतलक्षणतद्भवनवार्ता स्फुटदशग्गम्म्भीद्रांसनीत्यादिसाधने ग्रहणिज्ञानानुभूतवर्णनञ्च ....२९९ (पृष्ठांकः १)
१७५पौष्यादिविद्यो यायिविधद्वले गजयात्रायाः श्रेष्ठा. शुक्राक्रान्तायां नविपेयः, यात्रांपश्चानिमाश्रदिवसनक्षत्राङ्गीहगान्त्रनिवारिणीयांडियांगक्तव्यमुत्तरं जन्मग्नशुपथयात्रायां यात्रायाः सिद्धिर्भवत्यस्य
१७६राज्ञां विजययात्रार्थं शुभवक्तं विधायं तद्दिनान्मन्नगरप्रवृतंवेदांयविधिवर्णनपुरस्सरं यात्रादिवसे त्रिविक्रमं सम्पूज्य होममानन्तरं घृतवेक्षणस्नादिपटनपूर्वकं दिङ्नक्षत्रयांतव्यं दत्त्वा किञ्चिभ्राम्य गायतून...३०० (पृष्ठांकः १)
१७७वस्त्रशालोद्यरगणरत्नकश्च्यान्दिनिविन्यानुकर्म्मं युद्ववर्णनम्३०१ (पृष्ठांकः २)

अनु० ॥ १२ ॥

पृष्ठ 33स्थायी लिंक
अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काःअध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
१७८रथनागाश्वपत्तीनां पादानाश्चित्य धनुर्वेदस्य चतुष्पादता, यन्त्रमुक्त-प्राणिमुक्तमुक्तसन्धारितामुक्तविशेषाल्लक्षणसम्पत्त्या युद्धम्....<br>....३०३<br>३०४२<br>१तत्रापि गद्यपद्यादिभेदपूर्वकं शब्दशास्त्रामृतवरषम्....
३गायत्र्युष्णिगादिछन्दोवर्णनम् .......''
१७९समपदवैशाखमण्डलाढीलमत्याख्यातसपुटादिधनुर्वेदवर्णनम्....''२४स्वयंवरचाकीर्त्तिमंत्रराजिदिदतादानवगन्धर्वग्रहाक्षसकिन्नरनागवचः-कथनपुरस्सरमृग्यन्त्रादिनिवारणमन्त्रवर्णनम्....
१८०बाणव्यापारे कृतहस्तादिशिक्षणाभ्यासवर्णनम्....३०५१५सूत्रलक्षणतद्वातुर्विध्यवाक्यार्थवाक्यपदार्थपंचवावयवहर्षिधूसूत्रध्या-ख्यामृत्यादितिविधप्रमाणातलक्षणनिरुक्तभेदगणाहितादिवर्णनम्....
१८१धनुर्वेदे ऽयुधविधिवर्णनम्....''२६अधिकरणयोग-पदार्थ-हेत्वर्थादेश-निर्देशादितन्त्रयुक्तिकविवरणम् .......
१८२खड्गप्रासाद्यराशूलतोमरगदापरशुमुद्गरलघुडवज्रपदिशकृपाणक्षेप-णीगदानियुद्धकर्माणि....३०६१७प्राकृतभाषालक्षणम् ........
१८३स्वलनीपर्याणास्तारणादिद्युताक्षानाञ्च रश्मिसंग्रहकोविद्कृपान्तगणना-दिद्युक्तसारथे रथहस्तादीनां वर्णनम्....३०६१८देवादिषट्कश्रपर्यायवर्णनाध्यायः....
९अभिधानकोशवर्णनम्....
इति विष्णुधर्मोत्तरेद्वितीयखण्डः ।१०मनुष्यादिपर्यायवर्णनम्....
११अभिधानकोशे कीत्यादिवेलिंगशब्दानिर्देशः....
अथ तृतीयखण्डः ।१२राजादिपर्यान्दानिर्देशः....
१चित्रसूत्रविधानदेवतार्चानिर्माणपूजनेन देवतासान्निध्यं ततश्चाभीष्टच-तुर्वर्गफलम्....३०८११३जलादिपुंस्कशब्दाभिधानम्....
२प्रतिमास्वरूपनिश्चायकचित्रसूत्रतालोद्यनृत्यशास्त्रावनातत्त्वज्ञानं तस्य च गीतशास्त्राधीनत्वं, गीतस्य तु संस्कृतप्राकृतापभ्रष्टाष्टविधेोदाहृत्यं....''१४अनुप्रासमयमकश्लेषाद्यलंकारकथनम्....
१५शास्त्रेतिहासकाव्यमहाकाव्यानां लक्षणवर्णनम्....
१६प्रहेलिका लक्षणभेदकथनम्....
पृष्ठ 34स्थायी लिंक

वि० ध०

॥३॥

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
१७मन्त्रब्राह्मणकल्पपुराणकथनपुरस्सरं नाटकनाटिकाप्रकरणप्रकरणीसमवकारोहामृगादिदशरूपकलक्षणकथनपुरस्सरं नायकानाथिकाभेदशृङ्गारादिरसवर्णनम् ....३१६१
१८गीतकयोः कण्ठशिरःस्थानैर्यथा मन्द्रादिस्वरोत्पत्तिः, ग्रामत्रयं, सप्तस्वराः, एकविंशतिसूर्च्छनाः, एकोनपञ्चाशत्तानाः, वृत्तित्रयम्, शृङ्गारादिनवरसानां ग्रामविभागः, दशलक्षणा जातयश्चतारोह्यलंकाराः, अपरान्तकादिगीतानि चेतिगीतलक्षणवर्णनम् ....३१७१
१९ततः सुप्रीतादिभेदेन चतुर्विधाताद्यस्वरतालचित्रादिद्विविधक्रमनिपुणानवदादिदणपुरस्सरं गायकवादिकादिसियातितमदर्शनम् ....””
२०नाट्यनृत्तनृत्यलास्यमण्डपदिग्दर्शनपूर्वकं देवदानवनृपतरुद्रुतमृगजीविषु विविधगतिगोदिलाक्षणतद्गुरुपञ्चाशल्लक्षणिकाभिनयकटिपार्दाद्याश्रितरेचकचारिमहागीतनामण्डलगाहारकरणावृत्तनृत्यादिवर्णनम् ....३१८१
२१शय्यासनस्थानवर्णनम् ....३२५२
२२स्वरस्तन्यदालक्तकान्तमभालसाह्यापञ्चाशत्स्थानकटाक्षदिदर्शनम्””
२३वैष्णवसमपादादिभेदेन पुंस्थानकादिवर्णनम् ....३२६१
२४अङ्गवर्णनम् ....””
२५रसहास्यतम्प्रोगयुक्तकर्मतारकाकर्मनयनाचोकिनादिनर्त्तन दृष्टिकर्मतद्वृ-

अनु०

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
ङ्गसूचकनासिकाकर्मजिह्वाधरोष्ठमर्द्दनदन्तकर्मगण्डपिण्डकर्मवर्णनम्३१९२
२६अर्धयुतसंतुतादिभेदेनपुरस्सरं तूर्ये करक्रियाम्, करकर्मलक्षणादि च३०१२
२७वाचिकादिशौर्यकासिकोवकभेदेन चतुःप्रकाराभिनयमस्तकाङ्गिङ्गङ्गचनाङ्गुलीवदनादिबोधकप्रणवर्णनम् ....३२२२
२८इन्द्रियार्थाभिनयप्रकाराः, दृष्टानिष्ठमध्यमभेदेन गात्रप्रवाङतादिना चेष्टानिष्ठ पणाम् प्रभातमागधगीतप्रबोधादिवर्तुवनस्वर्गजलशयादिङ्कनश्चयःअभिनयादिवर्णनम् ....३२८१
२९जादूकर्दलक्षणंनाविकोक्तुङ्गमत्स्युडुमञ्चानांपर्वागौत्यूक्यादिषु नाबुकदीसमानादिनानागतिप्रचारवर्णनम् ....३३३२
३०शृङ्गादिवन्नुवप्रक्रमकथनक्रमङ्गेन शृङ्गागढ्डास्यस्य रौद्रार्कणणस्य वीगतुङ्गम्य वैभन्माहृतनस्यश्रीयश्चिमिश्रिभाव नतहचनावर्णनभेदद्वयज्ञनादिदिग्दर्शनम् ....३२६१
३१हासनर्तकोक्तवेकापञ्चाशद्भावनिदिपणम् ....””
३२कर्णयुक्ताने विविधैर्वक्तव्यस्वभावौचित्यात्तत्तद्वस्तुभेदेनपुंभगवचूननिकोदिदन्तसमुदावर्णनम् ....३२७२
३३मन्त्र प्रज्ञानलक्षणप्रशंसा नवरोपंच्यदेवताविष्वादिदुतनुबलातुरवाचनान्३२८२
३४नवरंजनितचतुरङ्गमंत्रगद्यसर्वदुःखह्रणम्३३२२

॥१३॥

पृष्ठ 35स्थायी लिंक
अध्यायाःविषयाःपत्रांकाःपृष्ठांकाःअध्यायाःविषयाःपत्रांकाःपृष्ठांकाः
३५तपस्यता नारायेणाप्सरोदर्शमंगाय चित्रकर्मणाऽऽदर्शं निर्माय विश्वकर्मणे तत्कर्मांशार्पणं, तन्नानुसारं चित्रेपि त्रैलोक्यानुकर्षण-दृष्टिभावांगोपांगकरणविन्यासादिकरणम्, हंसादिपञ्चपुरुषलक्षणानि च३३१२४३चित्रे शृंगारादिनवरसमदर्शनं, देवालयनृपसभामारोस्तद्मशं, निधिविद्याधरगुह्यकदिमंगलिहार्याचित्राणां गृहेषु यत्रालोहेवने स्वरंगरेनामसगृहे चित्रलेखनेनपिचित्रदंशेषगुणवर्णनम, चित्रसूत्रसमाप्तिः३३७१
३६चित्रसूत्रवर्णने सूर्यमवयवममान तदनुसारेण मधुकंसभाल्मल्यादिवर्णनम्३३२१४४ब्रह्मविष्णुशंकरादिचित्रनिर्माणनियमवर्णनम्”२
३७चित्रकर्मण्यंगप्रत्यंगमानेन स्त्रीणां निर्माणम्”२४५विष्णुप्रजाभ्योऽध्यक्षनिर्माणवर्णनम्३३८१
३८चित्रकर्मणि देवतानांनेत्राद्यंगवर्णनम्””४६अष्टपस्यापि देवस्य विक्रितिवशात्साङ्गाता, तत्र च ब्रह्मणः संह्तुकं चतुर्वक्तादिभििरूपणम्”२
३९नानावर्णोत्पत्ताः शुभाकारविहारा ऋजुवागतासाचीकृतदेहत्वोनेकोपवेधसहिताश्चित्रकर्मणो नव भेदाः ( वर्ण )३३३१४७विष्णुरूपनिर्माणॆ चतुर्बाहूनाम्बांतुरूपत्वं, चतुर्वक्राणामञ्च बलक्षानेश्वर्यशक्तिरूपता, वलस्यापि वासुदेवसङ्कर्षणप्रद्युम्नानिरुद्धा, वासुदेवस्य प्रमिक्तवे सूर्यचन्द्ररूपं काद्युद्गम्, संकर्षणदिरूपाणामपि मुसलाङ्गिलाद्यायुधतादिवर्णनम्””
४०चित्रकर्मभूमिसंस्कारकथनपूर्वकं बहुसमयस्थायिरंग निर्माणं, कनकजातादिगद्रव्यकथनञ्च३३४२४८महादेवस्य सद्योजातवामदेवादिभेदेन पञ्चरूपाणि प्रतिवक्रे सोमसूर्याग्निनेत्रत्रयत्वम्, सूक्ष्मादितत्त्वानि, विशुद्धज्ञानवैराग्यादीनामादर्शदिक्पती३३९१
४१सत्यवैणिकादिभेदेन सलक्षणं चित्रचातुर्विध्यम्, पत्राकृतिक्रान्तिविन्दुवर्तनादिचित्रदोषस्थानप्रमानमाणादिचित्रभूषणगुणासनादिचित्रनाशहेतुभूमादिवर्णनञ्च३३६१४९नासत्यरूपनिर्माणम्....”२
४२चित्रे देवनृपपिंगोश्वदैत्यदानवादीनां सायुधानां सपरिच्छदानां निर्माणदेशविशेषावुरुवासनशयनयानवेशस्तित्सागरावरोहणशैलशिखरपक्षीभूमण्डलञ्चक्रप्रम्हादीनिधिसचन्द्रनक्षत्रराजिसन्ध्यादिनिर्माणम्”२५०दक्षप्रजापतिनिर्माणं सहेतुकम् ....””
पृष्ठ 36स्थायी लिंक

वि० ध० ॥ १४ ॥ अनु० ॥ १४ ॥

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
५१सहैके यमरूपनिरूपणं तस्य संकर्षणरूपता, तद्वाहनमहिषस्य मोह-रूपत्वं धूमोर्णारूपत्वं चित्रगुप्तस्वरूपकथनञ्चादि च ....३४०१
५२सप्तशक्तिकायुधसवाहनवरुणस्वरूपं, तद्दक्षिणभागे मकरवाहनग-ङ्गास्वरूपम्, वामभागे सचामरकूर्मस्थयमुनास्वरूपम्, वरुणस्य प्रद्युम्नता तद्भार्याया रतिरूपतादिकथनञ्च ....”२
५३धनदस्वरूपनिर्माणम्, तस्य वामभागे ऋद्धिः, शंखपद्मनिध्यादि तत्पार्श्वे, ....३४११
५४गरुडरूपनिर्माणम् ...””
५५गौरीशप्रतिकृतिरचनम् ...”२
५६स्वाहादिसहितोग्निप्रतिमार्निर्माणं चतुर्वेदषडङ्गयुक्ताग्निविचित्रसहितम् ...३४२१
५७विरूपाक्षरूपनिर्माणं सनिदृत्यादि ....””
५८आकाशवर्णस्य वायोः सप्तशक्तिकस्य निर्माणम् ....””
५९भैरवमहाकालयोः स्वरूपनिर्माणप्रकारः ....””
६०एकवक्त्रद्विबाहुगदाचक्रधगविष्णुरूपमपरम् ....”२
६१शुक्लं वर्णं चतुर्मुखं जगत्प्रसवाधिपं पञ्चहस्ततादिभूवर्णस्वरूपनिर्माणम् ....””
६२नीलोत्पलश्यामवर्णयुतमाकाशस्वरूपम् ....””
६३असिताभाग्निरूपयोगेश्वरः ....””
६४ध्यातुः सर्वार्थसाधकं सरस्वतरूपनिर्माणम् ....३४२२
६५अनन्त ( शेष ) रूपनिरूपणम् ....३४३१
६६जयविजयाख्यदत्त्वपराजितादेवीसहितस्य महादेवचम्बूरोंनिर्माणम्””
६७प्रकारद्वयेन पिंगलातिपिंगलगणयुक्तस्य रेवन्तादिचतुःपुत्रैश्च तत्प्रभिः पत्नीभिश्च सहितस्य रवे रूपनिर्माणम् ....””
६८सितचतुस्तुरङ्गरथस्थ कान्तितोषाभ्यां भार्याभ्यां सहितस्यानिवन्ध्याष्टा-विंशतिभार्याभिर्वा सहितस्य चन्द्रमसो निर्माणम् ....”२
६९सायुधसवाहनभौमादिग्रहानेर्माणम् ....३४४१
७०वर्तमानभविष्यन्मनुरूपनिर्माणम् ....””
७१स्कन्दविशाखमुखरुद्रकालोग्रिगणेशविश्वकर्मरूपनिर्माणम् ....””
७२धरादिसुतानां विष्ण्वब्जरूपादीनाञ्च रूपवर्णनम् ....””
७३कश्यपादिसप्तऋतुकाद्यादीनां ध्रुवागस्त्यभृगुप्रभृद्यनेकैदेवानां निर्माणम् ....””
७४लिङ्गरूपनिर्माणम् ....३४६१
७५व्योमरूपनिर्माणम् ....””
७६वदनेवृक्षमधु नगरानायपणरूपनिर्माणम् ....””
७७कीर्त्यादिचतुर्दशभार्यायुतधर्मरूपनिर्माणम् ....””
७८प्रकारत्रयेण नृसिंहमूर्तिनिर्माणम् ....””
पृष्ठ 37स्थायी लिंक
अध्यायाःविषयाःपत्रांकाःपृष्ठांकाः
७९अनैश्वर्यरूपिहिरण्याक्षशिरश्छेदोद्यतस्य धरणीद्विसनाथस्यैश्वर्यरूप-नृवराहस्य निर्माणम् ....३४७१
८०हयग्रीवरूपनिर्माणम् ....""
८१शेषशायिरूपनिर्माणम् ...."२
८२विष्णोः पार्श्वे पृथक् च लक्ष्मीचित्रनिर्माणकारः""
८३हरिविश्वरूपवर्णनम् ....""
८४वैकुण्ठरूपनिर्माणम् ....३४८१
८५वासुदेवरूपनिर्मापणे सायुधसप्तर्षिसहितिकस्य विष्णोश्चतुर्मुखादिभेदेन रूपनिर्माणं तथा भार्गवरामादशस्थिरामादि (देवोद्यान) मूर्ति-निर्माणम् ...."२
८६हिमवदादिप्रभासादृदर्शनं तत्र च सर्वतोभद्र+केशवादिमूर्त्ति-स्थापनम् ....३५०१
८७मण्डपद्वारशिखरादिषु क्रमासादे पूर्वाद्रिक्रमेण वासुदेवसङ्कर्षणार्दि-मूर्त्तिस्थापनम् ....३५२२
८८चतुःषष्टिपदे देवायतने (सामान्यप्रासादे) द्वारप्रतिमापिण्डिका-कवित्वसुधामंतरणीमदिधारिमितिवसुधाक्षरसोपानादिप्रमाणवर्णनम्३५४१
८९देवालयार्थं दारुपरीक्षणम् ....""
९०दारुपरीक्षोक्तविधिंविधच्छेदुले दण्डपुरोहिताभ्यां देवाचैर्हिशिलार्पणक्षणं शिलानामुत्तममध्यमनिकृष्टतादिभेदेन तासां फलानि पाकेन तासां दार्ढ्यकरणञ्च ....३५५१
९१ब्राह्मणादिजातिभेदेन मृद्मानीय ब्राह्मणादिभिर्ब्रह्मतालादार्थामिष्टका-करणम् ...."२
९२बिन्दुकर्कटपिथाश्चाश्रमलीपपुष्पादिभिर्द्रव्यैश्चलेपकप्रकारणाः ....३५६१
९३सत्ययुगे देवानां प्रत्यक्षपूजनं त्रेताद्वापाययोः प्रत्यक्षपूजा प्रतिमासु च, तत्रापि त्रेतायुगे गृहे द्वापर चारण्ये कलौ च देवायतननिर्मितिर्नरेषु समारब्धा, भूमिदानं विधायैव देवायतनप्रतिष्ठा कार्या, देवालय-योग्यभूमिः ....""
९४ब्राह्मणादिपङ्क्तिक्रोर्मात् मृशोधननपुरस्सरं शल्योद्धारादि विधाय श्री-विष्णुवाराहुदेवाद्विपूजनं कार्यम्, ऐशान्यां शिलां विन्यस्य प्राग्दक्षिणयेन पुनस्तन्न्यासं समाचरेत् । तद्दहेव सूत्रन्यासनन्द्रादिशिलाचने विधाय चित्रकर्म विधेयं विष्ण्वादित्रासादे गरुडाद्रेक्षाभ्यान्मपि कर्त्तव्यानि...३५७१
९५वास्तुपुरुषे शल्यज्ञानं, शल्यं विहाय वास्तुदेवायतनं कर्त्तव्यम्, देवा-यतनदक्षिणादिभागेषु देवतार्कोशभवनादि, धनशल्ये लब्धे वृद्धिः३५८१
९६वैश्य, वालिदुगोर्वाञ्च्चिन्यादिक्षेत्रेषु संवत्सरादिषु वर्षेषु वसन्तादृऋतुषु
पृष्ठ 38स्थायी लिंक
वि० ध०अनु०
॥१५॥॥१५॥
अध्यायःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काःअध्यायःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
मासादिमासेषु सूर्यादिवारेषु प्रतिपदादितिथिषु शकुनादिकरणेषु मेषादित्येषु सूर्यादिहोरासु प्रतिष्ठाफलानि ....३६१११०७श्रीवासुदेवविवोधनमन्त्राः ....३७१२
९७प्रतिष्ठाविधिकथने यजमानस्त्वृत्विग्भिः सह दीक्षाग्रहणं स्वस्तिवाचनपूर्वकं प्रतिसरकंकणबन्धनमासनमर्यादित्यागहविष्यप्राशनादिनियमवर्णनम् ....३६१२१०८व्यक्ताव्यक्तमूर्तीष्णोध्यानंसौख्यार्थ भोगमोक्षहेतवे च मूर्तिकल्पनावाहनं ....””
९८विधिर्बलिंम तामासोऽधिवासनस्थण्डिलपश्चिमादिभागेषु कल्पकादिवेशपुरस्सरं कलशस्थापनांतरीगणन्यासध्वजबितानघटिप्रतीहारस्थापनघटादर्पणादिना सुसजीकरणं रक्षोध्नमंत्रैश्चेश्वररक्षकरणञ्च३६२११०९होमविधिवर्णनम् ....३७२१
९९पञ्चगव्यसंस्कारः ....३६३१११०श्रीभगवद्विबोधनमन्त्रवर्णनम् ....”२
१००अर्चाशौचादिविवर्णनम् ....”२१११बृहत्तनपद्मव्योमन्त्रमाहात्म्यवर्णनम् ....३७३१
१०१अधिवासनवर्णनम् ....””११२गन्धानुलेपनताम्बूलनिवेदनदूतिं(भांगदान)-वर्णनम् ....”२
१०२समन्त्रतोकै जीवाधोधाववासनाविधिर्वर्णनम् ...३६४१११३मधुपर्कनिवेदनम् ....””
१०३नास्त्यादिदेवतानामावाहनानि ....”२११४श्रीविष्णोर्वस्त्राणिनिवेदनपुरस्सरं भक्ष्यभोज्यादि-(हव्या)-निवेदनम्३७४१
१०४ब्रह्मादिदेवतानामावाहनाद्यर्ध्याद धूपोदियमन्त्रकथनम्””११५शङ्करगीताधिकविधिना सास्वेतेज्यावर्णनम् ....””
१०५लोकपालशूलनन्दीश्वराद्यावाहनम् ....३६७११६तोरणोद्धारादिविधिवर्णनम् ....””
१०६श्रीविष्णुव्येवकतावतारिदेवानां युधिष्ठिरादिपाण्डवानां याज्ञसेनीसीतादेवकीयशोदारुक्मिणीप्रभृतीनामावाहनादिवर्णनम् ....३६८२११७तत्तद्देवतातिथिषु प्रथमादिपञ्चमादिवसपर्यन्तं विनायकग्रहर्र्कशेनागममथब्राह्मणपूजनानि षष्ठेऽह्नि च बृहत्स्नपनं कर्तव्यम्। तत्र सर्वेषां नागार्दिकाणां गक्षा सह महता वाद्यघोषेण नृत्यगीर्तिादिमङ्गलैस्तुतिभिक्षातृग्ममं निर्मित्तदर्शनञ्च ....”२
११८धर्मार्थकाममोक्षादिकमानानुरागेणार्तिनरुद्धमंकर्पणप्रद्युम्नवासुदेवाद्यर्चनानि ....३७५१
पृष्ठ 39स्थायी लिंक
अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
११९समुद्रयात्रानुष्ठानविचारम्भादिकामानुसारं मत्स्यवराहहयग्रीवादिपूजनम्३७५२
१२०हयग्रीवादिदेवानां पूजाकालनिर्णयः""
१२१पुष्करप्रयागकालञ्जरादितीर्थेषु ब्रह्मयोगिशयिमहादेवशतकलादिव्रतपूजनानियमः३७६१
१२२विष्णोर्वासुदेवादीनामेषु मोक्षादिद्वादशशक्तितर्पणम्""
१२३पूर्वादिदिक्सरलेन क्षमादिकामपरत्वेन च विष्णोश्चक्रादीनामस्मरणकीर्तनादिनाभीष्टसिद्धिः""
१२४चैत्रादिमासपरत्वेन कृत्तिकादिनक्षत्रपरत्वेन च विष्ण्वादीनामस्मरणफलानि३७७१
१२५अर्जुनावर्तेन पुष्करादिक्षेत्रेषु पुण्डरीकाक्षादिपञ्चपञ्चाशन्नामकीर्तनादिना पापक्षयपुरस्सरं महत्फलम्""
१२६अष्टपत्रकमलकर्णिकायां ब्रह्मपूजनं पूर्वादिपत्रेषु च ऋगादिपूजनविधानम्३७८१
१२७चैत्रशुक्लप्रतिपदादौ ब्रह्मादित्रिदेवपूजनविधानम्""
१२८चैत्रशुक्लप्रतिपदि स्थले जले वा विष्णुपूजनेन सर्वपापक्षयमोक्षप्राप्तिः"२
१२९अशीतिभागात्मकप्रकृतिमण्डलनिर्माणवार्तासुष्ठुत्वं, चैत्रशुक्लप्रतिपदि वेधोलक्ष्म्याश्च पूजनादिनियमाः३७९२
१३०नामत्रयपूजाचक्रव्रतप्रतिपादनम्३७८२
१३१चैत्रशुक्लद्वितीयायां बालेन्दुव्रतवर्णनम्३७९१
१३२अङ्गन्यासनिहतिप्रान्तम्""
१३३ज्येष्ठशुक्लतृतीयायां त्रिविक्रमव्रतम्""
१३४अस्यामेव तिथौ द्वितीयं त्रिविक्रमव्रतम्""
१३५अस्यामेव तिथौ तृतीयं त्रिविक्रमव्रतम्३८०२
१३६वार्षिकश्चन्द्रेन्द्रस्य विष्णोरुक्त- ज्येष्ठशुक्लतृतीयायां तिथौ व्रताचरणपूर्वकमुक्तेनारत्नलोके यथेष्टसुखप्राप्तिः""
१३७वह्निसूर्यसोमवरुणारुणविष्ण्वेषु श्रुतरश्मिव्रतवर्णनम्""
१३८इन्द्रयमवरुणकुबेरचतुःसीतावतवर्णनम्३८११
१३९विष्णुभूमिमनोबलचतुर्भूतव्रतप्रतिधानम्""
१४०बलज्ञानैश्वर्यशक्तिरुचिमूर्तित्रितयवर्णनम्""
१४१पञ्चमचतुर्भूतकल्पे वेदव्रतकथनम्"२
१४२चैत्रशुक्लचतुर्थ्या वासुदेवस्य वैशाखे सङ्कर्षणस्य ज्येष्ठे प्रद्युम्नस्याप-"२
पृष्ठ 40स्थायी लिंक

वि० ध० | ॥ १६ ॥ | अनु०

[भाग १]

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
—ठेऽनिरुद्धस्य चार्चनं विधाय योग्यब्राह्मणाय तत्तद्व्रतोक्तदक्षिणादिदानम् ....३८१२
१४३सप्तमचतुर्मूर्त्तिकल्पेनेोद्विव्रतवर्णनम् ....३८२१
१४४अष्टमचतुर्मूर्त्तिकल्पे चतुर्युगसूतवर्णनम् ....””
१४५श्रावणादिचतुर्मासेषु विष्णुरूपिचतुःसागरोपचरणंकुम्भपूजनहवनादिविधानम् ....””
१४६वासुदेवादिचतुर्मूर्त्तिण्डमकरादिरुचिसहितस्य पूजनम् ....”२
१४७ईशानाद्यैविश्वरूपश्चाक्षुषरूपाणि निर्माय चैत्रशुक्लादिप्रतिपदि भौमनादेयताम्रकाजलस्नानादिपद्मदित्यल्यवबूद्यहोमादिकमारेण व्रतवर्णनम् ....३८३१
१४८शंखचक्रगदापद्मानां वासुदेवानिरुद्धादिचतुर्द्दण्डालमकानां श्रावणादिचतुर्मासेषु वह्निस्नानभक्तभोजनादिनियमपुरस्सरमर्चनम् ....””
१४९वासन्तिकविषुवद्दिने त्रिरात्रोपवासपुरस्सरं यथाशक्ति वासुदेवाचंनं विधाय पुरो मासतूयं च नित्यार्चनफलाहारविधिं कृत्वा वामरोक्तविषुवद्दिने व्रतं समापयेत् ....””
१५०पूर्वोक्त ( १४९ अध्यायोक्त ) व्रते विष्णोः स्यागेऽनंतपूजनं विधाय द्वितीयादिषु महीगंगनेवद्यप्रामेकत्रवर्णनं व्रतमाचरेच्चंडनरूपपुष्पादिव्याभाः ....””

[भाग २]

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
१५१नरनारायणहंसादिरूपचतुर्मूर्त्तिव्रतवर्णनम्, समाप्तं चतुर्मूर्त्तितत्त्वम् ॥<br>अथ पंचमूर्त्तितत्त्वम्३८३२
१५२चैत्रशुक्लपंचम्यां पृथिव्यादिपंचभूतात्मकस्य विष्णोः शुक्लादिवर्णमण्डलेषु तत्तद्वर्णगन्धपुष्पादिभिरर्चनम् ....””
१५३बन्धूकोदधिषुपवित्रस्तरपरिवेस्तरनदीनां सफललतावाविधिवर्णनम्””
१५४सावित्रीलक्ष्मीव्रतवर्णनम् ....””
१५५पंचमूर्त्तिव्रते शंखचक्रगदापद्मपूजनहवनादि ....३८४१
१५६वसतऋतुषु मधुमाधवादियुग्मनामकपण्मूर्त्तितत्त्ववर्णनम् ....”२
१५७सप्तमूर्त्तिव्रते सुभास्त्रादिदीप्तव्रतवर्णनम् ....””
१५८चैत्रमासादारभ्य कृष्णपक्षे प्रतिदिनं रुक्मभौमादित्यालत्र नवव्रतन्म्३८५१
१५९चैत्रशुक्लपक्षादारभ्य प्रत्यहं सप्ताहपर्यन्तं जम्बूद्वीपादिममद्वीपवर्णनम्””
१६०चैत्रशुक्लपक्षादारभ्य लवणादिसप्तसमुद्रतवर्णनम् ....””
१६१महेंद्रादिसप्तकुलपर्वतपूजनविधिवानम् ....””
१६२मन्वन्त्यादिसप्तमलोकव्रतवर्णनम् ....””
१६३ह्रादिन्यादिनदीव्रतवर्णनम् ....””
१६४नागसप्तव्रतवर्णनम् ....””
१६५मोक्षप्राप्तिफलदं गताश्वव्रतकथनम् ....”३८६
पृष्ठ 41स्थायी लिंक
अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काःअध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
१६६चैत्रशुक्लसप्तम्यां मरुत्प्लावितव्रतम् ....३८६११८२मार्गशुक्लद्वादश्यां धातादित्यादिद्वादशादित्यव्रतवर्णनम् ....३८९२
१६७” मरुद्धूतेऽग्नौ गोपतिपूजनम्, तत्र चाष्टदलकमलकर्णिकायां विभावसुं संस्थाप्यर्तुकारिकादिगन्धवैिर्धूपजनैर्विधानम् ....”२१८३वैशाखत्रयोदश्यां कामदेवव्रतम्....””
१६८वसन्ताद्यृतुनुसारं सर्षपार्चनार्चादिदेववर्णनम् ....३८७११८४फाल्गुनशुक्लत्रयोदशीतो दम्पत्यर्च्चनं शुक्लत्रयोदश्यां धनव्रतम् ....”२
१६९अष्टदलकमले भास्करस्य तदंगदेवांनाञ्च पूजनम् ....”२१८५ज्येष्ठशुक्लपक्षत्रयोदश्यां वायुलोंकप्रदं वापिकव्रतम् ....””
१७०रक्तसप्तमीव्रतवर्णनप्रसंगेन सांगदेवभास्करपूजनम् ....””१८६पौषमासिककृष्णचतुर्दशीषु वत्सरपर्यन्तं विरुपाक्षव्रतस्य कृष्णचतुर्दशीभ्यां यमव्रतम् ....””
१७१संवत्सरपर्यन्तमुक्तविधिना सप्तमीव्रतकरणेन सूर्यप्रसादात्सतवार्थाभिष्टिसिद्धिः३८८११८७फाल्गुनशुक्लपक्षचतुर्दश्यां शिवव्रतम् ....””
१७२ब्रह्मसूर्यदिग्निभपालपुरस्सरस्याम्यश्वसुपूजामाहात्म्यम् ....””१८८चैत्रशुक्लपक्षादारभ्य वर्षपर्यन्तं प्रतिपञ्चदशीषु श्राद्धपापिनुव्रतम्३९०१
१७३सोमाष्टमी महेश्वरव्रतपूजोपवासस्नानप्रदानिकरणफलम् ....””१८९चैत्रकृष्णपञ्चदशीतो वर्षपर्यन्तं वह्निहुतदहनवानादिक्स ....””
१७४हिमवदादिपर्वतेशशैलानां भद्रादिनववर्षाणां नवम्यां पूजनम् ....”२१९०अमावास्यायां चन्द्रसूर्यव्रतवर्णनम् ....””
१७५भद्रकालीव्रतपूजाविधानम् ....””१९१कार्त्तिकरात्रौस्थितिप्रतिमासं कृत्तिकागोहिण्यादिनक्षत्रयुतचन्द्रमःपूजनाद्विवर्णनम् ....””
१७६दशम्यां क्रत्यादिवेधदेवव्रतवर्णनं समाहात्म्यम् ....””१९२कात्तिकपूर्णिमायां षोडशदले पद्मे कर्णिकायां चन्द्रस्य केसरेष्वष्टाविंशतिनक्षत्राणां पत्रेषु च तिथिनिदेवतानां सचन्द्रिकाणां पूजनविधिः”२
१७७” अङ्गिरोव्रतवर्णनम् ....””१९३प्रौष्ठपदपूर्णिमायां वरुणव्रतवर्णनम् ....””
१७८धर्मव्रतवर्णनम् ....””१९४आश्वयुक्पूर्णिमायां शक्रव्रतवर्णनम् ....””
१७९मार्गशीर्षमासमारभ्याऽसंवत्सरमेकादश्यां रुद्रमहद्रुद्रव्रतवर्णनम् ....३८९११९५आश्वयुक्पूर्णिमायां शक्रव्रतम् ....””
१८०मार्गकृष्णद्वादशीषु संवत्सरपर्यन्तं शुचिव्रतवर्णनम् ....””
१८१मार्गशीर्षद्वादश्यां वत्सरपर्यन्तं साध्यव्रतवर्णनम् ....””
पृष्ठ 42स्थायी लिंक

वि० ध० | अनु०

॥ १७ ॥

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
१९७ब्रह्मकूर्च-(पञ्चगव्य) वर्णनम् .... .... ....३९०२
१९८पौर्णमामावास्यासु द्वादशवर्षपर्यन्तं महाव्रतम् ....,,,,
१९९तिर्यग्योनिसंरूढदशजन्मनि निवारकं मेषादिसंक्रान्तिषु पशुरामकृष्णादिव्रतम् .... .... .... ....,,,,
२००इष्टप्राप्त्यादिव्रतवर्णनम् .... .... ....,,२
२०१सत्कुलादिमित्रव्रतवर्णनम् .... .... ....,,,,
२०२रूपावाप्तिव्रतवर्णनम् .... .... ....,,,,
२०३इह लावण्यमदभन्ते च स्वर्गाप्तिकरं व्रतम् .... ....३९२१
२०४सौभाग्यविधायकव्रतम् .... .... ....,,,,
२०५आश्वयुजप्रतिपद्मारभ्यास्यपर्यन्तमारोग्यसम्पदादिषड्विधव्रतविधानम्,,,,
२०६ज्ञानबुद्धिविवर्द्धनं वैशाखमासवतम् .... ....,,,,
२०७विद्याप्राप्तिव्रतवर्णनम् .... .... ....,,२
२०८शीलप्राप्तिव्रतवर्णनम् .... .... ....,,,,
२०९धर्मप्राप्तिकरं श्रावणमासवतम् .... ....,,,,
२१०धनप्राप्तिकरं सङ्कर्षणव्रतम् .... ....,,,,
२११लक्ष्मीप्राप्तिकरं ज्येष्ठमासवतम् .... ....,,,,
२१२भोगावाप्तिकमाघाद्यष्टमासवतम् .... ....३९३१
अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
२१३जयप्राप्तिविधायकं कार्तिकमासवतम् .... ....३९३२
२१४कार्तिकपौर्णमासीतः श्रावणीपर्यन्तं प्रतिपद्दिनेषुजननव्रतविधानम् ....,,,,
२१५फाल्गुन्याद्याश्चतस्रऋक्षैरेकादशीषु विविक्तकृष्णेकशयनादिव्रतकथनादिह लोके श्रेष्ठाप्तिमृतिकालसमये च श्रीकृष्णस्मरणमाप्नोति जनः ....
२१६फाल्गुनपूर्णिमायां लक्ष्मीनारायणाविन्दुगोरात्रिरूपिणावभ्यर्च्य चैत्रवैशा-खज्येष्ठमासेषु चैतेयथासंख्यं पारणमा आपाढाश्रावणाभाद्रपदाश्विन-मासेषु श्रिया सह श्रीधरं सम्पूज्य चन्द्रमसः पूजनेन द्वितीयं पारणम् । कार्तिकादिमासेषु केशवमर्चयित्वा मुक्तिचन्द्रमसः पूजनेन तृतीयं तुरीये पारणम् । एतत्पारणत्रये प्रथमपारण पञ्चगव्यप्राशनं, द्वितीये कुशौदकं, तृतीये सुवर्णोदकप्राशनेति नियमनं लक्ष्मीनारायणौ सम्पूज्य नरो नैविद्ययुक्तैऽन्नफलैर् लभते च द्रुमस्मृतिं मुक्तिञ्च तत इति ....३९४१
२१७चैत्रकृष्णाष्टम्यामुपवासपुरस्सरं कृष्णाष्टमीमर्च्य वशागव्यदुग्ध-योनिन्नमिश्रकपारणव्रतस्नानादिविधानेन सम्मस्तानायुरन्नदा स्यात् ।,,२
२१८हरिशयनप्रबोधनयोर्मध्ये द्वादशव्रतविधानाव्रतनिर्देशनम्,,,,
२१९भाद्रशुक्लद्वादश्यां प्रारभ्य यावत्संवत्सरं द्वादशीव्रतव्रतवर्णनम्३९७,,
२२०पापशुद्धशर्वाणी दम्परत्नं प्रनहद्भावनेषु जगदर्चितनदानगोदत्र-प्राप्तानादिविधानम् .... .... ....,,,,

॥ १७ ॥

पृष्ठ 43स्थायी लिंक
अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काःअध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
२२१चैत्रशुक्लप्रतिपदादौ ब्रह्मादिदेवानां सहेतुफलं पूजनम्३९६२र्जन्मादिनियमपुरस्सरमाचारगतिकथनम्४०११
२२२रोचेषु मासोपवासफलानिरूपणम्३९७"२३४महापातकोपपातकादिनिर्देशपूर्वकं प्रायश्चित्तवर्णनम्४०३२
२२३तत्तन्नक्षत्रेषु तत्तद्देवादिपूजनवर्णनम्३९८"२३५रहस्यप्रायश्चित्तनिर्देशः४१०"
२२४अष्टावक्रादिक्संवादे तया स्त्रीस्वभावादिवर्णनं भार्गवेण मुनिनिष्ठावक्त्राय स्वसुताया दिशो दानञ्च३९९१२३६पापप्रशमनाश्राद्धजपादिच्छिद्रच्छद्मवर्णनम्""
२२५पुरुषसूक्तविधानेन संवत्सरपर्यन्तं हंसस्वरूपजनार्दनपूजनव्रतम्४००"२३७दानतपोवृद्धगवादिकर्मदानं भोगिनस्त्वग्ज्यामालादिकल्पकथनम्४११
२२६ऋतुतुगस्यान्ते दाम्पत्यव्यवहारप्रवृत्तैर्लोभदंभादिदोषमाकुले लोके हंस-रूपिनारायणेन मुन्यनुरोधेन ज्ञानोपदेशकथनमभिहितमासीत्""२३८निधनसूचकाङ्गारिष्टयोगवर्णनम्४१२
अथ हंसगीता।२३९अज्ञानेनापाज्ञानफलानि४१३
२२७वर्णाश्रमधर्मवर्णनम्"२२४०पापफलदुःखवर्णनम्"२
२२८ब्रह्मचर्यपालनपुरःसरं वेदस्वीकरणादन्यमावण्याद्गुरुकुले वासो गृहाश्रमस्वीकृतिर्वा""२४१कामासक्तिनिन्दाथार्थ्यपूर्वकं कामसेवनेन सुखम्""
२२९गृहस्थधर्मवर्णनम्४०११२४२चञ्चलं लक्ष्मीरस्वभावं निश्चित्य तन्नाशे न हृष्येत्४१४"
२३०भिक्षाभक्ष्यवर्णनम्""२४३मानदोषवर्णनम्""
२३१द्रव्यशुद्धिनिरूपणप्रसङ्गे मलमूत्रादीनां परिगणनम्"२२४४मददोषवर्णनम्""
२३२अशौचविधिवर्णनम्""२४५लोभदोषवर्णनम्""
२३३हस्ते देवादि‍तर्पणानि जपादिकोले मनःप्रणिधानमक्रोधकार्याद्यावन्त-२४६क्रोधदोषवर्णनम्""
२४७नास्तिक्यस्य गुरुतरपापवर्णनम्""
२४८अहङ्कारस्य सर्वनाशकत्वम्४१५
२४९शौचवर्णनम्""
पृष्ठ 44स्थायी लिंक

वि० ध० ॥ १८ ॥ अनु० ॥ ३८ ॥

अध्यायःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काःअध्यायःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
२५०अशौचदोषाः४१५१२६७शूरशौर्यवर्णनम्४२०१
२५१अनृतदोषवर्णनम्,,२२६८अहिंसागुणहिंसादोषवर्णने४२११
२५२हिंसादोषकथनम्४१६१२६९क्षमागुणवर्णनम्,,,,
२५३कायवाङ्मनोजनितपापफलनिर्देशवर्णनम्,,२२७०कृतज्ञता (आनृशंस्य) गुणवर्णनम्४२२१
२५४ज्ञानमहत्त्ववर्णनम्४१७१२७१आचारगुणवर्णनम्,,,,
२५५धर्मप्रशंसावर्णनम्,,,,२७२शौचप्रशंसा,,२
२५६गृहस्थाश्रममाहात्म्यम्४१८१२७३तीर्थानुसरणप्रशंसनम्,,,,
२५७स्वाध्यायप्रशंसा,,,,२७४उपवासप्रशंसावर्णनम्४२३१
२५८ब्रह्मचर्यप्रशंसावर्णनम्,,२२७५मनःशौचिनिरूपणम्,,२
२५९सन्तानप्रशंसा,,,,२७६श्रद्धावर्णनम्,,,,
२६०कीर्तिप्रशंसावर्णनम्,,,,२७७ज्ञानमाहात्म्यवर्णनम्,,,,
२६१यशःप्रशंसावर्णनम्,,,,२७८जपप्रशंसावर्णनम्४२४१
२६२यज्ञप्रशंसावर्णनम्४१९१२७९जलान्तर्जपमाहात्म्यवर्णनम्,,२
२६३शीलप्रशंसावर्णनम्,,,,२८०प्राणायाममाहात्म्यवर्णनम्,,,,
२६४दम (जितेन्द्रियत्व) प्रशंसनम्,,,,२८१प्रत्याहारवर्णनम्,,,,
२६५सत्यप्रशंसावर्णनम्,,२२८२धारणातिरूपणम्४२५१
२६६तपःप्रशंसावर्णनम्,,,,२८३ध्यानवर्णनम्,,,,
पृष्ठ 45स्थायी लिंक
अध्यायाःविषयाःपत्रांकाःपृष्ठांकाः
२८४समाधिनिरूपणं सफलम्४२६२
२८५व्यवसायाववर्णनम्४२६१
२८६संकल्पवर्णनम्,,,,
२८७होमविधिवर्णनम्,,,,
२८८देवपितृपूजाफलवर्णनम्,,२
२८९आतिथ्यपूजामहत्त्वकथनम्४२७२
२९०ब्राह्मणमहत्त्ववर्णनपुरस्सरं तच्छुश्रूषाफलम्४२८१
२९१गोमहत्त्वप्रदर्शनपुरस्सरं तच्छुश्रूषणम्,,२
२९२दयामहत्त्ववर्णनम्४२९१
२९३दाक्षिण्यनिरूपणम्,,२
२९४प्रियंवदप्रशंसा,,,,
२९५आलस्यदोषप्रकटनपुरस्सरं यत्नस्य कार्यसाधकतावर्णनम्,,,,
२९६उदकमहत्त्वप्रदर्शनपुरस्सरं तडागादिनिर्माणफलम्,,,,
२९७वृक्षारोपणपुण्यफलारामदिनिर्माणकर्तृणां तत्तल्लोके सुखनिवास-निरूपणम्४३०१
२९८प्रपानिर्माणतज्जलाभ्यां पथिकतृषितजनितानि प्रपाकर्तृपञ्चारकयोः फलानि४३११
२९९तामसादिविभेदेन पुण्यफलोपदेशः, शुक्लकृष्णशबलव्याप्तिभेदेन धर्मादि-चाराश्च४३१२
३००दानकालसम्पद्दानफलादिकथनम्४३२१
३०१प्रतिग्राह्यपदार्थमितमहत्त्वमयतद्देवतादिवर्णनम्,,,,
३०२अभयप्रदानप्रशंसावर्णनम्,,२
३०३वेदापवेदाङ्गधर्मशास्त्रार्थव्याख्यानस्य दुस्सङ्गिनिवारणस्य च फलम्४३४१
३०४कन्यादानफलम्,,२
३०५आरामजलाशयदेवताया विधिविशिष्टोप्रकारकर्मोविविधान्नमलाक्तसु-वस्त्र दाने फलानि४३५१
३०६गोप्रदानशक्तपरमाह्लादिकफलानिरूपणम्,,२
३०७घृतधेनुकल्पवर्णनम्४३७१
३०८तिलधेनुविविधदानवर्णनम्,,२
३०९जलधेनुविविधदानवर्णनम्४३८१
३१०सुवर्णतिलादिविधाननिरूपणम्,,,,
३११आसनशय्यावितानच्छत्रोपानत्तथादिदानफलवर्णनम्,,२
३१२नृवाहशिविकादासदास्यादिदानमाहात्म्यम्४३९१
३१३रूपलावण्यधनसौभाग्यादिमदशमकापरसेविकादिदानवर्णनम्,,२
पृष्ठ 46स्थायी लिंक

वि० ध० | अनु०

[भाग १]

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
३१४सूर्य्याश्वदर्शकलैकादिमापकरफंशालियुगपञ्चकलामादिधान्यदानवर्णनम् ....४४०१
३१५प्राणानामन्नमयत्वात्सर्वेषामपि जीवाना मन्नाधिकारित्वदाविर्विशेषेणान्नदानस्य माहात्म्यं तत्रापि भोजने ब्राह्मणानांगुणबाहुल्यम् ....””
३१६पात्रविशेषेण दानविशेषफलवर्णनम् ....”२
३१७कालविशेषे दानविशेषफलवर्णनम् ....४४११
३१८तद्दानफलं नक्षत्रव्रतवर्णनम् ....४४२१
३१९चैत्रादिपूर्णिमासु द्वादशीषु च व्रतोपवासदानादिफलवर्णनम् ....”२
३२०चैत्रपञ्चदश्यामुपवासादिचित्रवस्त्रादिपुरस्सरं नक्तैकभक्तादिनियमपालनपूर्वकं मासव्रतविधानम् ....४४३२
३२१गृहीतविष्णुपञ्जरश्रवणादिना यमकुवेरादित्याद्यष्टकेषु प्रतिद्यत्सुखादिप्राप्तितत्तल्लोकान्त्यानुभावविवर्णनम् ....४४४२
३२२पातिव्रत्यादिकर्म्मयनिरूपणम् ....४४५१
३२३वर्णानां स्वेस्वे धर्मे स्थापनान्निरोग्यधर्मनिरूपणम् ....”२
३२४कुलश्रवणाद्याधिकृतगणानिर्याणपुरस्सरं वृद्धब्राह्मणैः सह गतो व्यवहारदर्शनवर्णनम् ....४४६२
३२५विशुद्धागमपूर्वकस्य भूम्यादिभागस्य प्रामाण्यवचनम् ....४४७१

[भाग २]

अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
३२६व्यवहारेषु पौरुषद्दिव्ययोर्निर्णयोधौर्लिखितसाक्षिभेदेन द्विविधपौरुषेऽपि राजसाक्षिकससाक्षिकस्वहस्तलिखितभेदेर्कोविध्यं तत्र स्थावराणां लेख्येनैव सिद्धिरलेख्यस्य सोपध्ये दिव्यधैर्व्यव्यवस्था ....””
३२७कृताकृतभेदेन साक्षिणामेकादशविधता, पूर्वपक्षीणां साक्षिषु पूर्वं प्रक्षा, साक्षिभेदवृत्तसाक्षिणोनिर्णयः, नृपतिशिल्पिश्रोत्रियादीनां साक्ष्यनिषेधः, आसानां सर्वेषांच साक्षित्वम् देवद्विजातिसन्निधावुदङ्मुखेन पूर्व्वाहे सशौचं साक्षिग्रहणम्, साक्ष्यारम्भे ब्राह्मणादीनां सत्यादिना शपनम् ....४४८१
३२८कोशाद्यादिभेदेन दिव्यानामष्टविधता, तत्र कोशस्याशिरस्कता, विप्रवर्ज्यं वर्णानां कोशादानम्, देशकालाबधुभयं दिव्यदानम्, गजाश्वदेशकाण्टककानां निस्सारणं कर्त्तव्यम्, दिव्याहिर्डनऋनयम्, तुलायोग्यशुस्तलक्षणनिर्माणिप्रकारातद्वेक्षणशान्तिपुरस्सरं तदुपविष्टस्य शुद्धिज्ञानम्, वह्निसाध्यादिव्यद्यानां विधानप्रकारः ....””
३२९ब्राह्मणादिवर्णानामष्टौ विवाहाः, कन्यादायोपच्छ्लोकांगपक्कोपदण्डा, ज्ञातिबलाद्विक्रयमंत्रिणोणिग्याः कटीरमाणदण्डः, भार्याया व्यभिचारे दण्डः, एकवगाय कन्यां दत्त्वाऽन्यस्मै क्षात्रे विनवृत्तयोंशाद्दण्डो राजा देयः। ऋतौ भार्यामगच्छतो भतृर्मातातथा अगच्छन्त्या भा-

॥११॥
॥१२॥

पृष्ठ 47स्थायी लिंक
अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काःअध्यायाःदिनयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
योग्याश्च दण्डः। ऋतुसत्या भर्त्रऽप्रतिपादिताया वर्षत्रयात्सत्यं विवाहाधिकारः।.... .... ....४५०२३३७सीमाविवादे सामन्तस्थविरागोपकृषकादिद्वारा तन्निर्णयः, सस्यक्षेत्रेषु सस्यनाशकमाहिषादीनां स्वामिषु दण्डकल्पना .......
३३०औरसादिद्वादशविधपुत्राणां पित्ररिक्थाधिकारः, प्रतिलोमजातानां जडादीनाञ्च भरणमात्रं, पतितानामनधिकारः, क्रमागतभूम्यादौ पितापुत्रयोस्तुल्याधिकारः, पित्यूर्ध्वं विभागे मातापि समांशभागिनी, ब्राह्मणादीनां क्षत्रियादिपुत्राणामंशविभागः, अपुत्रधनभाजां निर्देशः, स्त्रीधनन्तदधिकारिनिरूपणञ्च .... ....४५११३३८धर्माद्यर्थकमूलं हि धनं नृणां बहिश्चराः प्राणास्तद्धर्तॄन्प्रजा वातयेत, ब्राह्मणांस्तु स्वराष्ट्राद्दिवासयेत्, महापातकात्साहसिकादीनामवश्यं दण्डयत् .... .... ......,,
३३१ऋणादानप्रसङ्गे चोत्तमर्णोधमर्णान्न धनं संवृद्ध्यावृद्धिं वा यथानियमं देयं, देवराजदोषादहृते चाधिभोक्ता सवृद्धिकरादिदेयः, एकस्याविभक्तस्मै दातुः प्राणदण्डः, पश्चाद्विचैत्तनां वा नष्टेऽपि धतिनोऽक्षतिः, द्विरूप्यपक्षादिषु वृद्धिनियमः, त्रिपुरुषपर्यन्तमृणदानम्, प्रातिभाव्ये ऋणदानव्यवस्था, अशक्तौ कर्मकरणम्, ....४५२१३३९आत्मनो वलीपलितमपश्यस्य चापत्यं वीक्ष्य गृहं वानप्रस्थमाश्रयेत, तत्र च सभायां निर्लोभो वः नियम्रनीतुपाचन्वयेन च कन्दमूलादिना वर्त्तन्देवपित्रातिथीनभ्यज्ययथावलम्पञ्चाश्रितपक्षशणादिनाकालं नयेत्प्रमाशाद्दष्टा प्रासानानायोषावलाभेन विशेद्धिहाभे च न हृष्येद्दिस्वादिवानामश्यमंयोग दुग्कन्तपः कुर्यात् .......४६० २
३३२निक्षेपरक्षावर्णनेन याचित्तान्वाहितादीनामपि गतार्थता ...४५३१३४०आयुषश्चतुर्थस्त्ये भागे यातिधममाश्रयेत. तत्र चेद्विप्रगुरूसरप्रशोगात्मनि समारोप्य ब्रह्मास्रमो भवेत् । ग्सारस्वादल्पमटो न स्यात. कर्मवाङ्मनोदण्डवान्भवेत्, 'दृष्टिपूतं न्यस्तपादं वस्त्रपूतं जलं पिवेत, सत्य पूतां वदेद्वाणीं मनः पूतसमाचरेत !, शङ्गाभिन्नादिषु समानभावं कुर्यात् .... .... ......,, ,,
३३३सम्भूयसमुत्थाने क्षयव्ययवृद्ध्यनुसारमंशकल्पना ...,,,,
३३४कायदेशकर्मार्थाधिककर्मकरादिदत्तनादिनियमः ...,,,,
३३५क्रयविक्रयनियमनिर्णयः ... ...४५५१३४१विष्णुमाश्रित्य कृतानां धर्माणां फलवत्त्वम्, तत्स्मरणकीर्तनादिभिस्तिर्योन्गम्य सवार्थलाभकत्वम्, दुर्वालबत्रिमाय तद्दत्तपरमाणुसंख्या-
३३६पाषण्डनैगमादिविभागवर्णनम् ... ...,,,,
पृष्ठ 48स्थायी लिंक
वि० धं०अनु०
॥२०॥॥२०॥
अध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काःअध्यायाःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
वृक्षस्वरूपान्नं स्वर्गलोके पूज्यते देवालयेकृत । काष्ठामललोहताम्र-रौप्यरलनिर्मितप्रसादे विष्णुप्रतिमापूजनेऽनन्तपुण्यम् । देवप्रासादे सुधासंस्कार-चित्रकरण-गीतवाद्यनृत्यकरण-प्रक्षीणमद्यदानाभ्यर्थनामृक्षण-सम्मार्जनानुलेपन-पुष्पोपचय-जीर्णोद्धार-कीर्त्तन-सहस्रनामोच्चारणपूर्वकस्तवन-चतुर्वेदैस्तत्प्रकारामिभ्रुस्तवन-भक्तिभावूर्ध्वस्वरचित्तस्तवतवन-तन्माहात्म्यप्रतिपादकपुस्तकविवरण-तद्देहीभ्यस्तन्माहात्म्याश्रवण-तदालये शंखघण्टाकिंकिणीपताकादिप्रदान-विचित्रपुष्पसमलंकृतवाटिकानुकारिण्यादिनिर्माणरसङ्ख्यापुण्यफलभाक्त्वम् । एवंविधमहापूजया सकामस्यान्तकालपरिमितसुखभोगाभावापि न तादृग्भावतोपो यादृङ् निष्कामस्येति ...४५६१सुखस्यापात् । स्वामरात्भयदर्शानि हगे रुष्टेऽधोलितं च गरुत्मति हरिणाङ्गिके तत्पृष्ठेऽध्यापयतःद्वारक्रान्तस्य तादृशस्य पक्षशान्तं बलहानिश्च समजर्नि, हरिश्चार्यमेव महिमा कोऽहं वराक इति गतगर्वाय खगेश्वराय भगवता प्रसादपुरस्सरमपमितबलप्रदायि...”२
३४४कश्यपकृतविष्णुस्तवः४६४१
३४५भूविवरस्थराज्ञो ( उपरिचरवसोः ) रक्षणवर्णनम्”२
३४६वैष्णव्यपराजिताविद्यावर्णनपुरस्सरं वसुकृतगरुडस्तोत्रम्४६५१
३४७वसुकृतं वासुदेवस्तोत्रम्४६६२
३४८विष्णुना वसवे सत्यपालनपुरस्सरं ब्राह्मणापमानवर्जनेोपदेशकथनम्””
३४९विश्वरूपदर्शनार्थं नारदस्य श्वेतद्वीपगमनम्४६७१
३४२श्रीविष्णुतत्त्वान्ते मुनिदृष्टहंस ( विष्णु ) विश्वरूपदर्शनम्४६३२३५०विश्वरूपदिदृक्षया श्वेतद्वीपं नारदकृतं स्तोत्रम्४६८१
॥ इति हंसगीता ॥३५१श्वेतद्वीपे नारदस्य विश्वरूपदर्शनं तत्रत्यमहान्तर्यामीपीडिताप्तिश्च....”२
३४३गुणकथासात्स्यशक्त्या वरमार्थणाय नारदसहायं मातली निर्गते मुहुर्वाक्यं तावपश्यताम्, तत्रैव शक्रदर्शनानन्तरं तौ तांस्तान्स्वसाम्यमयाचताम्. अमिति शक्रोक्तावपि विष्णुमर्चय्य मातलिर्वेततयाऽभयं३५२सरःसन्निहिताश्वत्थविधन्धन्यान्मस्वा हृदये प्रदर्य हसन्तमष्टमण्डलं निम्माय मध्योऽष्टपत्रपद्मं लिखेत. तत्कर्णिकामध्ये श्वेतकानपत्रकर्णिकापद्मकमण्डलं, तदुपरि चन्द्रमण्डलं. तदुपरिभीमण्डलं पद्मपुष्पमण्डलंगं विष्ण्यमंतृ. कमलपुर्वोद्दिष्टश्वश्वकारिषु वासुदेवसंकर्षणादीन्न्यनेन. प्रपूर्वोद्दिष्टेषु वेनतयादींश्च न्यनिस्या बाह्यमूर्ध्वा पद्मावादींश्चमोंकारा-
पृष्ठ 49स्थायी लिंक
संख्याःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काःसंख्याःविषयाःपत्राङ्काःपृष्ठाङ्काः
कारादिक्रान्तिक्षामिनष्टेति वरुणकुवेरनेत्राभ्यां न्यसेत, यथाक्तारूपं ध्यायेत् । "ॐनमो भगवते वासुदेवायत्यनेन" ॐनमो नागयणेत्यनेन वा संविधि पूजयंत .... ....४६१२३०७नागमंत्रानपुरस्सरं नारगादिविषूचपमानशान्तये क्कते निदेशः ....१७०१
३०८लिङ्गमोटननृसिंहवर्णनम् .... .... ....२
३५५श्रीमन्नृसिंहस्तोत्रवर्णनम् .... ....१७११

॥ इत्यनुक्रमणिका समाप्ता ॥

केके ह्यपूर्वविषयाः प्रतिपादिता न धर्मांतरेऽत्र महितै किल विष्णुपूर्व्वे ॥
तस्यातिसूक्ष्मविषयप्रतिपादकंच वोऽनुक्रमोऽकृत मया तनुबुद्धिभाजा ॥ १ ॥
सर्व्वांतरस्थितमहामहिमप्रतीतः सर्व्वेश्वरः सकलवाञ्छितसिद्धिदाता ॥
लक्ष्मीसहाय उरुगाययशाः प्रसीदेदित्यं प्रयाचति हृदा हरिदत्तशर्म्मा ॥ २ ॥

पृष्ठ 50स्थायी लिंक

॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरमहापुराणविषयानुक्रमणिका समाप्ता ॥