सामग्री पर जाएँ
भारतकोश
संग्रह पर लौटें

बृहदारण्यकोपनिषद् (शाङ्करभाष्य सहित)

Brihadaranyaka Upanishad with Shankara Bhashya

आदि शङ्कराचार्य द्वारा

स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press, Gorakhpur (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished1,402 पृष्ठ

| तान् होवाच ब्राह्मणा | ३ | १ | २ | ६२२ |

( १३७४ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०ब्रा०मं०पृष्ठ
तस्यै वाचः पृथिवी१५११३५२
तं् हैतमुद्दालक६३७१३३०
तान् होवाच ब्राह्मणा३१२६२२
ता वा अस्यैता हिता४३२०६६२
ताँ् हैतामेके५१४५१२३२
ते देवा अब्रुवन्नेतावद्वा१३१८१३४
ते य एवमेतद्विदु०६२१५१३०२
ते ह वाचमूचुस्त्वं न१३२१०७
ते हेमे प्राण अहँ् श्रेयसे६१७१२५५
ते होचुः क्व नु सोऽभूत्१३८११९
त्रयं वा इदं नाम रूपं१६१३६२
त्रयाः प्राजापत्याः५२१११८१
त्रयो लोका एत एव१५४३४८
त्रयो वेदा एत एव१५५३४८
त्रीण्यात्मनेऽकुरुतेति१५३३४२
त्वग्वै ग्रहः३२६६५६
त्वच एवास्य रुधिरं३९२–२८८२५
दिवश्चैनमादित्याच्च१५१६३७७
दृप्तबालाकिर्हानूचानो२११४०४
देवाः पितरो मनुष्या१५६३४८
द्वया ह प्राजापत्या१३१८८
द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे मूर्तं२३१५१३
न तत्र रथा न रथ०४३१०६३२
नैवेह किंचनाग्र आसीत्१२१४८
पर्जन्यो वा अग्निर्गौतम६२१०१२६४
पिता माता प्रजात१५७३४८
पुरुषो वा अग्निर्गौतम६२१२१२६८
पूर्णमदः पूर्णमिदं५११११६३
पृथिव्येव यस्यायतन०३९१०७६४
पृथिव्यै चैनमग्नेश्च१५१८३७६
प्राणस्य प्राणमुत चक्षुष०४४१८१०८७
प्राणेन रक्षन्नवरं कुलायं४३१२६३६
प्राणोऽपानो व्यान५१४३१२२५
प्राणो वै ग्रहः३२२६५५
ब्रह्म तं...भूतानि२४६५५२

( १३७५ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०ब्रा०मं०पृष्ठ
ब्रह्म तं...वेदास्तं ...४५७११३४
ब्रह्म वा इदमग्र आसीत्तदात्मानमेवावेत्१४१०२४३
ब्रह्म...आसीदेकमेव ...१४११२८६
भूमिरन्तरिक्षं ...५१४११०२३
मनसैवानुद्रष्टव्यं ...४४१६१०८८
मनोमयोऽयं पुरुषो ...५६११२०२
मनो वै ग्रहः ...३२७६५६
मनो होच्चक्राम ...६११११२५८
मांसान्यस्य शर्कराणि ...३९३-२८८२६
मैत्रेयीति होवाच याज्ञवल्क्यः ...४५२११२६
मैत्रेयीति होवाच याज्ञवल्क्य ...२४१५४४
यः पृथिव्यां तिष्ठन् ...३७३७४६
यः प्राणे तिष्ठन् ...३७१६७५४
यः श्रोत्रे तिष्ठ० ...३७१६७५४
यः सर्वेषु भूतेषु ...३७१५७५३
य आकाशे तिष्ठन् ...३७१२७५१
य आदित्ये तिष्ठन् ...३७९७५१
य एष एतस्मिन्मण्डले ...५५३१२००
यजुः प्राणो वै यजुः प्राणे ...५१३२१२१६
यत्किञ्च विजिज्ञास्यं ...१५९३५०
यत्किञ्चाविज्ञातं प्राणस्य ...१५१०३५०
यत्ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृण० ...४१२८४२
यत्र वा अन्यदिव ...४३३१९६६
यत्र हि द्वैतमिव भवति तदितर इतरं जिघ्रति२४१४५७५
यत्र...पश्यति ...४५१५११४१
यत्सप्तान्नानि मेधया तपसाजनयत्पिता१५१३२१
यत्सप्तान्नानि...पितेति ...१५२३२३
यत्तन्मूलमावृहेयु० ...३९६-२८८२६
यथा वृक्षो वनस्पति० ...३९१-२८८२४
यदा वै पुरुषो० ...५१०११२०६
यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेत्य-<br>ब्रवीन्म उदङ्कः ...४१३८४७
यदेव ते गर्दभीविपीतो ...४१५८५१
यदेव ते...बर्कुर्वार्ष्ण० ...४१४८४६
यदेव ते...विदग्धः ...४१७८५५

( १३७६ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०ब्रा०मं०पृष्ठ
यदेव ते....सत्यकामो ...४१६८५३
यदैतमनुपश्यत्यात्मानं ...४४१५१०८४
यद् वृक्षो वृक्णो रोहति ...३९४-२८८२७
यद्वै तन्न जिघ्रति जिघ्रन् वै ...४३२४६६२
यद्वै तन्न पश्यति पश्य० ...४३२३६८६
यद्वै तन्न मनुते ...४३२८६६२
यद्वै तन्न रसयते ...४३२५६६२
यद्वै तन्न वदति ...४३२६६६२
यद्वै तन्न विजानाति ...४३३०६६२
यद्वै तन्न शृणोति ...४३२७६६२
यद्वै तन्न स्पृशति ...४३२९६६२
यश्चक्षुषी तिष्ठं ...३७१८७५४
यश्चन्द्रतारके ...३७११७५१
यस्तिमसि तिष्ठं ...३७१३७५१
यस्तेजसि तिष्ठं ...३७१४७५२
यस्त्वचि तिष्ठं ...३७२१७५४
यस्मादर्वाक्संवत्सरो० ...४४१६१०८५
यस्मिन्पञ्च पञ्चजना ...४४१७१०८६
यस्यानुवित्तः प्रतिबुद्ध ...४४१३१०८०
याज्ञवल्क्य किंज्योतिरयं ...४३२८७१
याज्ञवल्क्याद्याज्ञवल्क्य ...६५३१३६३
याज्ञवल्क्येति होवाच कतिभिरयमद्य ब्रह्मा ....३१६६४१
याज्ञवल्क्येति...ऋग्भिः ...३१७६४७
याज्ञवल्क्येति...कत्ययमद्याध्वर्युरस्मिन्३१८६३८
याज्ञवल्क्येति...द्योद्गाता० ...३११०६४४
याज्ञवल्क्येति....यत्रायं पुरुषो म्रियत३२११६६०
याज्ञवल्क्येति...म्रियते ...३२१२६६२
याज्ञवल्क्येति....यत्रास्य पुरुषस्य३२१३६६७
याज्ञवल्क्येति...यदिदमन्तरिक्षं ...३१६६३३
याज्ञवल्क्येति...सर्वमहोरात्राभ्यां३१४६२६
याज्ञवल्क्येति...मृत्युना० ...३१३६२५
याज्ञवल्क्येति...मृत्योरन्नं ...३२१०६५८
याज्ञवल्क्येति पूर्वपक्षा० ...३१५६३१
याज्ञवल्क्येति होवाच शाकल्यो ...३९१६८०५

( १३७७ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०ब्रा०मं०पृष्ठ
योऽग्नौ तिष्ठन्३७५७५१
यो दिक्षु तिष्ठन्३७१०७५१
यो दिवि तिष्ठन्३७८७५१
योऽन्तरिक्षे तिष्ठन्३७६७५१
योऽप्सु तिष्ठन्३७४७५१
यो मनसि तिष्ठन्३७२०७५४
योऽयं दक्षिणेऽक्षन्पुरुष०५५४१२०१
यो रेतसि तिष्ठन्३७२३७५४
यो वा एतदक्षरं३८१०७७७
यो वाचि तिष्ठन्३७१७७५४
यो वायौ तिष्ठन्३७७७५१
यो विज्ञाने तिष्ठन्३७२२७५४
यो वै स संवत्सरः१५१५३६२
योषा वा अग्निर्गौतम६२१३१२६६
यो ह वा आयतनं वेद६१५१२५४
यो ह वै ज्येष्ठं च श्रेष्ठं च६१११२४८
यो ह वै प्रजातिं वेद६१६१२५४
यो ह वै प्रतिष्ठां वेद६१३१२५१
यो ह वै वसिष्ठां वेद६१२१२५०
यो ह वै शिशुं साधनं२२१५०२
यो ह वै संपदं वेद६१४१२५२
रूपाण्येव यस्यायतनं...य एवायमादर्शे३९१५८०१
रूपाण्येव...एवासावादित्ये३९१२७९८
रेत एव यस्यायतनं३९१७८०३
रेतस इति मा वोचत३९५-२८८२८
रेतो होच्चक्राम६११२१२५६
वाग्धोच्चक्राम६१८१२५६
वाग्वै ग्रहः३२३६५६
वाचं धेनुमुपासीत५८११२०५
विज्ञातं विजिज्ञास्यमवि०१५८३४६
विद्युद्ब्रह्मेत्याहु०५७११२०४
वेत्थ यथेमाः प्रजाः६२२१२७५
शाकल्येति होवाच३९१८८०४
श्रोत्रं वै ग्रहः३२६६५६
श्रोत्रं होच्चक्राम६११०१२५८
श्वेतकेतुर्ह वा आरुणेयः६२११२७३

बृ० उ० ८७-

( १३७८ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०ब्रा०मं०पृष्ठ
स एष संवत्सरः प्रजा० ...१५१४३५८
स ऐक्षत यदि वा ...१२५७५
स त्रेधात्मानं व्यकु० ...१२३६६
स नैव व्यभवत्तच्छ्रेयो० ...१४१४२६२
स नैव व्यभवत्स विश० ...१४१२२६०
स नैव व्यभवत्स शौद्रं ...१४१३२६१
समानमा सांजीवीपुत्रात् ...६५४१३६३
स य इच्छेत्पुत्रो मे ...६४१४१३५०
स य इमां्ँ स्त्रींल्लोकान् ...५१४६१२३४
स यः कामयेत ...६३११३१६
स यत्रायमणिमानं न्येति ...४३३६१०१६
स यत्रायमात्माबल्यं ...४४११०२४
स यत्रैतत्स्वप्नया ...२११८४४३
स यथा दुन्दुभेर्हन्यमा० ...२४७५५४
” ” ...४५८११३५
स यथाऽऽर्द्रेधाग्नेरभ्याहितस्य ...४५११११३६
स यथाऽऽर्द्रेधाग्नेरभ्याहितात् ...२४१०५५७
स यथा वीणायै वाद्य० ...४५१०११३५
” ” ...२४९५५६
सं यथा शङ्खस्य धमाय० ...२४८५५५
” ” ...४५९११३५
स यथा सर्वासामपाँ् ...२४११५६१
” ” ...४५१२११३६
स यथा सैन्धवखिल्य ...२४१२५६६
स यथा सैन्धवघनो ...४५१३११३८
स यथोर्णनाभि० ...२१२०४५७
स यामिच्छेत्कामयेत ...६४९१३४५
स यो मनुष्याणाँ् ...४३३३१००४
सलिल एको द्रष्टाद्वैतो ...४३३२१००१
स वा अयमात्मा ब्रह्म ...४४५१०४१
स वा अयमात्मा सर्वेषां ...२५१५५६५
स वा अयं पुरुषो जाय० ...४३८६२१
स वा एष एतस्मिन्सु० ...४३१७६५२
स वा एष...संप्रसादे ...४३१५६४४
स वा एष एतस्मिन् स्वप्नान्ते...४३३४१०१३
स वा एष एतस्मिन् स्वप्ने ...४३१६६५१

( १३७६ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०ब्रा०मं०पृष्ठ
स वा एष महानज आत्माजरो...४४२५११२४
स वा...आत्मान्नादो ...४४२४११२२
स वा...आत्मा योऽयं ...४४२२१०६३
स वै नैव रेमे तस्मादेकाकी न रमते१४३१७५
स वै वाचमेव प्रथमामत्यवहत्सा...१३१२१२८
स ह प्रजापतिरीक्षांचक्रे ...६४२१३३६
स होवाच गार्ग्यो य एवायमग्नौ...२१७४१३
स होवाच...एवायमप्सु ...२१८४१४
स होवाच...एवायमाकाशे ...२१५४११
स होवाच...एवायमात्मनि ...२११३४१८
स होवाच...एवायमादर्शे ...२१६४१४
स होवाच...एवायं छायामयः ...२११२४१७
स होवाच...दिक्षु ...२१११४१६
स होवाच...यन्तं ...२११०४१५
स होवाच...वायौ ...२१६४१२
स होवाच...एवासावादित्ये ...२१२४०६
स होवाच...चन्द्रे ...२१३४०६
स होवाच...विद्युति ...२१४४१०
स होवाच तथा नस्त्वं गौतम ...६२८१२८७
स होवाच...तात ...६२४१२८१
स होवाच दैवेषु वै ...६२६१२८४
स होवाच न वा अरे पत्युः कामाय२४५५४८
स होवाच...पत्युः ...४५६११३२
स होवाच प्रतिज्ञातो ...६२५१२८३
स होवाच महिमान ...३९२७८७
स होवाच यदूर्ध्वं गार्गि...आकाश एव ३८७७६४
स होवाच...आकाशे तदोतं ...३८४७६२
स होवाच याज्ञवल्क्यः प्रिया बतारे२४४५४७
स होवाच...वै खलु ...४५५११३१
स होवाच वायुर्वै गौतम ...३७२७४६
स होवाच विज्ञायते ...६२७१२८४
स होवाचाजातशत्रुः प्रतिलोमं ...२११५४२१
स होवाचाजातशत्रुरेतावन्नू ३ ...२११४४१६
स होवाचाजातशत्रुर्यत्रैष...पुरुषःक्वौष२११६४३६
स होवाचा...पुरुषस्तदेषां ...२११७४३६
स होवाचैतद्वै तदक्षरं ...३८८७६६

( १३८० )

मन्त्रप्रतीकानिअ०ब्रा०सं०पृष्ठ
स होवाचोवाच वै सो०३३२६६४
स होवाचोषस्तश्चाक्रायणो३४२७०२
सा चेदस्मै न दद्यात्का०६४७१३४३
सा चेदस्मै दद्यादि०६४८१३४४
साम प्राणो वै साम५१३३१२२०
सा वा एषा देवता१३६१२२
सा वा... पाप्मानं मृत्युमपहत्य१३१०१२५
सा वा... मृत्युमपहत्याथैना१३१११२७
सा ह वागुवाच६११४१२६२
सा होवाच नमस्तेऽस्तु३८५७६३
सा होवाच ब्राह्मणा३८१२७८०
सा होवाच मैत्रेयी। यन्नु म इयं भगोः सर्वार४२५४५
सा होवाच... वित्तेन पूर्णा स्यात्स्यां४५३११३०
सा होवाच मैत्रेयी येनाहं२४३५४६
,, ,,४५४११३०
सा होवाच मैत्रेय्यत्रैव मा भगवानमू०२४१३५७२
सा होवाच... भगवान्मो०४५१४११३८
सा होवाच यदूर्ध्वं याज्ञ०३८३७६१
,, ,,३८६७६४
सा होवाचाहं वै त्वा३८२७५६
सैषा गायत्र्येताँस्म्र्स्तुरीये५१४४१२२८
सोऽकामयत द्वितीयो१२४७२
सोऽकामयत भूयसा१२६७८
सोऽकामयत मेध्यं१२७८०
सोऽबिभेतस्मादेकाकी१४२१६८
सोऽस्यास्य आङ्गिरसो०१३१६१३८
सोऽवेपहं वाव सृष्टि०१४५१८०
सोष्यन्तीमद्भिरभ्युक्षति६४२३१३५८
सो हेयमीक्षाञ्चक्रे१४४१७८
स्वप्नान्त उच्चावचमीय०४३१३६३७
हस्तौ वै ग्रहः३२८६५६
हिरण्मयी अरणी६४२२१३५८
हिरण्मयेन पात्रेण५१५११२४१

मुद्रक—नया संसार प्रेस, भदेनी, वाराणसी-१

॥ श्रीहरिः ॥

गीताप्रेस, गोरखपुरका सस्ता, सदा सेवनीय

आत्मकल्याणकारी साहित्य

पुराण-साहित्य—

संक्षिप्त पद्मपुराण
पद्मपुराणका यह संक्षिप्त भाषानुवाद है। भगवान् विष्णुका माहात्म्य विशेषरूपसे वर्णित होनेके कारण वैष्णवोंको यह अधिक प्रिय है। भगवान् श्रीराम तथा श्रीकृष्णके अवतार-चरित्रों एवं उनके परात्पर रूपोंका इसमें विस्तृत वर्णन ज्ञानप्रद है। इसकी कथाएँ अत्यन्त रोचक, शिक्षाप्रद और कल्याणकारी होनेसे इसका पठन-पाठन, अनुशीलन, पारायण आदि श्रेयस्कर हैं। पृष्ठ-संख्या ९०४, रंगीन चित्र १ एवं अनेक रेखा-चित्र।

श्रीहरिवंशपुराण सटीक (महाभारत-खिल भाग)
श्रीहरिवंशपुराण—महाभारतका खिल या प्रकीर्ण भाग है। इसमें भगवान् श्रीहरि (श्रीकृष्ण) के वंशका बृहद् वर्णन है। भगवद्भक्ति तथा भगवान् श्रीकृष्णसे सम्बद्ध इसकी भक्ति, ज्ञान, वैराग्यप्रद अनेक रोचक कथाएँ बड़ी आनन्दप्रद और कल्याणकारी हैं। वंश-वृद्धि या पुत्र-प्राप्तिकी कामनासे विधिपूर्वक 'हरिवंश'-श्रवणका माहात्म्य शास्त्रोंमें बताया गया है। मूल हिन्दी-अनुवाद-सहित, पृष्ठ-संख्या ११४२, भावपूर्ण सुन्दर रंगीन चित्र ८, सजिल्द।

संक्षिप्त श्रीमद्देवीभागवत
सुप्रसिद्ध देवीभागवत-पुराणके इस संक्षिप्त हिन्दी-रूपान्तरमें सच्चिदानन्द परब्रह्मकी मातृ-शक्तिके रूपमें उपासना और आद्याशक्ति भगवतीके तात्त्विक स्वरूपका विवेचनसहित महादेवीकी अद्भुत लीला-कथाओं एवं चरित्रोंका ज्ञानप्रद रोचक वर्णन है। इसके पौराणिक आख्यान एवं सुरुचिपूर्ण चरित्र-कथाएँ कल्याणकारी हैं। सजिल्द, पृष्ठ-संख्या ७०४, बहुरंगे चित्र ८, सादे चित्र १८, रेखा-चित्र १७६ तथा रेखाङ्कित यन्त्र ३, इसकी उल्लेखनीय विशेषताएँ हैं।

श्रीमद्भागवतमहापुराण (दो खण्ड)
सुप्रसिद्ध श्रीमद्भागवतमहापुराण भगवत्प्रेम-रसका छलकता हुआ ऐसा सागर है जिसकी कहीं कोई तुलना नहीं है—'स्वादु स्वादु पदे पदे।' इसमें सकाम-कर्म, निष्काम-कर्म, साधन-ज्ञान, सिद्ध-ज्ञान, साधन-भक्ति, प्रेमा-भक्ति आदि उत्तमोत्तम मोक्षदायक साधन-मार्गोंका रहस्य-विवेचन बड़ी ही मधुरताके साथ किया गया है। मानव-जीवनके चरम और परम लक्ष्य—भगवत्प्राप्ति या आत्म-कल्याणहेतु इस महान् ग्रन्थका पाठ, पारायण, श्रवण, अनुशीलन आदिका आश्रय ही इस घोर कलिकालमें एकमात्र परमोपयोगी साधन है। सम्पूर्ण ग्रन्थ मूल पाठ एवं अनुवादसहित दो खण्डोंमें उपलब्ध है। कुल पृष्ठ-संख्या २०२१, भावमय बहुरंगे चित्र २, सजिल्द, श्रीमद्भागवतकी महिमा, माहात्म्य, पूजन-विधि, आरती एवं पाठके विभिन्न प्रयोग आदि उपयोगी सामग्रीसहित।

॥ श्रीहरिः ॥

गीताप्रेस, गोरखपुरसे प्रकाशित विभिन्न गीताएँ

श्रीमद्भगवद्गीता-तत्त्वविवेचनी—
(टीकाकार-श्रीजयदयालजी गोयन्दका)

श्रीमद्भगवद्गीता साधक संजीवनी टीका—
(टीकाकार-स्वामी रामसुखदासजी महाराज)

गीता-दर्पण— (स्वामी रामसुखदासजी महाराज)
गीता-दर्पण— (पाकेट साइज)
गीता-माधुर्य
गीता-शांकरभाष्य
गीता-चिन्तन— (ले० श्रीहनुमानप्रसादजी पोद्दार)
श्रीमद्भगवद्गीता— मूल, पदच्छेद, अन्वय, साधारण भाषाटीका
श्रीमद्भगवद्गीता— माहात्म्यसहित, सटीक मोटे अक्षरोंमें
श्रीमद्भगवद्गीता— श्लोक, साधारण भाषाटीका, टिप्पणी-प्रधान विषय, मोटा टाइप, अजिल्द
श्रीमद्भगवद्गीता— केवल भाषा
श्रीमद्भगवद्गीता— साधारण भाषाटीका, पाकेट साइज
श्रीमद्भगवद्गीता— मूल मोटे अक्षरोंमें
श्रीपञ्चरत्नगीता— (श्रीमद्भगवद्गीता, विष्णुसहस्रनाम, श्रीभीष्मस्तवराज, श्रीअनुस्मृति, श्रीगजेन्द्रमोक्षके मूल-पाठ)
श्रीमद्भगवद्गीता— श्रीविष्णुसहस्रनामसहित छोटा साइज
गीताताबीजी— मूल

॥ श्रीहरिः ॥

गीताप्रेस, गोरखपुरसे

प्रकाशित

उपनिषद्

ईशादि नौ उपनिषद्अन्वय, हिंदी व्याख्यासहित
ईशावास्योपनिषद्हिंदी अनुवाद शांकर भाष्यसहित
केनोपनिषद्( ,, ,, )
कठोपनिषद्( ,, ,, )
माण्डूक्योपनिषद्( ,, ,, )
मुण्डकोपनिषद्( ,, ,, )
प्रश्नोपनिषद्( ,, ,, )
तैत्तिरीयोपनिषद्( ,, ,, )
ऐतरेयोपनिषद्( ,, ,, )
श्वेताश्वतरोपनिषद्( ,, ,, )
[मुद्रा / Seal:
K. P. SABHA AMBRI...
LIBRARY
No ............
Date..........
JAMMU]

(The provided image is a blank page containing no text to transcribe.)


मिलनेका पता

गीताप्रेस, पो० गीताप्रेस
(गोरखपुर)